cf. Շատախօսութիւն.
Աւելորդ բանից եւ շատխօսութեան պէտք անդ ոչ են։ Որում անհնար է յաղթել կանանց՝ շատխօսութեանն. (Փարպ.։)
to range, to arrange in order, to set to rights, to dispose, to put in order, to lay out.
Ի հինգն շարադասէր գիրս։ Յարանան առ միմեանս, եւ շարադասին (գարուն եւ ամառն). (Պիտ.։)
compound;
composed;
arranged, put in order;
prosaic.
to put together, in order, to arrange, to re-unite, to connect, to join, to combine;
to construct, to make, to form;
cf. Շարագրեմ.
cognate, born together;
innate, inborn.
Տեղի տալ ազգաց, կանանց, եւ գաւառի. որոց փափաքումն՝ իւրաքանչիւրումեքն, օրինակ իմն, շարածնեալ է, եւ շարաճեցեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Շարադասեմ.
Ոչ էր օրէն զկանանց ազգի թիւն ազգաբերութեան շարակարգել. (Արծր. ՟Ա. 1։)
cf. Շարաւածոր.
cf. Շարաւածոր.
to range, to arrange, to set or put in order, to dispose;
to marshal;
— զմարգարիտս, to string pearls;
— զնշանագիրս, to compose.
Ոչ էր օրէն զկանանց ազգի՝ թիւ ազգաբանութեանն շարել։ Ոչ զբովանդակ սորա գործս շարել ի ճառս մանրապատումս. (Արծր. ՟Ա. 1։ ՟Գ. 12։)
indirectly.
Ապողոն դիւթելով՝ ոչ հաւաստապէս եւ ոչ յանդիմանաբար զհրամանանուութիւն առնէր հրամանառուացն, այլ անհաւաստաբար եւ շեղապէս. վասն որոյ եւ շեղող կոչեցաւ. (Նոննոս.։ (Ըստ այլոց՝ է Ընթացք արեւու առ ի շեղ։))
acutely, pointedly, piercingly, sharply, keenly;
instantly.
cf. Շիջումն.
extinction;
annihilation.
to become shortsighted;
squint-eyed;
blind;
to feel quite dazed, to be dazzled;
to grow dim, obscure;
to become blunt.
Շլանան աչք հոգւոց. (Եւագր. ՟Ժ։)
cf. Շղարշ.
ՇՂԱՇ ՇՂԱՐՇ եւ ՇՂԱՇԱՏԵՌ. βύσσος byssus որպէս բեհեզ. Շար. վառ. տեռ. սինդոն. դաստառակ. գլխաշուք եւ ձորձ կամ արկանելի կանանց՝ կտաւի կամ բեհեզեայ. լաչակ .... (իսկ շալ, շէլիլ, ցփսի)
cf. Շղարշ.
ՇՂԱՇ ՇՂԱՐՇ եւ ՇՂԱՇԱՏԵՌ. βύσσος byssus որպէս բեհեզ. Շար. վառ. տեռ. սինդոն. դաստառակ. գլխաշուք եւ ձորձ կամ արկանելի կանանց՝ կտաւի կամ բեհեզեայ. լաչակ .... (իսկ շալ, շէլիլ, ցփսի)
cf. Շողոմարար.
Թեթեւամիտ եւ շուաղաբարոյ ազգն անհամեստից կանանց. (ա՛յլ ձ. շեղաբարոյ)։ Շուաբարոյ զոշոտութեամբ հաշեն եւ մաշեն զամուսինս իւրեանց ի կարծիս պոռնկութեան. (Մանդ. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Ա։)
house of Thondracian sectarians, (Paulicians).
Բնակեալք են ի շնավանսն այն արք հանդերձիւք կրօնաւորաց, եւ կանանց բազմութիւն բոզից. (Մագ. ՟Ա։)
cf. Շնորհատրութիւն.
thanks.
Զկրեալ զլանան զշնորհութիւնն աստուծոյ արարչի ամենայնի. յն. ապաշնորհեալք. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 25. կամ 29։)
to begin to breathe, to fetch breath, to respire;
to become animated.
Մինչ ի խ օրն. եւ ապա շնչաբերի եւ հոգեւորի մանուկն։ Ի քառասուն օրն շնչաբերի մանուկն եւ կենդանանայ. էգ մանուկն յետ եղկուց քառասնից յութսունն շնչաբերեալ կենդանանայ. (Վրդն. աւետար.։ Կանոն.։)
Կերպասածին ճիճու նախ լինի իբրեւ զհունդ պարտիզի սեաւ, եւ ապա շնչաբերեալ կենդանանայ, եւ դառնայ յորդն. եւ զկնի այնորիկ թեւաւորի. (Տօնակ.։)
shadow, shade;
veil, head-cover;
honour, respect, consideration;
splendour, brilliancy, lustre, glory, magnificence;
pomp, parade;
protection;
— եւ ձեւք, ceremonial, etiquette;
— դնել, to honour, to pay honour, to respect, to consider, to compliment, to pay court to, to court;
զամենայն — եւ զպատիւ ունել, to give all the respect and honour due;
ի շքի եւ ի պատուի ունել, to hold in respect;
զանձն ծանր եւ ի շքի ունել, to be rave or serious;
— առնուլ, to be honoured or glorified;
շքով, with honour, gloriously, magnificently, pompously.
Փոքրկանան ստուերք տարերց երկրի, եւ կարճին շուքք հասակաց. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
Պարտի կինն շուք դնել գլխոյն վասն հրեշտակաց. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 10 (ուր թարգ. մեր երեւի ընթերցեալ սքիա՛, այսինքն հովանի, այլք ընթեռնուն, այսինքն իշխանութիւն. զոր դժուարանան մեկնել)։)
paint, rouge;
plaster.
Չէ՛ պատեհ քրիստոնեայ կանանց շպարաւ գեղազարդել զդէմս. (Մամբր. առ Լեհ.։)
lewd-minded, lustful, inclined to debauchery.
Շռայլամիտ ցանկութիւն կանանց խոտորեցոյց զնա (զսողոմոն). (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
humming-top, whipping-top, peg-top.
Նա իբրեւ ել անկաւ յամուր անդր, կշիռ ի բնի ի շռնչանան վերայ, ած (կամ ի շռնչանանի վերայ ած, եւ) կոտորեաց եւ այլն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 26։)
to warehouse, to store up, to house, to cellar;
to treasure up;
to lay or put by, to preserve.
Աւանդեցաք կանանց շտեմարանել իսկ, եւ իշխել ոստայնանկութեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
turn, walk, circulation;
turn, rotation, revolution.
circle, hoop;
border, contour, outline, circumference;
frame, frame-work, sash;
enchasing;
turn, circuit, ring;
cycle;
—ք երկնից, the spheres;
— կենդանական, the zodiac;
բեւեռային —, polar circle;
—ք ապարանից, gallery, terrace, promenade;
սիւնք —օք or —աւ, peristyle;
—աւ, in a circle, in a ring, circularly, cf. Շուրջանակի.
Շրջանակաւ ամպարիշտքն շրջին, եւ ջանան զրաջան առնել զքեզ. (Մանդ.։)
to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.
to take a walk, to walk, to march, to go;
to turn, to be changed, converted, transmuted;
to fall back, to be upset;
— ժամանակաց, changes, mutations or vicissitudes of time;
— ի մտաց, ի խորհրդոց, to alter or change one's mind, to change sides;
շրջեցաւ գոյն երեսաց նորա, his countenance altered;
cf. Օր.
Հոգի աստուծոյ շրջէր ի վերայ ջուրց։ Արի՛ շրջեա՛ց ընդ երկիրդ։ Յառնիցէ այրն, եւ շրջիցի արտաքոյ ի ցպոյ։ Շրջել առ տամբ կանանցն։ Շրջի ի վերայ ծովու իբրեւ յատակի։ Ընդ մարդկան շրջեցաւ։ Շրջել զեղբարբք։ Ամենայն շնչոյ՝ որ շրջիցինզ ի ջուրս, եւ ամենայն շնչոյ՝ որ շրջիցի ի վերայ երկրի։ Որ շրջի անարատ յարդարութեան.եւ այլն։
cf. Խենեշանամ.
Մեծքն շփանան, եւ փոքունքն նախանձին. (անդ։)
to hinder, to stop, to prevent.
Յեսու կոյս գոլով՝ ոտնակապեաց զարեգակն, եւ շքայլեաց զլուսինն, թ զյորդանան յետս դարձոյց. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
life sustaining;
necessary food, scarce food.
Միով ինչ կերեկրով, եւ ոգեպահովն շատացեալք (կամ ոգեպահով եւեթ շատանան). (Եփր. պհ.։ եւ Մանդ. ՟Գ։)
"spirit;
spirit, soul, ghost;
breath, respiration;
spirit, meaning, sense;
genius;
manes, shades, ghost, hobgoblin;
life;
heart;
soul, energy, courage;
puff, air, wind;
— գինւոյ, spirit of wine, alcohol;
cf. Հոգի;
— բանական, intelligence, reason;
—ք խաւարի, the spirits of darkness;
— կենդանութեան, spirit of life;
կենդանական —ք, animal spirits;
— նախանձու, the spirit of jealousy;
ոգւով չափ, with all one's soul, heartily, willingly;
— առնուլ, կլանել, to breathe, to take breath, to breathe freely, to respire, to rest, to take repose, to revive, to acquire new strength or vigor, cf. Հանգչիմ, cf. Շունչ կլանել;
յ—ս ապաստան լինել, to be extremely downcast, depressed, prostrated, to be tormented;
cf. Ապաստան;
յ—ս ապաստան առնել, to reduce to the last extremity;
to exhaust, to harass, to vex;
յոգւոցն (պարզել) ապաստան լինել, to be at the last extremity, near the last breath, to be dying, cf. Հատկլիմ;
թափել զ— ուրուք, to keep in suspense;
հարկանել զոք յ—, to sting, to gall to the quick;
to deprive of life, to kill;
դնել զ— ի ձեռն or ի բռին, զ— ի բռին ունել, to endanger oneself, to risk, brave or face death, to risk, expose or hazard one's life, to lavish or to be prodigal of life;
յոգւոց ելանել, to sigh, to heave sighs;
to groan, cf. Հեծեմ, cf. Հեծեծեմ, cf. Հառաչեմ;
ոգւով չափ սիրել, to love to distraction;
խռովիլ յ— իւր, to be disconcerted, perturbed or disturbed;
գիտել յ— իւր, to know within oneself;
արձակել, հանել, փչել զ—, to yield or give up the ghost, to breathe one's last, to expire;
յոգւոցն ցամաքել, to die;
տալ — կամ շունչ ի վէմս կճեայս, to give spirit or life to marble;
ոգւով երգել, to sing with great expression;
եւ դարձաւ — իւր առ ինքն, his spirits returned, his strength revived;
հաստատեցաւ — նորա, he regained strength or vigor;
քաղէին —ք նորա, he fainted or swooned;
գուն գործեալ ոգւովք չափ, risking his life;
—ն էր դաւոյն, he was the soul of the conspiracy;
յ— խաղալ, to play at dice."
հարկանել զոք յոգի. իբր Սպանանել։ (Ծն. ՟Լ՟Է. 21։)
racemic acid.
Բարձրաբեղուն ծառ ողկուզական՝ գերամբարձեալ քան զլիբանան. (Գանձ.։)
loaded with clusters.
Բարձրաբեղուն ծառ ողկուզական՝ գերամբարձեալ քան զլիբանան. (Գանձ.։)
to be animated, to live, to breathe, to respire.
ψυχόομαι, ἑμψύχουμαι animor. Շնչաւորիլ. շնչաբերիլ. շնչել. կենդանանալ. հոգեւորիլ.
mortal;
quite out of breath, panting for breath;
— առնել, to put out of breath;
— լինել, to put oneself or to be out of breath, to be panting or gasping;
— ընթանալ, to run oneself out of breath.
Շնչասպառ եւ կենդանանորոգ առուղեկան յաւիտենիս. (Նար. յիշ.։)
artery;
— թոքային, pulmonary -.
cf. Շոպշոպեմ.
Բազումք բարեկամանան մեծատանց՝ վասն յընչիցն առատութենէ շողոքորթութեամբն շոպելոյ. (Լմբ. առակ.։)
cf. Շուայտիմ.
Բազում արբեցութեամբ շուայտանան, աղքատեաց չըտան. (Գանձ.։)
bright, fair or candid as a lily;
adorned with lilies.
about, round, around, all round;
roundabout, in the neighbourhood;
from all sides, on every side;
turn, round;
ի —ն, around;
— տեսանելիք, amphitheater, — boxes;
— զեկեղեցեաւ, round the church;
—, ի — ածել, to lead to, to conduct around, to walk, cf. Շրջեցուցանեմ;
—, ի — գալ, — անցանել, to take a walk, to make a tour, to walk, to promenade, cf. Շրջագայիմ;
— հայել, to look around;
— առնուլ, to turn;
— արկանել, պատել, պաշարել, to surround, to encompass, to encircle, to invest, to hem in, to beset;
— բնակել, to dwell near, to be neighbouring;
— տալ, to overturn, to upset, to overthrow;
— տալ անձինն, to turn from side to side.
Ոչ հոլովելով ընթանան, այլ պտուտաբար շուրջ գալով, որպէս թէ շուրջ զմեօք երեւեսցին գալ եւ այնպէս թուեսցին՝ թէ շուրջ գայցեն։ Արբելոց նմանեցաք անզգայից, որ զիւրեանց ախասն հաստատնոցս վարկանին, եւ շուրջ գալ թուի նոցա աշխարհ. (Շիր.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։)
Յառաջին շուրջն (արտորէից) փոքր խոփեր պատեհ է դնել ի հարօրն. թէ չիք, նա մեծ խոփով շրջելն սպանանէ զպախրիքն. (Վստկ. ՟Ժ՟Թ։)
to be athirst, very thirsty, to be dying with thirst;
to pant or eagerly long for, to hunger and thirst after.
Առ սակաւ մի պասքին ի ցրտոյ, եւ կամ ի տօթոյ տկարանան. (Իսիւք.։)
excessive thirst, thirstiness;
siccity, dryness, aridity.
cf. Պասքութիւն.
meeting;
cf. Պատահ;
destiny;
պատահմամբ, ըստ պատահման, accidentally, fortuitously, casually, incidentally, by chance;
պատահմունք ի դէպ ելանէին նմա, chance, good fortune aided him;
անցեալ էր —, it was no longer time.
Պատահումն է՝ որ լինի եւ բացալինի՝ առանց ենթակային ապականութեան։ Քնելն՝ անջատական պատահումն է. իսկ սեաւն գոլ՝ անանջատաբար ագռաւու եւ եթովպացւոյ՝ պատահեաց։ Սեռն նախկին է քան ըզտեսակսըն. իսկ պատահմունքն քան զտեսակսըն յետոյ։ Պատահմունք ի վերայ անհատիցն նախապետաբար ենթակային. եւ այլն. (Պորփ.։)
Զբազում անուանըս դնեն մարգարէքն Աստուծոյ՝ ըստ պատահման եւ դրութեամբ, զի անգիտանան ըզբնութիւնն. (Մխ. երեմ.։)
rent, tear;
rupture, crack, crevice, fissure, opening;
chap, chink, slash, slit.
Ի պատառուածս նոյն ամբարտակի գետոյն փախստեամբ ամրանան. (Խոր. ՟Ա. 15։ 1)
to fill abundantly, to fill up to the brim, to fill to overflowing, to heap up.
Յամենայն կողմանց պատարեալ բարեօք (ժամանակ)։ Ոմանք պատարեալ հանճարով՝ զառաջնորդութիւն հասարակաց ստանան. (Պիտ.։)
to be a messenger, ambassador or deputy, to go or to come as ambassador, to negotiate, to go in mission;
to treat by diplomacy, to be a diplomatist.
Որք վասն անցաւոր կենացս պատգամաւորեն ի հողեղինէ եւ մահկանացուէ առ նմանսն, հոգան եւ զգուշանան՝ զի մի՜ ամօթ եւ երկիւղ հասցէ նոցա ի պատգամաւորելն. (Խոսր.։)