sonship, filiation.
Զերիցութիւն որդւութեան հրէիցն ուսանիմք ի գրոց. (Լմբ. յանառակն։)
oesophagus, gullet, throat;
gluttony;
զկնի —ոյ երթալ, to give oneself up to gluttony.
Ոչինչ գովեմք (զկերակուրս), որ զկնի որկորից՝ զուգապատուացն, մանաւանդ եթէ անպատուացն։ Լեզուին եւ որկորիցն զկնտընտոցի օրինակն ունելով. (Առ որս. ՟Ը։ Նիւս. բն.։)
male.
Մատակներն բաժանես ի յորձիցն։ Ջա՛նք դիր, որ զամէն որձ մեղուն սպանանես. (Վստկ.։)
Զոհալն էգ է. մուշթարին եւ մառեխն եւ արեգակն որձ են, զօհրայն եւ օտարիտն ընդ որձն որձ են, եւ ընդ էգն էգ. (Տօմար.։)
granite, free-stone;
cf. Որձաքարեայ.
Զորձաքարս ձեռամբ ձեւել ըստ կամաց։ Կառոյց զնիզակն յորձաքարի. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Մտախորհ.
Անդ կային լուր մտախորհ, եւ գալստեան ակնունէին. (Մագ. ոտ.։)
Իբր մտախորհ եղեւ, եկն հրեշտակն առ նմա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
pleasing, agreeable, to one's liking;
condescending, meek.
Իւրաքանչիւր ամուսին՝ զուգակցացն լինել մտահաճոյ։ Սիրելիք աստուծոյ, եւ մտահաճոյք արանցն։ Եթէ մտահաճոյ ոչ է (զաւակն), եւ ոչ մանկութեան ողորմի (ծնօղն). (Պիտ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. եւ ՟Գ։)
to enter, to go or come in, to introduce, insinuate or intrude oneself;
to penetrate into, to slip in;
— առ ոք, առաջին ուրուք, to present oneself, to call on, to visit;
— աղօթից առաջի ուրուք, to be heard, hearkened to;
— առ ումեմն, to be a guest, to receive hospitality, to be lodged;
— առ կին, to know a woman;
— ի վերայ օտարի ամուսնոյ, to commit adultery;
— ի or ընդ գիրկս, ընդ աղեղն, to bend a bow;
ի դատաստան, ի դատ —, to sue, to bring an action against, to summon before a magistrate or court of justice;
ընդ դատաւորաւ —, to act the judge;
ընդ երկիր —, to plunge into an abyss, to be engulfed, swallowed up;
ընդ գետին —, to be overwhelmed with shame, to hide one's confusion under the earth;
— ի ծառայութիւն, to enter a person's service, to serve;
— յորդեգրութիւն, to be adopted;
երաշխաւոր —, to guarantee, to become security;
— ի պայքար, to dispute, to contest;
ի փորձ —, to prove, to try, to make an experiment;
— ընդ մերով մարդկութեամբս, to be clothed with our humanity;
ի քուն —, to be overcome with sleep, to sleep, to lay to sleep;
— արեգական, to go down, to set;
ընդ քիրտն —, to sweat, to work hard, to give oneself much trouble;
— ի նաւ, to embark, to go on board a vessel;
— ընդ անձին, to be at enmity with oneself;
— ընդ լծով or — ընդ ձեռամբ ուրուք, to submit, to become subject to;
— դիւի ի մարդ, to possess;
— ի ճաշ, to sit or be at table.
Եւ մտանիցէ արեգակն։ Մտցէ արեգակն ի միջօրէի։ Ընդ մտանել արեւուն մտցէ ի բանակն։ Իբրեւ երեկոյ եղեւ ի մտանել արեգական։ Եւ ընդ մտանել արեւուն։ Մի՛ մտանիցէ արեգակն ի վերայ այնորիկ։ Արեակն ի վերայ բարկութեան ձերոյ մի՛ մտցէ.եւ այլն։
sharp, perspicacious, shrewd.
Զկտակն ետ գրել իւր իսկ կորովամիտ եւ մտատես իմաստութեամբն. (Պտմ. աղեքս.։)
whip;
spur;
stimulus;
— չուանեայ, whip-cord;
— հեծելոց, riding-whip;
հարուածք —աց, lash, cut, stroke of a whip;
cf. Կուշտ.
Որ միաբանեցելոց ձիոցն իցէ երասանակակալ, ոչ զարագն փութացուցանէ մտրկաւն. զոմն ուղղէ, զոմն արգելու, եւ զոմն վարէ մտրկաւն. Նիւս. կուս. (որ է հոլով որպէս ռամկական. քաղաք, քաղքի. դանակ, դանկի. ականջ, ակնջի, եւ այլն։
agaric.
Ա՛ռ չար հոտ (կամ ձարխոտ), եղին եղջիւրն, եւ րտիտակի տակն, եւ այծու կճղակն. եթէ ծխէ ոք, փախչին ի նմանէ օձերն, ամենայն ժժմանք։ Ա՛ռ աֆիոն, եւ մրտիտակ, եւ աղա՛ մանր. (Վստկ. ՟Ճ՟Ժ՟Գ։)
cf. Մրրատեսակ.
Եւ զայլ աղօտ թանձրատեսակն եւ մրրական (զլոյս՝) խումբք աստեղացն են ընկալեալ՝ որ բազմազան. (Երզն. ոտ. երկն.։)
cf. Մրրատեսակ.
Եւ զայլ աղօտ թանձրատեսակն եւ մրրական (զլոյս՝) խումբք աստեղացն են ընկալեալ՝ որ բազմազան. (Երզն. ոտ. երկն.։)
mixed with lees, full of dregs.
Եւ զայլ աղօտ թանձրատեսակն եւ մրրական (զլոյս՝) խումբք աստեղացն են ընկալեալ՝ որ բազմազան. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to box, to come to blows, to fight, to combat;
to rival, to vie with, to compete;
մրցելով իմն, with emulation, vying.
Կարծելով ընդ ահեակն մրցիլ՝ յաջն գթեցի. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
near, nigh, next, close by, by;
near, next;
cf. Մերձ;
— այսր, near to this place;
— առ —, — ի —, — ի —ոյ, quite near or close, contiguously, thickly;
— ընդ —, — ընդ հուպ, soon, directly, instantly;
ի or ընդ մօտոյ, ի —է, մօտուստ ի —ուստ, near, nearly, close by or to, next;
soon, shortly, soon after;
lately;
ընդ — աւուրս, shortly, soon;
— լինել, to be near or close to, to approach, to draw near;
ի — կալ, to stand near, to be present at, to attend;
— կտրել, to cut quite short;
— անցանել, to pass close to, or hard by;
— է առ քեզ յորժամ կամի ցիս՝ կարող լինել, where there is a will there is a way;
ի մօտոյ, ի նանիր, cf. Մօտ, cf. Նանիր.
Թուի նմա թէ անտի ուստեք ի մօտէ ելանիցէ արեգակն. (Եզնիկ.։)
near, next, neighbouring, assistant;
present;
cf. Մօտասեր.
Ա՛րդ բարձրացայց. ա՛րդն ասելով՝ զմօտաւոր ժամանակն յայտնէ, եւ ոչ հեռաւոր ինչ կանխասաց. (Գէ. ես.։)
dirt, mud, mire, slime;
puddle, pool, fen, marsh, bog.
Արեգակնս այս անկենդան ... զկարակումն մօրից ցամաքէ, եւ զտհաս պտուղս հասուցանէ. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
Զորոյ զօրինակն յ՝ղազարէ եւ ի մեծատանէն առցես. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Յագեցումն.
Յագեցութիւնն՝ թշնամանաց սկիզբն։ Մի՛ վասն յագեցութեանցն թշնամանեսցուք։ Յորժամ յագեցութիւնն գնայ, սով տիրէ. (Բրս. պհ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. յանառակն։)
satiety, surfeit, repletion;
պատառիլ ի յագեցմանէ, to burst with eating.
Յագեցութիւնն՝ թշնամանաց սկիզբն։ Մի՛ վասն յագեցութեանցն թշնամանեսցուք։ Յորժամ յագեցութիւնն գնայ, սով տիրէ. (Բրս. պհ. ՟Ա։ Առ որս. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. յանառակն։)
china.
Զյօրինմունս երանգոցն, եւ կամ զյախճապակեայ հարթարդակն յատակացն. (Պիտ.։)
to look at, to gaze upon, to look intently at;
to survey, to watch.
Ետես ասէ ակն՝ որ զամենայն յականէ. (Վանակ. յոբ.։)
ՅԱԿԱՆԵՄ ἑπιτροπεύω procuro βλέπω, ἑπισκέπτομαι intueor, visito. որ եւ ԱԿԱՆԵԼ. Ակն կամ յակն արկանել. դիտել. նկատել. այց առնել. քաջ նայել. տեսանել. աչել, աչքը վրան ըլլալ.
of Jacob or James.
Ամենայն զաւակն յակովբեան (յն. Յակովբայ, այսինքն իսրայէլի) փառաւոր արասցեն զնա. (Սղ. ՟Ի՟Ա. 24։)
to be impertinent or insolent;
to live dissolutely, to give oneself up to debauchery.
Զիա՞րդ ակնածիցէ ի քէն մանուկն՝ յորժամ դու ե՛ւս չար քան զնա յաղադարձիցիս. (Ոսկ. եբր. ՟Ե։)
prize or premium, palm, laurels;
triumph, victory;
reward, recompense;
triumphant;
—աւ, triumphantly, in triumph;
— տանել, to obtain a triumph.
Ահա հասեալ է մարտադիրն, եւ յաղթանակն է ի ձեռին. (Շ. եդես.։)
Զյաղթանակ բարեմասնութեանն խօսեսցիս։ Զմրցանակն յաղթանակի թագաւորին մատուցանելով. (Նար. ՟Խ՟Զ. ՟Կ՟Ա։)
slowness, tardiness, delay, retardation;
sluggishness, idleness.
Զի մի՛ զսահմանեալ ժամանակն ծախեսցէ ճանապարհագնացութեանն յամրութեամբ. (Փիլ. յովն.։)
here, on this side, this way;
— յայնկոյս, on this side and on that, from one side and the other, here and there;
ոմն — եւ ոմն յայնկոյս, some this way some that, some one way, some another;
հայեցեալ — յայնկոյս, having glanced around;
cf. Կոյս.
Զգունդն ամենայն յայսկոյս յայնկոյս ցրել։ Հայեցեալ յայսկոյս յայնկոյս Յիսուս։ Եւ ահա խռովեալ էր բանակն յայսկոյս յայնկոյս։ Չի՛ք երթեալ ծառայի քո՝ ո՛չ յայսկոյս եւ ո՛չ յայնկոյս.եւ այլն։
evident, clear, manifest, plain, palpable, obvious;
evidently, obviously, plainly, clearly, manifestly;
cf. Յայտնութիւն;
— է, — իսկ է, it is evident, clear;
— իմն է, naturally, of course, certainly;
այս — է զի, it is certain that;
ապա — ուրեմն է, it is therefore clear that;
— or ի — գալ, to appear, to be manifested, made known, evident, to be discovered or disclosed;
— ածել, առնել, to declare, to make manifest, to display, to put or set forth, to show, to prove;
to signify, to name;
— առնել զընդունելութիւն, to acknowledge the receipt of.
ՅԱՅՏ ՅԱՆԴԻՄԱՆ. ἑν παρρησίᾳ, ἑπίδηλος, φανερώτερος palam, manifestus, clarissimus. Յայտնապէս յանդիման տեսողաց. ակներեւ. հրապարակաւ. համարձակ. եւ Յայտնագոյն. ափ աշիքեար.
Յայտյանդիման մեծի բանակին զպաշտօնն ցուցանէին։ Յայտյանդիման ձայն արձակեաց առ մեծ հրապարակն. (Եղիշ. ՟Բ։)
expressive, significative.
Ճառդ յայտանշան է. իսկ նշանակն զայն զեկուցանէ, եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 134։)
apparent, evident, public, visible to all.
Յայտնի տեսեալ կամ տեսլեամբ. ակներեւ, բացերեւ. յայտ տեսակ.
evident, clear, manifest, notorious, recognisable, obvious, explicit, apparent, palpable, visible;
cf. Յայտնապէս;
— է, it is clear, it is evident, that is of course;
— լինել, to be manifest, to appear;
— առնել, to manifest.
φανερός, ἑμφανής, δῆλος , προδήλος, σαφής, γνωστός, εὕγνωστος եւ այլն. manifestus, patens, perspicuus, notus եւ այլն. Յայտ եղեալն. ծանուցեալ. ծանօթ. ի վեր երեւեալ. երեւելի. նշանաւոր. բացերեւ. ակներեւ. պայծառ. պարզ. հաւաստի. համարձակ. (լծ. թ. այտընլը. այսինքն լուսաւոր) այան, պէյան, պէլլի, աշիքեար.
impudent, immodest, wanton, unchaste, lecherous, lascivious, lustful, lewd, obscene;
— or —ս, impudently, unblushingly, immodestly, lewdly, lustfully, obscenely.
Յայրատն եւ ստահակն։ ընդ իւղոյն առելոյ ի յայրատ կնոջէն. (Յճխ. ՟Ժ։ Նար. ՟Լ՟Գ։)
Մեղայ յարատ հայեցուածովք։ Մաքրել զաչս յարատ եւ ի պագշոտ հայեցուածոց։ Մի՛ յայրատ տեսութեամբ զակն պղծեսցուք. (Մաշկ.։ Նանայ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
unblushing, shameless, brazen-faced, impudent, immodest.
Ամենայն ակն յայրատաբաց. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ. յն. անզգոյշ, կամ վնասակար։)
to be devoid of modesty, to behave impudently, to lead an unchaste life.
Յայրատանալդ (կամ այրատանալդ) եւ շոգմոգելդ, եւ պիղծ ցանկութեամբ ակնարկելդ։ Եւ այլ այսպիսի յայրատութիւնս յայրատանայ, եւ անհնազանդի առնն. (Մանդ. ՟Դ. Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
cf. Յայրատահայեաց.
cf. Յանկ.
Որ ՛նանգին ունի զոլորակն։ Նախեզով յանգէն ունի զոլորակն։ Յանգին ունի զպարոյկն. (Թր. քեր.։)
Եթէ ակն յոռի՝ անգայտ եւ բիրտ՝ կարօղ է լինել գեղեցիկ, հանդարտ, եւ մեղմ, եւ զգօն, եւ յանգ։ Զարմատս բարութեանց յանձին ունէին, եւ միտս յանգս, եւ կամս հաճոյականս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9. 20։)
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
Իրք դատաստանի երդմամբ յանկի։ Վեցեակն ի կողմանց իւրոց յանկի, եւ կրկնելով ծնանի զերկոտասան թիւ. (Մխ. դտ.։)
present, assisting, in the presence of;
assistant.
openly, obviously;
evidently, clearly.
Մի՛ յանդիմանապէս իբրու առ արեգակն ի բաց հայելով, զգիշեր ի միջօրէի ի վերայ ածելով՝ տացուք զպատասխանին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
seeing face to face, clearly.
Որ դէմ յանդիման եւ ակներեւ տեսանէ.
sudden, unexpected, unforeseen;
unawares, unexpectedly, suddenly, on a sudden, abruptly, all at once;
please God! would to God! may it please God;
— եթէ, if by chance.
ἑξαίφνης, αἱφνιδίως, ἅφνω repente, subito, improvise, -so;
illico, protinus, cominus . որ եւ ՅԱՆԿԱՐԾԱԿԻ. Իբր Անկարծ. անկարծելի օրինակաւ, եւ յանկարծելի ժամու. իսկոյն. իսկ եւ իսկ. յանակնկալ պահու. յանպատրաստից. ի մի վայրկեան ժամանակի. անգուման.
unexpectedly discovered.
Յանկարծ կամ անակնկալ օրինակաւ գտեալ.
done suddenly.
Յանկարծ գործեցեալ. նորանշան. անակնունելի. յանկարծական.
Մի՛ ինչ խռովեսջիք, եթէ յանկարծագործ ինչ իրք լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10. (յն. արտաքոյ ակնկալութեան)։)
happening unexpectedly, unforeseen, unexpected, unhoped or unlooked for;
extraordinary, fortuitous, casual, accidental;
unawares, suddenly;
by chance, fortuitously.
ἁπροσδοκήτως praeter expectationem sive opinionem. Յանկարծ դիպեալ, որպէս յանկարծագործ. յանկարծահաս. արտաքոյ ակնկալութեան.
Յորժամ զվիշտսն կրիցեն, մի՛ ինչ յանկարծադէպ եւ առանց ակն ունելոյ զիրսն կարծիցեն։ Մի՛ յանկարծադէպ գիտացեալ՝ խռովեսցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)
Վիճակն՝ յանկարծադէպ իրաց է, եւ ոչ կամաց կամ առաքինութեան։ Ապա յանկարծադէպ իմն են չարիքն եկեալք հասեալք ի վերայ։ Յայտնի լինիցի, եթէ յԱստուծո՞յ իցեն հարուածքն, եւ եթէ ինքեանք ինչ յանկարծադէպք։ Ոչ վայրապար կամ յանկարծադէպ ինչ իրք գործէին, այլ ըստ աստուածեղէն իմն առաջնորդութեան. (Ոսկ. եփես.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. 8։)
to set or lay snares or traps, to entrap;
to wait in ambush for, to waylay;
to surprise, to deceive.
Թշնամին պատերազմէր որոգայթել զնոյնն ի բնականսն աւելորդօքն. (Լմբ. յանառակն։)
sower of tares;
devil, sower of strife.
Ասես, որոմնացան մշակացն է զայդ սերմանեալ։ Զխռիւ եւ զփուշ որոմնացան մշակին աստուածային հրովն մաքրել։ Մշակն որոմնացան։ Մի՛ զորոմնացանին ընկալցուք սերմ. (Յհ. իմ. երեւ.։ Լմբ. պտրգ.։ Սկեւռ. ի լմբ. եւ Սկեւռ. յար.։)
cf. Որոջիկ.
Չորս ընդ միոյ տացէ, որ սպան զորոջակն։ Որոջակն՝ զոր ունէր աղքատն, կինն էր. (Եփր. թագ.։ Ոսկ. սղ. ՟Ծ։)
lambkin.
Չորս ընդ միոյ տացէ, որ սպան զորոջակն։ Որոջակն՝ զոր ունէր աղքատն, կինն էր. (Եփր. թագ.։ Ոսկ. սղ. ՟Ծ։)
what she carries in her womb.
Որ զփայլակն ի ներքս որովայնազգեաց կրես. (Եպիփ. կուս.։)
thunder;
որոտ ընդ որոտ, cf. Որոտագոչ.