πάνδημος publicus Ամենաժողով. մեծահանդէս.
Մի՛ սահմաներ ի վերայ իմ զանսահման Աստուածութեանդ ամենակարութիւնդ. (Բենիկ.։)
Ի վերայ ամենակուլ մահուանն՝ կենօք երեւեալ. (Կորիւն.։)
excellence, probity, honesty.
Եւ նախնեաց ի քաջալաւութիւն եւ յազատութիւն ընտրելով։ Զորս վայել էր քաջալաւութեամբ եւս զարդարել։ Վարեցեալս կեանս առանց քաջալաւութեան՝ բազմաժամանակեայ մանկունս ասելի է։ Աբրահամ էր ծերունի զանցեալ՝ քաջալաւութեան աճումն։ Առ ի քաջալաւութիւն միաբանութեան յարմարեալք. (Փիլ.։)
encouraging, inspiriting;
— լինել, —ս մատուցանել, տալ, to rouse the courage, to give heart to, to inspirit;
cf. Քաջալերեմ;
—ս առնուլ, to pluck up courage, to take heart, to cheer up.
ա. (ի բառիցս՝ Քա՛ջ լեր) որ եւ ՔԱՋԱԼԵՐՈՒԹԻՒՆ. θάρσος , ευθάρσεια fiducia, confidentia, hortatio. եւ բայիւ θαρσύνω, θαρρέω . Բան զօրացուցիչ. յորդոր. խրախոյս. սիրտ եւ ոգի՝ տուեալ կամ առեալ. վստահութիւն. եւ Վստահ. վասն որոյ բայիւ է որպէս Քաջալերել, իլ. եւ Վստահիլ.
Մի՛ քաջալեր լինիցիս ի ձեռինն (լապտերի), այլ պահել ո՛ւշ արասջիր զնա նովին լուսովն վառեալ. (Կոչ. ՟Ե։)
to take courage, to be inspirited;
—լերեա՛ց, courage ! be courageous, take heart, don't be disheartened, cheer up !.
θαρρέω, θαρσέω, καταθαρρέω confido, fiduciam capio ἁνδρίζομαι in virum evado. Քաջալերս առնուլ. զօրանալ. սրտապնդիլ. վստահել. համարձակիլ. արիանալ. սիրտ՝ հոգի առնել.
encouraging.
Առ նա թերեւս ունիցիմք զգիւրահասոյցն քաջալերիչ՝ զերանելին զուկաս. (Ագաթ.։)
encouragement, exhortation, comfort;
courage.
θάρσος confidentia, fiducia, audacia εὑανδρία, ἁνδραγαθία virilitas, fortitudo. Քաջալերք. սրտապնդութիւն. համարձակութիւն. վստահութիւն, զօրութիւն, յոյս. ուժ՝ սիրտ՝ տալը եւ առնուլը.
abounding in grass or fodder.
Քաջախոտ եւ քաջահասկ երկիրն։ Երկիրս թանձրահող, քաջաջուր քաջախոտ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
well timbered, abounding in woods.
Քաջածառ եւ պտղովքլի երկիր։ Քաջածառ՝ քաջապտուղ։ Քաջախոտ՝ քաջահասկ՝ քաջածառ է. (Փիլ.։)
possessed, demoniacal.
ՔԱՋԱԿԱԼ. Կալեալ ի քաջէ. այսինքն այսահար. ըմբռնեալ ի չար ոգւոյ. կամ Դեւ գիւցազանց.
Զոմանս քաջակալս անուանեն, եւ խստագոյն քան զամենեսեան առ այսահարն ընթանան. (Կանոն.։)
very religious.
Որք զանունն ունին զհաւատոց, եւ նեզահատք են, եւ քաջակրօնք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)
sweet-voiced, euphonic, harmonious, sonorous, resonant.
εὕφωνος bene sonans, vocalis, sonorus. Մեծաձայն. քաջահնչօղ. հռչակաւոր, եւ Քաղցրաձայն.
Ի ձեռն քաջաձայն առաջինութան եւ չարչարանաց լուսաւորչին։ Կիսաձայնք ասին (տառք ինչ), քանզի փոքր ինչ նուաց քաջաձայնք են քան զձայնաւորս։ Քաջաձայն թնդմամբ բոմբիւն ահագին. (Ասող. ՟Գ. 21։ Թր. քեր.։ Անան. եկեղ։)
lucky, happy.
Բնութեամբ քաջամասի վիճակի՝ ցանկ ամբողջ պահեցին զնա. (Փիլ. իմաստն.։)
skilful in playing (music).
Զհետ ջնարահար քաջամատն կոջ կրթէր։ Երաժշտանալ զդաշնակաւորն եւ զքաջամատն. (Խոր. ՟Գ. 55։ Փիլ. ել. ՟Բ. 34։)
endowed with strength, vigorous, strong, robust.
Զբազումս տեսանեմք ի չարագործաց պնդակազմ եւ քաջամարմին։ Լերինք զանասուն պաճարս բազմացուցանեն՝ մեծահասակս, քաջամարմինս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Խոր. ՟Գ. 5։)
warlike, martial, brave soldier.
Քաջամարտիկ արանց պատերազմողաց։ Յնտրելոց զօրաւորաց արանց քաջամարտկաց։ Զմեծ ճգնութիւն քաջամարտիկ նահատակին իւրոյ։ Քաջամարտիկ լինելով ընդդէմ անօրէն բարբարոսացն։ Դու (արծիւ՝) տունջեան քաջամարտիկ ես, եւ ես (բու՝) գիշերոյ. (Յհ. կթ.։ Արծր.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։ Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ի՟Գ։)
bravery, valour.
Արիական մարտ. նահատակութիւն. արութիւն քաջութեան.
victorious, bright, signal;
famous conqueror.
Քաջայաղթ նահատակքն՝ սահակ եւ համազասպ. (անդ։)
very clear, plain, very evident, obvious;
— առնել, to throw light on, to clear up, to bring to light, to put in evidence;
— լինել, to be as plain as day, to be quite evident.
Այր քաջայայտ եւ բարձրգահ։ Այր քաջայայտ եւ հանճարեղագոյն։ Այր քաջ եւ երեւելի, եւ քաջայայտ ի մէջ հայաստանեացս. (Արծր. ՟Դ. 2. եւ 3։)
very bold, most audacious or daring, hardy, dauntless;
boldly, daringly, hardily.
εὑθαρσής fiducia praeditus, fidens, alacer. Որ ունի զգեղեցիկ յանդգնութիւն. անվեհեր. վստահ. համարձակ. սրտապնդեալ.
Արիութիւն է ... գոլ վստահացեալ ի դժուարինսն, եւ քաջայանդուգն առ վիշտսն. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)
fitness, aptitude, right proportion;
adaptability;
harmony.
εὑαρμοστία concinnitas, lepos. Բարեյարմարութիւն. յանկաւորութիւն. վայելչականութիւն, ճահաւորութիւն. դաշնակաւորութիւն.
full of hope, well secured, in good hopes, full of faith or reliance.
εὕελπις bona spe fretus, bene sperans. Բարեյոյս. վստահ. քաջահաւատ.
Որք յուսահատութեամբն հողմոյ բերին, քաջայոյս նովին հաստատել. (Սկեւռ. լմբ.։)
to set forth one's value or worth, to make oneself known, to shew one's courage or energy, to exert one's abilities, to excel.
Վկայքս հեղմամբ արեան նահատակութեան իւրեանց քաջացեալք՝ զձեզ առ Աստուած մատուցանեն։ Մեծաւ պարգեւօք մեծարեն ի պատիւ քաջացելոցն. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա.։)
highly renowned, far-famed, celebrated, very famous.
Պսակեցան եւ քաջանունք եղեն։ Քահանայք երկոքեան քաջանունք։ Յաղթօղս եւ քաջանունս առնելով. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։ Ճ. ՟Ա.։ Խոսր.։)
abounding in cattles, full of cattle.
Երկիրս թանձրահող՝ քաջապաճար եւ քաջաջուր. (Փիլ. լին. ՟Բ. 81։)
cf. Գերապանծ.
Խորտակեցեր զսնոտի պաճուճանս դիւանուէր եւ քաջապերճ պանծանաց անահտեան տիկնոջ. (Անան. եկեղ։)
bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.
Քաջապէս կարացեալ փախչել ի մահկանացու աշխտրհիս աղետից։ Պսակելով զնա իբրեւ զմարտիկ նահատակ, որ քաջապէս յաղթեաց։ Քաջապէս ճողոպրեալ ի փախուստ դարձուցեալ։ Զանդամս մարմնոյ քո մեռո՛ քաջապէս։ Քաջապէս համբերել։ Նոքա քաջապէս անձանձիր պատերազմեցան մահուչափ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։ Եղիշ. միանձն.։ Լաստ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Է. ՟Ի՟Է։)
Սահմանեալ քաջապէս՝ որպէս զանունն, նոյնպէս եւ զբայս. (Անյաղթ պերիարմ.։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Զարիական մրցմունս նորա, եւ զքաջապինդ հանդէսս։ Քաջապինդ քաջողջութեամբ սրտի ընդդէմ նորա արիաբար շահատակեալ. (Յհ. կթ.։)
producing much or good fruits, abundant, fertile, fruitful.
Վայրն քաջահասկ եւ քաջապտուղ։ Ի քաջապտուղ հովտի. (Փիլ. լին.։ Նիւս. թէոդոր.։)
abounding in good water, irriguous.
Երկիրս թանձրահող՝ քաջաջուր ... քաջածառ է. (Փիլ. լին.։)
learning with facility, very intelligent.
Զմէ՞ ի քաջ մտառուացն ... հի՞մ ի քաջ առուացն՝ զնոյնս եւ ի վատառուացն պահանջես հազարս. (Պիտ.։)
far-seeing, far-sighted;
far-piercing.
Քան զմարմինն լինի քաջատես եւ իմաստուն հոգին (անջատեալ ի մարմնոյ) ... որպէս մեծատունն քաջատես լինէր՝ ճանաչել զաբրահամ. (Կաղանկտ.։)
high-born, of good birth, noble, illustrious.
Քաջատոհմիկդ ընդ վատթարազգոյն։ Ամենայն քաջատոհմիկ է, որ պահեաց զնա առաքինութեամբ. (Ածաբ. մկրտ. եւ Առ որս. ՟Ը։)
Իբր թէ քաջատոհմիկ ընդ վատթարազգւոյ բնակէ։ Ի քաջատոհմիկ եւ ի գլխաւոր աշխարհէն։ Վասն քաջատոհմիկ ազգին պահլաւկաց. (Խոր. ՟Բ. 69. 18։ ՟Գ. 51։)
Քաջատոհմիկ էր ըստ յոբայն։ Հոգ արար աբրահամ քաջատոհմիկ միածնին յաղագս ամուսնութեան՝ ազնուական լծակցութեան։ Զի մի՛ ժանտանայցէ քաջատոհմութիւնն՝ փոխանորդութեամբ ծառայական ազգին խառնակեալ. (Նիւս. թէոդոր. եւ Նիւս. երգ.։)
high birth, nobility.
Ըստ անհասանելւոյ աստուածութեանն զքաջատոհմութիւնն ո՞բաւեսցէ պատմել ... Երկրաւորս այս քաջատոհմութիւն յայսցանէ ծանուցանի, ի փարթամութենէ, յիշխանութենէ, եւ այլն։ Աղաւաղեալ առաքինութեանցն քաջատոհմութիւն ... ի քաջատոհմութենէ զարմի, ի թագազարդ գահից. (Սկեւռ. եսայ. եւ Սկեւռ. ի լմբ.։)
very brave, valiant, gallant, valorous, courageous.
Քաջարիագոյնն այն եւ իմաստախոհ նահատակն. (Նիւս. ստեփ.։)
act of courage or valour, great bravery, prowess.
Ի քաջարութիւն աճեցին քաղաքք յազատութենէ բարուց։ Ընտրեցաւ քահանայել՝ պատիւ քաջարութեան եւ աստուածասէր առաքինութեանն զայս ընկալեալ. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
having virtuous or illustrious children;
good, dutiful.
Քաջորդի՛ վահան՝ ո՞ւր էիր, ոչ վաղ երկիր յօգնութիւն. (Մամիկ.։)
the brave, the valorous.
Ի մէջ անչափ բազմութեան գնդի եւ ի զօրաւոր քաջորերոյ։ Որպիսի՞ վստահութեամբ կարասցուք զայնպիսի քաջորերոյ ունել զդէմ սակաւացեալքս. (Փարպ.։)
great intelligence, sharpness of wit, good, happy disposition.
Երկասէր տքնութեամբ զփոյթն ընդ քաջուշութեանն լծեալ. (Վահր. երրորդ.։)
courageously;
keeping well the rules.
քաջօրէն, օրինի, նաց. ա. Որ ունի եւ պահէ զլաւ օրէնս.
four-lettered.
Չորեքդրեան. չորիւք տառիւք բաղկացեալ. որպէս է յեբր. բացարձակ անունն Աստուածոյ՝ էհւհ. այսինքն էհովահ կամ եօվա. եւ ի մեզ՝ Որ էն. նոյնպէս եւ անուանք միոյ միոյ յերից անձանց, Հայր, Որդի, Հոգի. որոց դումարն է զուգաթիւ ընդ ձայնիս Երրորդութիւն, ՟Ժ՟Բ տառիւք՝ ըստ թուոյ ՟Ժ՟Բ առաքելոց. այս է ասելն Նար. առաք.
four.
Զտաղանդ պատուիրանին ի սեղանաւորս արկանէր՝ աւանդելով պահանջողին, եւ զշահսն բերելով քառաթուի կրկնակաց եւ ի հնգից թիւ կատարուն. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
cf. Քառակուսի.
Չարչարեալ զնա քառակուսի պրկմամբ ... Հրամայեաց դահճացն քառակուսի պարզել ի գետնի զերանելին. (Ճ. ՟Ա.։)
square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
Չարչարեալ զնա քառակուսի պրկմամբ ... Հրամայեաց դահճացն քառակուսի պարզել ի գետնի զերանելին. (Ճ. ՟Ա.։)
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
Քառանկիւնի դարձեալ. վասն զի ամենայն թիւ ղինքեան բազմապատկելով՝ զքառանկիւնի թիւն բացակատարէ. որպէս, հնգիցս հինգ քսան եւ հիգ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
having four angles, quadrangular.
Քառանկիւնի դարձեալ. վասն զի ամենայն թիւ ղինքեան բազմապատկելով՝ զքառանկիւնի թիւն բացակատարէ. որպէս, հնգիցս հինգ քսան եւ հիգ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
forty.
Ի յանապատ հոգւով վարէր, քառասնաթիւ աւուրս պահէր։ Որ եօթնեակ քառասնաթիւն աւուրբք յանկեաց զհուր ածութեանդ. (Շ. խոստ.։ Ճշ.։)
quarantine.
Աստ յտշէ զառաջին քառասնեակ պահոցն։ Կենդանասերութիւն քառասնեակ. (Նախ. օրին.։ Փիլ. լին.։)
cf. Քառասնորդ.
ՔԱՌԱՍՆԵՐՈՐԴՔ գ. τεσσαρακοστά quadragesima. իտ. quaresima. Քառասնորդք. պահք քառասնօրեայ. աղուհացք. մեծպափ.
Եթէ ոք զքառասներորդսն ոչ պահեսցէ։ Զայս կարեւոր պահս քառասներորդաց եւ որդին Աստուածոյ վասն մեր պահեաց։ Զսուրբ քառասներորդսն սրբապէս պահելով։ Զաւուրս քառասներորդացն ուժգին պահօք։ Ի սուրբ քառասներորդս պահոց. (Կանոն.։ Մանդ.։ Ճ. ՟Բ.։ Փարպ.։ Յհ. իմ. ատ.։)
Ասի եւ զմիջոցէ յինանց. զի որպէս ՟Խ աւուրք են պահոց ցծաղկազարդ, նոյնպէս եւ ՟Խ աւուրք են ի զատկէ ցհամբարձումն.
Զի՞նչ խորհուրդ քառասներորդ պահոցն։ Զսուրբ եւ զերեւելի պահոցն քառասներորդացն լուծանեն. (Արշ.։ Մանդ.։)