deputy, messenger;
envoy, courier, delegate, ambassador;
diplomatist;
minister of God's word, angel, prophet, apostle.
Պատգամաւորս յղեցին առ մարզպան աշխարհին։ Ի բաց դարձուցեալ Հայկայ զպատգամաւորսն Բէլայ՝ խստութեամբ պատասխանեաց. (Եղիշ. ՟Է։ Խոր. ՟Ա. 10։)
to be a messenger, ambassador or deputy, to go or to come as ambassador, to negotiate, to go in mission;
to treat by diplomacy, to be a diplomatist.
Յեփթայէ պատգամաւորէր առ թշնամիսն զայսօրինակ բանից։ Հռոմայեցիք եւ սպարտացիք պատգամաւորեալ (այսինքն ընկալեալ զպատգամաւորութիւն հրէից), դաշինս բարեկամութեան առաքեցին միմեանց. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
message, deputation, mission, embassy;
diplomacy.
πρεσβεία legatio ἁποστολή missio. Պատգամաւոր լինելն. հրեշտակութիւն. առաքելութիւն. եւ Ի ձեռն պատգամաց դաշնաւորիլն.
hand-barrow, litter, sedan;
հրեղէն —, instrument of torture, gridiron.
sheath, scabbard;
case;
cover, envelope;
scale, shell;
hull, pod, cod, husk;
rind, peel, bark;
armour, cuirass;
breast;
արկանել զսուրն ի —ս, to sheathe, to put up;
cf. Մերկանամ.
θήκη, κουλεός, κολεός theca, vagina. Աման պատիչ. որպէս դարան կամ պահարան սրոյ. գուպուր.
Ա՜ռ զնորին սուսեր, եւ մերկեաց զնա ի պատենից իւրոց։ Սո՜ւրդ Տեառն, դարձի՜ր ի պատեանս քո։ Ա՜րկ զսուրդ անդրէն ի պատեանս իւր. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 15։ Երեմ. ՟Խ՟Է. 6։ Յհ. ՟Ժ՟Ը. 11։)
ՊԱՏԵԱՆ. θήκη, φλοιός, λέμμα cortex, cutis ὅστρακον testa. Արտաքին պնդագոյն կեղեւ պտղոց. փեճեկ. եւ Խեցի գաղտակրայից. եւ Որպիսի եւ իցէ աման. գապուգ, գապ.
band, bandage.
Վարդապետութիւն՝ լի դեղօք, սպեղանեօք, եւ պատելեօք. (Վրդն. սղ.։ 1)
cuirassed, furnished with armour;
— նաւ, armoured ship.
Պատենազէն զրահիւքդ։ Խողխողեա՜ պատենազէն սուսերաւդ։ Պահանգք պատենազէնք՝ անգծելի երկաթոյ. (Եղիշ. ՟Ե։ Ճ. ՟Ա.։ Թղթ. դաշ.։)
war, battle, combat, fight;
temptation;
առտնին or քաղաքական —, intestine or civil war;
պաշտօնարան —ի, War-Office;
պաշտօնեայ or ոստիկան —ի, Minister of War;
պատրաստութիւնք —ի, warlike preparations;
արիւնռուշտ —, bloody battle;
մահացու —, war to the death, deadly fight;
դաշտ —ի, battle-field;
ըստ օրինաց —ի, according to the laws of warfare;
— հրատարակել, to declare war against;
— ահագին ի վերայ ուրուք յարուցանել, to threaten with war;
պատրաստիլ ի, —, to prepare for war;
երթալ ի —, to go to the wars;
առաջին նուագ մտանել ի —, to be in one's first battle;
ձեռն արկանել ի —, to undertake a war;
ի —գրգռել, դրդել, to excite to war;
to engage in war;
— յարդարել ընդդէմ, to combat, to attack;
տալ —, — մղել, to be at war, to make war, to war against, to give battle to, to fight a battle with;
եղեւ — խիստ յոյժ, a bloody battle was fought;
գրգռել, բորբոքել զ—, to excite, to kindle war;
սաստկացաւ —ն, the combat was fierce;
կորուսանել զ—ն, to lose the day, or a battle;
ի ժամանակս —ի, in time of war;
արծաթով պնդի —ն, gold is the sinew of war;
cf. Ընտանի;
cf. Իր;
cf. Խանձեմ;
cf. Մարտ.
fellow-soldier, comrade, companion in arms;
ally;
— լինել, to fight together.
Տեսին զզօրավիգն առաքեալ հանդերձ յաղթանդամ եւ կիրթ պատերազմակցօքն. (Կաղանկտ.։)
warrior, fighting-man, combatant, belligerent;
enemy, adversary;
warlike, fit for war.
Այժմ մարդոյն՝ վասն որ կայ ի նմա չարն, թշնամի եւ պատերազմիչ լինել ցամաքայնոցն (կենդանեաց) եւ թռչնոցն. (Փիլ. լին.։)
cf. Պատերազմիչ.
to avert the deserved punishment.
Զի մի՜ եւ ստրկաց եւ պաճարաց զօրէն՝ առ անգիտութեան պատժահալածք եղեալք՝ միահամուռ ի մահ մատնեսցին, ի չարութենէ դադարել ոչ կամեցեալք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
deserving punishment, found guilty, punishable, culpable, criminal.
Առցէ զայս կշտամբութիւն պատժապարտն՝ առիթ ազատութեան։ Ինձ պատժապարտիս համբարձեալ միշտ անդուլ դատիչ, անաչառ կշտամբիչ. (Նար. ՟Կ՟Զ. ՟Ձ՟Ը։)
Այնչափ պատժոց պատժապարտ իցես։ Յորժամ ոք նորին մեղաց պատժապարտ իցէ։ Շրջել առանց համարձակութեան իբրեւ զպատժապարտ։ Զպատժապարտն սպանանէ (դահիճ)։ Յանցանաց պատժապարտս առնեն (օրէնքն)։ Պատժապարտ անիծիցն գտան. (Ոսկ. հռ. Ոսկ. ՟բ. կոր. Ոսկ. եբր.։)
to declare guilty;
to condemn, to punish.
culpability;
condemnation.
Պատժապարտն գոլ. յանցաւորութիւն. դատապարտութիւն.
condemned, punished, chastised;
guilty, culpable, delinquent, villainous;
cf. Պատժական.
κολαζόμενος castigatus. Ունօղ յանձին զպատիժ. պատժեալ. դատապարտ.
to punish, to chastise, to correct, to inflict punishment or correction.
Պատժեաց Աստուած զփարաւովն պատժօք մեծամեծօք վասն սարայի։ Ժողովուրդ Եփրեմայ պատժեաց զնոսա ի հովիտսն։ Զմահապարտ այնչափ ներելով պատժեցեր։ Ոչ արժանի ըստ որոց մեղայն՝ պատժեաց զիս։ Պատժել զմարդ ի դատաստանի։ Առաքեցից ի վերայ քո սով, եւ գազանս չարս, եւ պատժեցից զքեզ։ Մի՜ պատժէք, եւ ոչ պատժիցիք.եւ այլն։
Ապաքէն (Գաբրիէլ) հրաման ընկալաւ յԱստուծոյ աւետիս բերել (Զաքարիայի), եւ ոչ եթէ պատժել զարդարն. եւ զի՞ պատուհասեաց. (Իգն.։)
elephant's trunk, proboscis;
follicle, univalvular pericarp, seed-vessel, husk, pod, shell.
Փեղքն կանգնեալք՝ զպատիճսն ի վեր հանդերձեալ շարժէին. առակելով՝ եթէ ժողովրդեանն ողջոյն տան. եւ յետ այսորիկ տեսօղքն իբր գովեցին, սոքա իբր եթէ զոյգ փոխարէն ողջունին ընկալեալք՝ դարձեալ զպատիճսն իբր զաջս ի վայր թողին. (Փիլ. լիւս.։)
Փոխանակ երկայն պարանոցին ունի զերկայն պատիճն՝ առ ի դարման կերակրոյ, եւ առ ի պէտս ջրոյ ըմպելոյ։ Զպատիճն երկայն՝ որ մինչեւ ի յոտսն հասանէ։ Փեղ զկերակուրն պատճովն համբառնայ հանէ յերկրէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Պատիճք յոտսն, որ է կտաւեայ մետաքսեայ կօշիկքն։ Ագուցանեն նմա զպատիճսն եւ զսանդալակօշիկսն. (Մաշտ. ջահկ.։ 5)
cf. Պատշաճ.
Երաժշտականութիւն՝ ցոյց մարդկան արուեստի է, ի ձեռն որոյ պատկանաւորն նուագ ձայնի կենդանեաց եւ շնչաւոր գործեաց կազմին հնարիւք հանճարոյ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 3։)
Իբրու զանդամոցն պատկանաւոր ախից ի միմեանս յօդումն. (Մագ. լ։)
Հանապազ իրաւացի եւ պատկանաւոր է զոսոխին դարանակալութենէ զեկուցանել. (Սարկ. քհ.։)
convenience, suitableness, decency.
ἀρμονία harmonia, consensio ἑφαρμογή connexio, congruentia. Յարմարութիւն. յանկաւորութիւն. յօդակապութիւն. շարայարութիւն. կապակցութիւն.
cf. Պատշաճեմ.
Կամին պատկանել (ձայնի կենդանեաց) բիւր զանազանութիւնս։ Զերրորդն յարմարեցից եւ պատկանեցից. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
cf. Պատշաճիմ.
Եթէ համբարտակն վստահութեան՝ մեղօք յատակի՜, այսու արձանօք պատկանեցելովք աջով քո պաշտպան՝ դարձեալ կառուսցի։ Այս են պատկանեալ թախծականացն կերպագրութիւնք։ Սլաքս նետից պատկանեալ դեղովք ի շտեմարանս խորութեան սրտի. (որ հայի եւ ի Պատկանդարանն)։ Օճառք անվատնելի զինուց ինձ պատկանեսցին, զչարին հալածել զգունդ. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Զ։)
cf. Պատկանաւորութիւն.
Յաղագս ամենայն անդամոցն (ի գլուխն) պատկանութեանն. (Տօնակ.։)
respect, reverence, veneration, regard;
modesty;
bashfulness, coyness, shame, reserve, blushing, blushes;
the private parts;
—նօք, respectfully;
bashfully, blushingly;
—նս ածել, to create respect in, to inspire or impress with respect, to breathe respect.
Պատկառանօք հինն Ադամայ. (Շար.։)
to fill with respect, to put to shame, to abash, to confound, to cover with shame, to make blush, to put to the blush.
Որ ոչ պատկառէ յերեսաց արդարոց, չէ գովելի։ Պատկառեցեր յերեսաց Տեառն։ Եկաց առաջի երեսաց նորա պատկառեալ։ Իբրեւ ետես Տէր՝ եթէ պատկառեցին, ասէ. պատկառեցին, ոչ ապականեցից զդոսա։ Պատկառեա՜ց սիրտ քո։ Մի՜ պատկառեսցես՝ զի նախատեցին զքեզ։ Ի մարմնաւոր հարցն մերոց՝ զորս ունիմք խրատիչս՝ պատկառեմք, եւ այլն։
Հուրն պատկառէր յարդարոցն. (Հարցնափառ.։)
bashful, coy, ashamed, sheepish, timid, shy.
Պատկառոտն (շուշան) լուռ եղեալ՝ մնայր հաւատարիմ վկային, որոյ առաջի ոչ մեղաւ։ Ծածկէ զգլուխն եւ զդէմսն պատկառոտս եւ պարկեշտ ցուցանելով։ Միայն Յոհան, ասէ պատմութիւնն, պատկառոտն (կամ պատկառոտին) պատեալ (զկոյսն). (Վրդն. դան. եւ Վրդն. երգ. եւ Վրդն. յանթառամն.։)
painter;
sculptor.
Զպատկերագործդ ո՞չ տեսանես. զի պղինձ ոչ առնելով՝ պատկերս կազմէ։ Պարտ էր արդեօք զնոյն ինքն զկենդանագիրսն եւ պատկերագործսն առաւելութեամբ պատուոց աստուածացուցանել։ Ասեմք ի պատկերագործէ ծախել (այսինքն ծախիլ) զպղինձն ի պատկերն. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. տեսիլ աբր.։)
painted;
— նկարագիր, portrait, likeness.
Որ ինչ ունի զկերպ եւ զտեսիլ պատկերի. նկարեալ. դրոշմեալ. քանդակեալ.
Զոսկին փոխանակեաց ի ձեռն պատկերակերպ դահեկանին. (Եղիշ. թղմ.։)
of the same figure, conformable, resembling, like;
— լինել, to conform, to take the form of, to resemble.
Զմարդիկ պատկերակից քո խողխողել կամիս։ Զարդարն զՍէթ, որ էր պատկերակից Ադամայ. (Եղիշ. ՟Ը։ Ճ. ՟Ը.։)
sculptor.
Որ կռէ՝ քանդակէ զպատկեր.
conformity, resemblance likeness.
to be reflected in, to be the picture of, to take the form, to be formed, printed, impressed, represented;
to make oneself conformable, like.
Ի մէջ կենդանւոյն Աստուծոյ, եւ մարդկան պատկերացելոց աստուծոյ. (Լծ. ածաբ.։)
Ի սուրբ յարութենէն (քրիստոսի) մինչեւ ցմեծագոյն փողոյն հնչումն, յեօթներեակ դար շաբաթուն պատկերանայ. (Տօնակ. այսինքն օրինակ լինի նմանութեամբ։)
iconolatria;
idolatry.
(Հայկ) խրախուսեալ յԱստուած՝ սատակեաց զնոյն ինքն զկենդանին զառաջնորդն պատկերապաշտութեան (զբէղ). (Վրդն. լուս.։)
cf. Պատկերանամ.
Ի մարդոյ ստեղծանիլն՝ նախ սերմանի յարգանդ, ապա պատկերի, եւ ապա աճէ, եւ ապա զարգանայ. այս է չորք դարք. (Մեկն. ծն.։)
Հաւատամք եւ զադամ պատկերեալ բարւոյն (այսինքն հաստեալ ի պատկեր Աստուծոյ). (Կիր. պտմ.։)
pretext, excuse, plea.
Առանց նորա ամենայն խորհեալքն ի նոցանէ եւ պատճառադրութիւնք եւ արարուածք՝ թերիք եւ անկատարք։ Յիշելով երանելոյ խուժկին զպատճառադրութիւնսն վարդապետին հեթանոսաց Պօղոսի. (Փարպ.։)
caused, occasioned;
created, done, made;
guilty, culpable.
Որ թէպէտ եւ պատճառաւոր գտանիցի, սակայն ոչ տան զնա անդրէն յաքսորս դարձուցանել. (Վրք. ոսկ.։)
Զամենայն պատճառաւորս ինչ (համարեալս) չարչարէր դառնագոյն. (Վրք. հց. ձ։)
to take for motive.
(Ադամ) ի ծառոյն պատճառաւորեալ յանկումն անյարիր. (Նար. ՟Ղ՟Գ։ 1)
to write history.
Զանդանօր գործեցեալսն ի ժամանակին իւրեանց պատմագրէին. (Ճ. ՟Ա.։)
wardrobe keeper;
վանք or տուն —աց, wardrobe.
Առ Ողդա մարգարէ կին սելլովմայ՝ որդւոյ Թեկուայ որդւոյ արասայ պատմուճակի. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 14։)
stole, long vest, garment, tunic, cassock;
գեղեցիկ —ք, fine clothes;
թխատեսակ —, dress coat;
— հանդարձից or փոխանակաւ, a suit of new clothes.
rampart, intrenchment, barricade, stockade, barrier, bastion, bulwark;
— պաշարման, circumvallation, contravallation, siege, blockade;
պատել — պաշարմամբ, to besiege;
դնել — շուրջ զքաղաքաւ, to invest a city;
— ածել, արկանել, կանգնել, պատել, to intrench, to throw up intrenchments, to intrench or fortify oneself, to surround with ramparts or trenches, to barricade, to palisade;
to fortify with bastions.
Արմաւեննին ի վերայ ծայրիցն զօրէն պատնիշի՝ փուշս շուրջ զպըտղովն արկեալ, որպէս զի անկռուելի օդագնացացն դարանակալութեան պահեսցի. (Պիտ.։)
to render convenient, to make fit, to adapt, to adjust, to suit, to apply;
to proportion;
to appropriate.
ՊԱՏՇԱՃԵՄ ՊԱՏՇԱՃԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἀρμόζω adapto συναρμόζω coapto. Պատշաճառնել. յարմարեցուցանել. յօրինել. յարդարել.
Ի կոյսն պատշաճիցեմք զայն՝ թէ ի տանէ եւ յազգէ դաւթի։ Զամենայն ինչ նմա պատշաճէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Գ։)
cf. Պատշաճեմ.
ՊԱՏՇԱՃԵՄ ՊԱՏՇԱՃԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἀρμόζω adapto συναρμόζω coapto. Պատշաճառնել. յարմարեցուցանել. յօրինել. յարդարել.
Ի կոյսն պատշաճիցեմք զայն՝ թէ ի տանէ եւ յազգէ դաւթի։ Զամենայն ինչ նմա պատշաճէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Գ։)
to be suitable or conformable, to suit, to agree;
to belong, to pertain, to coincide, to match;
to concern, to regard.
Վասն այսորիկ պատշաճեցան բանքս այս ի բանս կարգի առակաց, թէ իբրեւ զսէդն տրդատ. (Ագաթ.։)
Ադամ զպտուղն կամա՞ւ եկեր, եթէ յայ այնպէս պատշաճեցաւ. (Մագ. ՟Է։)
Վասն ձեր իսկ եղեւ երկիր, եւ վասն ձերոյ բնակութեան պատշաճեցաւ ի կերակրել եւ ի դարմանել. (Ոսկ. ես.։)
cf. Պատշգամ.
Եւ ի պատշգամն, եւ անց ընդ վանդակապատսն, եւ փակեաց զդուրս վերնատանն. (Դատ. ՟Գ. 23։)
Ոչ զդանիել ապականեցին առիւծքն ի դբի անդ, զի պահեցին զնտ աղօթք իւր՝ որ ի պատշգամի անդ. (Եփր. ծն.) այսինքն ի պատուհանի վերնատան։
terraced.
Իբրու պատշգամբաւ զարդարեալ.
honouring, bearing respect;
honorary.
Զմեծ պատիւ եւ զմարդասիրութիւն ցուցանէ նոցա աստուած, եւ նոքա զպատուադիրն անարգեցին. (Ոսկ. հռ. ՟Ղ։)
Շինօղ սուրբ եկեղեցեաց, եւ պատուադիր քահանայական դասուց. (Ճ. ՟Ժ.։)
respect, honour, reverence.
Մադկան դարուց առաջնոց զէին անկղիտացեալ արդարապէս պատուադրութիւն. (Սարկ. հանգ.։)
loaded with honour.
Քանզի եւ ադամ պատուալից, այլ անիմաց եղեալ, հաւասար անասնոց եւ նման նոցա գտաւ. (Խոսր.։)
most honourable;
most precious.
Եւ ոչ ի կարի չար դատաւորացն եւ յախմարդունից հաստատի, թո՛ղ թէ ի պատուականագունաց. (Պիտ.։)