heathenishly;
pagan.
Ոչ ի զօրագլուս հեթանոսօրէնս, եւ ի ճակատայարդարս կռապաշտականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
Hellene, Greek;
greek, grecian.
Ի հելլենս, որ են յոյնք։ Հելլենք կոչին յոյնք յառնէ միոջէ՝ որում հեղինոս անուն էր յելլադացւոց աշխարհին. բայց այլք ասեն թէ ի ձիթենւոյն, որ յաթենք բուսաւ իւրովի. վասն զի ձիթենի յունարէն էլէ՛ա կոչի. (Եզնիկ.։)
cf. Հելլեն;
— լեզու, the greek tongue or language;
— գրել, խօսել, to write in greek;
to speak greek.
Նոյն ընդ Հելլեն. ելլադացի. յոյն. եւ Այլազգի. հեթանոս.
beam, rafter, joist.
δόκος trabs, lignum եւ hasta. պ. եւ թ. հիյզան, հիյզէն, հասսա, ասաս . (հյ. լծ. ծեծ. եւ հեծանել. յեցուկ. նեցուկ) Գերան. մարդակ. փայտ առաստաղաց. եւ Բու ծառոյ կամ ոստ մեծ. հաստ բիր. գաւազան. (ուստի Միահեծան. որպէս եւ ասէս, հասաս. թ. է բրաւոր) ... (եբր. գօրա. լծ. գերան. յն. տօգօ՛ս. լծ. թ. տէօկիւզ, տէկէնէկ ).
to grow proud, puffed up;
to walk, to act or to talk in a-stately, boastful orimposingmanner;
to strut, to stalk.
Երկնային երաժշտութիւն բախեալ ընդ լսելեաց գործի՝ ո՞չ բռնադատէր մոլել եւ կոկոզանալ։ Իբրեւ զաստուածարեալսն եւ զմլորեալսն բարեաւն եւ զկոկոզացեալսն՝ աստուածարեալք աստուածազգեստք լինին։ Ինձ թուէր ըմբռնել զօրէն աստուածարելոց եւ կոկոզողացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)
cf. Կոկոզանամ.
Երկնային երաժշտութիւն բախեալ ընդ լսելեաց գործի՝ ո՞չ բռնադատէր մոլել եւ կոկոզանալ։ Իբրեւ զաստուածարեալսն եւ զմլորեալսն բարեաւն եւ զկոկոզացեալսն՝ աստուածարեալք աստուածազգեստք լինին։ Ինձ թուէր ըմբռնել զօրէն աստուածարելոց եւ կոկոզողացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)
flower-hud.
Երկիւք յեղանակօք սնանի ծաղիկն (քրքմոյ) կոկոնաւն. եւ նոյն ինքն կոկոնն օդատեսակ գունաւն ծաղիկ է. եւ ի բաց լուծեալ ի կոկոնոյն զգեստուէ՝ երեք գտանին, եւ այլն. (Նիւս. երգ.։)
high flown discourse;
boasting, swaggering;
cf. Կոկով.
Պերճաբանելն, եւ սոսկ բանից ճոռոմութիւն պաճուճանօք, եւ բանից կոկովանօք զարդարելն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
produced from a rib (Eve).
Ծնեալն ի կողէ ադամայ (եւայ). կողաբոյս.
Գեղապաճոյճ փառօք զարդարեալ կողածնաւն ի դրախտն ադենայ. (Շ. գանձ վերափոխ.։)
pleurisy.
Է դարձեալ այլ ցաւ, զոր կողացաւութիւն կոչեն. (Կանոն.)
cf. Կողացաւ.
Է դարձեալ այլ ցաւ, զոր կողացաւութիւն կոչեն. (Կանոն.)
cf. Կողկողագին.
Ի կողկողաձայն եւ յանդադար փողոյն փրկեա՛ զնս տէր. (Ոսկիփոր.։)
to groan, to moan, to wail, to bewail, to bemoan, to complain, to lament;
to beseech, to implore, to entreat.
Ամպարիշտք կողկողեսցին (առ Համամայ. կողկողեցան) առ դրունս արդարոց. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 19։)
cf. Մերկիմաստասէրք.
Մերկիմաստակք, որք գործս անիրաւս ոչ գործեն, եւ զմարմինս կենդանեաց ոչ ուտեն. (Խոր. աշխարհ.։)
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
gymnosophists (a sect of Indian philosophers who went naked, living in woods and feeding on herbs).
Մերկիմաստակք, որք գործս անիրաւս ոչ գործեն, եւ զմարմինս կենդանեաց ոչ ուտեն. (Խոր. աշխարհ.։)
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
near, nigh to, neighbouring, bordering on, adjacent;
present;
coming, next;
imminent.
cf. Մերձաւորեցուցանեմ.
Թէեւ հեռաւոր իցէ, իշխան է վարդապետն եւ մերձաւորի մերձաւորիչ (կամ մերձաւոր ինչ) մերձաւորեցուցանել. (Կանոն.։)
to approach, to draw or bring near;
to hold, take, possess, inherit or appropriate any thing in right of relationship.
Թէեւ հեռաւոր իցէ, իշխան է վարդապետն եւ մերձաւորի մերձաւորիչ (կամ մերձաւոր ինչ) մերձաւորեցուցանել. (Կանոն.։)
near relation.
Օտարացուցիչ է ամենայն դժնդակաց, եւ մերձաւորիչ յուսոյ կենացն յաւիտենից. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
to approach, to draw near, to advance towards;
to apply, to appropriate.
Մերձեցուցից զարդարութիւն իմ։ Մերձեցուցին յիս հալածիչք իմ զանօրէնութիւն։ Եթէ ոչ առցուք զմարդդ, եւ մերձեցուսցուք առ մեզ.եւ այլն։
worm, wood-fretter;
maggot;
rottenness, putridity, corruption.
Ցեցք եւ մեցք շարաւոյ ժայթքեալ որդանցն. (Բենիկ.։)
Մեղն՝ գիջութեան անուն է, զդալար մսոյ եւ այլոց զնեխիլն՝ զտրորիլն եւ յորդն դառնալն նշանակէ. (Գէ. ես.։)
cf. Մեցոտ.
Մէցն՝ գիջութեան է անուն ... իսկ ամէսն թուի թէ իբրեւ յօդ իմն ըստ պատշաճի անուանցդ, որպէս յիմովսանն եւ յիւրեանցայոցն ... իսկ ուտիճն (որ եւ ցեց) կերիչ է եւ վատնիչ, թերեւս զգէճսն եւ զցամաքս, զոր կարծեմ միանգամայն խառնելով՝ ցեց մեցամէս կոչէ, յայտնելով զչոր եւ զդալար, որպէս թէ զոսկր եւ զմարմին։
to contrive, to form, to project;
to machinate, to plan, to plot, to intrigue, to cabal.
Մեքենայեաց ի սկզբանն հակառակ ադամայ կորստեանն. (Ոսկ. ի չրչրնս.։)
cf. Մեքենաւորութիւն.
Զնենգաւորութեանն դաւաճանութեամբ մեքենայութեամբ. (Բուզ. ՟Դ. 20։)
furnished with machines;
mechanical;
full of contrivances;
industrious, dexterous, handy, adroit;
artful, sharp, sly, intriguing.
Պատերազմօղն՝ այսպիսի մեքենաւոր է եւ պնդակազմ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
contrivance, invention, machination, artifice, cunning, wile, piece of cunning.
Յայնչաբ մեքենաւորութիւն եկեալ, մինչեւ զոսկերս անգամ զերեխայիցն (կամ զմեռելոց) շարժելոյ չդանդաղել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
cf. Մերօրէն.
Մեօքակերպ զաստուած քարոզեսցուք (զմարդացեալն) յօդապատ անդամօք. (Ագաթ.։)
filtration, distillation.
Կիթն ոչ կենդանի, այլ ի կերակրոց կենդանեաց մզումն. (Շ. թղթ.։)
mist, fog, haze;
թանձր —, dense fog, thick mist.
γνόφος caligo ὀμίχλη nebula. պ. միյզ, միւծ. սանս. մէկհա. դաղմ. մղլա. Մառախուղ. բալ. ամպ վայրիջեալ. մռայլ. մութ. շամանդաղ. մշուշ.
Եղեւ խաւար, եւ մէգ, եւ մութ։ Մովսէս եմուտ ի մէգն, ուր էր աստուած։ Եդ զամպն եւ զմէգ ի մէջ մեր եւ ի մէջ եգիպտացւոցն. Տէր ասաց հովանի լինել միգով։ Եւ ոչ միգով սատակեսցէ զիս։ Կամ թէ ի միգի դատիցի։ Եդի նմա զմէգ ի հանդերձ, եւ զմառախուղ նմա ի խանձարուրս։ Եւ զմէգ որպէս փոշի ցանեաց.եւ այլն։
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
ՄԷՆ ՄԻ. ա.գ. (անհոլով իբր յամենայն հոլովս) Իւրաքանչիւր. մի մի, զմի մի, միոյ միոյ. ըստ մարդաթուի. ամմէն մէկը՝ մէյմէկ, մէկիկ մէկիկ, ամմէն մէկուն, մարդ գլուխ .... յն. եւ լտ. պէսպէս ոճով.
Առին մէն մի դահեկան։ Ետուն նմա իւրաքանչիւր մէն մի որոջ։ Տալ ռոճիկ արքայի եւ տան նորա մէն մի ամիս ի տարւոջ. (Մտթ. ՟Ի. 9. 10։ Յոբ. ՟Խ՟Բ. 11։ ՟Գ. Թագ. ՟Դ. 7։)
midday, noon, noon-day;
of noon.
index of scales;
weight, heaviness;
moment, instant;
oscillation;
inclination, propensity;
inclined or prone to, bent on;
— առ —, — ի —, oscillating, balancing;
undulating, floating;
— ի — խոնարհել, to float, to undulate, to wave;
— լինել, to be inclined, prone, to bend, to tend towards.
Մէտ կշռոյ է արդարութիւն ի տեառնէ։ Իբրեւ զմէտ մի ի նժարից կշռոց է ամենայն աշխարհս առաջի քո։ Իբրեւ զմէտ մի ի կշռոց համարեցան. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 11։ Իմ. ՟Ժ՟Ա. 23։ Ես. խ. 15։)
Հաւատք անձին ի մէտ սակաւու ինչ (կամ յանձին ի մէտ սակաւ ինչ) զթռչունս ընդ իւրեւ դարմանէ (որպէս զտունկ մանանխոյ). յն. ի սրաթռիչ րոպէի մեծամեծս ուղղէ։
darkening, darkness.
Մթազգածութեանցն դժնդակութիւն (ի լերին)։ Մթազգածութեանն աղագաւ. (Պիտ.։)
to darken, to obscure, to cloud, to dim;
to blacken, to offuscate;
to eclipse;
— զտիւ ի գիշեր, to change day into night.
Խաւար է արդարեւ թշնամին մեր. մթացուցանէ զմեղաւորս՝ հանելով յերեսաց լուսոյ. (Իսիւք.։)
to hoard up, to amass, to accumulate, to heap together;
to warehouse, to house;
to provision, to victual;
— ոխս, ոխս —րեալս ունել, to bear a grudge, to have a spite against one;
զ—րեալ թոյնսն թափել ի բաց, to give vent to one's spite, to breathe out one's anger.
Ցաւս մթերել յանդամս։ Հատուսցի պարտիքն, որ մթերեցան. (Եփր. թագ.։)
dark coloured.
Ոչ երբէք դադարէ, եւ ոչ մթնագոյն լինի հանգիստն եւ փափկութիւնն՝ որ յերկինս է. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
cf. Մթանամ.
Մինչեւ նսեմացաւ, մնային նմա. իսկ իբրեւ մթնացաւ (տպ. մթնեցաւ. յն. երեկոյացաւ). ոչ ներէին չխնդրել զվարդապետն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
cf. Մթանամ.
Մինչեւ նսեմացաւ, մնային նմա. իսկ իբրեւ մթնացաւ (տպ. մթնեցաւ. յն. երեկոյացաւ). ոչ ներէին չխնդրել զվարդապետն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
unanimous;
monastic;
— ձայնիւ, with one voice;
—ք, religious community;
monastery.
Հողմ անդնդային ամբոխէ զծով, եւ հպարտացեալ անձինք բարկութեամբ ամբոխեն զմիաբանականս։ Նաւահանգիստ խաղաղութեան է անձն բարեսէր, եւ հանդերտն ի մէջ միաբանականաց սիրով. (Նեղոս.։)
to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.
Այսօր զբաժանեալ լեզուս ազգաց միաբանեաց դարձեալ ի սուրբ վերնատունն. (Շար.։)
of the same character or disposition.
Եթէ ամենեքին միաբարոյք էաք, դատարկ եւ անգործ լինէր աշխարհ. (Պտմ. աղեքս.։)
consubstantial;
of the same nature or essence;
natural, native;
having only one trunk or stem.
Ամենայն սաղմոսաց գրոց միայն եւ միաբուն պատճառ ինքն է սխանչելին դաւիթ. (Ոսկիփոր.։)
absolute prince;
commander, general in chief.
Արտաւազդայ մանդակունւոյ, որ միագլխապետ էր, եւ ամենայն հայոց զօրավար. (Խոր. ՟Գ. 6։)
having but one substance;
unique of its kind.
Նա ինքն է կենդանի, եւ միագոյ ախորժումն ծնիցելոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
monochromatic;
of the same colour, uniform.
Ի չիչին յանկերպարան միագոյն իրացն ծնանիմք, եւ ի չնչէ ի միագոյն եւ ի տկարէ կերպարանի մարդն կենդանի։ Միագոյն եւ նոյն անձրեւ ընդ ամենայն աշխարհս ցօղէ, եւ իջեալ՝ լինի սպիտակ ի շուշան ծաղիկ, եւ մատուցեալ ի վարդ՝ կարմիր երփն հարկանէ. եւ ինքն միագոյն է, եւ ոչ յայլեւայլ կերպարանս բաժանեալ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Համագումար.
Եւ ժողովեալ միագումար՝ զոչ ըսկսեալն եւ դադարեալ. (Շ. խոստ.։)
cf. Համագունդ.
ՄԻԱԳՈՒՆԴ. Որ իցէ ի մի եւ ի նոյն գնդէ. դասակից.
ՄԻԱԳՈՒՆԴ. որպէս Միագունտ. միաձոյլ իբրեւ զմի գունտ կամ զգնդակ.
cf. Համագումար.
Միաժողով անդրէն ի տեղիս դառնան։ Երամ երամ միաժողով շրջին. (Վեցօր. ՟Է. ՟Ը։)
Ոչ իբրեւ ի գերութենէ ցիր եւ ցան վայրավատինք. այլ յարդարեալք միաժողով. (Ոսկ. ես. յորմէ եւ Գէ. ես.։)
speaking the same language.
Միալեզու յօդակապութիւն։ Միալեզու խօսակցութիւն. (Երզն. քեր.։)
cf. Համագունդ.
Խրախոյս հանդիսիւ, միախումբ դասակցութեամբ. (Նար. խչ.։)