cf. Մսեղէն;
living, living man or soul;
—ք, men, mortals;
animals.
σαρκικός carneus, carnalis. Որպէս նոյն ընդ վերնոյն (=ՄՍԵՂԷՆ), Մարմնեղէն, մարմնաւոր. հեղեղէն. մահկանացու կենդանի, ունօղ զմիս եւ զոսկերս.
ՄՍԵՂԻ. գ. σάρξ caro. Գոյացութիւն մարմնաւոր, շնչաւոր եւ կենդանի. մանաւանդ մարդ մահկանացու. ըստ յն. մարմին, նովին նշանակութեամբ.
Ողորմութիւն տեառն ի վերայ ամենայն մսեղւոյ։ Ինքն մսեղի է, եւ պահէ ոխս։ Գործք ամենայն մսեղոյ առաջի նորա. (Սիր. ՟Ժ՟Ը. 12։ ՟Ի՟Ը. 5։ ՟Լ՟Թ. 24։)
to be or feel cold, to grow frigid, to suffer cold;
to catch cold, to take a cold;
մսի ձեռն իմ, my hands are cold.
Բազումք մսեցան, եւ կիսամահք եղեն. (Պտմ. առ լեհ.։)
to break or reduce to pieces, to grind, to pound, to bruise, to crush, to triturate;
to hash, to mince.
Առեալ զդահեկանն (կամ զդեկանն) եւ տարեալի շուկայն՝ մանրեաց, եւ ետ աղքատաց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Մաշկեղէն;
leather-dresser, currier, tanner.
Աբրահամ զարարիչն ի մաշկագործն ունէր խորան. (Ճ. ՟Ժ.։)
clothed in leather.
Միահանդերձ մաշկանափորտն սանդալաւոր. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
clothed with skins.
Որ զգեցեալ է զմաշկեայս կամ զմաշկեակ. մաշկազգեցիկ. մաշկահանդերձ. մաշկանափորտ.
made of leather, of skin, membranous.
Զոր եւ մաշկեայ պատմուճան առակէր՝ դիմահար եղեալ փառացն աստուծոյ. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
cf. Մաշկեայ;
garment of skins;
գօտի —, leather girdle;
ոտք —ք, web-footed;
մարմին —, human skin;
mortal coil.
Զոր եւ մաշկեայ պատմուճան առակէր՝ դիմահար եղեալ փառացն աստուծոյ. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
full of fog, foggy, hazy, cloudy;
obscure, dim, gloomy.
Ծուխ մահու մառախլապատ թանձրութեան. (Լմբ. ստիպ.։)
partial;
partitive.
Իմաստասիրութիւն ոչ եթէ ի մասնականացն լինի, որք ի ծորման եւ ի հոսման են, այլ ի հանուցն լինի, որք ոչ փոփոխին. (Սահմ. ՟Ա։)
particular, special;
private.
Մասնաւոր քահանայիցն հրամայեալ է։ Օրինացն մասնաւորաց։ Զծնօղս՝ որք ծնանին զմասնաւորսն. իբր իւրաքանչիւր մի ըստ միոջէ. (Փիլ. քհ.։)
cf. Մասնաւորապէս.
Միջասահման իմն երեկորինս է ժամ՝ տուընջեան եւ գիշերոյ, սակս որոյ եւ երկոցունց մասնաւորաբար ե՛ւ հարազատասցի սա, ե՛ւ օտարացեալ գտցի. (Յհ. իմ. ատ. այսինքն մասամբ, եւ մասամբ իւիք։)
to participate, to partake, to share in, to take part in, to be concerned, to interest oneself;
— ընդ հարկաւ, to contribute in some measure.
Մասնաւորիմք նահատակութեանցն (վկայից) ի ձեռն սիրոյն եւ աշխատութեան. (Սարկ. պատկ.։)
cf. Մասնաւորեմ.
Ի յոլովս նախահոգակս մասնեալ բաժանի (հոգ տան). (Պիտ.։)
rut, heat, ardent desire, passion of horses.
Գինէզինութեամբք եւ խահակերութեամբք եւ մատակախազութեամբք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 12։)
to administer, to manage;
to distribute, to dispense;
to victual, to provide, to stock, to store, to furnish;
— զսուրբ խորհուրդս, to administer the sacraments.
χορηγέω, ἑπιχορηγέω sumtus praebo, largior, mnistro, subministro διακονέω, οἱκονομέω dispenso. Մատակարար լինել. տնտեսել. տնօրինել. բաշխել. մատուցանել. պաշտել. սպասահարկել.
Նոքօք մատակարարէր ի մարդիկ զպահպանութիւնս. (Յհ. իմ. ատ.։)
young, tender, new, fresh;
child, little child;
mortuary festival for the poor;
— հասակաւ, յաւուրց, very young;
ի — տիս, in infancy, at so tender an age;
որթ —, milk-fed calf.
Ի տօնսն տէրունականս՝ նաեւ յամենայն տօնս երեւելիս ըստ սովորութեան ոմանց՝ ընդունելութիւն եւ ճաշ դնեն աղքատաց. որ ըստ հայոց մատաղն է. (Մաշտ. ջահկ.։)
colt, foal, nag, pony, cob.
Ձիոյն չէզոքն (կամ հասարակն). որպիսի, քուռակ, բաշահատ, մատաղաձի, խէշակ. (Երզն. քեր.։)
young, tender.
Աւուրբք մատաղ. մատաղահասակ. մանկահասակ. տղայ.
seal-ring or signet-ring.
Տիպ եւ կնիք ի մատանահարէ ի մոմն ձեւանայ։ Տղայի միտքն որպէս կակուղ մոմ է, զբարի խրատն եւ զիմաստութեան ուսումն դի՛ր ի վերայ մատնէհար. (Երզն. խրատ.։)
Քահանայքն չար՝ եդին զմատնեհար. (Տաղ.։)
Եդին մատնահար եւ կնիք. (Մանդ. նոր ձ։)
Մերով սովորական մատնէհարաւն դրոշմեալ ամրապէս. (Մաշտ. ջահկ.։)
to seal with a signet-ring, to seal up.
Կնքեա՛ զտեսիլդ. է զիի մտի ունել պահել, եւ է՛ զի գրել եւ մատանել եւ առ հաւատարիմ տալ յաւանդ. (Վրդն. դան.։)
ring;
signet-ring, seal, stamp;
cf. Մատնոց;
ոսկի, ադամանդեայ —, gold-ring;
diamond-ring;
— պատկերեալ, cameo-ring;
հարսանեկան —, wedding-ring;
— կրել, to wear a ring;
կնքել —նեաւ, to seal with a ring.
Կնքեցին զինքեանս երրորդական զօրութեամբ հօր եւ որդւոյ եւ սուրբ հոգւոյն. եւ զսուրբ խաչն ի վերայ մատանի եդին (կամ ըստ նոր ձ. եդին մատնահար եւ կնիք). (Մանդ. երրորդ.։)
book-learned, lettered, learned, erudite, skilled in literature;
man of letters;
bibliographer.
Եթէ զինուոր տեսանեմ, մահու ակնունիմ, եթէ մատենագէտ, մուրհակի կորստեան. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
writer, author, bibliographer;
book, writing;
cf. Մատենագրական;
ընտիր —, classic author;
յոռի —, sorry writer, scrawler, scribbler;
—ք, men of letters, the literati.
Տուն մատենագրաց. յն. պահարան մատենից. (՟Ա. Եզր. ՟Զ. 21. 23։)
cf. Մատենակալք.
βιβλιοθήκη bibliotheca. Դարան մատենից, իբրու գրարան կամ պահարան գրոց. տուն մատենագրաց. գրատուն. դիւան. եւ Գիրք՝ յորում ամփոփին բանք մատենից առաջնոց.
library;
փոքրիկ —, book-case, book-shelves.
Յաղեքսանդրացւոց քաղաքին ի մատենակալս դիւանացն եդեալ պահէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
pointing at, indicating with the finger;
— առնել, լինել, to point at, to addict, to indicate;
to betray;
to deride, to scoff, to ridicule, to quiz, to make a laughing-stock of.
Ահա բառդ՝ ստուգութեան եւ մատնացոյց առնելոյ է։ Մատնացոյց առնէ զիւրսն խնդութեամբ էմմանուէլն, թէ ահա ես եւ մանկունք իմ. (Գէ. ես.։)
Տարացուցիւ իբր մատնացոյց եղեալ մարգարէն խօսի ընդ բեթղահէմ. (Երզն. քեր.։)
to betray, to denounce, to discover;
to deliver up, to surrender;
to abandon, to allow, to permit;
— ի ձեռս ուրուք, to give into the hands of, at the mercy of, to deliver up;
— ի վտանգս, to endanger, to expose to peril, to put in jeopardy;
— զոք գազանաց, to throw to the wild beasts, to give as a prey to -;
— զոք սրոյ, to kill, to slay;
— զանձն յանարգութիւն, to debase, degrade or disgrace oneself;
— ի կամս փառամոլ հաճոյից իւրոց, to sacrifice to one's ambition;
զոք ի ծաղր եւ յայպանումն, to quiz, to burlesque, to ridicule;
— զոք ամօթոյ, to cover with shame or confusion;
— զոք սատանայի, to excommunicate;
— զխորհուրդս իւր, to unbosom oneself to, to open one's mind to;
ոչ — զհամբերութիւն, to be patient.
Մատնել գազանաց ի մահ. ի ձեռս նեղչաց, կամ թշնամեաց կամ աւարառուաց՝ զմարդիկ կամ զերկիր կամ զքաղաք։ Մատնեցի առաջի ձեր զերկիրն։ Ի սուր մատնեսցին. եւ այլն։
Ոչ մատնեցեր ամօթոյ զմատնիչսն զքեզ տանջանաց մահու. (Նար. ՟Հ՟Է)
traitor;
felon, scoundrel.
Որ օրինացն եւ աշխարհին եւ գնդին մատնիչ եւ դահիճ եղեալ էր։ Մատնիչ կոչէին զնա յայն սակս։ Զյուդա սկարիովտացի, որ եղեւ իսկ մատնիչ։ Տուեալ էր նշան մատնչին։ Որոյ դուք այժմ մատնիչք եւ սպանօղք եղերուք։ մատնիչք, յանդգունք.եւ այլն։
Զմատնչաց եւ զխաչահանուացն գործ գործեն. (Խոսր.։)
Ոչ մատնեցեր ամօթոյ զմտանիչսն զքեզ տանջանաց մահու. (Նար. ՟Հ՟Է։)
cf. Մատնացոյց;
— նախատանօք, villainously, contumeliously, ignominiously.
Մատնցոյց նախատանօք եկեալ հասեալ ի մահ. (յն. նախատալից եղեալ) (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 22։)
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
Մատո՛ առ իս զդոսա, զի օրհնեցից զդոսա։ Մատո՛ այսր զորդին քո։ Մատուցանէին առ նա մանկտի։ Մատուցաւ առ նա դիւահար մի։ Իմոց բանից մատո՛ զունկն քո։ Մատուցին զթիւն արքայի զկորուսելոցն։ Մատուցէ՛ք առ իս եւ այլ աման, եւ այլն։ Որ առ ձեզ մատուցանիցի. այսինքն մատչիցի. (Ագաթ.։)
Այսր հեծութեան, որ ի բոլորից շրթանց ընծայեալ քեզ մատուցանի։ Բարեբանեալ մարմնոյդ նուիրմամբ անմահապէս մատուցանիս։ Ի մեր հաշտութիւն միշտ մատուցանիս. (Նար. ՟Զ. եւ ՟Ծ՟Գ։)
offerer;
sacrificer.
Զմատուցօղսս, եւ վասն որոց մատուցանի։ Եւ զմատուցողքս պահեա՛ սրբութեամբ, եւ այլն. (Պտրգ.։ Ժմ.։)
presentation, offering, oblation, offer;
celebration.
Ձիթենին հրեշտընկալ եւ խաղաղասէր մատուցման իւրոցն շահից խնամարկեալ զստացողսն դարմանէ. (Պիտ.։)
to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.
Մատեաւ յակոբ առ իսահակ հայր իւր։ Եւ մատուցեալ աբրաամ՝ ասէր։ Մատեան աղախնայքն, եւ որդիք նորա, եւ երկիր պագին նմա։ Մատեաւ լիա։ Յետոյ մատեաւ յովսէփ եւ ռաքէլ։ Ի վարագոյրն մի՛ մերձեսցի, եւ առ սեղանն մի՛ մատիցէ։ Մատի՛ք առ տէր, եւ առէ՛ք զլոյս։ Մատիցէ այր ի խորութիւն սրտի իւրոյ։ Մատիցէ սրով եւ ի կաղս եւ ի կոյրս։ Մատեաւ եւ յարդարսն երբեմն փորձ մահու։ Ոչ էք մատուցեալ առ լեառն շօշափելի։ Մատուցեալ էք ի սիովն լեառն։ Իբրեւ յորդիս մատուցեալ է ի ձեզ աստուած.եւ այլն։
Յամենայն տեղիս մատչին քունկք անուն իմոյ։ Որք ըստ օրինացն մատչէին։ Որոց անասնոց մատչէր արիւնն ի սրբութիւնսն վասն մեղաց ի ձեռն քահանայապետին. (Մաղ. ՟Ա. 11։ Եփր. ՟Ժ. 8։ ՟Ժ՟Գ. 11։)
cup-bearer;
butler.
Եղեւ գեղագործ մահու, եւ մատռուակ կորստեան ոգւոց ամենայն տկարամիտ անձանց. (Փարպ.։)
to be or become cupbearer, to present drinks, to fill the glasses, to pour out wine;
to administer, to distribute, to dispense.
Արբին զհոգին սուրբ, եւ երգեցեցին ի մէջ ծովուն. որում մատռուակէր մարիամ քնարաւն։ Զի եւ ամպրք սպասաւորք հրամանացն մատռուակեն։ Ի մատռուակելն երկրի՝ յորժամ կամի՝ զշահեկանսն մատուցանէ։ Մատռուակեն յարբանեկել. (Ագաթ.։)
mossy ground, turf, grass, pasture, herbage, meadow, mead;
marl.
ἔλος . Գետին մարգաց. մարգք ջրարբի. խաղ. եղտիւր. ճահիճ.
cf. Մարգարէակիր.
Մարգարէախառն օրհնութիւնք մեծի նահապետին. (Արծր. ՟Ա. 2։)
to prophecy;
to predict, to foretell;
to play the prophet, to counterfeit.
Մարգարէացան նմա յաղթութիւնք, եւ պատահեաց նոցա պարտութիւնք. (Ճ. ՟Գ.։)
prophecy;
the book of the prophets.
prophetess.
Մարիամ մարգարէուհին գոյրն ահարոնի՝ կոյս էր եւ անապական. (Եփր. պհ.։)
full of pearls, pearly;
— դաշտ, plain sprinkled with daisies.
inhabited by man.
Ապա մարդաբնակք եղաք, եւ ոչ աստուածաբնակք ... մարդն ի մեզ ոչ կարէ բնակել. (Սանահն.։)
captive, prisoner, slave.
Զամենայն մարդագերի նոցա, եւ զամենայն զկահ եւ զկարասի նոցա եւ զկանայս ոցա գերեցին. (Ծն. ՟Լ՟Դ. 29։)
man-stealer.
Մարդագողն մահու սպանցի. (Նախ. ել.։)
nourished or cultivated by man.
Ծառս մարդադարմանս, բազկաստածուս, համեղահամ. (Նար. խչ.։)
densely inhabited, crowded with inhabitants;
cf. Մարդալից.
Շահաստանն դուին մարդախիտ. (Արծր. ՟Դ. 4։)
cf. Մարդախոշոշ.
ՄԱՐԴԱԽՈՂԽՈՂ ՄԱՐԴԱԽՈՇՈՇ. ἁνθρωποκτόνος homicida, sicarius. Որ խողխողէ կամ խոշոշէ զմարդիկ. մարդասպան. արիւնահեղ. արեանարբու.
Մարդախոշոշն անօրէն հայհոյիչն սատակամահ լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 28։)
slaughtering or massacring man, murderous, killing, bloody, sanguinary, cruel;
cut-throat, homicide.
ՄԱՐԴԱԽՈՂԽՈՂ ՄԱՐԴԱԽՈՇՈՇ. ἁνθρωποκτόνος homicida, sicarius. Որ խողխողէ կամ խոշոշէ զմարդիկ. մարդասպան. արիւնահեղ. արեանարբու.
Մարդախոշոշն անօրէն հայհոյիչն սատակամահ լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 28։)
to become man, incarnate, to take human flesh or nature.
Զիա՞րդ նախ քան զմարնանալն եւ զմարդանալ ասէք ընդունակ գոլ չարչարանաց եւ մահու. (Աթ. ՟Դ։)
Մարդացաւ մարմնով անմարմինն՝ որպէս առ աբրահամ. անդ տալոյ վասն զաւակ, եւ աստ՝ վասն օրհնելոյ. (Վրդն. ծն.։)