one aggregated to an academy, honorary member.
Ո՞ (տայ) շատ հայել ընդ ինքն կաճառորդացն. յն. որոց ի հրապարակս. (Ոսկ. եբր.։)
felt, made of felt.
Սքեմ է նոցա կաճէ դիպակաւ. եւ յորժամ վախճանի արքայն, նոքա են՝ որ զդագաղսն եւ զգահոյսն բառնան. (Մխ. դտ.։) (ուր ի լս. եդեալ է յումեմնէ, ապրիշում։)
cf. Կարճին.
Խորշակահար ցամաքեցուցանէ զկանաչաձեւ բոյսս դալարիցն մօտ առ կաճիսն. (Ագաթ.։)
agreeable, sweet, pleasing, delicious;
agreeably, pleasingly;
— լինել ի, to be disposed or inclined to;
—ք, pleasures, delights;
dainties.
Աշակերտեաց ի նոյն վարդապետութիւն հեշտ, կամակ, դիւրահաւան. լինի ա. եւ մ. Մամբր.։
Զհիւանդ դատարկ տեսանել շատ լաւ է, քան տանել նմա զբազում կամակս ուտելոյ. (Ոսկիփոր.։)
circus;
course, race-ground;
riding-school.
ἑφηβία, ἰπποδρόμος, ἰπποδρομία , κύκλος, γύρωμα circus, circenses ludi. (լծ. լտ. չի՛րգուս. յն. գի՛գլօս որ են շրջան, շրջածիր) Շրջափակ վայր խաղալկաց. ասպարէզ. Ձիթացք. երիտասարդանոց.
Ի կրկիսին մեծի դարձեալ՝ ձիընթացիկ կառավարեալ. (Շ. վիպ.։)
Իբրեւ ի կրկիսի յայսկոյս յայնկոյս խոտորնակելոյ. յն. իբրեւ յեւրիպոս (որ է դիւրադարձ, դիւրաշրջիկ, հողմավար փոխադարձ։)
cf. Կրկին;
binary;
binary scale.
ԿՐԿՆԱԿ. ա.գ.մ. Կրկնապատկեալ. Ծալեալ. եւ Ծալք. կուղ. կրկնուած. եւ Կրկնելով. կրկնակի. եւ Կրկին, այսինքն դարձեալ.
Այլ եւ եօթնիցըս չափ կրկնակ, դարձցի ի ծոց իւր հակառակ. այսինքն եօթնապատիկ. (Շ. եդես.։)
Շաբաթն եօթն օր է, եւ ամիսն՝ երեսուն օր. եւ յորժամ զամիսն շաբաթ առնես, լինի չորս շաբաթ, եւ բ օր եւ այն կոչի կրկնակ։ հոռի ամսոյն կրկնակն բ լինի՝ մնացեալքն ի նաւասարդէ. նոյպէս եւ հոռի ամիս զիւր յաւելուածն (նոյնչափ), որ լինի դ օր, զայն սահմի ամսոյ մատուցանէ. նոյնպէս եւ զյլսն իմասցիս. զի երթայ ըստ կարգի, մինչեւ լինիցի շաբաթ (եօթնեակ ամբողջ չորիցս). ապա ի մին դառնայ. (Սարկ. տոմ.։)
double;
doubly;
a second time, again;
in two ways;
cf. Կրկնոց.
seconds.
Մասին մասն. երկրորդական մասն. մանրամասն.
to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.
Հեղէք ի վերայ ողջակիզիդ. կրկնեցէք, եւ կրկնեցին։ Կրկնել զճանապարհս։ Կրկնեցան՝ ելին ընդ ճանապարհն ի բասան։ Անդրէն կրկնեսջի՛ք (կր), որպէս կթող յոճ իւր։ Ելանիցեն (յարգանդէ), եւ անդրէն ոչ կրկնիցին (իբր դարձ առնել)։ Ծունր կրկնել։ Ի կարմրոյ կրկնելոյ (այսինքն կրկին ներկելոյ, կամ ոլորելոյ)։ Դարձեալ կրկնէր՝ լինէր զօրաժողով (յն. յաւել)։ Մի՛ կրկնեսցին ի վերայ նոցա նոյն չարիք։ Յայն ձայն գոչման՝ առ հասարակ լերինք եւ հովիտք կրկնեալ բարբառով ընդդէմ հնչեցին. եւ այլն։
նոսին կրկնեսցին նետք իւրեանց. այսինքն՝ որ երթեալն էր նա. կրկնեցաւ եկն նա յաղեքսանդրիա. այսինքն դարձաւ. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 16։)
mantle, cloak;
hooded cloak;
pilot-coat.
Կրկնոց փոքրիկ առնէր նմա։ Արկեալ զիւրեւ կրկնոց։ Բուռն եհար զտանոյ կրկնոցի նորա։ արկեալ զիրաւունս հանգոյն կրկնոցի։ Ա՛րկ զքեւ զկրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ արկիցեն որպէս կրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք. եւ այլն։
bigamy contracted in ignorance.
Կրկնոց փոքրիկ առնէր նմա։ Արկեալ զիւրեւ կրկնոց։ Բուռն եհար զտանոյ կրկնոցի նորա։ արկեալ զիրաւունս հանգոյն կրկնոցի։ Ա՛րկ զքեւ զկրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ արկիցեն որպէս կրկնոցն արդարութեան յաստուծոյ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք. եւ այլն։
to castrate;
to circumcise;
to cut off, to amputate, to mutilate, to crop, to dock, to curtail, to maim;
— զձայնաւոր, to make an elision, to elide, to cut out.
Ո՛չ համայնաջինջ եւ ամենասպառ զսերմն ծննդոցն կրճատեցեր։ Որպէս ի հատումն եւ ի նուազութիւն միոյ յանդամոցս՝ կրճատեալ իմն է յօրինուած կազմութեան մարմնոյ։ Սահմանաւն սիրոյ զպարտեաց արմատ կրճատեաց. (Նար. ՟Լ՟Զ. ՟Խ՟Զ։ Նար. կ.։)
Ոչ յանդիմանիմք կամ ի բանէն կամ ի մարմնոյն նորին կրճատել զմասն ինչ կենդանական զօրութեանն. (Խոսրովիկ.։)
interval, space, bar, division;
difference, distinction;
objection, resistance, embarrassment, let, hinderance, obstacle, hitch;
ի — մեծ արկ զանձն, to bring oneself into trouble, into a scrape, to be in an intricate, embarrassed or entangled state.
Կրճիմն եւ ցանդ եդաւ։ Կրճիմն խաղաղութեան մեղքն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Կրճեմ;
— զատամունս ի վերայ ուրուք, to gnash the teeth at, to threaten.
Զկաթն ուտէք, զփափուկս ադանիք, զպարարտս կրճտէք, եւ զխաչինս իմ ոչ արածէք. (Եփր. աւետար.) իմա՛ կամ ընթերցիր, կրճատել, իբր զենուլ։
cf. Կրուկ.
Զաշխարհ արար, զհեռ եւ զանկարգ եւ զանդաս եւ զկրուն էութիւն (նիւթոյ) հաշտ եւ համբոյր՝ քաւիչն բարեգործեալ. (Փիլ. լին.։)
religion, faith;
religious order, monastic life;
law, right, custom, usage;
manners conduct, life;
sect;
— աստուածպաշտութեան, the true faith.
ԿՐՕՆ ԿՐՕՆՔ. (որպէս թէ կրեալ եւ պահեալ, կամ կրելի օրինօք) πρόσταγμα, θεσμός, ἕθος ordo, ritus, mos νόμος, νόμισμα, δικαίωμα , κρίμα lex, jus θρησκεία religio δόγμα doctrina. Կարգ եւ կանոն եւ օրէնք. պատուէր. բարեկարգութիւն. հաւատք. աստուածապաշտութիւն. Դեն. աղանդ. վարդապետութիւն. պաշտօն. արարողութիւն. սովորութիւն. կերպ կելոյ. կեանք եւ վարք. եւ Միանձնական կարգ. վիճակ կրելոյ կամ համբերութեան.
Որով վարժէ եւ յարմարէ զմերս կրօն անանջրպետ դաստիարակութեամբ. (Նար. խչ.։)
dogmatic.
Ի խրատն մխեալ՝ դարձեալ զկրօնականսն խօսի. (Ոսկ. գաղ.։)
cf. Մենաստան.
Զկրօնաստանըս յարդարեալ, ըզվանականըս յանձանձեալ. (Շ. վիպ.։)
cf. Կրօնաւոր լինիմ;
to accustom oneself to the monastic life;
to deprive oneself, to abstain.
Զի՞ եւս իբրեւ զկենդանիս աստէն յաշխարհի կրօնաւորիք (իբր ինքնակամ կրօնիւք). (Կող. ՟Բ. 20։)
to join, to unite, to tie, to bind, to fasten;
to reunite, to tie again, to rejoin;
to insert, to annex, to add;
to proceed, to repeat;
եւ ես կցէի զամէնն, amen I replied;
— զվէրս, to close, to cicatrize;
to accompany.
Բերին կարս պարանաց. եւ կցեցին։ Յուսոյն ձգարան կցեսցի դարձեալ պատուաստեալ։ Բարձրութիւն խշաչին, ուր կցի գլուխն. (Ագաթ.։ Նար.։ Բրսղ. մրկ.։)
participating, partaking, having part or share in;
party, companion, associate;
partaker, partner, consort;
cf. Կցուրդ;
կենաց —, living together;
consort, husband, wife;
կարեաց —, compassionate;
assisting, helping, relieving;
արեան —, consanguineous, related;
— չարեաց, accomplice, accessory;
— առնել, to impart, to acquaint with, to inform, to oommunicate;
— լինել, cf. Կցորդիմ.
Ես դանիէլ էի կենաց կցորդ թագաւորին. (Դան. ՟Ժ՟Դ. 1։)
Պարգեւէ ... որպէս ոտերմաց եւ արեան կցորդաց. այսինքն արենակցաց, ազդականաց. (Խոր. ՟Բ. 39։)
Իբր կցորդ համացեղութեամբ։ Ոչ օրինակեցաւ կցորդաւ։ Այս թիւ պանծալի, որում ոչ է կէտ կցորդի. ((իբր կոյս թիւ)։ Նար.։)
Զադամ կցորդ արար աստուած արարչութեան իւրոյ՝ անուանս դնել կենդանեաց։ Կցորդ առեալ քրիստոսի զսրբոյսն. (Շ. մտթ.։ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Կցորդ առնեմ;
to join, to unite, to fasten;
cf. Կցորդիմ.
Յորմէ որիշ վարի ի բանս եւ գործս, նորին ի պատահար պատուհասին կցորդէ զնա աստուծոյ արդար դատաստանն. (Լմբ. ժղ.։)
communication, participation, relations, connexion, association;
accompaniment, concert;
— կենաց, company, society;
— արեան, consanguinity, affinity;
— չարեաց, the being an accomplice;
ճանապարհ կցորդութեան, roads, means of communication;
— ունել ընդ ումեք, to be connected, in communication with, to form a connexion with;
in compliance with.
anthem.
pronounced, uttered from the throat.
ՀԱԳԱԳԱՍՓԻՒՌ կամ ՀԱԳԱԳԱՍՓԻՌ. προσφορικός prolativus Ընդ հագագ ի դուրս սփռեալ. եւ յայտնի կենդանի բարբառով կամ խոշոր ձանյիւ արտաբերեալ. արտաբերական, յօդաւոր. եւ կոկորդաձայն.
Մե՛ք քիտեմք զքրիստոս, թէ ծնաւ բան, եւ ո՛չ իբրեւ զհագագասփիւռ, այլ բան հաստատուն կենդանի. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
to become addicted, to give oneself up, to yield;
to cram oneself, to feed well, to feast.
Խանծեալք եւ հագածեալք. այսինքն մոլեալք եւ կատաղեալք։ Հագածելի՝ այսինքն ցնորելի գործեն զբարւոք ուսումն. (Լծ. փիլ. (որ են ընդարձակ բացատրութիւնք)։)
Իբրեւ հագաւ զհողաթափ իւր, ետես զայլ եղբայր՝ որ հագաւ զսանդալ իւր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
Զմաշեալ եւ զհատուցեալ (ռմկ. հագած) զգեստն ոչ դարձուցանէ . . . եթէ ագաւ, եւ մաշեաց. (Մխ. դտ.։)
to cough;
անդադար —, to do nothing but cough;
հազաց զգիշերն ողջոյն, he coughed all night.
thousand;
immense, innumerable;
—, —ս, thousand times;
—ք —աց, million;
—ս հինգ արանց, five thousand men;
զօրութեամբ —օք, with an army a million strong;
քոյր մեր, եղիցես ի —ս եւ ի բիւրս, o sister! may your posterity be as the sand of the sea-shore;
— եւ բիւր դէպ եթէ գտցի ոք, if by chance, it happens;
ամն արժանի յիշատակաց — ութ հարիւր եօթանասուն եւ ութ, the memorable year one thousand eight hundred and seventy eight.
Եղիցես ի հազարս եւ ի բիւրս։ Եհար սաւուղ զհազարս, եւ դաւիթ զբիւրս։ Երեսուն հազար կամ տասն հազար արանց։ Հարիւր հազար մաքեաց։ Հազարք հազարաց պաշտէին զնա, եւ այլն։
Հազար այր ի ցեղէ։ Եհար հազար այր։ Ի հազար ազգս։ Չորիւք հազարօք հեծելազօր գնդաւն։ Ել ի վերայ նոցա զօրութեամբ հազար հազարօք (այսինքն միլիոն մի օրօք) եւ այլն։
cos lettuce;
վայրի —, lettuce.
Եղիցես ի հազարս եւ ի բիւրս։ Եհար սաւուղ զհազարս, եւ դաւիթ զբիւրս։ Երեսուն հազար կամ տասն հազար արանց։ Հարիւր հազար մաքեաց։ Հազարք հազարաց պաշտէին զնա, եւ այլն։
Հազար այր ի ցեղէ։ Եհար հազար այր։ Ի հազար ազգս։ Չորիւք հազարօք հեծելազօր գնդաւն։ Ել ի վերայ նոցա զօրութեամբ հազար հազարօք (այսինքն միլիոն մի օրօք) եւ այլն։
command, office or dignity of a chiliarch;
prefecture;
stewardship, intendance, ministry, administration.
Զտգէտս կացուցանէ խորհրդակիցս աստուծոյ հազարապետութեան. (Ածաբ. խչ.։)
millennary.
Սակաւաւորն հազարաւոր եղիցի։ Ընդ հազարաւորս խոյոց։ Ի հազարաւորացն իսրայէլի։ Հազարաւորօք յուդայ.եւ այլն։
cf. Հազար.
Ի վեց հազարեակս լրումն եւ կատարումն թուոց է. (Զքր. կթ. այսինքն ի վեց դարս աշխարհի։)
hardly, scarcely, barely.
Արդարն հազիւ կեցցէ։ Հազիւ նկատեմք զերկրաւորս։ Հազիւ մեկնի ի նմանէ։ Հազիւ լռեցուցանեն զժողովուրդսն ի չզոհելոյ նոցա։ Հազիւ ինչ հանդարտեցուցանէր.եւ այլն։
Հազիւ ուրեք միայն զդաստակերտն ... թափէր ի ձեռաց ոստիկանին. (Յհ. կթ.։)
cf. Հալածական առնեմ.
Հալածել զթշնամիս, կամ ի քաղաքէ ի քաղաք։ Հալածեաց զնա, եւ ած արկ ի դովրա։ Զի՞ հալածես զիս։ Զի՞ եկիք առ իս, զի դուք ատեցէք զիս, եւ հալածեցէք ի ձէջ։ Երանի՛ որ հալածեալ իցեն վասն արդարութեան։ Որ հալածէքդ զիրաւունս։ Խոստանային զարհաւիրս եւ զխռովութիւնս հալածել յանձնէ ախտացելոց։ Իբրեւ զշամանդաղ ցրուեսցին՝ հալածեալք ի ճառագայթից արեգական։ Իբրեւ զեղեամն ի մրրկէ հալածեալ.եւ այլն։
Բացէ բաց հալածել զարդարութիւն կամ զճշմարտութիւն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
apt to be melted, fusible;
dissoluble.
Յոսկի գլուխ. զի ի հալական նիւթս այն է պատուական։ Զհալական նիւթս, զոսկի եւ այլն. (Վրդն. դան. եւ Վրդն. պտմ.։)
Ճեպելով ի ձեռն քնոյն առ ի կերակրումն հալականին զօրութեան. յն. յեփումն սննդական զօրութեան. (Նիւս. կազմ.։)
to melt, to smelt, to found, to cast, to smelt down;
to dissolve;
to liquefy;
to exhaust, to drain, to consume;
to digest.
Որ ի սենեկի իւր հանդարտեալ է, հալի յահէն աստուծոյ. (Կլիմաք.։)
laudanum.
Լինի ի նմա ղանգանուն ի ցօղոյ անկեալ զխոտով. (Խոր. աշխարհ.։) Բայց թերեւս գրելի էր՝ Ղանդանոն, Լանդանոն. որ գրի եւ Լատան. որպէս ռմկ. լատէն։
cf. Ղակիշ.
cf. Լեղի.
Ղեղի՛ կերիցուք վասն քաղցրութեան ճաշակացն։ Ղեղեաւ զդառնութիւն ճաշակացն քաղցրացուցանել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։ եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)
Ղեղին դառնութեան զճաշակն քաղցրացոյց. (Մեկն. ղկ.։)
Ղեղի դառնութեան. (Ժմ.։)
Ղեղի՝ կատարեալ դառնութիւն է. (Եղիշ. խաչել.։)
Չարն ի ներքոյ՝ դառն ապաժոյժ ղեղւոյ, իսկ ի վերոյ բարեկերպ գունեալ իբր քաղցր օծմամբ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
apron;
jack-towel or roller-towel;
towel, napkin.
cf. Ողորկ.
to swim;
to hide.
Մերկանդամ իջեալ ղուղի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
Հոգին անդրէն ի ներքս ջանայցէ խուսափել եւ ղուղել, դանդաղել առ ի մարմնոյն քակելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
cf. Ղօղանջիւն.
Անդադար ղօղանջիւնք վիրաւորեն զօդն (տղայք ի լացս) Լաստ. (՟Ժ՟Ա։)
cf. Ղօղանջութիւն.
cf. Ղօղանջութիւն.
to hide;
to smooth or level with a roller.
Խորագէտն ի գալ չարեաց ղօղեաց։ Ղօղեաց ինչ ոչ ի նմանէն։ Մտին գազանք ի դադարս, ղօղեցին ի խշտիս. (Առակ. ՟Ի՟Է. 12։ Յոբ. ՟Լ՟Դ. 21։ ՟Լ՟Ե. 8։)
to hide, to conceal oneself;
to lurk, to crouch, to squat;
to creep into;
to swim.
ՂՕՂԻՄ κρύπτομαι, κατακρύπτομαι occultor, abscondor λανθάνω lateo ἠσυχάζω quiesco ἑγκαθίζω insideo. որ եւ ՂՕՂԵՄ, չ. Գողոյ նման ծածկիլ. թաչքել ի գաղտնիս, դարանիլ. հանդարտել. անյայտ մանլ, ի մոռացօնս լինել. ծածկուիլ, պահուըտիլ.
Որջացեալ յամուրն անի, իբրեւ ի կաղաղի հանդարտութեան ղօղեալ. (Խոր. ՟Բ. 74։)
the nineteenth letter of the alphabet, and the fourteenth of the consonants;
hundred, hundredth.
Ճ. Տայ խորհրդաւոր իմաստս մանկանց.
to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.
Զիա՞րդ ճախարակեցաք շրթունքն։ Բոլորակութիւն աչաց ճախարակեալ։ Ըստ շրջագայութեան ճախարակեալ փայտի։ Ճախարակեալ անօթք, կամ բանք. (Ոսկ. յադամ.։ Պրպմ. ձ։ Մագ. ՟Ը։ Նար. երգ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)