transmitted or inherited from one's father or forefathers, hereditary.
Հայրենաւանդ լուսափայլութիւն, որպէս հասանելի է մեզ, հայեսցուք. (Դիոն. երկն.։)
paternal;
native, natal;
— ժառանգութիւն, patrimony;
— գաւառ, աշխարհ, երկիր, cf. Հայրենիք.
Հայրենի տուն, բնակութիւն, պատիւ, փառք, օրէնք, գիրք, գերեզմանք, բարեկամ, աւանդութիւն, երկիր, գաւառ. (եւ այլն. ի սուրբ գիրս ստէպ։)
Որ զհայրենիսն փաղաղեաց, եւ եղջերն ցանկայր. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Դէմ եդեալ ի բիւզանդիոն ելանել՝ փափաքելով մերոց հայրենեացն. (Խոր. ՟Գ. 62։)
demand, request;
ընդ — անկանիլ, — եւ խնդիր լինել, to ask, to demand, to request, to be in search of, to look for.
Արմատ Հայցելոյ. Խնդիր. հարց եւ փորձ. քննութիւն, եւ Քննօղ. (լծ. Այց)
accusative.
Հոլովք են անուանց, ուղղական ... հայցական։ Հայցականն՝ խնդրական. կամ ըստ հելլենացոց լեզուին՝ փաստական. (Թր. քեր.։)
the article required, thing asked for;
առնել զ—ն, to hear, to hearken to the prayer of;
ընդունել զ—ն, to obtain by dint of entreaty.
Որպէս զի վասն ի տեսողացն զփառս գովութեան յինքն ձգելոյ՝ արասցէ զհայցելին. (Շ. մտթ.։)
to request, to ask;
to entreat, to beg earnestly, to beseech, to implore, to solicit, to pray;
to seek, to search;
— օգնութիւն, to implore aid or succour;
շնորհ —, to entreat a favour.
ՀԱՅՑԵԼ. ζητέω quaero. Խնդրել, որպէս որոնել այց առնելով, կամ հայելով. խուզարկել. հետազօտել. փնտռել.
Ի (Հին բռ.) որպէս փաղանուն դնին.
the asking;
exaction;
proof.
ՀԱՅՑՈՒՄՆ. որպէս Պահանջումն, կամ այցելութիւն անաչառ քննութեան. հարց եւ փորձ.
to be driven or cast away.
flowing continually.
daily mortifying.
Որ հանապազ մեռանի վասն աստուծոյ, կամ ճգնի մահուչափ. եւ Որ մեռանի զմահ հոգւոյ՝ մեղօք.
always visible.
Հանապազատես յիշատակ երեւեալ տեառն յակոբեան զաւակին փայլիցէ. (Ագաթ.։)
cf. Հանապազորդ.
Հանապազորդեանն վիշտս ստացողին, կամ հաց, կամ յանդիմանութիւն, արգահատութիւն, եղեռնագործ, կռփիչ. (Նար.։)
cf. Հանապազորդ.
Հանապազորդեանն վիշտս ստացողին, կամ հաց, կամ յանդիմանութիւն, արգահատութիւն, եղեռնագործ, կռփիչ. (Նար.։)
to continue, to persevere, to last, to endure;
to frequent;
ոչ —, to discontinue, to interrupt, to cease;
— յաղօթս, to continue instant in prayer.
προσκαρτερέω semper sum praesto, perduro. Օր ըստ օրէ կամ ստէպ կանխել. դեգերիլ. մշտ գալ կամկ կալ. անխափան պարապիլ. շարունակել.
Հանապազորդեալքն ի նոցանէ ծխեն խունկս տեառն. իբր շաբաթաւորք, կարգեալք փոխանակաւ ըստ օրաթուի. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Գ. 10։)
assiduity, perseverance, persistence.
quotidian, daily.
partner in the reckoning, contributor, boon companion.
to rate, to club, to contribute, to club together, to subscribe;
to contribute, to have a share in, to be accessory to.
Բե՛ր, նախ քան զզանազանութեանցն վարդապետութիւն՝ սակաւ ինչ վասն նորա հանգանակեսցուք. այսինքն բանս ի մէջ առցուք. (Անյաղթ պորփ.։)
repose;
refreshment, relaxation, recreation;
ease, tranquillity;
convenience, wellbeing, leisure;
pause, rest, intermission, truce, cessation;
station, abode;
tomb;
repose, sleep, death;
quiet, tranquil, peaceful;
—գստեամբ, conveniently, comfortably;
at one's ease or leisure, leisurely;
—գստեան ժամ, compline;
—գստեան շարական եւ աւետարան, hymns and gospel in burial service;
—գստեան պաշտօն, requiem;
— առնուլ, to take rest, to be at rest, to repose;
— տալ, to rest, to repose;
թողուլ ի —գստեան, to leave or let alone;
— առնել բանի, to end a discourse.
Զժամ աղօթիցն, եւ զգիշերապաշտօն, եւ հանգստեանն անխափան կատարէր. (Ճ. ՟Ա. վրք. եւպրաքս.։)
ՀԱՆԳԻՍՏ որպէս Քուն մահու. վախճան աստի կենաց. մահ եւ կատարումն սրբոց. փոխումն յերկինս.
Ի հանգիստ խորանին փոխէ. (Կորիւն.։)
ՀԱՆԳԻՍՏ. Ընդհատութիւն ձայնի կամ փոփոխումն եղանակի ի սաղմոսերգութեան. Տե՛ս յընթացս (Սաղ. ՟Հ՟Զ. 17։ Ամբ. ՟Գ. 3. 14։ զորմէ խօսի եւ Եպիփ. նխ. սղ։)
of the same speed;
equally swift.
equality, resemblance, parity, conformity.
cf. Հանգունակատիպ.
Այնմ խորանի հանգունակ իմանամք եւ զմերս զայս խորան. (Ոսկիփոր.։)
cf. Հանգունակատիպ.
Այնմ խորանի հանգունակ իմանամք եւ զմերս զայս խորան. (Ոսկիփոր.։)
like, similar, conformable, equal, uniform.
Ցուպ ի ձեռս առեալ (սուրբ նիկողայոս) զզօրութիւն փրկչին՝ հանգունակատիպ սքանչելի հրաշիւք. (Տաղ.։)
to repose, to give repose, to leave to rest;
to recruit, to relax, to refresh, to ease, to recreate;
to lay, to set, to put, to place;
to finish, to end;
to bury, to inter;
to translate, to remove to heaven;
to make happy, to beatify, to glorify;
— յերկոց տունջեան, to rest from daily labour, to repose.
Յարքայական ապարանս զնա հանգուսցէ։ Հանգո՛ ի նեղութեանցս, կամ ի բազմածուփս աշխատութենէ. (Նար.։)
Ի փառս հանգուցին զբանն։ փառաւորութիւն հանգոյց զբանն. (Իգն.։ Ոսկ. գղ.։)
ՀԱՆԳՈՒՑԵԱԼ, է ընդունելութիւն կրկին բայիցս, Հանգուցանել, եւ Հանգչել։ Իսկ Հանգուցեալ ասին ննջեցեալքն ի քրիստոս՝ մարմնով ի տապանի, եւ հոգւով փոխադրելիք յերկինս՝ ի ձեռն նպաստից եկեղեցւոյ. τεθνεώς, τετελευτικώς, ἁναπαυόμενος defunctus. վախճանած, ողորմած հոգի.
to repose, to take repose, to be at ease;
to rest, to cease from work, to relax, to refresh oneself;
to end, to stop, to stand still, to halt, to be settled;
to lodge, to sojourn;
to cease, to end;
to die, to depart this life;
to be buried;
to rest in heaven;
— ի վաստակոց, to take rest from work, to pause from labour;
— ի խաղաղութեան, to rest in peace;
հանգիր ի սրտամտութէնէ, let your anger cease;
եմուտ անդ —, he went in to ease himself.
Սովոր իս են լսելիք մեր հանգչել ի վերայ չարին. (Եփր.)
Հանգեաւ ի նազարէթ ի տան իւրում (յովսէփ). (Խոր. առ արծր.։)
quietly, tranquilly, at one's ease.
Փոխանակ գրելոյ թերեւս Հանգստարար (յն. փրկարար)։ կամ Հանգստաբեր.
tombs, cemetry, catacombs.
Եկն սուրբ գրիգոր, եւ ամփոփեալ զնոսա եդ ի դիրս հանգստանոցաց. (Հ. կիլիկ.։)
commodious, tranquil, easy;
Quietist.
Խափանել զհանգստական խորհուրդ. (Յհ. իմ.։)
too fond of one's ease.
Սիրօղ հանգստեան. եւ դիւրութեան. իր հանգիստը սիրօղ, փնտռօղ.
place of rest;
temporary altar;
tomb, sepulchre.
Ընդէ՞ր փշրեցեր զհանգստարանն իմ (զբագին մեհենին), կամ զզոհարանն իմ ընդէ՞ր աւերեցեր։ Տաց զոսկերս քո փշրել, որպէս դու արարեր զհանգստարանն իմ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Գահաւորակին հանգստարանն շփոթեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
comforting, restoring, refreshing, recreating, reviving;
Therapeutae.
Այն հանգիստ չէր հանգիստ. զի պատերազմօքն եւ զյեսու եւս (կամ զյիսուս) զհանգստարարն նոցա աշխատ առնէր. (Եփր. եբր.։)
ՀԱՆԳՍՏԱՐԱՐՔ ՀԱՆԳՍՏԱՐԱՐՔ (ար՛՛) եւ ՀԱՆԳՍՏԱՐԱՐԻԹԱՅՔ (իգ՛՛). իբրեւ յն. թէրափէ՛ւդէ θεραπεύται . որ թարգմանի՝ Բուժիչք, եւ Պաշտօնեայք, կամ կամարարք.
tomb.
Փոյթ լիցի ձեզ շինել զյարկս հանգստոցացդ (այլ ձ. հանգստի սրբոցս)։ Առեալ թագաւորին փայտատ եւ բահ՝ հատանէր դիրս հանգստոցացն (կամ հանգստարանացն) սրբոցն. (Ագաթ.։)
tucked or turned up.
ՀԱՆԳՐԻՃԱՁԵՒ συστέλλος astringens. որ եւ ՀԱՆԳՈՒՇՆ. Ամփոփ. սեղմեալ. զուսպ կամ զսպիչ.
Ըստ նոցունց պատմուճանաց ի միասին ձեռամբ ընդ գօտեաւն հանգրիճաձեւ ամփոփմանն. (Փիլ. տեսական.։)
to tuck, turn or truss up;
to take in, to tighten;
— զհանդերձս, to tuck up one's clothes or gown;
— զբազուկս, to turn up the sleeves;
— զմիտս, to retire within oneself, to collect one's thoughts.
ՀԱՆԳՐԻՃԵՄ συστέλλω coarcto. գրի եւ ՅԱՆԳՐԻՃԵԼ. ռմկ. հանկուրցել. Հանգուշն կամ ամփոփ առնել. հանգոյցս իմն առնելով՝ ամփոփել. զսպել. ժողովել. հաւաքել.
Որպէս ոք հանգրիճեալ անչափ զհանդերձ՝ ծաղր լինի. (Մխ. երեմ.։)
Գօտեմարտի ընդ ըմբշամարտին հանգրիճեալ, եւ ամենեւին զսպեալ։ Յառաջ եւ յետոյ հանգրիճեալ եւ զսպեալ. եւ իբրեւ զսուրհանդակ թեթեւընթաց արշաւէր. (Ոսկիփոր.։)
Հրամայեաց հանկրիճել փողահարացն, ազդ առնել պատերազմական փողօք. (Պտմ. աղեքս.։)
good-tempered, peaceful, gentle, mild, meek, affable.
Եթէ այսպէս հանդարտաբար ճաշեալ էիր, ոչ այսպէս աղքատաբար ընթրէիր. (Ոսկիփոր.։)
to tranquillize, to appease, to calm;
to render tranquil, to soften;
to be appeased, calmed, tranquillized;
to abate, to be settled, to diminish, to assuage;
to hold one's peace, to keep silence;
to support, to endure, to suffer, to resist, to be able;
— զկիրս, զամբոխեալ միտս ուրուք, to calm the passions, to relieve anxiety.
cf. Հանդարտեմ.
slowly, softly, gently, quietly, smoothly.
to dress, to get ready, to prepare;
to make or get up;
to put in order, to arrange, to dispose, to fit up, to settle;
to provide, to furnish, to garnish, to set off, to deck, to adorn, to embellish, to clothe;
to equip, to arm, to fit out;
to construct.
Յետ այսորիկ հանդերձի ասել։ Ոչ եւս ուրեք օինադիրն ընդ պատուիրանօք հանդերձի կալ։ Միշտ հանդերձէր խօսել ընդ նոսա։ Յոր թէ հանդերձէին ոմանք յանդգնել։ Հանդերձէին՝ զանձինս իւրեանց ի փափկութիւնս եւ ի խենեշութիւնս արկանել. (Ոսկ. յհ.։)
Որ փառօք հօր հանդերձեալ ես գալ ի դատել. եւ այլն։ (Շար.։)
Հանդերձեալք աստուծով եւ այլն։ (Սահմ. եւ լծ։ Պորփ. ստէպ.) այսինքն՝ քանզի ունիմք ճառել։
cheap little dress;
bad, ugly coat.
(յն. պէսպէս ոճով) Հանդերձ անշուք եւ աղքատին, կամ չափաւոր եւ պարկեշտ. խեղճ կամ անզարդ հագուստ, հագստիկ, լաթիկ.
Դոյզն կամ ամփոփ հանդերձիկ։ Աւելի ինչ հանդերձիկ։ Ստեւեղէն հանդերձիկս։ Մի՛ ոսկի զարդուք, այլ ցածութեամբ եւ հեզութեամբ հանդերձկաւն. (Ոսկ. եբր.։ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Ոսկ. փիլիպ.։ Ոսկ. կող.։)
to prepare oneself, to get ready, to be in readiness, to set about, to fall to, to be about to, on the point of, going to;
to dress, to put on one's clothes, to clothe oneself;
— ի չու, to get ready or prepare for a journey;
—ձեալ էր դարձ առնել ի տուն, he was ready to return, or was on the point of returning home.
ἁποσκευάζομαι vasa colligo παρασκευάζομαι paratus sum περιζώννυμι praecingor եւ այլն. Կ ազմ եւ պատրաստ լինել. վառիլ կազմիլ. գօտեւորիլ. կահաւորիլ. պատրաստութիւն տեսնալ, փարթաքը ժողվել.
Յետ այսորիկ հանդերձի ասել։ Ոչ եւս ուրեք օինադիրն ընդ պատուիրանօք հանդերձի կալ։ Միշտ հանդերձէր խօսել ընդ նոսա։ Յոր թէ հանդերձէին ոմանք յանդգնել։ Հանդերձէին՝ զանձինս իւրեանց ի փափկութիւնս եւ ի խենեշութիւնս արկանել. (Ոսկ. յհ.։)
Որ փառօք հօր հանդերձեալ ես գալ ի դատել. (եւ այլն։ Շար.։)
Հանդերձեալք աստուծով եւ այլն։ Սահմ. (եւ լծ։ Պորփ. ստէպ. այսինքն՝ քանզի ունիմք ճառել։)
Որոյ իւրն է հանդերձեալքն։ Հայր հանդերձելոյ աշխարհին։ Գիտէր զնոցա եւ զհանդերձեալսն։ Մի՛ յայսմ աշխարհի, եւ մի ի հանդերձելումն։ Եթէ որ կանս, եթէ հանդերձեալքն։ Հանդերձեալ փառացն յայտնելոց հաղորդ.եւ այլն։
ՀԱՆԴԵՐՁԵԱԼ. որպէս կր. Հանդերձել բային. σύνθετος, ἕξαλλος compositus, egregius ἁλλασσόμενος mutatus. Կազմեալ պատրաստեալ յօրինուածով. բաղադրեալ. յարդարուն. զարդարուն. պատուական. փոխանակաւ ագանելի. առատ սրտիւ ընծայեալ.
to cause to succeed or happen;
to apply, to adapt, to suit.
cf. Դիպող;
— միտք, ingenious, witty, subtle.
seasonably, befittingly, becomingly.
cf. Հանդիպումն.
Չափաւորութիւն բանի, եւ ժամանակի հանդիպութեան. (Բրս. հց.։)
encounter;
coincidence;
—ումն միմեանց, interview, meeting.
Յորժամ հանդիպումն լինի ազգի մարդկան առաջի քո։ Ճեպեալք ի հանդիպումն ամպովք երեւեցելոյն։ Բարձրանան յերկրէ լուսեղէն ամպօք ի հանդիպումն փեսային քրիստոսի. (Մեսր. երրէց։ Խոսր.։ ՃՃ.։)
agonotheta, gymnasiarch, agonistarch;
president or chief of a ceremony, assembly, combat, show;
*expositor, exhibiter.
Հանդիսադիրք մարտիցն փախստեայք լինէին. իբր զօրագլուխք։
to enter the lists, to fight, to wrestle, to vie with;
to labour hard, to strive, to endeavour, to try, to attempt;
to signalize or distinguish oneself, to render oneself illustrious, to be celebrated, renowned, to be made public with praise;
to show one's courage or mettle, to figure, to shine;
to assemble at a public festival or ceremony, to celebrate;
քաջայաղթ —, to make stupendous conquests, to do or work wonders;
յաղթող —, to remain victorious;
յաղթող — իրիք, to be victorious over, to be conqueror.
ՀԱՆԴԻՍԱՆԱԼ. Առաքինանալ. անխոնջ բերիլ ի վաստակս. աշխատիլ. ջանալ. գուն գործել. փորձ փորձել. ճգնիլ. յառաջամիտ լինել. անվեհեր արկանել զանձն ի մէջ, եւ այլն.
Ըստ այսմ ասէ ուսման հանդիսացիք ի ճգունս. (Ոսկ. փիլիպ.։)
fond of pomp, solemnity, display;
fond of shows, plays, public spectacles.
Զհանդիսասիրացն զպարգեւս հանրականացն շնորհեալ. (Անյաղթ պորփ.։)