turn, revolution, period.
Մի ըստ որոշեցեալ եւ ըստ սահմանեալս ժամանակաց պարագայութիւնս կարծեսցես զաստուածութիւն առնել ինչ։ Ամենեցուն կատարելոց ըստ այնմ ժամանակաց եւ ամտնակաց որոշելով պարագայութեամբք։ Քսանեւ հինգերեակք ըստ լուսնոյ պարագայութիւնք են. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
Վերշարժիլ ըստ պատահմանցն պարագայութեան ի պաշտօն աստուածայնոյ փառացն. (Յհ. կթ.։)
coryphaeus, chief of a choir or company;
leader, chief, head, first;
— լինել, to be at the head of, to be the chief, to march at the head of, to lead, to conduct;
to give the signal, to set the example, to take the initiative.
քանի՞ իցեն պարագլուխք քաջ նահատակացն. (Եղիշ. ՟Դ։)
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
Պարագրեա՛ զմեզ յիրաւունս քո, պահեա՛ զմեզ զօրութեամբդ քո. (Ճշ. ձ։)
διαγράφω, διαχαράττω, describo, delineo. Ստորագրել. նկարագրել. գծագրել. դրոշել սահմանել.
circumscription, limitation;
description;
outline, sketch, rough draught.
περιγραφή circumscriptio. Պարփակումն. բովանդակութիւն. սահման.
to look around;
to observe, to consider, to ponder.
Եթէոք համազուգել կամեսցի հաւասարապէս բաղդատութեամն, անկշռելի սմա ի դասս քաղաքավարացն ամենեւին ոք գտցի պարադիտեալ։ Զմիս՝ զոր համբաւես զկանտուղէս թագաւոր լիդացւոց լեալ, անցեալ պարադիտեսցուք։ Ի զարմացման եղեալ՝ ոչ կարէի զբովանդակն պարադիտել զառաւելութիւն նահատակութեանցն. (Պիտ.։)
to set at absolute liberty, to free totally.
Ահա ժամանակ հաճելութեան, ահա օր պարազատօղ. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
to fill completely.
Աստուածագիտութեանն բուրումն զերկնախոհիցն պարալնու անուշահոտութեամբ զիմաստս։ Ի գիրկս կուսին՝ աստուածացեալ մարմնովն, եւ զսրովբէական կառսն պարալնու՝ մարմնացեալ աստուածութեամբն. (Խոր. վրդվռ.։)
to cover on all sides, to envelope, to surround, to wrap up, to bury.
Մերկքն՝ վահանօք, եւ զգեստուք երկաթեօք պարածածկեցեալք։ Անարի ոմն սկայ վառեալ եւ թաղիւ կճեայ բոլորով ամենեւիմբ պարածածկեալ. (Խոր. ՟Ա. 23։ ՟Գ. 9։)
Պարածածկէին զդէմս իւրեանց յահէ փառաց աստուածորդւոյն։ Մարմինն պարածածկեալ էր զանիմանալի աստուածութիւնն իւր։ Պարածածկէ զշաւիղս երթալոյ իւրոյ յերջանիկ աշակերտացն՝ ամպօք շրջապատել. (Զքր. կթ.։)
Անմատոյց լուսովդ պարածածկեալ։ Ճառագայթիւք ահեղ բարձրութեան պարածածկեալ զթշուառս՝ կրկին բարդաւաճառ առնես. (Նար. ՟Ծ՟Ը. եւ ՟Ղ։)
Կարթիւք պարածածկեն զմահացու դեղս իւրեանց, եւ հաւանեցուցանեն զանմեղս. (Մագ. ՟Ա.։)
enveloped, completely covered or wrapped up.
Ի մահազգեաց պարածածուկ կտաւակապութենէն արձակէ. (Մամբր.։)
to circulate, to take a turn.
Պարայածեալ պատեալ շրջափակեալ պաշարեալ պահէին զդրունս տանց։ Հետամութք լեալք միմեանց, եւ զմիմեանց պարայածեալք (թշնամութեամբ). (Յհ. կթ.։)
neck;
throat;
— ծովու, isthmus;
strait;
— սրուակաց, neck;
cf. Զոյգ;
անականել զ—աւ or ի վերայ —ի ուրուք, to fall upon the neck of;
գնալ ի բարձր —, to walk proudly or majestically, to strut;
կորացուցանել, դարձուցանել զ—, to take to flight, to flee, to run away.
Զուլենիսն ագոյց ի վերայ մերկապարանոցի նորա։ Լուծցես զլուծ նորա պարանոցէ քումմէ։ Անկաւ ի վերայ պարանոց նորա եւ համբուրեաց զնա։ Արկ մարգրակոցկի ի պարանոց նորա։ Զմանկունսն պարանոցէ մարցն կախէին։ Եթէ դու՞ յանգուցի ձիոյ զօրութիւն, եւ զգեցուցեր զրահ ընդ պարանոցաւ նորա. (Եւն։)
cf. Պարագլուխ;
dancing-master.
Որպէս ի պարի պարապետին սկսանելով՝ ընդ նմին մակահնչէ պարն ամենայն։ Ի կառս կառավարն, եւ ի պարուպարապետն. (Արիստ. աշխ.։)
to occupy, to employ, to give work to;
to exercise, to keep in exercise;
to empty;
to take away, to remove.
Զամենայն զքարկոծչացն զհանդերձս առեալ յինքն՝ ամփոփեալ պահէր, զի զամենեցունց զձեռս պարապեցուսցէ ի սպանութիւնս. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
to bind in every part, to pinion, to garrott.
Բարակ չուանօք պարապնդեցին զմարմինս նոցա։ Արկեալ զոմոփորոնն ի փողսն, եւ տյնու պարապնդեալ զփողսն՝ խեղդամահ արարին զնա. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ժ՟Բ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Որ լուծիչդ ես կապելո՛ց, եւ այն՝ զորդիս մահապարտաց, եւ կամ կարկամութեամբ պարապնդեալս. (Երզն. մտթ.։)
Ննջեր խաւարազդած խորհրդովք պարապնդեալ ի մահճիս. (Անան. ի յովնան.։)
cf. Պարապութիւն ;
scholium, commentary;
— առնուլ, to take time or leisure.
Տեղիս այս լռութիւն տալով եւ պարապումն ամենեւին յարտաքին խռովութեանց։ Հարկաւոր է կատարել լռութիւն մինչեւ կարասցեն ուսանել ի պարապման՝ երբ՝ զինչ՝ որպէս պարտ է խօսել. (Բրս. սահմ. կրօն.։ եւ Բրս. հց.։)
round about;
taken all together.
Ի քահանայական զարդու զգեստն եւ պարառաբար խմբագործութիւնս քահանայական բոլոր դասուք. (Մագ. ՟Ա.։)
cf. Պարագլուխ.
Ի բոլորն պարառաջ ճանաչիւր (աբրահամ որպէս քաղդեասցի աստեղագետ)։ Զմի ի նոցանէ կացուցանեն պետական եւ պարառաջ պայազանց։ Պարառաջ էր պարածանաց քում տողանի տէրութեան։ Պարառաջ բոլոր կրոնից անձնացելոց (սուրբ հայրն անտոն). (Մագ. ՟Է. ՟Ի՟Ը. ՟Ի՟Թ. ձ։)
to comprise, to include, to comprehend, to encompass, to embrace, to take in;
to envelop, to beset, to invest.
Բանաւոր (այսինքն բանավար) ասեն զմարդ ըստ առաջնում եօթներեկնի (ամաց), յորժամ ահա բաւական է մեկնիչ գոլ սովորականաց անուանց եւ բայից, որք զբանականաց ունակութիւնն պարառեցին. (Փիլ. այլաբ.) (գրեալ էր՝ պարարեցին)։
comprehension, containing, embracing;
syllepsis;
party, assembly;
— առաքինութեանց, the union of all the virtues.
Ո՛ մահ (ղազարու), ուրախութեան մատակարար, խնդութեան պարառու. (Ճ. ՟Գ.։)
Փոխանակ քեռն ահարոնի մերն մարիամ եւ կոյս բախեալ զթմբուկն յաղթութեան՝ պարառութեամբ դստերաց եկեղեցւոյ. (Կամրջ.։)
to fatten;
— զերկիր, to manure;
— զոք սնոտի յուսով, to feed or entertain one with hopes, to beguile, to lull, to fool one with fair promises, to take to a fool's paradise;
— զաչս, to feast, charm or delight the eyes.
Վա՛յ զմարմինս պարարողի կերակուր որդանցն անմահից. (Նար. ՟Է։)
Զաւելաստացու ագահութեան պարարեսցեն բաղձանս. (Պիտ.։)
plump, fleshy, corpulent, obese.
Զեղեգնաբնակ պարարտամարմին զանուշահամ ազգ աքարացն վայրենեաց. (Փարպ.։)
to fatten, to grow fat, to become fat and plump.
Հոգէխառն սիրով պարելով ի դրախտին, եւ պարարտանան անմահական պտղովն. (Ոսկ. ի նեռն.։)
rich in pasture.
Սփռեալք պարարտաբոյսք եւ պարարտարօտք, պարարտահամք. (Փարպ.։)
tie, rope, cord, bonds, iron, fetters.
Տարկինոս սիւպերբոս եգիտ կապանս, գանս, կոճեղս, բանաս, պահս, պարաւանդս, անուրս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
to tie, to bind, to pinion, to put in chains or fetters.
Սաղաւարտիւք եւ զըրահիւք՝ պարաւանդեալ անդամք նոցին. (Ներս. մոկ.։)
saliva, spittle, slaver, drivel, pituite, phlegm.
Միայն ջերմինս եւ կծուինս տայ կերակրել տկարացելումն, զի զտողսն հատցէ ի խոնարհ, եւ օգնականութիւն ահեկին կողման եւ փայծղան. (Մագ. ՟Հ՟Թ։)
skilled in almanac-making.
Ստեփաննոսի երիցու տումարագիտի՝ որդւոյ յոհաննիսի քահանայի՝ ասացեալ յաղագս ընթացութեան արեգական իը ամաց, եւ շրջագայութեան լուսնին իննեւտասներեակ ամաց. որ լինի միահամուռ ընդ ամենայն ամք շլբ. (Մաշտ. կիլիկ.։)
relating to the calendar.
Այս է նահանջն, որով տոմարական արուեստն յառաջանայ ի ժողովումն. (Վանակ. տարեմտ.։)
roll, scroll;
note, letter, lines;
card, billet;
ticket;
— երթուդարձի, ticket there and back, return ticket;
մահագոյժ —, announcement of decease;
invitation to a funeral;
— հարսանեկան, announcement of matrimony.
cf. Տուգան;
damage, loss, disadvantage, prejudice, injury, wrong;
տուժիւք անձին, at one's expense;
փոխարինել տուժիցն, to indemnify, to recompense.
ՏՈՅԺ մանաւանդ ՏՈՅԺՔ. որ եւ ասի ՏՈՒՐԺՔ. ζημία mulcta, poena, damnum. Տուգանք. վնասն պահանջեալ (իրաւամբք կամ յանիրաւի) ի հատուցանել. պատիժ վնասուն. փոխարէնն վնասակարուե՝ զրկանաց եւ յանցանաց. արկածք. նեղութիւնք, եւ ծախք փոխանակ անցից անցելոց.
Մահ գոլ (ասէին) զտոյժս երկրպագուացն քրիստոսի. (Բրս. գորդ.։)
Բազում ինչ յընչից ի պատժոց տոյժս ծախեալ։ Ազատեալք ի պատուհասից տուժից եւ տուգանաց։ զտոյժս սպանութեան իւրեանց հատուցին մահուամբ։ Զորս ի նոցանէ բեաւ աւերումն եւ սասանումն աշխարհին, կրկին տուժիւք զնա նորոգել։ Զանվճար տանջանացն տոյժս։ տուժիւք լլկանաց։ Մեծ տոյժք են ոգւոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։ Յճխ. ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 51։)
to burn, to set on fire, to fire.
Վառեցին զհուրն. իսկ իբրեւ իուրն տոչորեցաւ ուժգին։ Տոչորեցաւ հակառակութիւն։ Հուր տապախառն տենտոյ վառեալ տոչորէր ի նմա։ Լոյս ճրագացն եւ կանթեղացն բորբոքեալ տոչորէր։ Ահա այժմ նորահատ տոչորեցաւ բոց. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 15։ ՟Բ. 40։ ՟Ա. 8։ Փարպ. Թէոդոր. մայրագ.։)
to burn.
Տոչորել. բոցակիզել. խարշատել. խահրել.
burning, conflagration, torrefaction;
ardour, fervor.
Սոդոմայեցւոց հրով տոչորումն ... Ի տոչորումն պատժոց։ Հրոյն տոչորումն ... Զտոչորումնահագին. (Յճխ. ՃՃ.։)
handle.
իբր տոռն կամ ունելիք եւ բառնալիք (տապանակին). Ելեալ երթայր չորս տոռոմով. զերդ զօձ խաղայր հանց տահելով. եմուտ ի տուն (ի տաճարն) չորս անկիւնով, յայն տունըն կայր բազում ժողով. (Շ. առակք.։)
suffering, troubled as with dropsy.
Տուայտն զջուր վնաս անձին խնդրէ. եւ մեղաւորն անդարձ զմեղս մահ իւր յաւելու. (Եւագր. առ Լեհ.։)
cf. Տառապանք.
Ի փորձանս նեղութեանց կամ ի տուայտութիւնս մի՛ լինել յուսահատ։ Վասն նոցա տուայտութեան. (Նախ. առակ.։ Ոսկ. ՟բ. թես.։)
pastoral, bucolic;
pastor;
eclogue.
βόσκων pastor. Տուարած՝ ըստ ա նշ. հովիւ, եւ պահապան խաշանց.
cf. Տուգանք.
Տուգանօք տուժեսցին։ Տուգանս պահանջել։ Եթէ ի տանջանս, եթէ ի տուգանս. (Ես. ՟Թ. 5։ ՟Ա. Եզր. ՟Ը. 27։ ՟Բ. Եզր. ՟Է. 26։)
Եղիցի պատմուճանի տուգանք յաղթողիս. մեկնակ տուգան զգրաւին հատուսցէ։ Գրաւականին տուգանս հատուսցուք. եւ ի քէն մահու տուգանս փոխանակ անհաւանութեան պահանջեսցուք. (Փիլ. սամփս.։)
cf. Տուժեմ.
Ընդ տուգանօք արկանել. տուգանս պահանջել. տուժել. խուել. վնասել.
Նաեւ զմեզ այժմ տուգանէ այնպէս սատանայ (որպէս զյովբ)։ Կռփէր, բանդէր, տուգանէր, հարկս պահանջէր։ Տուգանելով զզգայարանս. (Շ. յկ. ՟Կ՟Գ. եւ Շ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։ Վրդն. ղեւտ.։)
to amerce, to fine, to mulct, to punish with a fine.
ζημιόω, -ομαι mulcto, punio, -or ἁποτίω, ἑκτίω , ἁποτινύω, δίδωμι solvo, exsolvo, repenso, rependo, do. Տուգանել. տոյժս՝ վրէժս պահանջել. վնասել. պատժել. զրկել. ճերիմէի տակ ձգել, վճարել տալ, կլկլցնել, թագլաթամագ.
to pay a fine, to indemnify, to make amends, to recompense.
Զաշխարհս ամենայն շահեսցի, եւ զանձն իւրոյ տուժեսցի։ Որ ինչ իցէ մարդոյ, ընդ անձին իւրոյ տուժեսցի։ Զգազանաբեկ ես յանձնէ տուժէի։ Ինչ՝ զոր ոչ յափշտակեալն էր (իմ) տուժէի նոցա։ Զամենայն պատմուճան տուգանօք տուժեսցին։ Զխափանածոյ նորա եւ զբժշկութեանն տուժեսցի։ Տէր հորոյն տուժեսցի արծաթ։ Տուժելով տուժեսցի ցուլ ընդ ցլուն։ Տուժելով տուժեսցի.եւ այլն։
giver, donor.
Զի ի ճշմարիտ տըւչէ անտի ընկալցին զամենայն բարութիւնս։ Եթէ տըւչին սահակայ (տեառն աստուծոյ) վկայութեամբ իւրով զբանն սառայի ոչ հաստատեալ էր. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)
tougra, royal monogram.
Բառ ռմկ. տուղրա, թուրա. Արքունի նշանագիր կամ փակագիր Մլիք շահն զպատրիարգն զբարսեղ պատուէր պարգեւօք, եւ տուղբայիւ գրոյ. (Վրդն. պտմ.։)
gift, donation;
collation;
tradition;
giving in, delivery, surrender;
— օրինաց, legislation, forming laws;
— եօթանասնից, the Septuagint.
Յունարէն թարգմանութեանս տուչութիւն. նոյն պէս էր եւ առաքելական տըւչութիւնն։ Զի մի՛ հեռասցին նոքա ի տըւչութենէ անտի առաքելոցն։ Պահեն նոքա զտըւչութենէ առաջին սովորութեանն. (Եւս. քր. եւ Եւս. պտմ.։)
heap, mass, pile;
— —, in heaps.
(լծ. յն. սօռօ՛ս ). σωρός cumulus, acervus. Շեղջ. զրահան. դէզ.
giving;
donation, gift, presents;
alms;
duty, taxes, impost;
—ք առատ՝ առնեն զբարեկամ զուարթ, short reckonings make long friends.
Աստուծոյ է տուր եւ շնորհ՝ թողութիւն մեղաց, որդէգրութիւնն։ Տուր ետ մեզ աստուած զիւր միածնին մահն. արդ ես զի՞նչ ասէ այսմ կշռեցից փոխարէն։ Անզղջական տուր, ամենաբաշխ աջ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Բ։ Լմբ. սղ.։ Նար. ՟Գ։) Զօդ, զառատն հոսումն, զանարծաթն տուր.
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
Վաշ տուրեւառին՝ շահավաճառին բնութեանս մարդկային. (Գանձ.։)
Առ նմա լինելով նախարարքն՝ յանկշիցին խօսիւք, տուեւառիւք, խրախճանութեամբք։ Ցաւք իմ (մեղաց) նորոգեցաւ յիս, եւ ահա զայս ծանեաք ի տուրեւառից մարդկան (ի զրոյցս). (Խոր. ՟Գ. 55։ Լմբ. սղ.։)
cf. Տուժիմ.
Վասն միոյ պահու զայնքան վաստակս կամիս տուրժել. (Վրք. հց. ձ։)
batlet, rammer;
beetle, ram;
tewing-beetle.
որ եւ ՏՈՓԻՉ, եւ ԹԱՓԻՉ. ξύλον fustis. Գործի տոփելոյ, որպէս բահ փայտեայ. փայտ. թակ, լաթ ծեծելու փատ.
toxical, poisonous;
— դեղ, toxic, poison.
ՏՈՔՍԱԿԱՆ ԴԵՂ. τοξικόν toxicum. Մահադեղ. (յն. դօքսիգօ՛ս է նետական. եւ դօքսիգօ՛ն ՝ դեղ մահու, որով օծանէին զնետս)