breath, puff;
destiny, fate, fortune;
վեհ —, high destiny;
վայելել ի —, to prosper, to lead a happy life.
cf. Նսեհ.
light sleep, drowsiness, sleepiness, dozing.
Հոգք տքնութեան պահանջեսցէ (յն. (բարձցէ) զնիրհ. Սիր. ՟Լ՟Դ. 1։)
material.
Սուտակն՝ խոստովանութեան յեղանակն, քանզի յուդա դրեալ էր ի նմա, որ է անմարմին. վասն որոյ ո՛չ ասաց քար, զի աննիւթ է. եւ ակն գահանակ՝ նիւթակ. (Վրդն. ծն.։)
Իմաստասէրք գոլով՝ կամեցան յամենեւիմբ նիւթականացն յաննիւթականսն ամբառնալ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է. յորմէ եւ Մագ. ՟Ծ՟Է։)
materiality.
Երեւելիդ նիւթականութիւն։ Վասն մերոյ թանձրութեան եւ նիւթականութեան. (Նար. ՟Խ՟Զ։ Վահր. երրդ.։)
material;
liquid, fluid;
worldly-minded.
Նիւթաւորք գոն, որպէս փայտ, քար, եւ այլք ամենայն ի տեսանելեաց։ Ոչ գոյ կարողութիւն նիւթաւո՛ր իմանալ զհոգի։ Ուսումնականն նիւթաւոր է որպէս բնաբանականն, եւ աննիւթ որպէս աստուածաբանականն. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
σκέπτομαι, ὀράω, ἑφοράω, θεωρέω, ὅπτομαι specto, aspicio, aspecto, intueor, contueor, considero, cerno, video οἱκάζω conjicio στοχάζομαι conjecto ἁπείδω prospicio ἁκριβόω diligenter exploro ἑμβατέω, ἰστορέω exploro եւ այլն. Նայել. դիտել. տեսանել. աչօք բացօք կամ մտօք՝ դէմ յանդիման. յառել զաչս. ակնարկել. զննել. լրտեսել. քաջ նշմարել եւ որոշել. (նկատ. լծ. թ. նիյաթ, նիյէթ, դիտումն մտաց. իսկ նկատել աչօք, նազար էթմէք ... պ. նիկեահ քէրտէն .... cf. ԴԻՏԵՄ. պ. տիտեն)
Նկատեսցես քեզ զճանապարհն։ Գնացին նկատել զերկիրն. Գիտէ զառաջինն եւ զհանդերձեալսն նկատել։ Հազիւ նկատեմք զերկրաւորս։ Բաւական լինիցին նկատել զաշխարհս։ Զօրհաս մահուն դէմ յանդիման առ ի դժոխս նկատէին։ Զնա՝ նկատեալ խորհրդով եւ կանխագիտութեամբ աստուծոյ. եւ այլն։
Գնացին ի տեղին, ուր նկատեցաւ նոցա ի բնակութիւն՝ հրամանաւն աստուծոյ։ Ուրեք ի նկատեալ սահմանէն ոչ խոտթորի. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Զ։)
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
Նիւթքն եւ նկարագիրն (դահեկանի) յարգուն իցէ. (ռմկ. սիփկէ. Փիլ. քհ. ՟Ը։)
Եւ ոչ զերեսն ապականեաց, այլ ամբողջ եւ անարատ իսկ պահէր զնկարագիրն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
ՆԿԱՐԱԳԻՐ. γραφεύς, ζωγράφος pictor. որպէս՝ Նկարիչ. պատկերահան.
to paint, to represent;
to portray, to depict, to paint, to describe, to give a description of;
to characterize.
Նկարագրեաց զպատկեր մանկանն եւ զհօրն եւ զմօրպն։ Նկարագրեալ պատկեր աստուծոյ եւ տեառն մերոյ փղկչին յիսուսի քրիստոսի։ Մարդակերպ նմանութեամբ նկարագրեմք։ Պատկեր թագաւորական յառաջ կապարեայ նկարագրի։ Հիւսունք, նկարագրողք, եւ անդրիաստեղծք։ Ձեռն տայ նկարագրել զքարինս ճշգրտագործ նմանահանութեամբ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. եւ ձ։ Յհ. իմ. պաւլ.։ Շ. մտթ.։ Նիւս. բն.։ Արծր. ՟Ե. 8։)
painting, representation, portrait, image, figure, delineation, sketch;
description;
hypotyposis, imagery.
γραφή, διαγραφή, διαγραφία , σκιογραφία pictura, descriptio, adumbratio եւ այլն. Նկար պատկերի. նկարագրականութիւն. պատկերահանութիւն. եւ Նկարագիր. պատկեր. քաշուածք, կերպարանք.
Զնկարագրութիւնն ձկանն այն աշդահակ կոչեցեալ (այսինքն վիշապ ձկանն՝) ի դիսն նկարագրեալ. (Մագ. ՟Ժ։)
Որովք ցուցայց տպաւորութիւն նկարագրութեան անեղծին շնորհի՝ անձամբ ինձէն յոգի մահացեալ. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
to paint;
to represent, to figure, to form;
to depict, to describe, to write;
— ի միտս, to imagine, to fancy, to picture to oneself;
— ի գրի, to write, to describe.
Յետ իննսուն եւ ինն ամի նկարեցաւ իսահակ ի մէջ նորա. (Եփր. համաբ.։)
Զահագին օր գալստեան քո նկարեա՛ առաջի աչաց իմոց. (Եփր. աղ.։)
Յամենայն ժամ առաջի աչացն նկարէ զմահ։ Որպէս եւ նկարեմս այժմ (մտօք). (Պիտ.։)
painter;
կենդանագիր —, portrait painter;
կին —, paintress.
γραφόμενος, γραφεύς, ζωγράφος pictor. Որ նկարէ. պատկերագիր. պատկերահան. նկարակերտ. արծնիչ.
Նկարիչ՝ որ նկարէ զպատկեր, պահէ զնա գթութեամբ. (Եփր. նին.։)
painting;
— իւղաթուրմ, oil-painting;
— ջրազանգ, water-colour painting.
γραφική pictura, pingendi peritia. Արհեստ նկարչաց. պատկերահանութիւն. գծագրութիւն. եւ Անդրիագործութիւն. փորագրութիւն. քանդակ. դրուագ.
to endeavour, to exert oneself, to take pains, to make great efforts, to strive hard, to do one's best.
Նկրտի իբրեւ զպակասեալ ինչ յարժանեացն տեառն։ Որ վասն այսպիսեացս նկրտէր՝ ասելով, ահա մեք թողաք զամենայն. (Բրս. հց.։)
alligator, cayman.
Զվիշապացն եւ զնհանգացն համբաւեն. վիշապք ասեն եւ նհանդք կեղծս ի կեղծս լինին։ Ոչ նհանգ ինչ անձնաւոր գոյ։ Նահանգք ինչ իցեն գետոց, եւ շահապետք վայրաց։ Ի վիշապի կերպարանս, կամ ի նհանգի իմն, եւ ի շահապետի. (Եզնիկ.։)
imitating a person's voice or speech, mimicry.
Յենթադատութենէն զզօրութիւնն, այսինքն զնմանաբանութիւն ի ճահ ասելով (ի վերծանութեան)։ Բարուց բարկացողին կամ ողոքողին յառաջ բերել զնմանաբանութիւն ձայնիւ եւ ձեւով. (Երզն. քեր.։)
likewise, equally, in the same manner.
Որք մխիթար են օրինակաւն նմանաբար հարազատապէս վհատութեան յուսահատելոց։ Նմանաբար եւ նոքին լքին զճանապարհս հետոց խաղացման իւրեանց. (Նար. հ. եւ Նար. խչ.։)
cf. Նման.
ՆՄԱՆԱԳՈՅՆ. մ.նխ. ὀμοίως similiter εἱκότως jure, merito, aeque, ut par est vel erat եւ այլն. հանգէտ. հանգոյն. պէս. եւ Դիպողագոյնս. կարի ի դէպ. կարի քաջ. վայելչապէս. ճահողակի. իրաւամբք.
counterfeited;
counterfeiter.
Կենդանագրութիւնս այնքան ճշգրտահանս եւ նմանագործս բոլորի, մինչ զի որպէս թէ զկենդանական արձակել բարբառս. (Պիտ.։)
likewise, in like manner, in the same manner, conformably, equally, analogically.
Անընտրաբար մոլորիս նմանապէս նախահօրն Ադամայ. (Ճ. ՟Ե.։)
Մարդ՝ առ ի նմանապէս ախտակցութեանց, եւ ըստ մեզ տկարութեամբք. եւ աստուած՝ առ ի ցուցմանէ անմահութեան. (Աթ. ՟Դ։)
of the same kind, family or species.
Նմանասեր սրովբէագաւիթ սրահին Սիոնի տիրագրեաց։ Զնմանասեր զանկուածն ըմբռնեաց. (Նար. խչ.։)
cf. Նմանեցուցանեմ;
cf. Նմանիմ.
Անշահ եւ ունայն անօթոց նմանեաց. (Համամ առակ.։)
Ի կեանս իւրեանց նմանեցին քաջ նահատակացն մահուամբ. (Եղիշ. ՟Ը։)
to render like, to assimilate, to conform, to equalize, to liken;
to imitate, to counterfeit.
Բազէի գեղեցկութեան եւ քաջութեան եւ թեթեւութեան նմանեցուցանէ զերագահաս եւ զամենատես աստուածութիւն։ Ահեղութեան եւ քաջութեան արծուի նմանեցուցանէ զահեղ աստուածութեան զօրութիւն Քրիստոսի. (Նար. յովէդ.։)
cf. Նմանօրէն.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Նմանօրէն.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
likewise, equally;
like, same, conformable.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Ննջումն.
Ո՞ գիտէ, թէ այլ ոչ յառնեմ յանկողնոյս, այլ փոխիցիցմ ի ննջմանէս ի ննջումն մահու. (Ի գիրս խոսր.։)
sleep, repose, dormancy;
decease, death, exit, transit;
coition, copulation;
ի — խոնարհիլ, cf. Նիրհեմ.
Ո՞ գիտէ, թէ այլ ոչ յառնեմ յանկողնոյս, այլ փոխիցիցմ ի ննջմանէս ի ննջումն մահու. (Ի գիրս խոսր.։)
almond-oil.
Նռան ջրով, զոր նշաձիթով զուգած լինի՝ ի բանի պահէ՛. (Մխ. բժիշկ.։)
character, letter;
register, archives;
secretary;
cipher;
signature, paraph, flourish;
—ք, alphabet;
elements, rudiments;
—ք եգիպտականք, hieroglyphs.
Օտար խորհրդով նշանագիրս գծել, կամ մարգարէանալ առ յապայսն, եւ երազահմայ լինել անքրիստոնէաբար. (Եղիշ. հոգ.։)
miracle, prodigy, sign.
to characterize;
to write, to compose;
to note, to mark;
to delineate.
sign-observer, soothsayer, augur, aruspex.
τερατοσκόπος prodigiorum inspector, sive interpres, divinator e portentis, haruspex, hariolus. որ եւ ՆՇԱՆԱԴԻՏՈՂ. (գրի եւ Նշանագէտ) Հրաշագէտ. կիւսահմայ. դիտօղ եւ մեկնիչ նշանաց. ըղձապատում. հաւահմայ. մեռելահմայ.
diviner, astrologer, augur.
σημειολύτης qui solvit signa. Նշանագէտ՝ որ լուծանէ կամ մեկնէ զնշանս, զպատահարս, եւ զերազս.
seeking signs of miracles.
Զսքանչելիս՝ զոր արար ի մէջ նոցա, զի նշանախնդիրք էին։ Կիսահմայք, նշանախնդիրք եւ հրաշագէտք են. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ել.։)
symbolically, allegorically, mystically.
Նշանակաբար՝ այլակերպիլն տեառն զօրինացն փոխումն ցուցանէր։ Նշանակաբար էր այրն օրինակ քահանայիցն. (Երզն. մտթ.։)
Պիւթագորաս նշանակաբար նկատել միշտ եւ՛ զաստուած եւ՛ զամենայն (զաշխարհ) ընդ թուով սովորեալ, սահմանեաց եւ զանձն (զհոգին)՝ թիւ զինքն շարժող. (Նիւս. բն.։)
to signify, to denote, to betoken, to indicate, to declare, to notify, to express, to distinguish;
to signalize;
to characterize;
to note, to mark, to remark;
to figure, to represent, to mean, to signify, to have the sense or a meaning of;
to cross, to make the sign of the cross;
— զգինս, to quote;
— զվաճառս, to ticket.
Նշանակեալ՝ թէ որո՛վ մահու մեռանելոց իցէ։ Նշանակեաց հոգւովն՝ սով մեծ լինել։ Տալ տանել կապեալ մի, եւ ոչ ինչ վնաս զնմանէ նշանակել։ Առ ի թաղելոյ զիս նշանակեաց։ Ակնարկէ ակամբ, եւ նշանակէ ոտամբ։ Փողք նշանակաց՝ նշանակել ի մեզ։ Ոչ նշանակիցէ փողով։ Եթէ լեզուօք ոչ նշանակիցէք զբանն։ Հրովարտակ մի, ուր նշանակէր զմեզ նիզակակիցս եւ թիկունս իւր.եւ այլն։
cf. Հրաշակերտ.
Նշանակերտ յօրինուածով յարդարէ։ Այնչափ նշանակերտ ահագին մեծութիւն գազանացն։ Եւ այսու փոքր զեռնով եւ նշանակերտ գործովն ո՞չ ահա զմեծ զօրութիւն արարչին ուսանիմք. (Վեցօր. ՟Զ. ՟Է։)
signification, interpretation, meaning, sense.
Քանի՞ս ունի նշանակութիւնս հոմանունն. եւ թէ յաղագս որո՞յ նշանակութեան է բանն, եւ սահմանեալ զմի ի նշանակութեանց. եւ այլն. (Սահմ. ՟Ա։)
signed, marked with a sign;
special, signal, famous, remarkable, notable;
symbolic, mystical;
ensign-bearing;
նաւ մի —աւ դիոսկորացւոց, a ship bearing the sign of Castor and Pollux.
Կամ ὐπεράγων eminens περιφημός celebris եւ այլն. Ականաւոր. հռչակաւոր. մեծահամբաւ. հոյակապ. անուանի.
to put a sign or mark upon, to sign, to mark, to brand;
to make a sign;
to promise in marriage, to affiance, to betroth.
Արիւն գառինն զսեամսն շաղախելով նշանէր, եւ զ՝ի ներքսն ազատէր ի մահուանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
Պահեա որպէս զաւանդ զկոյսս զայս, որ հարսնացեալ է միածնի քո, եւ նշանեալ է կենսատու խաչին որդւոյ քո. (Հ. հոկտ. ՟Ե.։)
cf. Նշդարի.
Նոճի նոճ յեռից ... նշդարենի սահ (շախ). (Նար. տաղ ծն.։)
yoke-elm, horn-beam.
Նոճի նոճ յեռից ... նշդարենի սահ (շախ). (Նար. տաղ ծն.։)
cf. Նշի.
Զգայութեամբ գիտութիւն է աչօք տեսանելն, թէ այս նշի է։ Նախ փայտն է՝ քան նշին եւ ընկուզի. (Լծ. սահմ.։)
almond-tree.
Զգայութեամբ գիտութիւն է աչօք տեսանելն, թէ այս նշի է։ Նախ փայտն է՝ քան նշին եւ ընկուզի. (Լծ. սահմ.։)
bit, piece, particle, fragment;
rest, residue;
remains, mortal coil;
consecrated bread, eulogia;
—ք սրբոց, relic;
տուփ —աց, reliquary, shrine;
— պատարագի, host, wafer;
— կնքոյ, wafer;
— գործել or կազմել, to make wafers;
—ք եւ նշմարք հայաստանի, the antiquities of Armenia (Picturesque Armenia).
Այլոց քահանայից կազմեալ նշխարաւ մատուցանեն զպատարագն. (Շ. ընդհանր.։)
host-box.
Անօթ ի պէտս գործելոյ զնշխար պատարագի, որպէս գուժ. կամ պահելոյ զգործեալն՝ որպէս կուժ, կամ որպէս սափորն մանանայի, եւ կամ որպէս տուփ.
mark, trace, sign, vestige, indication;
— գեղոյ, some remains of beauty.
Շրջշրջել զնաւս, եւ հատանել զարահետ ճանապարհ ի նշմարանս աստեղացն. (Պիտ.։)
to catch a glimpse of, to see imperfectly, to perceive, to discover, to examine, to observe, to regard;
զերկիր —, to cast the eyes down, to look on the ground.
Առ ահին զերկիր նշմարել. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
to let see, regard or perceive.