negotiation, agency.
Իբր Գործառնութիւն. եւ Առնելն գործարանաւ.
Գոչօղն (ձայն) նման է հոսման ի ձեռն բերանոյ եւ լեզուի ի բնական գործարարութեան լսելեօք յինքն պեղեալ. (Փիլ. լիւս.։)
maker, workman, labourer, worker;
husbandman, farmor;
efficacious;
— օրական, journeyman;
դաս —աց working-class.
Ըստ իւրում առանձինն ընդելուզմանն յաջողեցելոց բնութեան՝ եւ միտքն գործաւոր լինի։ Ամենայն ուստեք զնա գործաւոր գոլ ուժգնական զօրութեամբն՝ ստեղծիչն մեր արար. (Նիւս. կազմ.։)
work;
labour.
ἕργον, ἑργασία opus, elaboratio, officium Ներգործութիւն գործելոյ. գործառնութիւն. երկք. մշակութիւն. աշխատասիրութիւն. ծառայութիւն. պաշտօն. գործ.
Թէ յամուսնութենէ, ի մսոյ եւ ի գինւոյ, ոչ վասն ճգնաւորութեան ի բաց մեկնի, այլ հայհոյելով անգոսնեսցէ զգործաւորութիւն. (Կանոն.։)
Կրկնակ է ի գործւոջն (զգայարանաց) գործաւորութիւն. է՛ որ առ գործաւորութիւն շնչոյն, եւ է՛ որ առ ընդունելութիւն յարտաքուստն իմանալեաց։ Կայ մնայ ի գործաւորութեան, յորում կարգեցաւ ի բնութենէն։ Գործաւորութիւն իմն կենդանական։ Զգայական գործաւորութեամբ. եւ այլն. (Նիւս. կազմ.։)
to work, to make, to do, to fashion, to manufacture;
to commit, to perpetrate;
to knit;
to twist;
— զերկիր, to cultivate, to labour, to till;
— զերկաթ, to forge;
չար գործեցէք զոր արտրէքդ, you have done very wrong;
զի՞նչ գործ գործեցեր դու ընդ մեզ, why have you done this to us ? — զանօրէնութիւն, to do wrong;
to commit a crime;
— զարդարութին, to act with justice;
— զփրկութիւն, to effect salvation;
— զհանդերձս, to make clothes;
խորշս խորշս — զտապանն, to make small compartments in the ark;
ճաշ —, to give a dinner;
ճանապարհ —, to open up a way.
ἑργάζομαι operor Առնել զգործ. արդիւնացուցանել աշխատելով. մշակել. վճարել. կատարել. բանիլ.
Գործել զերկիր, զայգի, յայգւոջ։ Գործել զբեհեզ։ Գործել ուռկանաւ, գրով։ Գործել պատկեր։ Գործել քանքանօք, եւ շահել։ Գործել զարդարութիւն, զանօրէնութիւն, զչարիս. Գործ մի բարի գործել։ Յայտնի լիցին գործք նորա, թէ աստուծով գործեցան։ Ի վերայ անգոյն գործելոյ. եւ այլն։
ԳՈՐԾԵԼ. πράσσω, -ττω ago, facio Առնել ինչ պարզապէս, կամ այսպէս եւ այնպէս. ընել էթմէք, էյլէմէք կր. իբր լինել.
Ճաշ ասեն գործել արգաւանայ ի պատիւ արտաշեսի։ Բազում կարգս ուղղութեան գործեաց. (Խոր. ՟Ա. 29։ ՟Բ. 8։)
ԳՈՐԾԵԼ. ἑνεργέω, ἁπεργάζομαι effico եւ այլն. Առնել զիմն այսպիսի կամ այնպիսի. բացակատարել. կացուցանել. եւ Արտագրել. պատճառել. առթել.
Զսիրելի աշակերտն մատնիչ գործեաց. (Վրդն. օրին.։)
Մի լիցի՝ որ ոչ ընդ իւրով ձեռօք՝ քահանայ գործել զոք. (Կանոն.։)
Կամ Ներգործել. ազդել.
Յամենաշիջոյց ջուրն առաւել գործէր հուրն. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 17։)
Նոցա՝ որ մօտ առ ծովուն կայցեն, ոչ կարէ ակն բաց ի ցամաք գործել. Եզնիկ.։()
instrument, machine, tool;
organ;
utensil, furniture.
ἑργαλεῖον , ὅργανον, σκεῦος եւ այլն. instrumentum Սպաս կամ անօթ կամ կազմած՝ սատար գործելոյ իբրեւ որով. բնական գործին առաւել կոչի գործարան, իսկ արհեստականն՝ գործի. գործիք.
Գործիս երկաքանչիւրոց փոքունց կազմել։ Որս հեղգ արանց՝ գործեօք եւ որոգայթիւք. (Պղատ. օրին. ՟Ա. եւ է։)
Կատարեալ մասանց մարմնոյ զգայականօքն եւ այլ եւս գործեօքն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 7։)
instrumental.
Ո՞ տայր ինձ թեւս որպէս զաղաւնոյ՝ թռչել ի գործիականն, եւ հանգչել ի տեսողականութիւն խոնարհութեամբ. (Կլիմաք.։)
Տեսողականին պայծառանալն, եւ գործիականին պակասելն։ Գործիական առաքինի, առաքինութիւն, վարք։ Առատանալ գործիականաւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. իմ.։)
fabrication, work.
ploughed land;
cf. Գործունեայ.
Գործօն ... գործօնք. (Վրք. հց. ձ։ (ըստ յն. օ՛ն, է ընդունելութիւն՝ օղ)։)
Եւ իբր Գործելի. գործիական, աշխատալի. չէթին, կիւճ.
Ամենայն ինչ գործ գործուն յայնմ աւուր մի՛ գործիցի. (Եփր. ել.։)
workman, maker;
minister;
active, busy;
efficacious.
Եթէ զդատարկսն ապրեցոյց, ո՞րչափ եւս առաւել գործօնեացս օգնական լինի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։ Եղբայր մի՝ յոյժ փոյթ եւ գործունեայ (կամ գործօնեայ). Վրք. հց. ՟Դ։)
tender, affectionate, sensible, affecting, charitable;
compassionate, feeling;
pathetic;
tenderly, feelingly.
Գորովագին պաղատանօք զմեղս քաւել. (Մանդ.։)
cf. Գորովագին.
Ո՞ր հայր սիրելի, կամ ո՞ր մայր գորովագութ, որպէս պօղոս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
cf. Գորովագին.
Գորովալի օրհնաբանէր զորդին իւր սիրելի. (Եփր. ի ծն.։)
Նորագոյնս առնէ զձայն իւր գորովալիր նազանօք, եւ աղերսական զօրութեամբ շուրջ փարելով. (Համամ առակ.։)
cf. Գորովագին.
Գորովալի օրհնաբանէր զորդին իւր սիրելի. (Եփր. ի ծն.։)
Նորագոյնս առնէ զձայն իւր գորովալիր նազանօք, եւ աղերսական զօրութեամբ շուրջ փարելով. (Համամ առակ.։)
cf. Գորովագին.
Գորովալի օրհնաբանէր զորդին իւր սիրելի. (Եփր. ի ծն.։)
Նորագոյնս առնէ զձայն իւր գորովալիր նազանօք, եւ աղերսական զօրութեամբ շուրջ փարելով. (Համամ առակ.։)
cf. Գորովագին.
Գորովական բանք առ տղայս, կամ առ սիրելիս եւ առ եղբարս, երբեմն ի կենդանութեան, եւ երբեմն ի մահու նոցա. (Երզն. քեր.։)
Իւրաքանչիւրոց առ բաղազանսն իւր ունելով զգորովականն (բերումն). (Պղատ. տիմ.։)
affectionate, tender, feeling, charitable.
Զհարցն գորովասիրաց պահել սովորութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
to be affected, tonched with compassion;
to affect, to flatter, to caress.
ԳՈՐՈՎԵՄ ԳՈՐՈՎԻՄ. φιλοστοργέω, στέγω ad amandum propensus sum, diligo եւ այլն. Ցուցանել զգորով. բերիլ գորովանօք. խանդաղատիլ. գթասիրել. գուրգուրալ գթով ու սիրով, սիրել ու կսկծալ.
Տիկինն մեր յոյժ գորովէ եւ սգայ զսիրելի որդեակն իւր։ Ի գթոյն ի գիրկս առեալ գգուեն, եւ խանդաղական ձայնիւ գորովեն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Սիրական ձայնիւ գորովեն, բարբառ արգելուն (կամ գելուն). (Եփր. զղջ.։)
affection, compassion, fondness, sympathy.
Գորովելն. խանդաղատումն. գթասիրութիւն.
Ի վերայ աղեաց եւ արեան գորովումն։ Տեառն, այնմ՝ որ առաւել քան զմեզ գթայ, եւ տարաձիգ է նորայն գրգանս եւ գորովումն քան զհօր եւ զմօր. (Մագ. ՟Ի՟Ը. ՟Կ՟Ե։)
union of irregular troops.
Գուգազ հանել յաշխարհէ. (Բուզ. ՟Գ. 7. եւ 8։)
to lament, to deplore.
cf. Գուժկան.
Արիւն հզօրին աստուծոյ ... յաւէտ քան զհաբելին մահու՝ գուժարկու. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
to bring or give sad news;
to lament, to deplore, to cry, to scream;
to sound.
ԳՈՒԺԵՄ κράζω, κραυγάζω, βοάω, ἁλαλάζω clamo, exclamo, vociferor, ululo, ejulo որ եւ ԳՈՒԺԱԼ. Կոծիլ. ճչել վասն աղետից կամ գուժից. կական բառնալ. լալագին գոչել. աշխարել. բողոքել.
ԳՈՒԺԵԼ. ἁκούομαι audior (այսինքն լսիլ). Հնչել՝ գուժի եւ ճչոյ. լսելի լինել ձայնի ողբոց ի հեռաւորս.
cf. Գուժումն.
Չի՛ք անդ լսել ձայն ողբոց, եւ ոչ զճչիւն եւ զգուժիւն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
that carries or gives sad news;
bearer of unhappy news;
weeping, in tears;
sad news.
Եհաս գուժկան առ դաւիթ։ Այլ գուժկանք հասանէին, եւ զգոյժս զայս տային։ Ձայն գուժկան ի դանայ։ Գուժկան գուժկանի դիպեսցի՝ գոյժ առնել թագաւորին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 13։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 14։ Երեմ. ՟Դ. 15։ ՟Ծ՟Ա. 31։)
sock;
short-stocking;
երկայն —, stocking, hose;
հանել զ—ս, to pull off the stockings;
դնել զ—ս, to put on one's stockings.
glebe, clod.
Եթէ ցանէ ոք զգետինն, եւ ի հետ փորչով գայ եւ ծեծէ եւ զգուղձքն մանրէ, եւ զսեմն ծածկէ նա այն է լաւ։ Յակնբցելն՝ զքուցն մանրել պարտ է անհնար. զի գղձան փողին սնըցնօղ է եւ մեծցնօղ կուզին եւ պտղին։ Զփոշին՝ որ ի փորչէն եւ ի գղցանն ի մանրելոյն ելանէ. եւ այլն։ (Վստկ. ՟Լ՟Գ. եւ ՟Ծ՟Ա.)
cf. Գումարեմ.
to assemble;
to convoke;
to gather together, to add, to sum.
συνάγω congrego, colligo, cogo Հաւաքել. ժողովել. խմբել. բովանդակել. կուտել. ի մի վայր կոչել. պատրաստել ի պատերազմ, եւ այլն. ժողվել, մէկտեղել.
Ի գումարել ինձ զամպս ի վերայ երկրի։ Ի գումարել երկնաւորին զթագաւորս ի վերայ նրա։ Գումարեաց սիսարտ զամենայն կառս իւր։ Գումարեցան ի ձորն աղի.եւ այլն։
Զնախնեաց պատմութիւն գումարեալ։ Ի մի վայր գումարեաց զմատենադարանս։ Զթագաւորացն անուանս գումարել գումարէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ԳՈՒՄԱՐԵԼ. Հաշուել զամս եւ զժամանակս եւ զթիւս.
assembly;
mob;
sitting;
addition.
ԳՈՒՄԱՐՈՒԹԻՒՆ ԳՈՒՄԱՐՈՒՄՆ. Գումարելն եւ իլն՝ ըստ ամենայն առման, եւ գումար.
Գումարութիւն մարգարէից։ Բազմախուռն գումարութիւն ժողովրդոց։ Զերանելի անուանց գումարութիւն։ Զեկեղեցական գրոց գումարութիւնն։ Բազմացն գումարութիւն։ Գումարութեան բանական հօտից։ Ըստ գծագրացն գումարութեան. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Նար.։)
Ըստ եօթանասնիցն գումարութեան. այսինքն հաշուի կամ հաշուելոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Գումարութիւն.
ԳՈՒՄԱՐՈՒԹԻՒՆ ԳՈՒՄԱՐՈՒՄՆ. Գումարելն եւ իլն՝ ըստ ամենայն առման, եւ գումար.
Գումարութիւն մարգարէից։ Բազմախուռն գումարութիւն ժողովրդոց։ Զերանելի անուանց գումարութիւն։ Զեկեղեցական գրոց գումարութիւնն։ Բազմացն գումարութիւն։ Գումարութեան բանական հօտից։ Ըստ գծագրացն գումարութեան. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Նար.։)
Ըստ եօթանասնիցն գումարութեան. այսինքն հաշուի կամ հաշուելոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
adorned with fine colours.
Խօսուն քո ծաղկանց գունագեղ եւ գովելի վարուցդ. (Երզն. լս.։)
to colour.
Գունով գեղազարդել. գունազարդել.
in divers colours.
Գունագոյն ականցն հիւսելոց։ Իբրեւ զվարդ անուշահոտ գունագունակ գեղով ցուցելա զգոյնս իւրեանց. (Արծր. ՟Ե. 11. եւ Արծր. յիշատ.։)
to tarnish;
to discolour, to tan;
to fade.
ԳՈՒՆԱՏԵՄ ԳՈՒՆԱՏԻՄ. Եղծանել զգոյնն. առաւել կր. Ի գունոյ հատանիլ, պակասիլ. տժգունիլ. դեղնիլ. գունը նետել.
cf. Գունատեմ.
ԳՈՒՆԱՏԵՄ ԳՈՒՆԱՏԻՄ. Եղծանել զգոյնն. առաւել կր. Ի գունոյ հատանիլ, պակասիլ. տժգունիլ. դեղնիլ. գունը նետել.
coloured;
dyed;
having several colours;
quick, diligent, violent.
ԳՈՒՆԱՒՈՐ որ եւ ԳՈՒՆԵԱՆ. Ունօղ զգոյն. կարեւոր եւ վայելուչ. գեղեցիկ գունով. բազմագունի. րէնկլի.
Ցանկութեամբ աստուածանալոյն առաւել գունաւորեալ գունաւոր թուաց. (Վրդն. ծն.։)
to dye, to colour.
ԳՈՒՆԱՒՈՐԵՄ ԳՈՒՆԱՒՈՐԻՄ. Գունագեղել. ներկել. ... մանաւանդ կր. Գոյն առնուլ կամ զգենուլ. տարրանալ. տպաւորիլ. ձեւանալ.
Բազում կերպարանս նման նմին գունաւորել. այսինքն զմոլորութիւն իբր ճշմարտութիւն երեւեցուցանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
colour, dye, tint.
εὕχροια bonus color Ունելն զգոյն գեղեցիկ կամ զանազան. գոյն ընտիր, կամ լաւ.
cf. Գունատիմ.
ԳՈՒՆԱՓՈԽ ԼԻՆԵԼ. Փոխել զգոյնն. գունատիլ.
transfiguration.
Յաւուր մեծի գունափոխութեան տեառն, յորժամ եցոյց տէրն զպատկերն հօր՝ գլխաւորաց առաքելոց եւ մարգարէիցն. (Պտմ. վր.։)
in several regiments;
in a crowd, like a crowd;
large, much.
Գունդագունդ հեծելօք ազգաց բազմաց յոյժ. (Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 7։)
Եւ այլեւս կանայք մեծամեծք տեղեացն գային գունդագունդք գովել զնա. յն. համագունդ գային, կամ զուգընթանային. (Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 15։)
of fine colour, fine, graceful.
Արտաքին երեւոյթք վկայեն առոյգս լինել եւ գունեղ. (Վրդն. դան.։)
cf. Գունեայ
Արտաքին երեւոյթք վկայեն առոյգս լինել եւ գունեղ. (Վրդն. դան.։)
cf. Գունեայ
Արտաքին երեւոյթք վկայեն առոյգս լինել եւ գունեղ. (Վրդն. դան.։)
cf. Գունաւորեմ.
καταχρόω coloro, colre imbuo Գունաւորել. գունագեղել. ներկել. նկարել. գուն տալ.
Ծեփելն եւ գունելն եւ արծնելն. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 30։)
Զլուսինն երանգաւ արեանն գունեցեր։ Հրաշապայծառ երանգաւ գունեալ։ Թելոց գունելոց։ Գունեալն յարիւն խաղողոյ. (Նար.։)
ԳՈՒՆԵԼ. նմանութեամբ՝ Ձեւացուցանել, ձեւանալ առ երեսս. պատրուակել առ ի պատրել.
Պարզ մտօք ա՛յն երեւել՝ զի՞նչ եւ իցէ, եւ ո՛չ յայլ գունել. (Խոսր. պտրգ.։)
Ստութեամբն գունեալ զբանն խաբեաց։ Զչարն բարեաւն գունէ։ Յայսպիսի գունեալ արդարութեանցս տեսակէ խորշել է արժան։ Որոշել զչարն գունեալ ի ստոյգ բարւոյն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժող. եւ Լմբ. առակ.։)
judicial.
Սմա բնութիւն ասեն լինել յոյժ խնդական. երգեցողաց եւ գուսանաց՝ գուշակական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
already predicted;
very evident.
Խելամուտ լինել այլակերպութեան իւրաքանչիւր գուշակաւոր պատմութեանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to predict, to prophesy;
to foresee, to presage, to conjecture, to guess, to augur, to cast one's nativity, to prognosticate;
to denounce.
μαντεύομαι vaticinor, δηλόω, μηνύω indico, significo Գուշակ լինել. կանխաձայնել. մարգարէանալ. եւ Կանխաւ նշան տալ, նշանակել, ծանուցանել. յայտ առնել. Յուշ առնել. ազդել. յայտնել.
Իմանալ զխորհուրդ նենգութեան, եւ երթեալ գուշակել (այլոց). (Ճ. ՟Գ.։)
prophecy;
presage, omen, prognostic;
augury, auspice, divination, denunciation.
Իբր Ազդարարութիւն գաղտնի. զեկուցումն մատնելոյ սակս. խապէր.
Ի հրապուրելոյ գուշակութեան նահապետացս մերոց նոյնհետայն առաքէ զորդի իւր. (Խոր. ՟Գ. 50։)
cf. Գուշակութիւն.
Իսկ յասելն առ հոգին սուրբ.
Հրամանատար գործոցն յիսուսի, եւ անօրինականաց մեծին գուշակումն, իմա՛ գուշակիչ, տուօղ գուշակել. (անդ։)