created;
invented, factitious, forged;
plastic.
ՍՏԵՂԾԱԿԱՆ. πλαστικός figulinus, ad fingendi artem pertinens, sculptilis πλασματώδης fictus, fabulatus ἑπίπλαστος simulatus . (որպէս գործ բրտի) Ճարտարեալ ի մարդկանէ. ճարտարահնար. ձեռագործ. կցկցեալ. կերպարանեալ. քանդակեալ. յօդեալ. մտացածին. կեղծուպատիր. շինծու.
to be created together.
Պարտ էր նմա եւ մարդկայնոցս չափուց ստեղծակից լինել, եւ անվնաս պահել զաստուածավայելուչ պատուոյն գերունակութիւն. (Պրպմ.։ 4)
cf. Ստեղծող.
Այլեւ ո՛չ զմահն ըստ բնութեան անկեալ ասեմք ի մեզ ստեղծչին. (Խոսրովիկ.։)
Իւրաքանչիւր ոք ի նահապետացն ի բաժանման լեզուացն եղեն իբր ստեղծիչ լեզուաց. (Մագ. քեր.։)
branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.
(լծ. հյ. ծեղ. եւ ստեղացեալ. յն. սդէ՛լէխօս ). στέλεχος stipes, truncus, caulis, ramus, candex. Բուն եւ եղէգն տնկոց եւ բուսոց ուղղորդ ի վեր բուսեալ. ծիղ. ծղօտ. եւ ճիւղ. ոստ. շառաւիղ. իրօք կամ նմանութեամբ. տալ, ֆիտան, շահ, փայէ, բուզէի տիրէխդ. եբր. ալա (սաղարէ)
Անկան ոստք նորա, խորտակեցաւ ստեղն նորա։ Ի ստեղն նորա հասին ամենայն գազանք վայրի։ Եղիցի ստեղն նորա անտառ ացեալ շուրջ զնովաւ։ Ո՞վ է սա՝ որ ելանէ յանապատէ իբրեւ զստեղն ծխոյ խնկեալ (կամ իբրեւ զծուխ ծառացեալ բարձրացեալ)։ Արասցես աշտանակ. բունն եւ ստեղունքն եւ սկահքն եւ գնդակք եւ շուշանքն անդստին ի նմանէ։ Ի միում ստեղանն։ Վեցեցունց ստեղանցն արձակելոց յաշտանակէ անտի. (Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 12. 13։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 8։ Երգ. ՟Գ. 6։ Ել. ՟Ի՟Ե. 31=36։ ՟Լ՟Է. 18=25։)
Ուղէշք (եղջերաց եղջերուաց) այսր անդր բուսեալք զօրէն ոստոց ի ստեղունս։ Կաղնահասունս կոչեն զայնս՝ որ ի վերայ ստեղինն հասանեն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)
Երկրորդի (ձայնի) ստեղն. զորս գտեալ հրոյն՝ ճարակ եւ կերակուր իւր առնէ զամենեսեան. իսկ վերջին ստեղն պատրաստէ սիրելեաց իւրոց բաժակ փրկութեան եւ անմահութեան յարքայութեանն երկնից. (Քերթ. եկեղ.։)
ramifying, ramified.
Զճիւղս ստեղնաձիգս նոճիաճահ ճոխն անտառաց. (Նար. խչ.։)
to shoot, to sprout, to bud forth, to pullulate, to grow.
Ստեղնեալ ծառոյ մահաբերին, այն որ բուսաւ ի մէջ դրախտին. (Շար.։)
carrot;
վայրենի —, parsnip;
վայրի —, madder, athamantha.
σίσαρον siser. իտ. sesaro, carota, pastinaca. Արմատ բանջարոյ՝ որպէս բողկ կամ ճակնդեղ, երկայնաձիգ՝ դեղին եւ կարմիր՝ քաղցրահամ. հավուճ, հէվճ, գազար, ապզար.
perjurer;
taking a false oath, perjuring.
Պահետ զշրթունս քո յանիծից, ի հպարտ բանից, նաեւ ի ստերդմանց. (Եփր. պհ.։)
strayed, erred, roving, astray.
ՍՏԵՐԻՒՐ կամ ԸՍՏԵՐԻՒՐ. ա. Թիւր. ելեալ ըստ երիւր կամ ըստ յերիւր՝ այսինքն արտաքոյ արահետ ճանապարհի կամ կարգի, խոտորեալ. սխալական.
to lead astray, to turn aside, to put out of the right way, to cause to err, to pervert;
to distort, to wrest, to misinterpret, to misconstrue.
ԸՍՏԵՐԻՒՐԵՄ որ եւ ՍՏԵՐԻՒՐԵԼ. նովին հնչմամբ. Խեղաթիւրել. խոտորեցուցանել յերիւրէ, այսինքն յարահետ ճանապարհէ. եւ կամ հանել արտաքոյ քան զյերիւրումն՝ այսինքն քան զբարեկարգութիւն.
to go astray, to be led astray, to leave the right path, to wander, to err, to fail.
Մերթ պահեն զօրէնսն, եւ մերթ ստերիւրին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)
to surmount, to prevail;
to hurt, to injure, to wrong, to prejudice, to damage.
(լծ. յն. սթէ՛նօ, եւ տի՛նամէ) σθένω, δύναμαι valeo, possum, praevaleo καταπλήσσω exterreo. Զօրել. կարել առնել ինչ. բաւել. ուժել. կարող լինել զդէմ ունել կամ վնասել. ահ արկանել. զօրանալ. յաղթել. բան մը կարենալ ընել.
cf. Ստնդիաց.
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
cf. Ստնդիաց.
Մատուցին զգառն իբրեւ քահանայի, եւ զկաթն իբրեւ ստնտիեցւոյ (կամ ստնդիեցի). (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
true, just, certain, sure, indubitable, assured, positive, infallible, veritable, real, authentic, genuine;
surely, certainly, assuredly, to be sured, by all means.
Եւ ահա ստոյգ եւ հաւաստեաւ իցէ բանն։ Կշիռ ստոյգ եւ արդար եղիցի քեզ։ Զստոյգն խօսեցայ. (Օր. ՟Ժ՟Գ. 13։ ՟Ի՟Ե. 15։ Գղ. ՟Դ. 16։)
with the head downwards.
Ստորագլուխ եղեր ջրաչարչար պարպատմամբ։ Ստորագլուխ կախմամբ դառնահոտ շնչմանն արիաբար տարար. (Շար.։)
to subscribe;
to sign;
to depict, to describe;
to trace, to figure, to design.
Ստորագրիցէ՞ (լայնաբար), եթէ սահմանիցէ (ճշդիւ)։ Ոչ առաւել սահմանէ, այլ ստորագրէ։ Ոչ սահմանեցան, այլ՝ ստորագրեցան. (Անյաղթ պորփ.։)
subscription;
signature;
description.
ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ. descriptio. Ընդարձակ սահման. բացատրութիւն.
Զի՛նչ էն՝ կա՛մ ի ձեռն ստորագրութեան, կամ ի ձեռն սահմանի յայտնի։ Ստորագրութիւն կարօղ գոյ եւ՛ ի վերայ գոյիցն եւ՛ ի վերայ ոչ գոյիցն առնուլ։ Պատկեր սահմանի է ստորագրութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ստորագրութիւն է բան համառօտ յայտնիչ անանջատականաց պատահմանց ենթակայի իրողութեան. (Անյաղթ առածք.։)
lower or inferior class.
ՍՏՈՐԱԴԱՍԱԿԱՆ եղանակ բայի, է յետինն ի հինգ եղանակաց ըստ յունաց, ի մեզ նոյն ընդ ըղձականի, եւս եւ ընդ սահմանականի՝ յաւելուածով շաղկապի կամ միջարկութեան.
Խոնարհութիւնք (բայից) են հինգ. սահմանական, աներեւոյթ, հրամայական, ըղձական, ստորադասական. (Թր. քեր.։)
to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.
Մի՛, որք վասն չարչարանաց են բանք՝ վնասեսցեն զքեզ, եթէ զիարդ աստուած ստորանկի ընդ չարչարանօք։ Մի՛ ոք կարծիցէ զգեր ի վերոյն էութիւն ընդ մահուն չարչարանօք ստորանկիլ. (Լծ. ածաբ.։ Լմբ. հանգ.։)
submerge, to immerse, to send to the bottom, to ingulf.
Մահ զազգս մարդկան յինքն ընկլուզեալ ստորասուզէր ի յեղծումն։ Հալեցան իբրեւ զմոմ, եւ ստորասուզեցան յանդունդս. (Լմբ. յովն. եւ Լմբ. միք.։)
antarctic pole;
comma.
Ենթամնայն եւ ստորատդ հակառակ են միմեանց. ենթամնայդ՝ ի խառնել զբանն, իբր թէ օրէնս ուսոյց. իսկ ստորատն ի բաժանել զսոյն (զոր օրինակ օրէնս, սւսոյց)։ Ենթամնայդ ներքսադրական, ստորատդ ներքեւահատ. (Երզն. քեր.։)
inferior, low;
lower part or end, bottom;
subterranean;
tartarus, hell;
— հայք, Lower Armenia;
— ասորիք, Coelesyria;
—ք երկրի, bowels of the earth;
ի —ս մտանել, to set, to go down, to disappear.
Իջեալ ի ստորին վայրս մահու. (Պտրգ.։)
inferior;
earthly, terrestrial.
Զստորնային ծնունդս մահկանացուաց։ Յերկնայնոց, եւ ի ստորնայնոց, եւ ի սանդարամետականաց մեռելոց. (Նար. ՟Լ՟Ե. ՟Կ՟Ե։)
categorical.
Երկակի ելոյ առաջարկութեան՝ կա՛մ ստորոգականի եւ կամ ստորագրականի, զստորոգականն միայնում սահմանէ, եւ այլն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
predicament, class;
category, kind.
Յետ աստուծոյ (քահանայք) հովիւք եւ հեղինակ ժողովրդոց իրօք եւ անուամբք պարտին ստորոգութիւն ընդունել. (Սարկ. քհ.։)
ՍՏՈՐՈԳՈՒԹԻՒՆ. որպէս Բառ իմաստասիրական. κατηγορία categoria, praedicamentum, praedicatio. Տասնեակ սեռական բան ի զգալի էակս՝ ստորոգելի զնոցանէ որպէս գոյացական եւ պատահական ինչ. այն է գլխաւորն ի գործս արիստոտէլի.
four-lettered, quadrilitteral, tetragrammato.
τετραγράμματος quatuor litteris constans. Բաղկացեալ ի չորից նշանագրաց կամ տառից. որպիսի է անունն աստուծոյ անթարգմանելի առ եբրայեցիս, եհւհ. այն է եհովահ, իմա՛, է՛եւէ՛. թստ մեզ՝ Որ էն. այլ ի թարգմանութիւնս ստէպ դնի Տէր.
Զչորեքգրեանն դնէ. զոր յայլում վայրի գտաք ադովնայի իսկ գրեալ։ Չորեքգրեանն ե՛ւ ադովնայի ե՛ւ ահիահ զաստուծոյ անունն նշանակեն եբրայեցերէն։ Եւ աստ առընթեր կայ չորեքգրեանն, որ նշանակէ զտէրն անուն. (Ոսկ. ես.։)
Որ անուանեսցէ զչորեքգրեանն, այս ինքն է զչորից գրոց նշանակն, մահու մեռցի. (Կիւրղ. ել.։)
Զառաջնոյն (անուանէ աբրահամու) ասեն, թէ ըստ չորեքգրենին էր, որով ըստ անուանն իսկ գրի (ավրմ. աբրամ). (Կիւրղ. ծն.։)
having four sides, extremities or parts.
Չորեքծագեանս եզերաց տիեզերաց կնիք պահպանական՝ նշան ամենազօր։ Չորեքծագեան մասանց էակաց անպատկառ խօսնակք. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք.։)
of four cubits.
Սահմանեաց բնութիւն զկատարումն հասակի՝ զչափ ունել զչորեքկանգնեան. (Սահմ. ՟Ժ՟Ը։)
formed of four courses, tiers or orders;
four-coursed;
quadrireme.
Ըստ չորեքկարգեան ականց։ Ականակապ չորեքկագրեան ականց։ Փառք հարցն ի չորեքկարգեան ականսն քանդակեալս». այսինքն անուանք ՟Ժ՟Բ նահապետաց՝ ՟Գ ՟Գ ի չորս կարգս. (Ել. ՟Ի՟Ը. 17։ ՟Լ՟Թ. 10։ Իմ. ՟Ժ՟Ը. 24։)
to quadruple or quadruplicate, to increase fourfold.
Չորեքկին խոստումնն աստուծոյ առ աբրահամ. (Նախ. ծն.։)
composed of four elements.
Բարձրացան ի վերայ չորեքնիւթեանս մարմնոյ. (Վահր. յար.։)
wednesday;
cf. Օր.
Վասն պահելոյ զչորեքշաբաթ. (Կանոն.։)
fourth;
— մասն, the fourth part, a quarter, quadrant.
Չորիր մասն քո մահու սպառեսցի. եւ չորիր մասն քո սովով վախճանեսցի ի միջի քում. եւ զչորիր մասն քո ընդ ամենայն հողմս ցրուեցից. եւ չորիր մասն քո շուրջ զքեւ ի սուր անկցի. (Եզեկ. ՟Ե. 12։)
the number four;
four.
Մեծապատիւ էր առ պիւթագորեանսն չորրեակդ։ Չորրեակ՝ թուոց է ամենայարմարագոյնն, իբրու կատարելագոյն։ Զչորրեակն ոչ առնու, զի թէ առնու, հարկաւորի հատանել զմիակն. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։ Փիլ. լին.։ Քեր. քերթ.։)
Ի չորեկի մորթի փատտէ եւ պահէ՛. (Վստկ. ՟Ի՟Ա։)
fourth;
fourthly;
four;
quarter;
— տասն, forty;
չորից —աց զինուորք, four quaternions of soldiers;
—ք, the marrying four times;
the fourth marriage, or the fourth time married.
Իսահակ՝ առաջին էր յաբրահամէ. եւ երկրորդ՝ եսաւ. երրորդ՝ հռագուէլ. չորրորդ՝ զարէ. եւ զյոբաբ հինգերորդ թուեաց. (Իսիւք.։)
Մատնեար չորից չորրորդաց զինուորաց պահել զնա». (Գծ. ՟Ժ՟Բ. 4.) իմա՛ չորրորդաւորաց՝ կարգելոց յիւրաքանչիւր բաժանմունս չորից պահուց.
quaternity.
Ոչ սահել յայլացեղ չորրորդութիւն։ Կարգ ցուցանելով անկարգ չորրորդութեանն (տարերաց). (Պիսիդ.։)
four;
— անգամ, four times;
ի չորս գնալ, to go upon all fours;
բարձեալ ի չորից, borne by four men;
որ օր — էին ամսոյն, on the fourth, on the fourth of the month.
եւ նախդրիւ՝ զչորս կամ չորս. ի չորս. ընդ չորս (լծ. եւ նոյն ընդ Քառք. որպէս եւ ընդ պրս. չէհար, չահար, չառ ). τέσσαρες, τέτταρες quatuor չորս. Թիւ՝ միով աւելի քան զերիս. երկիցս երկու.
Յարուցեալ աղեքսանդրոս ի գահոյիցն՝ շիջոյց զճրագն, եւ ի դուրս ելեալ՝ ի չո՛րս գնայր առ գետովն. (ա՛յլ ձ. չորեքյափք գնայր) (Պտմ. աղեքս.։)
way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.
ՉՈՒ. παρεμβολή castra ἁποσκευή apparatus. Բանակ. կարաւան. հանդերձանք. աղխ. կահ կարասի.
departure, removing, removal, decampment.
Միահամուռ իւրովքն ըիդ հիւսիսային կողմանս դիմեաց տարեկան չուարարութեամբ. (Խոր. ՟Բ. 84։ 2)
dressed in woollen cloth.
Արք եւ կանայք՝ չուխազգեստք եւ պարեգօտահանդերձք. (Թղթ. դաշ.։)
want of necessary things, indigence, necessity, dearth, beggary, misery, poverty;
penury;
privation;
— գանձուց, embarrassed state of the finances;
չքաւորութեամբ կեալ, to live in straitened circumstances, in poverty;
ի չքաւորութեան կայ, he is in great want, he is very poor.
Ոչ զչքաւորութեան, եւ ոչ զպահոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Մեծութիւն լինել զյղփութիւնն սահմանէր, եւ աղքատութիւն՝ զամենեւիմբ զչքաւորութիւնն՝ որ առ կեանս է հարկաւոր. (Բրս. հց.։)
rare, curious, admirable, charming, superb, excellent.
παράδοξος, ξένος, ἅμεμπτος mirus, inexpectatus, venustus, rarus, irreparabilis եւ ἠλίκος quantus, quam magnus եւ այլն. Որպէս թէ՝ Չիք այլ որպէս զնա. աննման. անհամեմատ. Կատարեալ՝ անարատ գեղեցկութեամբ. անտխեղծ. վայելուչ եւ չնաշխարհիկ. նորահրաշ. գերապանծ. հոյակապ. սքանչելի. եւ Անակնունելի. աղուոր.
Հան ի խորոց մահուս անդնդոց՝ չքնաղ ապրեցեալ՝ ընդ մարգարէին փրկելոյ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
very charming, graceful, elegant.
Փառօք հօր գայ՝ ահաւոր եւ զարհուրելի եւ չքնաղագեղ մարդկութիւն զայն ցուցանելով. (Լմբ. հանգ.։)
rare, excellent, singular, matchless, unique, incomparable.
Յոյժ չքնաղագիւտն հասանէ շահից։ Որպէս չքնաղագիւտ իմն եւ յոյժ պատուականագոյն իրաց։ Զչքնաղագիւտն իւրեանց ստացեալ ինչս։ Չքնաղագիւտ ընչիւք կամ ընչից. (Պիտ.։)
excellently, admirably.
Շուք եւ զարդ գեղոյ ճոխութեան ձերում բարձրութեանդ՝ չքնաղապէս գերահռչակի. (Նար. առաք.։)