cf. Ջերմընկալ.
Ջերմնոտքն զցուրտն խնդրիցեն։ Քան զջերմնոտսն եւս զահի հարկանել։ Իսկ զի՞նչ եւ որ ջերմնոտք են. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
cf. Ջերմընկալ.
Ջերմնոտքն զցուրտն խնդրիցեն։ Քան զջերմնոտսն եւս զահի հարկանել։ Իսկ զի՞նչ եւ որ ջերմնոտք են. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
pure, clean, clear, polished, bright.
Ջինջ պահեսցէ զզէն իւր յամենայն ժամ. (Մծբ. ՟Ղ։)
Ըստ հայելւոյ օրինակի մաքուր պահելով զսիրտս, եւ ջինջ ի ժանգոյ մեղաց. (Շ. թղթ.։)
to enervate, to shock the nerves, to unnerve, to weaken.
Կասեցուցանելով զմարմնոյս զօրութիւն, եւ ջլատեալ լքուցանելով ամենեւին զմտացս պնդութիւն։ Անհաւատքն ջլատէին զհաւատացեալսն՝ ասելով, թէ դժուար է կրօնք քրիստոնէից եւ աւելի պահքն։ Թէ գիտէր ոք զօր մահուան իւրոյ, թուլացեալ ջլատէր. (Պիտ.։ Տօնակ.։ Հց. աթ. կիւրղ.։)
sinewy, nervous.
Ի ջղեայ եւ ի կաչեայ պահպանակաց զգեստուն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
duster, ruhbing-cloth, rubber;
expiator, atoner, reparer;
— խոհակերոցի, dish-clout.
Ընդ ջնջանի (կամ ջնջոցի) եւ ընդ մաշեալ վերարկու մահճաց (զոր տամք աղքատաց) տայ մեզ զբազմականն աբրահամու. (Եփր. պհ.։)
effacer;
expiator.
Ո՞է ջնջիչ անօրէնութեանց, եթէ ոչ բարձիչ. (Սանահն.։)
cf. Ջոլիր.
Ետու եւ ջոլորիս եղանց, եւ ջոկս զուարակաց։ Գայլքն զջոլորս հօտիցն պահէին զգուշութեամբ, եւ զանգեայս արջառոցն. (Ուռպ.։)
cf. Ջոլիր.
Ետու եւ ջոլորիս եղանց, եւ ջոկս զուարակաց։ Գայլքն զջոլորս հօտիցն պահէին զգուշութեամբ, եւ զանգեայս արջառոցն. (Ուռպ.։)
convener, assembler;
compound.
Պօղոս ջոկադիր սրբոց։ Ջահ րախական՝ ջոկադիր աղանց . (Ճ. ՟Ա.։)
water-coloured.
Արդարեւ զջրագոյն (այլ ձ. զջրոյ գոյն) զբահազգեստացն բերէր տեսութիւն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
mixed with water.
Ել հողմ ջրախառն ի միջոցէ սրահէ եկեղեցւոյն, եւ չիջոյց զհուրն. (Ճ. ՟Գ.։)
to mix with water, to dilute;
— — զգինի, զկաթն, to adulterate with water (wine, milk, &c);
— խողխող, cf. Ջրահեղձ.
surviving;
inheriting;
—ք, posterity, descendants, successors.
ἑκγόνοι, ἑπιγινόμενοι posteri. Յետ մահու ծնողին մնացեալ զաւակ. ժառանգ. յաջորդք. յետինք. եւ նմանութեամբ՝ առաքինութիւնք իբր ժառանգութիւնք.
adventitious, extrinsic;
accidental, fortuitous, casual.
Պատահմունքն վերջասե՛ռք բնաւորեցան, եւ յետամտական բնութիւն ունին. (Պորփ.։)
last;
vile;
destitute;
—ք ոմանք երեւին, they shew themselves to be the basest among men.
Զմեզ զառաքեալս՝ յետնորդս արար Աստուած իբրեւ զմահապարտս. (՟Ա. Կոր. ՟Դ. 9։)
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
Նուիրեալն կայ յետոյ քահանային. (Դիոն. եկեղ.։)
to accommodate, to suit, to arrange, to adjust;
to form, to fashion, to give a relish or zest to;
to compound, to compose, to combine;
— զդէմս, to compose one's countenance.
Եւ այսպէս դիպեալ գիւտի նշանագրացն՝ ձեռն ի գործ արկանէր երանելին Մաշթոց, յերիւրելով զնա Սուրբ հայրապետին հայոց Սահակայ. (Փարպ.։)
long;
a long or great while or time;
— հիւանդանալ, to have a long illness.
Խոստանամք չքահանայանալ եւ ոչ քեզ առ յերկարս ի վերայ աշխարհիս մերում։ Չկարացեալք հանդուրժել առ ի յերկարս։ Ոչ եւս առ ի յերկարսն հանդուրժել կարացեալ. (Փարպ.։)
cf. Յերկարեմ;
— օր ի յօր, to procrastinate, to postpone or defer from day to day;
—ձգեցան իրքն, that affair went on slowly.
παρατείνω protendo. Յերկար ձգել. յերկարել. կ. իբր ձ. յերկարիլ. երկնցընել, երկան ատեն պահել, դիմացենլ, ուշացնել, եւ երկննալ.
to doubt, to have doubts, to mistrust, to hesitate, to waver, to be in suspense;
to suspect.
Զյերկուանալն հայրապետութեանն (յԱբրահամ եւ ի Յովհան) խոտեցին տեարքն Սիւնեաց, եւ ոչ հաւանեցան ընդ մի ոք յերկուցն. (Սանահն.։)
oh !
— մարգարէ, oh prophet!
— տառապեալ, ah wretch!
Զի՞նչ խօսիս յէ՜ մարգարէ։ Զի՞նչ շահ ի խօսելոյդ յէ՛ մարգարէ. (Գէ. ես.։)
memory, archives, annals;
sepulchre, monument;
album;
— մատենից, գրոց, brief epilogue.
Անխափան կացցէ մեծ յիշատակարանս այս (պահոց) ընդ աստուածային անանց տօնին։ Գրեցաւ յիշատակարանս այս վասն նորա (չարին Վասակայ՝) առ ի կշտամբութիւն յանդիմանութեան մեղաց նորա. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ. μνημονικόν pars animi reminiscens, memoria. Յիշողականն. յիշողութիւն. պահարան ուշոյ.
keepsake, souvenir, memento, love-token;
mass-dues.
Ետ զմատանին, եւ ասէ, պահեա՛ զյիշելիքս զայս։ Ահա յիշելիքն քո։ Ոչ եղէ արժանի, որ ունիցի աղքատն զիմ յիշելիքն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
to bear in mind, to call to mind, to remember, to recollect;
to record;
յիշեա զիս, remember me;
don't forget me;
յիշե՞ս, do you remember ?
չյիշեմ զանունն, I don't remember his name, I have forgotten his name.
Յորժամ զտիպսն՝ զորոց հաստատեացն, եւ զորոց իմացաւն՝ ամբողջ պահէ, յիշել ասի. (Նիւս. բն.։)
Ցանկալի են գործքն, զի զյիշատակն մեր անմահ պահեն. զի մի՛ յիշիցիմք միայն, այլ զի ի բարիս յիշիցիմք, եւ մի՛ ի չարիս, որպէս Յուդա եւ այլք. (Գէ. ես.։)
monitor, admonisher;
prompter;
cf. Գրապանակ.
(Օրինականք) որք ոչ կամին յիշել ինչ՝ յորոց եղեն եւ եդան, զի պահեալ լիցին, այլ զյիշեցուցիչն զարդու սակս կրեն լայնելովն եւ երկայնելով. (Իգն.։)
memory;
cf. Յիշումն;
սուր յիշողութիւն, a good or happy memory;
տկար յիշողութիւն, unhappy memory.
Զայս միշտ արարէ՛ք մահուն իմոյ ի միտս ձեր վերստին առաջի՛ հօր։ Զի թէ նա յիշողութիւն ունէր, զնոսա նախ յիշէր. (Լմբ. պտրգ.։)
fifty;
period or number of fifty;
Advent.
Յիսնեակ թիւն. յիսներեակ մի աւուրց. եւ Յինունք պահոց ծննդեան կամ յայտնութեան, որ երբեմն անընդհատ պահիւր զաւուրս յիսուն, այլ այժմ ընդհատութեամբ եւ այլեւայլ օրինակաւ ի զանազան ազգս. ի հայս պահին երեք եօթնեակք՝ ի սկիզբն, ի մէջն, եւ ի կատարած յիսնեկին. ՟Ա. կոչի յիսնակաց պահք. ՟Բ. սուրբ Յակոբայ. ՟Գ. յայտնութեան։ (Տօնակ.։ Տօմար.։)
Պահս ի Սիոնի կանոնօք դնի՝ երից յիսնակի. (Գանձ.։)
first day of Advent.
Մուտ յիսնակի, այսինքն սկիզբն պահոց յիսնակաց.
Սուրբ Գէորգէն մինչեւ ցյիսնակամուտն այսպէ՛ս (արա՛)։ Յիսնակամտէն յետ՝ երկու շաբաթ կուտեմք, Սուրբ Յակոբայ պահքն է. (Սուրբ Յակոբէն մինչեւ ի ջրօրհնեաց պասն այսպէս (արա՛). եւ այլն. Տօմար.։)
of fifty years;
fifty years old;
—մեայ ժամանակ, jubilee.
Թաղեաց թարա զնաքովր ի քսանամենից, եւ ծնաւ զաբրահամ յիսնամենից. (Եփր. ծն.։)
fifty.
Եւ զգիր պահոց յիսնեակ խորհրդոյ (այսինքն յիսնակաց). (Գանձ.։)
fiftieth;
period of fifty days;
Pentecost;
jubilee.
Ունել զաւանդութիւն պահոց յիսներեկին. յարութիւնն է կատարումն պահոցն յիսներեկի աւուրց. եւ անտի սկսանին զատկի պենդէկոստէք յիսներեակ աւուրսն։ Առաքինիք եւ պարկեշտք (միանձունք) զերիս յիսներեակսն եւ զերիս երեսներեակսն ի տարւոջ, եւ զերիս աւուրս ի շաբաթու անսխալ պահեն. Խոսրովիկ. այսինքն միայնակեացք պահեն ի տարւոջն զաւուրս 291. եւ միայն ուտիք է նոցա 74 օր։
fiftieth;
the Advent;
ամն —, the fiftieth year, jubilee.
Մտին ի պահս յիսներորդացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. (որ էր մին յերից պահոց ճգնաւորաց)։)
of fifty days;
fifty days old.
Ի կատարման պահոցն յիսնօրեայ յաւէտ ուրախութիւն. (Տօնակ.։)
justly, deservedly;
in truth, truly, surely, certainly, and indeed, in fact, yes.
Եւ զայս ոչ յանիրաւ սահմանեաց Աստուած, այլ յոյժ յիրաւի. (Իսիւք.։)
to attach, to connect, to unite;
to stretch or hold out;
to fix.
Աճեցունս գործելով՝ ընդարձակս եւս եւ անոլորտս զիւրեանցն յիրեցուցանել սահմանս. (Պիտ.։)
cf. Յուղարկաւոր.
Որոց առաջնորդ եղեւ, նոցին եւ բարւոք յղարկաւոր (ի մահուան). (Ճ. ՟Բ.։)
Հրճուին նահապետութիւնք հրեշտակաց՝ յղարկաւորք եղեալք առ ի ձէնջ համբարձեալ արքային. (Լմբ. համբ.։)
cf. Յղութիւն.
Աստուածն ահաւոր եւ անչարչարելի՝ ի յղացումն եւ ի ծնանիլ եկն. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Յղութիւն.
Աստուածն ահաւոր եւ անչարչարելի՝ ի յղացումն եւ ի ծնանիլ եկն. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Յղանամ.
Յղեցան (կամ յղացան) առաքեալքն ի հոգւոյն Սրբոյ, ծնան լեզուս խօսս ամենեցուն անմահութեամբ։ Յղեցան լեզուք առաքելոցն զանչափութիւն հաւատոյն իւրեանց։ Զղջմունս զխոստովանութիւն ապաշխարութեանցն յղեցեալք. (Ագաթ.։)
to overflow with, to run over;
to gorge or glut oneself, to be filled, satisfied, crammed, stuffed;
to be loaded with, to swim in plenty, to wallow or roll in wealth.
Անուշահոտութեամբն Քրիստոսի յղփանալ. (Նիւս. կուս.։)
Յղփանայ, եւ ելանէ արտաքս քան զսահմանն. (Յճխ. ՟Է։)
gluttonous, glutton, gourmand.
Եւ ոչ ըզմահ յղփասիրին, որ ի դըժոխս էջ ըստորին. (Յիսուս որդի.։) (Առ յետինս ասի Խորտկաճաշ մեծատուն. որպէս յն. լտ. δαιτυμών, δαιταλεύς epulo ).
plenty, abundance, satiety, surfeit;
կեալ ի Յղփութեան, to live in clover.
Ընդ յղփութեան որովայնին՝ պահօք ճնշել զստուար մարմին. (Յիսուս որդի.։)
Մեծութիւն լինել զյղփութիւնն սահմանէր, աղքատութիւն՝ զամենեւիմբ զչափաւորութիւնն. (Բրս. հց.։)
jubilee;
jubilee, festivity, rejoicing;
— ամ, year of jubilee.
Եօթն քահանայ առցեն զեօթնափողսն եղջերեայս յոբելեան առաջի տապանակին։ Առցեն եօթն փող եղջերեայ յոբելեան. (Յես. ՟Զ. 4. 6։)
much, many, more, several, numerous.
Երախտահատոյց լինել Աստուծոյ յոգն սիրոյն, եւ յաճախ ներողութեան. (Խոսր.։)
polymathic.
Իմաստասիրութիւն կոչեմ ես ո՛չ զյոգնագէտն, այլ զայն՝ որ է գործական իմաստասիրի. (Սահմ. ՟Ա։)
very sorrowful, much afflicted.
Իցէ՞ արդեօք տեսանել զյոքնաթախիծ սիրտ վշտացելոյս բերկրեցեալ։ Սրտաբեկ եւ յոքնաթախիծ արգահատութիւնք. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Կ՟Զ։)
in the plural number;
often, many times;
cf. Յոգնական.
Յոքնակի եւ բազմարծաթ շահիւք փարթամանայր. (Պիտ.։)
polychromic.
Զմտաւ ածեալ ուղղակի դատմամբ զյոգնաշորթ խառնուածոյն նկարողաց, որ ըստ զանազան գունոցն եւ զգեղն զգենու. (Վահր. ոտ. յիշ.։)
cf. Բազմաչարչար.
Զի մի՛ ճաշակմամբ կենաց անմահասցի յոգնաչարչարն։ Յոգնաչարչար վտանգիւք տանջեալ. (Սկեւռ. աղ.։)