impatience;
intolerance;
incontinence, intemperance;
immoderation, violence.
Եդան պահք խափանիչ անժուժկալութեանն ամենայն վնասուց։ Անժուժկալութեամբն մթերեալ ի հոգի եւ ի մարմին զվնաս. (Յճխ. ՟Թ։)
Ի ձեռն պահոցն զանժուժկալութիւնն Ադամայ յանդիմանէ. (Արիստակ.։)
Յետ ընդարձակութեանն՝ վիշտք եւ ցաւք անժուժկալութեան (այս ինքն անժուժելիք). (Ոսկ. ղկ.։)
cf. Անժուժկալութիւն.
Որպէս անժուժութիւնն Ադամայ եւ Եւայի անէծս ի վերայ էած եւ մահ, նոյնպէս եւ ծնելոցս ի նոցանէ՝ որ զնոյն անժուժութիւնն ունին. (Յճխ. ՟Թ։)
to curse, to imprecate;
to detaste, to loathe, to abhor, to forswear, to deny upon oath.
Օրհնեսցէ զպտուղ երկրի քո, որ Ադամաւն անիծաւ. (Արշ. ՟Կ՟Թ։)
cf. Անիմաստ.
Անիմայ զօրէն տղայոց ի մէջ ումանցս դանդաչէք. (Երզն. մտթ.։)
unintelligible, inconceivable, incomprehensible.
ἁνόητος. qui intelligi non potest, intelligibilis, ἁπερινόητος, qui mente comprehendi nequit, incomprehensibilis. ԶԱստուծոյ ասի որպէս անպարիմանալի, անբովանդակելի. անհասանելի. ֆէհմ օլունմազ, լաեուֆհէմ.
Որ անիմանալիդ ես յէութեան։ Որ դասուց երկնաւորաց անիմանալի. (Շար.։)
negligent, heedless, indifferent, inattentive;
confident, sure;
Անհոգ, Յանհոգս, negligently, carelessly;
confidently;
indifferently;
յ—ս կալ՝ լինել, to be negligent or indifferent.
Ազատ ի հոգոց. անզբօս, անզբաղ. անկասկած. անքոյթ. յապահովացեալ. աներկիւղ. անխռով. հանդարտ. ἁμέριμνος. curis vacuus, securus. սաքին. գայտսըզ. էմին. տաղտաղասըզ.
negligence, heedlessness, carelessness, inattention, lethargy.
ἁσφάλεια. securitas. Անհոգն գտանիլ, որպէս յապահովութիւն. աներկեւան վիճակ. անդորրութիւն. անզբաղ հանդարտութիւն. էմնիյէթ. րահաթլըգ.
Այս հանդարտութեան պատճառ, այս անհոգութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
want of wind, calm, serenity.
νηνεμία (իբր ἁνανεμία. ventis vacua tempestas, tranquillitas aeris. Առանց հողմոյ հանդարտութիւն օդոց. սիւտ իլիմանլըգ. մեշթէմ.
without smell.
Անհոտ եւ անսպի առնել ի մեղաց. (Վրդն. դան.։)
not fordable;
unfathomable, immense.
Ոյր կամ ուր չիք հուն անցից. ընդ որ ոչ ոք կարէ անցանել՝ իրօք կամ մտօք. անկոխ. անեզր. անբաւ. ընդարձակ եւ լայն. անչափ. անթիւ. անսպառ. որ եւ ասի անհնարին. որպէս եւ հնարն՝ թ. հիւււնէր, է իբր հունարար, գտիչ անցից. կեչիդսիզ. ուճսուզ. նիհայէթսիզ. հատսըզ. ἅβατος. invius մանաւանդ ἅπηρος, infinitus, termino carens, ἁχανίς, vastus, immensus, եւ այլն.
Չարն է դատարկ եւ անկարգ եւ անհուն, խաւարչտին, եւ անգոյ։ Սեռականագոյնք եւ յատկագոյնքն ներ թուումն իմն են, այլ ո՛չ յանհնին. իսկ անհատքն՝ անհունք. (Պորփ.։)
inevitable, indispensable, necessary;
irrevocable;
indispensably, necessarily, inevitably, irrevocably.
Ոչ փոփոխի կենդանի երանութիւնն, անհրաժեշտ պայծառութիւնն։ Յանհրաժեշտ բարութիւնսն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
Անհրաժեշտ դաւանութեամբ. (Շար.։)
without voice;
mute, without sound;
consonant.
Առնուին դատաւոր զանձայնն։ Անձայն ունէին դատաւոր. (ՃՃ.։)
cavern, den, cave.
cavernous.
Դադարէին յանձաւախիտ ամրոցս մայրեացն Գարդմանաց. (Յհ. կթ.։)
untameable, savage, wild
Կենդանեացն այլք մարդասէրք եւ սննդակիցք, եւ կէսք անձեռնընդել եւ ազատք. (Առ որս. ՟Է։)
fumitory.
որ եւ իբր ռմկ. (թերեւս ուղղագոյն,) ԱՆԾԽՈՏ. Բոյս դառնահամ, որ ի (Հին բռ.) գրի
narrowness, contractedness;
pressure;
constraint;
anxiety, inquietude, chagrin, trouble, vexation, care, affliction, tribulation, anguish.
Պատուհանին անձկութիւն։ Արդարութեան արեգակնդ ի յանձկութիւն սրտիս մտցէ։ Յաւէտ անձկութեամբ ամփոփին։ Ամենանուազ անձկութեամբ լքեալ հրէութիւնն. (Նար.։)
personal;
hypostatical;
own.
ψυχικός. animatus, animalis, ceu animae, vitalis, πνευματικός, spiritualis. Հոգեկան. հոգեւոր. իմանալի, բանաւոր. շնչաւոր. կենդանական. րուհանի.
Անձնական պատարագ լինել Աստուծոյ կենդանւոյ. (Վահր. դտ.։)
Անձնական զօրութիւնք. Նիւս. բն. ստէպ. իմա՛ կենդանական, եւ յօժարական. զոր օրինակ երեւակայութիւն, միտք, յիշողութիւն, շարժութիւն, զգայութիւն։
cf. Անձնահաճ.
Այնպիսին ընդ անձնհաճոյսն դատապարտեալ է. (Բրս. հց.։)
that reproaches himself.
selfishness, self-love;
egotism.
Անձնասիրութեանն թշնամի իմաստունն է, սիրելով զարժանիսն սիրոյ՝ զարդարութիւն եւ զճշմարտութիւն. (Փիլ. լին.։)
that has committed suicide;
self-murderer.
Իբրեւ անձնասպան դատապարտեցայ. (Ոսկ. ծն.։)
that surrenders;
addicted, subject;
determined, desperate;
— լինել, to abandon himself, to be addicted;
to surrender, to capitulate;
to refer.
Այլ իմն անձնատուր վարդապետութիւնս ի մէջ բերէ, որ օրինացն կարի հակառակ էին։ Զնոցա անձնատուր վարդապետութիւն խոտէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
Որ անդէպս լուծանէին զօրէնսն անձնատուր վարդապետութեամբ. (Երզն. մտթ.։)
to be the vital or principal to an organized body, to animate;
to vivify, to personify, to personate.
animated, alive, rational;
personal;
hypostatical.
Մի Աստուած՝ Հայր Բանին կենդանւոյ, իմաստութեան անձնաւորի. (Նիւս. ի սքանչ.։)
ԶԵրրորդութիւնն յայտնէր անձնաւոր։ Իննեակ դասաւոր՝ երիցդ անձնաւոր փառաբանաւոր. (Գանձ.։)
Սահմանի կենդանին, էութիւն անձնաւոր զգայական։ Բանդ Աստուծոյ ընդ անձնաւոր մարմնոյ զինքն միացուցեալ։ Ոչ անանձն առեալ զմարմինն, այլ անձնաւոր՝ հոգւով իմանալեաւ. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. լ. եւ Կիւրղ. հանգ.։ Որպէս եւ Յհ. իմ. երեւ.։ Սարկ. մարդեղ. եւ Սարկ. հանգ.։)
personal;
hypostatical.
ψυχικός. ad animam pertinens. Որ ինչ անկ է անձին՝ այս ինքն հոգւոյ, շնչոյ. հոգեկան. կենդանական. շնչաւոր. բանական.
to have a soul;
to be animate;
to live, to exist.
ψύχομαι. animor, ὐφίστομαι, subsisto. Հոգեւորիլ, շնչաւորիլ. զգենուլ ոգի կենդանութեան. գոյաւորիլ. առնուլ զտեսակ ինչ. գոյաւոր եւ անձնաւոր գոլ. կամ ենթակայանալ.
Անձնաւորի եւ կենդանանայ. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)
personality;
hypostasis;
person.
Հաստատեցաւ պսակն անդամոց անձնաւորութեան իւրում. (Եփր. ծն.։)
Զիւրաքանչիւր դասս զանազանս ըստ անձնաւորութեան. (Լմբ. սղ.։)
given to pleasure, to one's own comforts, lazy, dissipated;
selfish;
comfortable.
ԱՆՁՆԴԻՒՐ որ եւ ԱՆՁՆԱԴԻՒՐ. Խնդրող զանձին դիւրութիւն. փափկակեաց. բարեկեցիկ. դատարկասէր. թուլամորթ. քէնտի րահաթընա պագան.
Փափուկն եւ անձնդեւրն չէ՛ արժանի (կերակրոյ). (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։) յն. եթէ ոք թողու կամ ընդարձակէ զանձն իւր։
dissipation;
egotism, selfishness;
comfortableness;
անձնդիւրութեամբ շրջել, to live delicately.
ԱՆՁՆԴԻՒՐ գ. ԱՆՁՆԴԻՒՐՈՒԹԻՒՆ. Դիւրութիւն անձին. փափկասիրութիւն. դատարկակեցութիւն.
free, that has freewill, independent.
Անձնիշխանին սիրել զարդարութիւն. (Լմբ. իմ.։)
freewill, choice, free agency, independence.
Ո՛չ ի բռնադատութենէ, այլ կամօք եւ անձնիշխանութեամբ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
self-esteem, presumption.
Զի մի՛ կարծիցի ինչ, թէ անձնյարգութեան եւ պարծանաց իցէ վարդապետութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)
narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
ԱՆՁՈՒԿ գրի եւ ԱՆԾՈՒԿ. στενός. angustus. Ոյր անցքն կամ միջոցն եւ դիրքն է փոքրիկ. նեղ. անմասն ի լայնութենէ կամ յընդարձակութենէ. նեղկուկ. տառ. տառաճըգ. սըգը. (լծ. եւ թ. ենսիզ, ինճէ. եւ լտ. անկուսդուս.)
Նեղ եւ անձուկ է ամենայն անզգամ, նեղեալ յարծաթսիրութենէ եւ ի հեշտասիրութենէ եւ ի փառասիրութենէ եւ ի համանմանիցն, որք ոչ տան թոյլ մտացն յընդարձակութեան շրջել. (Փիլ. լին.։)
Նստաւ Դաւիթ յանապատին յանձուկսն։ Յանձուկս նորոյն, կամ Գադդայ։ Եկին ի մասարայ անձուկն. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Գ. 19։ ՟Ի՟Դ. 1. 23։)
Յանձուկս դարանակալ եղեն. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 11։)
rain;
— իջանել, to rain;
— արտասուաց, a flood of tears;
յորդ —, violent, pouring rain;
անձրեւաչափ (գործի), rain-guage.
Նման յորդառատ անձրեւի. (Փարպ.։)
Abel's sister.
Քոյր աբէլի արդարոյ՝ ըստ աւանդութեան հրէից.
Ծնաւ զառաջին արդարն զհաբել, ընդ նմին եւ զելմուզպայ աբելուհի՝ երկուորեակ. յորում ի հաբէլ նկարեցաւ փեսայն քրիստոս, եւ յաբելուհի՝ եկեղեցի հարսն ընդ աջմէ նորա... Յաղագս աբելուհւոյ, որ էր քոյրն աբելին։ (Եպիփ. ծն.)
monachal.
Ընդ այլոց երից վանիցն աբեղայական դասուցն. (Մարթին.։)
avaricious, stingy, grasping, sordid;
դժոխային —, very greedy or insatiable avaricious.
πλεονέκτης, ἅπληστος avarus, avidus Սաստիկ ցանկացող ընչից ի ստանալ կամ ի պահել. արծաթասէր. աւելաստաց. ընչաքաղց. աջ կէօզլիւ, դամա՛գեար։
Պատրաստեալ է մեծատանց ագահաց. (Մանդակ.։)
to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously;
— զագահութիւն, to be given to covetousness;
— ի ժամանակն, to be sparing of one's time.
Եւս՝ խնայել յինչս. ճշտել. դամա՛ էթմէք, խասիսլիք էթմէք.
avarice, niggardliness, stinginess.
πλεονεξία Avaritia. Անկարգ բաղձանք ընչից՝ ի ստանալ կամ ի պահել. արծաթսիրութիւն. ընչասիրութիւն. աւելաստացութիւն. դամա՛, խասիսլիք.
Ագահութիւն ի զանազան իրս տեսանի, յինչս նմանապէս եւ ի փառս եւ յուսմունս, եւ յաշակերտացն յոլովութիւնս, եւ յայլս սոյնպիսիս։ Առ ագահութեանն (շուն) ի փսխածն իւր դառնայ ուտել. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
cloud;
— փոշւոյ՝ ծխբյ, a cloud of dust, smoke.
Ամպ է թանձրութիւն գոլորշատեսակ թաղկեալ՝ ծննդական ջրոյ. (Արիստ. աշխ.։)
to be transformed into clouds, to become clouds.
Ամպ լինել. լինել որպէս զամպ. ամպ դառնալ. պուլութ լանմագ.
voluntary.
Զո միշտ իւր կամակն չորեքկերպեան կենդանեօքն օրհնաբանեն. (Զքր. կթ. ծն.։)
Ասեմք ինչ եւ կրեմք ի մտի զմեղս՝ կամկանս ինչ, կամ ծաղրականս, կամ խանդաղականս բան. (Վրք. հց. ՟Զ. ձ։)
complaisance, obligingness, kindness.
Դարձուցանել զարժանաւոր դարձուածս աշխատութեան ի ծննդոցն ի կենդանութեան պատկառելի պատուոյն կամակատարութիւն (կատարելով որդւոց զկամս ծնողացն). (Պիտ.։)
to act according to ones entire will, pleasure or caprice.
Կալ եւ դադարել ... եւ ոչ եւս փոփոխել, կամ կամակարել ուրեք յեկեղեցւոյն իւրմէ. (Կանոն.։)
free-will;
spontaneity;
կամակարութեամբ, cf. Կամակար.
Եւ ինքն առ կամակարութիւն ի դահճապետէն.. (Նախ. երեմ.) այսինքն ազատութիւն։
agreeing with, privy to, instrumental in;
accomplice, partaker in;
— լինել, to be a party to or instrumental in, to agree with, to approve of, to consent to.
Խարհրդակից իւր եւ կամակից կացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
crooked, bent, curved, tortuous, sinuous;
indirect, crafty;
cf. Յամառ;
— շաւիղ, winding path, crooked way;
crookedly, against the grain.
Զկամակորն յուղղութիւնն (դարձուցանել) ... զոր եւ եբրայեցին ակովբա ասէ, այսինքն կամակոր. (Ոսկ. ես.։)
crookedness, tortuosity, winding;
perversity, depravation;
cf. Յամառութիւն.
Ածել յուղղութիւն զմեր կամակորութիւնս խրատէ։ Որք զուղղութիւնսն մեր ի կամակորութիւն դարձուցանեն. (Ոսկ. ես.։)
consent, accord, complicity.
Եթէ աստուծոյ կամակցութեամբն դարձցուք ի տուն. (Աթ. ՟Բ։)
Ի սուրբսն բարեացն է միայն կամակցութիւն եւ հատուցումն. իսկ արդարոյն՝ եւ չարեացն է փորձութիւն, եւ հատուցումն. (Բրս. հց.։)