that takes by stealth, deceitful, malicious.
Ի չար առնէ, որպէս ի շանէ, գաղտառուէ, ի լռելութենէն պարտ է երկնչել առաւել քան ի ձայնէն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Գաղտամարտ.
Գուպար գաղտնամարտ մտացս օցտելոց. (Նար. կ.։)
secret, oecult, latent, hidden;
stolen, furtive;
clandestine
Իմացարուք զայ գաղտնոյ՝ գաղտ յերկրի սքանչելիք. (Եպիփ. թաղմ.։)
Իբր թէ ի պատճառս խաղաղութեան. բայց ի գաղտնիս՝ օգնել անտիգոնեայ. (Խոր. ՟Բ. 18։)
occultation, hiding, concealment;
secret.
τὸ ἁπόκρυφον Ծածկութիւն. եւ Գաղտնիք. անգիտելի իրք.
secretly.
Գաղտուկերթալ, կամ ելանել. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 11։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 10։)
Գաղտուկ զսպել, կամ հատանել. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to find means or place, to take, to lay, to have hold;
to find the means of .vanquishing or to wrong, to obtain ones intention or design;
to succeed;
ոչինչ — լինել, to succeed never;
իբրեւ — չլինէր պաշարմանն, despairing to take the city by siege.
cf. Գամագիծ՞՞՞գսանեմ.
περίειμι, ἱσχύω, λυμήνομαι, ἁντίσταμαι Supero, valeo, labefacto, resisto եւ այլն. ԳԱՄԱԳԻՏ կամ ԳԱՄԱԳԻՒՏ ԼԻՆԵԼ, կամ ԳԱՄԱԳԻԾ ԳՏԱՆԵԼ. Գամս գտանել, այսինքն անցս եւ ելս հնարից, կամ հնարս յաղթութեան, կամ տեղի ըմբռնելոյ եւ վնասելոյ. սանանել. զդէմ ունել. ճար մը ընել՝ վնասել, ուզածը առաջ տանիլ, ձեռք երկնցնել, դէմ դնէլ. չարէ պուլմագ, գուլփ ալմագ, այազընա եէր էթմէք, պէճէրմէք.
Յամուրսն ոչ կարացին լինել գամագիտ. (Արծր. ՟Դ. 7։)
Թերեւս վնասել ինչ կարեմք ... դիւրով կարեմք լինել գամագիւտ. (Փարպ.։)
Աղքատութեամբ ձգեաց նմա գործիս, եւ այնու կարծէր գամագիտ լինել։ Որում ոչ միայն ցեց, այլեւ ոչ մահ կարիցէ գամագիտ լինել։ Չլինիցի ինչ քեզ այնուհետեւ գամագիտ հուրն։ Չտայցէ գամագիտ լինել իւղն այն ի մկանունս մեր՝ ունելեացն նորա. (Ոսկ. մ. ստէպ։)
Յորս հպարտութիւն ամբարտաւանութեան ոչ երբէք կարասցէ լինել գամագիւտ. (Սարկ. քհ.։)
Ոչ այնու ինչ նախանձու կարէ մեզ գամագիտ լինել. (Իսիւք.։)
Վահան, որում չէ հնար ումեք գամագիտ լինել. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Կարել գամագիծ գտանել. (Լմբ. սղ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ճ՟Ի՟Զ։)
scandalous;
scandalized.
Յերեւելիսըդ մի կացցես՝ գայթագղական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
cf. Գայթագղութիւն.
Յետ գայթակղանաց ի խաչն քրիստոսի եղելոյ աշակերտացն. (Բրս. թղթ.։)
cf. Գայթագղիմ.
to scandalize, to supplant;
to stumble, to trip.
ԳԱՅԹԱԳՂԵՄ կամ ԳԱՅԹԱԿՂԵՄ ԳԱՅԹԱԳՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. σκανδαλίζω Scandalizo, offendo Տալ այլում գայթել եւ գլիլ. թակարդել. կործանել յորոգայթ. գլորել ի մեղս. պղտորել եւ դանդաղեցուցանել զմիտս եւ զկամս. տիւշիւրմէք, կիւնահա սօգմագ, Քէնա իպրէթ վերմէք.
Շրջին զմեօք դեւք, թերեւս հնարեսցին գայթագղել. (Լմբ. սղ.։)
Պարզապէս Գթեցուցանել.
Մի ելաներ ի վերայ ջրոյդ (սառին), զի կօշիկդ գայթակղեցուցանէ զքեզ. (Եփր. ի յհ. մկ.։)
Թէ կերակուր գայթագղէ զեղբայրն, ոչ կերայց միս յաւիտգեան, եւ ոչ զեղբայրն գայթակղեցից. (Վրք. հց. ՟Ա. ձ. (տպ. գայթակղեցուցանել։))
cf. Գայթագղեմ.
ԳԱՅԹԱԳՂԵՄ կամ ԳԱՅԹԱԿՂԵՄ ԳԱՅԹԱԳՂԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. σκανδαλίζω Scandalizo, offendo Տալ այլում գայթել եւ գլիլ. թակարդել. կործանել յորոգայթ. գլորել ի մեղս. պղտորել եւ դանդաղեցուցանել զմիտս եւ զկամս. տիւշիւրմէք, կիւնահա սօգմագ, Քէնա իպրէթ վերմէք.
Շրջին զմեօք դեւք, թերեւս հնարեսցին գայթագղել. (Լմբ. սղ.։)
Պարզապէս Գթեցուցանել.
Մի ելաներ ի վերայ ջրոյդ (սառին), զի կօշիկդ գայթակղեցուցանէ զքեզ. (Եփր. ի յհ. մկ.։)
scandalous, who causes scandal.
Է զի ի գայթագղեցուցչէն գթել լինի, է զի ի գայթագղեցելոյն գայթագղելն հանդիպի. (Բրս. հց.։)
Խլել զմեղսն գայթակղեցուցիչս յանձանց մերոց. (Ագաթ.։)
to be scanda-lized, offended, to take offence, to be in a passion;
to stumble, to slip, to trip.
ԳԱՅԹԱԳՂԻՄ որ եւ ԳԱՅԹԱԿՂԵՄ, եցի, չ. σκανδαλίζομαι , προσκόπτω, ὐποσκελίζω scandalizor, labor եւ այլն. Գայթելով գլիլ, գթելով գլորիլ. ընդհարկանիլ ընդ խոչ եւ ընդ խութս, եւ կործանիլ մարմնով եւ հոգւով. թակարթիլ յորոգայթ. պղտորիլ մտօք. մոլորիլ. խոտորիլ. սահիլ, գլորտըկիլ. գայմագ, տիւշմէք, վուրուլմագ.
Գործ գայթակղելի. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
scandal;
stumble;
obstacle.
ԳԱՅԹԱԳՂՈՒԹԻՒՆ կամ ԳԱՅԹԱԿՂՈՒԹԻՒՆ σκάνδαλον Scandalum, offendiculum, laqueus, offensio որ եւ ԳԱՅԹԱԳՂԱՆՔ. Գայթումն. գթումն. եւ Որոգայթ. խոչ եւ խութ. եւ Չար օրինակ. մեղք. պակասութիւն. արգելք, վնաս, չար օրինակ. ալ, տուզագ, էնկէլ, Քէնա իպրէթ.
Յունելն զճառագայթս արեգականն՝ տեսանեմք ի հեռուստ զգայթակղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
Միշտ խոչ եւ գայթագղութիւն լինելոց են իշխանութեան մերոյ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Գայթագղութիւն.
Խնդրէի զթողութիւն անցելոց գայթագղմանցն. (Վրք. հց. է։)
to stumble, to trip, to glid, to slip.
ԳԱՅԹԵՄ ԳԱՅԹԻՄ. πταίω, πτάω, ὁλισθαίνω Labor, offendo, vacillo, excido Գթել. գայթագղիլ. դրդուիլ. սայթաքիլ. անկանիլ. սկրդիլ, սահիլ, սխալիլ. գայմագ, տիւշմէք.
Եթէ գայթիցի, առաւել եւս կործանեսցեն զնա. (Սիր. ՟Ժ՟Գ. 29։)
Գայթէ եւ տկարանայ յաղօթելն. (Լմբ. պտրգ.։)
tbat stumbles, trips;
slippery.
Զգայթոտ եղբայրն ի պատուականս հանել. (Կանոն.։)
Հայեցեալ ի գայթոտ եւ ի դիւրավնասելի բնութիւնս. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
pebble, flint.
ԳԱՅԼԱԽԱԶ գրի եւ ԳԱՅԼԱՀԱԶ. σμυρίτης λίθος, ἁκρότομος , ψῆφος Smyris, petra acuta, lapillus durus Որձաքար վէմ կարծր. որ ի սուրբ գիրս ըստ յն. անխտիր դնի՝ քար, եւ սայրասուր վէմ, եւ սմիռեան քար (այն է սիւմպատէճ. գուցէ եւ կածքար. չագմագ կամ պիլէյի դաշը ). տես (Ել. ՟Դ. 25։ Յես. ՟Ե. 2։ Յոբ. ՟Խ՟Ա. 6։) Իսկ ի բառս Գաղիանոսի ասի լինել Ազգ մարմարիոնի։
to be like a wolf;
to be ravenous.
Լինել իբրեւ զգայլ. ի գայլ փոխիլ.
Դատաւորք գայլացեալք եւ գազանացեալք։ Եւ քեզ պարտ է լինել նմանող քաջացն եւ առաքինեացն, եւ ոչ գայլացելոցն հովուաց. (Մանդ. ՟Է. ՟Ը։)
to lie down.
that which beats;
— լինիմ
ԳԱՆԱՀԱՐ ԼԻՆԵԼ. ԳԱՆԱՀԱՐԻՄ Գան ըմպել. հարուածիլ. cf. ԳԱՆԱՀԱՐԻՄ
to ring(the bells), to resound, to echo.
Գանգիւնս՝ գանչիւնս՝ արձագանգս տալ հանել. հնչեցուցանել. բախել.
to complain, to implore, to grumble;
— զմիմեանց, to quarrel together.
γογγύζω Murmuro, mussito ռմկ. գանկըտիլ. Շշնջել. քրթմնջել. տրտնջել. գանգատ առնել. բողոքել.
Զօրքն գանգատեցան, ասելով։ Նոյնպէս եւ զանն գանգատեցաւ առաջի հայոց եւ վրաց իշխանացն. (Մաղաք. աբ.։)
Գանգատել. (սքանքատել, կամ կեղարջել. Հին բռ.։)
sound;
echo.
Գետոց պտոյտք անարգել գանգիւք գեղածափեսցեն. (Ճ. ՟Ժ.։) (cf. ԳԱՆԳՈՒՐՔ.)
curled, frizzled, adomed with curls.
Զհերսն գանգրագեղոյ (կամ գանգրագեղս) ի բաց խզել. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
curled, frizzled;
whose hair is curled.
Էր եւ անձամբ վայելուչ, գանգրահեր եւ գեղեցկատեսիլ. (Արծր. վերջ։)
Այ գերագոյն գըլուխ գանգրահեր՝ խոնարհեցար որպէս մեռելոյ. (Գանձ.։)
to cudgel, to scourge, to whip, to thump, to beat.
τύπτω Percutio, verberibus indigne afficio, caedo Գան հարկանել. ձաղկել. խոշտանգել. չարչարել. հարկանել. բախել. ծեծել, զարնել. տէօյմէք, տայագ աթմագ, քէօթէկ պասմագ.
Սալ դարբնաց որչափ գանելով գանի, ինքն ոչ վնասի. (Ճ. ՟Ա.։)
ԳԱՆԵԼ. πλήσσω Pungo Ձաղել. թշնամանել. պատուհասել կշտամբանօք. կծանել. յամօթ առնել. զզուել. (յորմէ ռմկ. գանիլ ՝ է զզուիլ) այըպլամագ, ազարլամագ.
Հանգնէր զնոսա, եւ գանէր բովանդակ։ Քանզի գիտէր զի այն ուժգնապէս գանէր զնոսա, եւ խոց դնէր առաւելապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Այլ ոչ գանէր զնա եւ կակղացուցանէր բանքս այս՝ ածել զնա ի գութ եւ ի զղջումն. (Բրսղ. մրկ.։ Իսկ Նար. ՟Ի՟Բ. կա. բերի ի կրկին նշանակութիւնս։)
treasure, treasury;
casket, chest, box (where in money is put).
Պարտ է զբանից գանձատուն պահել առաւել քան զընչից. (Ոսկիփոր.։)
cf. Գանձատուն.
Յիշողական պելացս՝ գանձարան միշտ ազդմանց քոց լիցի. (Մխ. աղօթ.։)
Յոյս է՝ անկարծելի, յառաջ քան զգանձարան, գանձարան. (Կլիմաք.։)
to treasure up, to hoard, to amass treasures;
to lay up in a trunk;
to pocket.
θησαυρίζω Thesaurizo, thesaurum congero Ամբարել զգանձս. մթերել, ժողովել, պահել զինչս, եւ նմանութեամբ զամենայն ինչ՝ բարի կամ չար. գանծել. դիզել. խազնէ՝ մալ եըզմագ, սագմալագ.
Գանձել զարծաթ եւ զոսկի. անձանց զչարիս. ուղղոց զփրկուի։ Գանձես անձին քում բարկութիւն։ Գանձի արդարոց՝ մեծութիւն ամբարշտաց։ Գանձս բարիս գանձեսցես քեզ յաւուրն կենաց քոց։ Մի գանձէք ձեզ գանձս յերկրի։ Ոչ պարտին որդիք հարց գանձել, այլ հարք որդւոց։ Իբրեւ զհուր գանձեցէք աւուրցն յետնոց։ Եւ այժմ երկինք եւ երկիր նովին բանիւ գանձեալ են, հրոյ պահեալք, եւ այլն։
bastinade;
torment.
Գանելն, իլն. գան. ծեծ. տանջանք. խոշտանգանք.
Մինչ զի անհնար համարեալ զառ ի մարդ կանէ հարուածս այսպիսի իմն գանումն տանջանաց գործել. (Աթ. անտ.)
to cry, to scream.
ԳԱՆՉԵՄ կամ ԳԱՆՉԻԼ. Հնչել, եւ հնչիլ. կանչել, կանչըւիլ.
Ձայն է բացակատարումն գանչեցելոյ ի մեզ հագագի. (Անյաղթ սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
to imprison.
Դնել ի գառագեղ. փակել ի գառագղի.
Զբելիար կապեալ, եւ գառագեղեղեալ. (Գանձ.։)
to stretch on the ground, to lay down.
κοιμίζω Cubare facio Տալ գառիլ, պառակիլ. կողմնեցուցանել. պառկեցնել. եաթրմագ.
belonging to the pascal lamb;
immolation of the pascal lamb, Easter.
Մեծին մովսէսի հրամայէ աստուած առնել յեգիպտոս ի չորեքտասանն նիսան գառնազեն. (Տօմար.։)
Յելանելոյ անտի որդւոցն իսրայէլի եղեւ գառնազենութիւնն այն ի կրօնս իսրայէլի. (Միխ. ասոր.։)
to become like a lamb.
Իբրեւ զգառն լինել. գուզույա տէօնմէք.
theorbo.
Գավին (կամ վին) հարկանել, եւ զքարինս գռնչեցուցանել. (Եւս. քր. ՟Բ։)
cf. Գարգափումն.
Կոր. ծուռ. թիւր. (արմատ բառիցս՝ խանգար, խելագար, ցաւագար. պ. կէր, կէրա. թ. կէրի, էկրի. յն. ղօրիէս. լտ. գուռվուս, թօռվուս) Ուստի ԳԱՐ կամ Ի ԳԱՐ ՀԱՅԵԼ, է Խոժոռ նայել, կամ ընդ ակամբ. ծուռ նայիլ. էյրի պագմագ.
Զեղջ եւ ապաշավ լինիցի առ ի գար հայելոյ իւր յուղիղ յարարածսն, զոր աղաւաղեալ կամակորիցէ. (Եզնիկ.։)
ԳԱՐԳԱՓՈՒՄՆ ԳԱՐԳԱՓՔ. Թնդիւն, դրնդիւն, դոփիւն, կափկափումն. ձայն տախտակաց կոխելոց, կամ ոստոստման կենդանեաց.
Գարգափմամբ տախտակացն եւ ճայթբամբ եւ թնդմամբ ի վերայ կոխելոյ յառաջագոյն զեկուցանէ զգալուստն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
orgeat, beer;
հանել, յօրինել զ—, to brew, to make beer.
vernal, spring;
spring.
Բոյսք բողբոջոց գարնայնոյն։ Ընդ գարնանոյն ժամանակս։ Ի ժամանակս գարնայնոյ։ Յետ լինելոյ գարնանւոյն. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Յհ. իմ. եկեղ.։)
vernal;
green.
Ունօղ զգեղ վայելչութեան գարնայնոյ. կանաչագեղ.
entrance or commencement of spring.
Verno ԳԱՐՆԱՆԱՆԱՄ կամ ԳԱՐՆԱՆԱՄ . Գարուն լինել. փոխիլ ի գարուն.
Ձմեռանց գարնանացելոց, եւ ամարայնոյ ձմեռնացելոյ։ Ձմեռանց գարնանացելոց, եւ ամարայնոյ ձմեռնացելոյ։ Զձմեռն ի գարնանալ սովորեաց (շրջել). (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
stinking, fetid;
stink;
stinkingly.
Փափկասէր մարդ տեսանելով զգարշահոտ ինչ՝ փախչի. (Բրսղ. մրկ.։)
stink, tank or bad smell, infection, fetidness.
Ոչ կարեմ ի գարշահոտութենէն տեսանել զնա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
to be execrable;
to soil one's self.
Գարշացաւ յոյժ երթալ զհետ գարշելեացն. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 26։)
Ոչ գարշանալ եւ ոչ միով իւիք մեռելով. (Բրս. սղ.։)
Աղտեղութեամբ գարշանալ. (Վրդն. ել.։)
execration, abomination, horrour;
stain.
αἷσχος Turpitudo, foeditas, dedecus գարշութիւն. գործ գարշելի. ամօթ. ամօթալի ինչ.
heel;
sole of the foot.
Սպասեցես նորա գարշապարի։ Ձեռն նորա ունէր զգարշապարէ եսաւայ։ Գարշապար երիվարի։ Խոչ ի գարշապարս ձեր։ Զհետ գարշապարացն հօտից։ Կամէի պագանել զգարշապարս ոտից նորա.եւ այլն։
Իւրոյց գարշապարացն կոխելով՝ զջուրսն սրբեաց. (Ագաթ.։)
cf. Գարշիմ.
Գարշ համարել. խորշիլ իբրեւ ի պղծութենէ. յն. Տաղտկանալ. προσοχθύζω
Գարշելով գարշեսցես, եւ պղծելով պղծեսցես զնոսա. (Օր. ՟Ե. 26։) cf. ԳԱՐՇԻՄ.
to cause to abhor;
to abhor, to detest;
to make execrable.
βδελύσσομαι Abominor եւ μιαίνω inquino, foedo Գարշելի համարել, այսինքն գարշիլ, խորշիլ իբրեւ ի պղծոյ. ընդ պիղծս գրել. կամ գարշելի կացուցանել. զզուելի առնել. պղծել. աղտեղել. իքրահ եթտիրմէք, մուրտար սայմագ, մուրտարլամագ.
Այն առաւել գարշեցոյց զմարդկային բնութիւնս. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
that causes to abhor;
that abhors, detests.
Ընդ ատելիս ձեր եւ ընդ գարշեցուցիչս. (Ես. ՟Կ՟Զ. 5։)
Եւ իբր Զզուեցուցիչ. գարշելի. որպէս յն. βδελικός Execrabilis