cf. Երկբերան.
(Լեզուքն) առաւել քան զամենայն սուր երկբերան. (Բրս. երրորդ.։)
binary.
heaven;
heavens, the sky, the firmament;
paradise, dwelling of the blessed;
air, ether;
ելանել յերկինս, to ascend up into heaven;
յերկինս ամբառնալ, to raise to the skies;
կապուտակ —, the blue sky;
կամար երկնից, the arch or vault of heaven;
հուր, շանթ երկնից, the bolts of heaven;
ցասումն երկնից, the wrath of heaven;
—ք եւ երկիր, heaven and earth;
—ք! արդար —ք, heavens! good heavens! ջինջ՝ պարզ՝ անամպ ամպամած —, clear, serene, cloudless, cloudy sky;
հրեզէն —, the Empyrean.
Զերկին, ո՛չ զերեւելիս, այլ զայն՝ որ ի վերոյն է քան զսա. (Կիւրղ. ղկ.։)
frightful, dreadful, terrible;
timid.
Երկիւղագին քան զխորխորատն։ Երկիւղագին սրտիւ. (Նար. ՟Ժ՟Թ. եւ Նար. խչ.։)
of two cubits.
Քանակ, իբր թէ երկկանգուն, քառականգուն։ Երկկանգունն եւ եռականգունն՝ քանակ նշանակէ։ Երկկանգնոջն ոչինչ է ներհական, եւ ո՛չ տասանցն. (Արիստ. ստորոգ.։)
pang, work, labour in child-birth;
pains, labour, trouble, fatigue;
երկունք ծննդականի, throes;
յերկունս լինել, ունել երկանց, պատիլ զումամբ երկանց, to be in labour, in the pangs of child-birth, to labour.
Երկունք կալան զբնակիչս քանանացւոց. (Ել. ՟Ժ՟Ե. 14։)
that makes a circuit or a course in heaven.
Եւ եւս առաւել զուարթանային պայծառութեամբ քան զերկնապատիկն զամբարս. (Պիտ.։)
twelve;
— յիւնիսի, the 12th of June, the twelfth instant.
δώδεκα, δεκαδύω duodecim Երկու թուով աւելի քան զտասն. երկիցս վեց. տասուերկու.
all the twelve.
ԵՐԿՈՏԱՍԱՆԵՔԵԱՆ ԵՐԿՈՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. Իւրաքանչիւրն յերկոտասանից. տասուերկուքնալ.
cf. Երկոտասանեքեան.
ԵՐԿՈՏԱՍԵՆԵՔԵԱՆ ԵՐԿՈՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. Իւրաքանչիւրն յերկոտասանից. տասուերկուքնալ.
both.
ԵՐԿՈՔԵԱՆ ԵՐԿՈՔԻՆ. δύο, ἁμφότερος duo, ambo, uterque Երկու անձինք կամ իրք միանգամայն. երկաքանչիւր. երկուքնալ
cf. Երկոքեան.
ԵՐԿՈՔԵԱՆ ԵՐԿՈՔԻՆ. δύο, ἁμφότερος duo, ambo, uterque Երկու անձինք կամ իրք միանգամայն. երկաքանչիւր. երկուքնալ
double;
doubly.
Երկպատիկ ժամանակ քան զայս ժուժալ։ Երկպատկի արժանի լինել կենաց. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)
geometrician
Չիք ի նոսա երկրաչափք, եթէ բաժանեսցեն տացեն զսահմանս իւրաքանչիւր. (Վեցօր. ՟Է։)
geometrical;
—ն, geometry.
Բաղկանայ երկրաչափականն յանշարժ շարունակ քանակէ։ Զերկրաչափականն եգիպտացիք գտին ի հարկէ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
worshipper.
Երկրպագուքն են առաւելեալք քան զանբան տարերսն. (Եղիշ. ՟Ե։)
ternary.
ԵՐՐՈՐԴԱԿԱՆ. իբր Երեքանձնեայ, երեքանձնական.
colour, hue, dye;
fashion, form.
Այնքան երփն երփն դեղեցկութեանն զառաջին տեսեալն մոռացուցանէ. (Արշ.։)
ossifrage.
լաւ եւս՝ Փենէ. Այն է յն. ի ֆինի. ἠ φήνη ossifraga, ossifragus, ossivorus Ազգ արծուոյ մեծ քան զայլ արծիւս, որ ըստ լտ. եւ պրս. ոսկրաբեկ եւ ոսկրակուլ ասի.
that has seven lights.
Տեսանէ զսա եւ սքանչելին զաքարիա եօթնալոյս աշտարակն. (Ճ. ՟Ժ.։)
heptachord.
Եօթնաղի քնարն գրեթէ քան զամենայն գործիս լաւագոյն է. (Փիլ. այլաբ.։)
heptagon.
Եօթնանկիւնիք՝ չորք, ՟Ա, ՟Է, ՟Ժ՟Ը, ՟Լ՟Դ, լինի վաթսուն։ Երեքանկիւնի եւ չորեքանկիւնի եթէ շարադրեսցի, ծնցի զեօթնանկիւնին. (Փիլ.։)
of seven branchs (chandelier).
Եօթնաջահեան լուսով հոգւոյն սրբոյ շնորհաց մեծարեալ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
septenary;
week.
Ասեն՝ թէ տարով մի յառաջ լուսինն բոլորի եւ մնայ նախ քան զքրիստոսի գալն. եւ խանգարի տոմարն, վերադիրն երեսուն լինի, եւ եօթներրեակն եօթն. (Վրդն. սղ.։)
coarse expressions or language, obscene words.
Որք անօրէն զազրաբանութեամբն եւ քան զանասունս եւս ի վայր իջանեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
nasty, ugly, impure.
Ետուն՝ ոմն մունս զազրաթորմիս, եւ ոմն գորտս սքանչելիս։ Զազրաթորմի արիւն։ Կրայքն զազրաթորմիք. (Լմբ. իմ.։ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ովս.։)
nasty-looking, ugly, deformed, unpleasant to the sight.
Զի՞նչ զազրատեսիլ քան զմեռեալ. (Ոսկ. կոր.։)
cf. Զազրատես.
Զի՞նչ զազրատեսիլ քան զմեռեալ. (Ոսկ. կոր.։)
cf. Զազրատես.
Զի՞նչ զազրատեսիլ քան զմեռեալ. (Ոսկ. կոր.։)
cf. Զամբիղ.
Կամ զայն իցէ ասել, թէ զամբիւղքն մեծագոյնք էին քան զսակառիսն. (Երզն. մտթ.։)
to grow angry, to be enraged, to put one's self in a passion, to fly into a passion, to bluster, to be angry, vexed, exasperated, to lose patience, to fret, to be mad, to inveigh.
Զայրացաւ վէրն։ Տե՛ս զայտումն թունիցն, թէ ո՛րքան զայրացաւ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
to irritate, to put in a passion, to enrage, to anger, to make angry, to fret, to vex, to nettle, to affront, to provoke.
Իւրով ծուլութեամբն եւս քան զեւս զայրացոյց զցաւսն. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Զայրոյթ.
Զայրումն բարկութեան անմտագոյն է քան զամենայն բոց տարածեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
to distinguish, to diversify, to discern, to vary.
Ի դէպ է լինել ըստ իւրաքանչիւր ախտից բազմութիւն. ոչ ապա անպատշաճ է զանազանել զվարդապետութիւնս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
to knead, to bake;
to adhere;
to mix mortar;
to mix;
— իւղով, to butter.
Ընդ որ առաւել իմն զանգանի (կինն) քան զայր մարդ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
cf. Զանգանեմ.
Ընդ որ առաւել իմն զանգանի (կինն) քան զայր մարդ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
to fear, to be afraid of, to dread;
to doubt.
to make afraid, to frighten, to terrify, to dismay.
Մռնչելն առիւծու նախ քան զըմբռնելն՝ զանգիտեցուցանէ զպատահեալսն. (Լմբ. առակ.։)
cf. Զանգիտանք.
Ոչ այնքան յաղագս անձին զանգիտութեան՝ քան թէ յաղագս վարդապետին սիրոյ. (Երզն. մտթ.։)
passage, transition;
— առնել, to pass, to omit, to skip, to leave, to neglect, to fail;
— լինել, to be wanting, to fail;
— առնուլ, to flee, to run away.
Զո՞ր պատասխանատուութիւն ունիցիմք՝ զանց առնելով քան զպէտսն. այսինքն չափը անցնելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
to pass;
to surpass, to surmount, to excel;
to go beyond, to exceed;
to escape, to leap;
to be wanting, to fail;
cf. Անցանեմ;
— զհասակաւ, ծերութեամբ, to grow old;
— զարամբ, զամուսնութեամբ, to be unfaithful to the husbands or marriage bed.
to pass, to surpass;
to go beyond;
to cause to fail or be wanting, to make to sin;
անցուցանել —, to excel, to exceed.
Սարդանապաղղոս անցոյց զանցոյց զամենեքումբք՝ որ յառաջ քան զնա էին, բարեկեցութեամբ եւ յուղութեամբ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ԶԱՆՑՈՒՑԱՆԵԼ. Առաւելուլ զիմն քան զայլ ինչ.
Առաւել զանցոյց զաչարձակութիւն ապականութեան իւրոյ քան զնորայն. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 11։)
Հրէայն զթլփատութիւն ոչ զանցուցանէ (քան զութ օր) ... եւ դու զառանց ձեռաց առնելոյ զթլփատութիւն յապաղես։ Զի՞ զանցուցանես զքեւ զպարգեւս արքայութեանն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
to avert, to scatter, to distract;
to render useless;
to mislead, to deceive;
to pervert;
ի տխուր խորհուրդս —, to have the spleen or blue-devils;
յախտս իւր —, to give a loose to one's passions;
զանձամբ —, to come to one's self again, to recover one's self.
Յիւրաքանչիւրոցն անուանս երդմունս կատարել զառածանին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to go astray;
to dote, to rave, to muse.
Ե՛ւս չար քան զպառաւունս զառանցելոց բանս խօսիմք. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 2։)
to turn aside, to mislead, to deceive;
to make to rave.
Յետ այսչափ գթութեան զառանցուցանելոյ՝ քանի խստութիւն անամօթութեան ձերոյ. (Մագ. առ Ստեփ. լեհ.։)
isolated, separate;
apart, aside;
except;
— ի —, different, various;
diversely.
Տարորոշ քանակ ասէ զթիւս, զի ըստ ինքեան թիւքն զատ ի զատ անձինք են ... որիշ որիշ անձինք են կատարեալ. (Լծ. սահմ.։)
disjunctive;
separate, disjoined.
Տասնեակն ունելով յինքեան զանզատն բնութիւն, եւ զզատականն. քանզի անզատն կարգեալ դասի ըստ նշանի միայն (որ է կէտ անբաժանելի). իսկ զատականն ըստ երից տեսակաց, ե՛ւ վեր ի վերոյ գծոյ, ե՛ւ երեւմանն, ե՛ւ հաստատնոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
separation, distinction.
Երկայնութեանն եւ լայնութեան՝ խորութիւն առեալ, որովք գոյանայ բնութիւնս. քանզի աւելի քան զերիս զատութիւնս ոչ ծնաւ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
insulation.
Կացին ... ղեւտացիքն ի զատուցմանն իւրեանց ... Տալ նոցա իւրաքանչիւր ումեք ըստ զատուցմանն. (՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Ե. 10. 12։)
to increase, to promote.
Իբրեւ որդի զհարց ստացուածս զարգացուցանել։ Զարգացոյց հետոց նոցա զընթացս առաքինութեան։ Զբուսոցն աճեցումն զարդացուցանէ։ Զարգացուցանել զհանճարեղ խորագիտութեանցն հասմունս։ Օր քան զօր նորոգելով ի միտսն զարգացուցանէի զջերմեռանդ սէրն։ Զկենդանասերութեան յառաջ խաղացումն զարգացոյց. (Պիտ.։)