to perpetuate, to eternize, to immortalize.
Իբրեւ զհանդիսադիրս քաջալերութեանն ունելով յաւէժացուցանէ համարձակել ի յանկքելի նահատակութիւնս. (Պիտ.։)
more;
at most;
much more, a great deal, better;
rather, more worth while, so much the better, still more;
— զի, above all, principally, especially;
cf. Յաւէժ;
— կամ նուազ, more or less.
Էր տեսանել քան զԱբրահամ յաւէտ զկինն օտարասիրագոյն. (Ճ. ՟Ժ.։)
Առ ստացօղն՝ միշտ նենգաւորս, եւ առ բանսարկուն յաւէտ հաւատարիմս։ Ոչ նոր ինչ գտեր յիս, այլ նոյն եմ յաւէտ նովին պատահմամբ յանցաւորութեան. (Նար. ՟Ի. ՟Ի՟Ա։ (յորս փակի եւ իմաստ ձայնիս ըստ ՟Ա. նշ)։)
cf. Մշտախաղաց.
ἁένναος perennis ἁεικινήτος qui nunquam non movetur. Մշտախաղաց. յաւէժագնաց. մշտնջենահոս. մշտաբուխ. մշտաշարժ. արծարծեալ ի բնէ. անսպառ.
cf. Յաւէտահրաշ.
cf. Յաւէժացուցանեմ.
Անմահացուցանել եւ յաւէտացուցանել արժանի առնէ։ Նկարիչք փութացան յաւէտացուցանել զիւրեանց անմահացուցանելով վաստակս. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լիւս.։)
cf. Յաւէրժահարսն.
eternity;
perpetuity;
age;
life;
world;
—, —ս, always, perpetually, eternally;
—ենից, ի —ենից, ab eterno, from all eternity, since the world is world;
ի —ենից ոք ոչ լուաւ, such a thing was never heard of since the world began;
—ս —ենից, for ever and ever, to all ages, ever world without end, everlastingly, eternally;
հանդերձեալ —, future life;
— աշխարհի, duration of the world.
Ողորմութեանն Աստուծոյ չափ սահմանեալ է, եւ յաւիտենիւս այսու ձգի. (Իգն.։)
established from the beginning of the world, from time immemorial, perpetual, eternal.
Զայրն արդար՝ հայր աշխարհի երկրակալ՝ յաւիտենադիր ուխտիւն կացուցեալ։ Յաւիտենադիր սահմանացն Աստուծոյ հնազանդեալ գնասցեն. (Ագաթ.։)
eternal, perpetual, uncreate, immortal, without end;
— կեանք, immortal life;
— թշնամութիւն, bitter, irreconcilable, implacable or eternal enmity;
—ն, the Eternal, the Everlasting One.
Կեանք եւ մահ յաւիտենից։ Ազգ կամ յիշատակ կամ նախատինք յաւիտենից, եւ այլն։
Մեք նորա մահուամբն յաւիտենական մահուանէն ապրեսցուք. կամ յաւիտենական ի մահուանէ հոգւոյն. կամ յաւիտենից ի մահուանէ. (Եղիշ.։ Յհ. կթ.։ Շար. եւ այլն։)
highwayman, brigand, bandit, assassin;
thievish.
ՅԵԼՈՒԶԱԿ կամ ՅԵՂՈՒԶԱԿ. գրի եւ ԵԼՈՒԶԱԿ. Յուզակ ուղւոյ կամ ելից ճանապարհաց ի կողոպտել զանցաւորս. աւազակ. հուղկահար կամ յուղկահար. հրոսակ. ասպատակաւոր. մեկնակազէն. թիւրիւտիւ. ճէլալի.
Նահատակութիւնք նորին ի յեղուզակս ազգին վանանդացւոց։ Հետամուտ յեղուզակացն (կամ ելուզակացն) էր. (Խոր. ՟Գ. 44. 45։ եւ ՟Բ. 13. 14. 15։)
cf. Եղանակ;
season;
chapter;
custom, habit, deportment, bearing, manners;
աղջիկ ոմն —աւ գովելի, a praiseworthy girl;
—աւ իմն, in any manner or way, anywise;
որով —աւ, how ? in what manner ?
ընդ քանի —ս, in how many ways ?
ընդ երկուց —աց, in two ways;
ընդ հինգ —ս, in five ways;
եւ ոչ միով —աւ, in nowise;
—աւ կոչման նրան, according to his vocation;
որով or որպիսի եւ իցէ —աւ, in whatever way it be, in all ways, some way or other.
Եւ ո՛չ միով յեղանակաւ։ Յեղանակաւ իմն։ Ըստ երկուց յեղանակաց։ Իբր ներածութեան յեղանակի։ Ըստ քանի՞ յեղանակս։ Յեղանակ հակադրութեան նոյն է։ Յեղանակաւ տարբերի։ Ըստ հինգ յեղանակս նախկին այլ այլոյ (այսինքն մին քան զմիւսն) ասի. (Դիոն.։ Պորփ.։ Սահմ.։ Արիստ.։)
Նշանագրեցի յայսմ յեօթն յեղանակիս. առաջին զժամանակսն, երկրորդ՝ զիրացն պատահումն, եւ այլն։ Արտաքոյ եօթն յեղանակին՝ ութերորդ, եւ այլն. (Եղիշ.։)
to convert, to change, to transform;
to degenerate;
to translate.
Առ ի լինել ստորադրական սահման՝ բաւական է եւ մի բառ յեղափոխիլ. (Սահմ. ՟Գ։)
to change, to convert, to transmute;
to repeat, to re-iterate, to rehearse, to inculcate;
to translate;
— ի մտի, to turn over, to revolve in one's mind, to think over again, to reconsider;
to ruminate, to ponder, to muse on;
ստէպ —, վեր ի վայր —, to repeat eternally the same thing, to return often on the same subject, to twaddle, to harp always on the same string, to be ever talking about.
Զմահաբեր վաղակաւորն ի վերայ խաղացուցեալ յեղյեղէր. (Պիտառ.։)
cf. Յեղյեղեմ.
Պարզ է, դիւրահոս, եւ անկարօտ յեղյեղուլ քննութեամբ. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Յեղյեղումն;
— սրոյ, rotation of a sword;
յեղմունք լուսնոյ, the phases of the moon.
Յեղումն կրել։ Յեղումն ընդունել. (Անյաղթ սահմ. եւ Անյաղթ ստորոգ.։)
tempered, casehardened.
Յարծաթագործական հատածս՝ սակաւ մխածն նուազահնչումն լինի. (Քեր. քերթ.։)
to drive in, to force into or penetrate, to fasten in, to fix, to force down, to plunge;
to pierce, to prick, to run through;
to temper iron or steel, to caseharden;
— զձեռն, to stretch, to extend or hold out the hand;
— զձեռն յարիւն ուրուք, to imbrue the hands in the blood of;
մխեաց զդաշոյնն ի լանջս նորա, he has plunged the dagger in his heart;
cf. Ձեռն.
Մխեցից զձեռս իմ ի կողս նորա։ Բե՛ր զձեռն քո, եւ մխեա՛ ի կողս իմ։ Մխեսցէ յիւղ զոտն իւր։ Ոտք քահանայիցն մխեցան յեզր ջրոյն յորդանանու։ Որ մխեաց ընդ իս զձեռն իւր ի սկաւառակդ։ Որ մխեաց ընդ իս ի սկաւառակդ.եւ այլն։
Որք մխեցան ի սէր նորա՝ զպատուիրանս նորա պահել. (Ագաթ.։)
consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.
որ եւ իբրեւ յատուկ անուն, ՄԽԻԹԱՐ, այ. παράκλησις, παραίνεσις consolatio, admonitio. Մխիթարութիւն. սփոփութիւն. արգահատանք. քաջալերութիւն. յորդոր. ախտակցութիւն. կարեկցութիւն. մխիթարանք.
Որք մխիթա՛ր են օրինակաւն՝ յուսահատելոց. (Նար. ՟Հ։)
consoling, comforting, consolatory, alleviating, soothing.
Ո՛չ է բանս մխիթարական, այլ խոցոտիչ եւ յուսահատելի. (Բրսղ. մրկ.։)
to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.
παρακαλέω (որ թարգմանի եւ Աղաչել) consolor. adhortor, recreo, suadeo եւ advoco, oro, obsecro, intercedo եւ այլն. παραμυθέω mulceo verbis, sedo, medeor. Մխիթար տալ կամ մատուցանել. սփոփել. քաջալերել. արգահատել. կարեկից լինելով յորդորել. պաղատելով եւ խաղապատելով համոզել, կամ մաղթելով իմն հանգուցանել զսիրտ. (քանզի եւ ի յն. բառագալէ՛օ, է անխտիր աղաչել՝ եւ մխիթարել).
comfort, consolation, solace;
balm, balsam.
παράκλησις, παραμυθία, -ιον consolatio. որ եւ ՄԽԻԹԱՐ. Մխիթարանք. բան եւ գործ մխիթարիչ. սփոփութիւն. հանդարտութիւն սրտի. յորդոր. յուսադրութիւն. քաջալերութիւն խառն ընդ աղերս. արգահատանք.
halberdier, pikeman.
Զըրահաւորք՝ մկնդաւորք, ճօշիւք ծածկեալ բոլոր անձին. (Շ. եդես.։ Տե՛ս եւ ՄԱԿԱՆԴԱՒՈՐ։)
baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.
Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց եւ պղնձեաց եւ մահճաց։ Մկրտութեանցն վարդապետութեանցն վարդապետութեան։ Կերակրովք եւ ըմպելեօք, եւ պէսպէս մկրտութեամբք.եւ այլն։
Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց եւ պղնձեաց եւ մահճաց։ Մկրտութեանցն վարդապետութեանցն վարդապետութեան։ Կերակրովք եւ ըմպելեօք, եւ պէսպէս մկրտութեամբք.եւ այլն։
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
Մղել ընկենուլ ի կորստեան գուբ։ Ի գահից կամ ի վախից մղել. (Սարկ. քհ.։ Բրսղ. մրկ.։ Երզն. մտթ.։)
Ի բիւրս ձգեալ (սփռեալ) ընչեղութիւն՝ ե՛ւս առաւելու. յերկիր մղի, եւ յանճառելիսն պահի. (Բրս. ընչեղ.։)
ՄՂԵԼ ԶՊԱՏԵՐԱԶՄ կամ ԶՃԱԿԱՏ, է ի գործ դնել, եւ յառաջ վարել, յաղթահարել. իսկ ՄՂԵԼ ԶԱԽՈՅԵԱՆ՝ է վանել, յաղթահարել.
to remain, to stay;
to stop, to wait, to expect;
to hope;
to rest, to be at rest;
to last, to consist, to hold out;
cf. Բարեաւ, cf. Խաղաղութիւն, cf. Կամ.
ՄՆԱԼ. λείπομαι, καταλείπομαι եւ այլն. linguor, relinquor եւ այլն. Պահիլ, ապրիլ. տեւել, կամ թողեալ լինել որպէս մնացորդ. յաւելեալ լինել. ուստի ՄՆԱՑԵԱԼ ՝ է նոյն ընդ մնացորդ, յաւելուած որպէս նշխար.
Գիտէ ի միտս իւր՝ թէ մնացելոց է ի կործանումն (այսինքն պահեալ կայ). (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 23։)
stability, permanence.
Տեւողութիւն. յապահովութիւն.
Առ ի յանշուշտ մնացականութեամբ պահիլ գանձուն. (Յհ. կթ.։)
rest, remnant, remainder;
residue, relics;
remains, fragments;
—որդք or գիրք —որդաց, Paralipomena.
Ուր անսպառ պահի մնացուած մթերիցն։ Քամեսցին չարեացն մնացուածք։ Ի ձեռն սակաւ հասողութեանն ճանաչէ զանբաւ մնացուածսն. (Նար. ՟Հ՟Թ. ՟Ձ՟Ը. եւ Նար. երգ.։)
to cause to remain, to stop, to put a stop to;
կաց մնաց, կաց եւ մնաց, remnants of troops, wreck of an army;
cf. Ժողովեմ.
καταλείπω relinquo. Տալ մնալ. թողուլ. պահել. դադարեցուցանել.
Բայց եւս մնացոյց անտի դահեկանս տասն. (Վրք. հց. ՟Է։)
Մի՛ զփտութիւն նեխութեան ցաւոցս ինձ տնկակից մահու մնացուսցես. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
to press, to bruise, to squeeze, to express.
Զպահելոյ սերմունքն գինով մնշէ՛ եւ պահէ՛։ Յառաջ ջրովն զսերմն մնշեն։ Խօսողի (հաւու) արեամբ մնշէ՛, եւ ցանէ. (Վստկ. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Ը. ՟Ճ՟Ժ՟Ա։)
cf. Մնջուկ.
Ողորմեալ աստուծոյ՝ աբրահամու, որ միայն մնջուկ խնդրէր զնա. (Իրեն. ՟Ե. առ Լեհ.։)
without noise, silently, softly, gently, noiselessly.
Ողորմեալ աստուծոյ՝ աբրահամու, որ միայն մնջուկ խնդրէր զնա. (Իրեն. ՟Ե. առ Լեհ.։)
to cultivate, to till, to plough, to manure;
to cultivate;
to administer, to furnish, to supply;
to serve, to wait on.
Որ արօրադրեալ միշտ՝ եւ մշակես զսահմանս հոգւոց առ բանիդ կենաց արդիւնաւորութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
perpetually burning;
inextinguishable.
Այս նիւթ ջահաւորական մշտաբորբոք անաղօտելի։ Հրափայլ եւ մշտաբորբոք եւ ահաւոր աստուածութեանն. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. յովէդ.։)
cf. Մշտաբուղխ.
ՄՇՏԱԲՈՒԽ ՄՇՏԱԲՈՒՂԽ. ἁένναος, ἁείναος perennis, semper fluens. Որ միշտ բղխէ՝ հոսի. մշտնջենաբուխ. մշտահոս. յաւէժական. անսպառ.
Փիւթագորեանք ասէին, երդուեալ յաւանդօղն մել զքառեակն՝ զմշտաբուղխ աղբիւրն բնութեան։ Մշտաբուղխ կոչէին զչորս զթիւսդ վասն չորից տարերցդ. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
flowing, gushing out continually, never failing, perennial.
ՄՇՏԱԲՈՒԽ ՄՇՏԱԲՈՒՂԽ. ἁένναος, ἁείναος perennis, semper fluens. Որ միշտ բղխէ՝ հոսի. մշտնջենաբուխ. մշտահոս. յաւէժական. անսպառ.
Փիւթագորեանք ասէին, երդուեալ յաւանդօղն մել զքառեակն՝ զմշտաբուղխ աղբիւրն բնութեան։ Մշտաբուղխ կոչէին զչորս զթիւսդ վասն չորից տարերցդ. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
going or flowing continually.
Սահմանեաց զաղբիւրս, եւ զգետս մշտագնացս. (Մխ. այրիվ.։)
always running or flowing, falling continually.
Միշտ զեղեալ. մշտահոս. մշտաբուխ.
cf. Մշտագնաց.
Մեկնիչ հնոց եւ նոր կտակի՝ մշտախաղաց հոգւովն անմահի. (Գանձ.։)
cf. Մշտագոյ.
Կանաչն զմշտակայ (վիճակ), եւ զանմահութիւն նոցա նշանակէ. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
cf. Մշտաբուխ.
Միշտ կայլակեալ. մշտահոս. մշտաբուխ.
Բղխմունք հանապազահոսք՝ մշտակայլակք. (Նար. առաք.։)
trodden continually, frequented;
— ճանապարհ, thoroughfare, public way.
Միշտ կամ ստէպ կոխեալ. որպէս ոտիւք՝ արահետ ճանապարհ. եւ ատամամբք՝ ծասկելի ինչ.
often offered or offering.
Սակս որ ի սմա մշտամատոյց եւ հանապազաբուղխ ծորման իջիցն կողահոսն կաթուածոց. (Անան. եկեղ։)
Մշտամատոյց աղօթիցս սահման։ Ի մշտամատոյց աղօթանուէր հիւսիցն. (Ոսկիփոր.։ Գանձ.։)
cf. Մշտամատոյց.
Թագաւորք յաւէտք, եւ քահանայք մշտանուէրք (հրեշտակք). (Շ. տաղ.։)
perpetually in motion.
Հոգի՝ ինքնաշարժ. ինխնաշարժն՝ մշտաշարժ. մշտաշարժն անմահ է. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
instant in prayer, constant in worship, fervent, devout, pious;
assiduous.
Միաբանակեաց վանսն թանահատի վանից, որք էին մշտապաշտօնք։ Եւ սոքա մշտապաշտօնք։ Երիցավանք՝ որք էին մշտապաշտօնք. (Ուռպ.։)
very diligent, assiduous, indefatigable, unwearied.
Ուր իցէ միշտ ջան եւ փոյթ. բազմավաստակ. ճգնողական. բազմահնար. անձանձիր. անխոնջ.
always lighted or burning.
Մշտավառ լուսով ջահազգեաց։ Մշտավառ լուսովն ելին զհետ նորա յառագաստն յուսոյն. (Խոր. հռիփս.։)
Անշիջանելի պահեցէ՛ք զճառագայթս աստուածութեանն մշտավառ առաքինութեամբ. (Շ. ընդհանր.։)
shaking, agitating, moving constantly;
always tempest-tost or tempest-beaten.
Ընդ որս եւ զաղաչօղս մշտատատան ի նաւահանգիստն խաղաղութեան պրծեալ ապրեցո՛. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
cf. Մշտնջենաւոր.
ἁείναος, ἁένναος sempternus, perpetuus. Մշտնջենաւոր. յաւիտենական. յաւերժական. անմահ. հանապազորդեան.
fixed, permanently established, perpetual, inalterable.
Ունօղ զկարգ մշտնջենաւոր. յաւէժաբար կարգեալ. միշտ պահելի որպէս սահման անյեղլի.