cf. Դիզեմ.
Կոհակս լեռնաձեւս յարուցանէ՝ դիզելով ի վերայ միմեանց. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
cf. Ընդդիմաբանեմ.
cf. Ընդդիմաբանել. ἁντιλέγω contradico
Իսկ նա դիմաբանէր, եթէ ոչ արարեալ է իմ զայդ։ Ոչ դիմաբանել աւագացն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)
Դիմաբանող։ Դիմաբանելով. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Ընդդիմաբանութիւն.
Զմարտս բանիւք առնելով ի ձեռն դիմաբանութեան. (Պղատ. տիմ.։)
that exposes himself, that ventures, adventurous, hazardous;
adventurer;
hold, insolent;
boldly;
— լինել, to expose one's self, to venture
cf. Դիմագրաւ լինիմ.
ԴԻՄԱԳՐԱՒԵՄ ԴԻՄԱԳՐԱՒԻՄ. Դիմագրաւ լինել. միջամուխ բերիլ. համարձակ դիմել. զդէմ ունել. յանդգնիլ. իշխել. առաջ նետուիլ.
Զամենայն զարդելեալսն անխէթ եւ անկասկած դիմագրաւեալ գործեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
Ընդէ՞ր այդչափ դիմագրաւեալ՝ չկամիս հնազանդել ինքնակալին։ Տեսանեմ զքեզ դիմագրաւել, եւ չհամարիս ինչ զտանջանսդ. (Ճ. ՟Ա.։)
Պաշարիլ. գումարիլ յանձն. յանհնարս մտանել.
cf. Դիմագրաւ լինիմ.
ԴԻՄԱԳՐԱՒԵՄ ԴԻՄԱԳՐԱՒԻՄ. Դիմագրաւ լինել. միջամուխ բերիլ. համարձակ դիմել. զդէմ ունել. յանդգնիլ. իշխել. առաջ նետուիլ.
Զամենայն զարդելեալսն անխէթ եւ անկասկած դիմագրաւեալ գործեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
Ընդէ՞ր այդչափ դիմագրաւեալ՝ չկամիս հնազանդել ինքնակալին։ Տեսանեմ զքեզ դիմագրաւել, եւ չհամարիս ինչ զտանջանսդ. (Ճ. ՟Ա.։)
Պաշարիլ. գումարիլ յանձն. յանհնարս մտանել.
boldness, courage, assurance.
Ասել ընդ նահատակին (դաւթի), որ զայս դիմագրաւութիւն առ բարին ունէր միշտ, թէ վասն քո մեռանիմք զօրհանապազ։ Դիմագրաւութիւն զօրեղ եւ անհերքելի. (Նար. կ.։ Նար. ՟Հ՟Ա։)
that resists, opposes;
contumacious, disobedient, contrary.
Ճշմարիտ ծառայից աստուծոյ ոչ է օրէն դիմադարձ լինել երկրաւոր իշխանաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Հովուացն դիմադարձ լինէր, եւ աղջկանցն զրկելոց վրէժխնդիր. (Կիւրղ. ել.։)
Աստուծոյ դիմադարձ լինիս։ Ընդ բարեգործսն նայեա՛ց, եւ մի ընդ դիմադարձսն։ Որ քեզ դիմադարձիդ ետ, ո՞չ ապաքէն եւս առաւել պօղոսի տայր. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
to oppose, resist.
ԴԻՄԱԴԱՐՁԵՄ ԴԻՄԱԴԱՐՁԻՄ. Դիմադարձ լինել. ընդդէմ կալ.
Ոչ ի կապելն զքեզ դիմադարձեցեր. (Նար. ՟Հ՟Է։)
Ոչ դիմադարձեաց, եւ ոչ իրաւունս ինչ կամեցաւ ցուցանել. (Ոսկ. ես.։)
Ընդ արարչին դիմադարձեալք (կամ ձել) ձեռնարկէին. (ՃՃ.։)
cf. Դիմադարձեմ.
ԴԻՄԱԴԱՐՁԵՄ ԴԻՄԱԴԱՐՁԻՄ. Դիմադարձ լինել. ընդդէմ կալ.
Ոչ ի կապելն զքեզ դիմադարձեցեր. (Նար. ՟Հ՟Է։)
Ոչ դիմադարձեաց, եւ ոչ իրաւունս ինչ կամեցաւ ցուցանել. (Ոսկ. ես.։)
Ընդ արարչին դիմադարձեալք (կամ ձել) ձեռնարկէին. (ՃՃ.։)
opposition, resistance, contrariety.
Կամ Խոչ եւ խութ. ընդդիմութիւն. արգելք.
cf. Դիմադարձեմ.
cf. Ընդդիմադրել. ἁντιτίθημι oppono, -or
cf. Ընդդիմաբանեմ.
ԴԻՄԱԽՕՍԵՄ կամ ԴԻՄԱԽՕՍԻՄ. cf. Ընդդիմաբանել.
Դիմախօսել նմա կամիցի։ Ոչ կարէին դիմախօսել։ Ո՛չ եղեւ անհաւատ ասացելոցն, եւ ոչ դիմախօսեցաւ. (Ոսկ. յհ.։)
to oppose, to resist, to abide by.
ԴԻՄԱԿԱԼ կամ ԴԻՄԱԿԱՅ ԼԻՆԵԼ. ԴԻՄԱԿԱՅԻԼ. ἁνθίστημι, ὐπόστημι resisto, adversor, sustineo Զդէմ ունել. ընդդէմ կալ. տոկալ. որ եւ ԴԻՄԱԿԱՑ ԼԻՆԵԼ. դէմ դնել, կայնիլ.
Մեք ոչ կարեմք լինել դիմակալ նմա։ Դիմակալ եղեւ թշնամեաց ազգի նոցա. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 40։ ՟Ժ՟Դ. 29։)
Դիմակայ բազմութեանն լինել. (Յհ. կթ.։)
cf. Դիմադարձ.
Ո՞ է որ կարէ դոցա դիմակաց լինել. (Եղիշ. ՟Գ։)
opaque;
cf. Ընդդիմահար.
Թափ անցանելով, ընդ ամենայն բնակութիւնս եւ դիմահարս. (Շ. բարձր.։)
Ի դիմահարէ անբաւութեանն արգելեալ՝ ոչ կարաց անցանել, եւ անսկիզբն անուանեաց. (Լծ. ածաբ.։)
opponent, contrary, enemy, adversary.
Մի՛ իբր զքո դիմամարտ։ Իբր զլեառն դիմամարտ։ Անհարուածելի ի դիմամարտից։ Պահպանութիւն ի դիմամարտից։ Յարձակմունք դիմամարտին. (Նար.։)
to oppose, to resist.
Սրեա՛ զսուր աղօթից քոց դիմամարտել ընդ նմա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Ընդդիմանամ.
Եօթն անգամ նեղեալ ի խորհրդոյն՝ կամէր գնալ եւ ննջել. եւ դիմացաւ, եւ ոչ գնաց. (Վրք. հց. ձ։)
Ոչ ոք կարէր դիմանալ նմա, կամ աստուծոյ, կամ պատկերին աստուծոյ։ Դիմացաւ, եւ փշրեցաւ. (Վրդն. դան. եւ Վրդն. ել.։)
of prosopopoeia, that partakes of prosopopoeia;
allegorical, metaphorical.
որ եւ Դիմառնական. Ուր իցէ զդէմս առնուլ ուրուք ի խօսել.
prosopopoeia.
προσωποποιΐα prosopopoeja, personae confictio Որպէս թէ դիմառնելութիւն. Ձեւացուցանելն զդէմս այլոց. ձեւ խօսելոյ ի դիմաց անխօսից.
Եւ դիմառնութիւն, ուրանօր զբարսն՝ միանգամայն զդէմսն ստեղծանեմք, որպիսի. զի՞նչ արդեօք ասիցէ բանս ծով՝ ծովակալ եղելոց լակեդմոնացւոց. (Պիտ.։)
Օր աւուր բղխէ զբան. ո՛չ բանիւ, եւ խօսս արձակելով, այլ դիմառնութեամբ եւ ի յիմացուածս մեր. (Վրդն. սղ.։)
to run, to fall upon one, to run to, to rush, to dart;
to have recourse, to apply.
Ի կարգն երկրորդ դիմեցից։ Դիմելով ի յաղն բուժիչ։ Ի խնդիր իմաստից դիմեալ. (Նար.։)
Զբազմականօքն դիմելով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
ԴԻՄԵՄ կամ ԴԻՄԻՄ. Ապաւինիլ. ապաստան լինել. անկանել առ.
Առ քեզ դիմեցից, կամ դիմելոյս առ քեզ։ Յոտս քո դիմեցեալ։ Ի տէրունի ոտսն դիմելոց։ Առ մարգարէիցն գունդ ոչ էր դիմել. (Նար.։)
Առ քեզ դիմեն յուսով։ Դիմեալ առ զօրութիւն քո։ Հաւատով դիմեցելոցն. (Շ. բարձր.։)
Բա՛ց է դուռն արքայութեան նորա. եթէ ոք կամի դիմել, դիմեսցի՛. (Եղիշ. ՟Ը։)
tendency, decline;
ejaculation;
recourse.
Դիմեցումն բնութեանս, կամ մահու, վիշապին, դիւաց։ Դիմեցմունք մարտողին, կամ ճակատելոցն։ Ի կոյսս չորս դիմեցմամբ. (Նար.։)
to make run or to rush on.
Խաղացուցանել. ընթացուցանել. վարել. վազցընել, քշել.
Ձեռն կառավարին բաւական է յամենայն կողմանս դիմեցուցանել. (Եզնիկ.։)
cf. Դիմեցումն.
Զդիմմունսն էր արգելեալ (ամբոխին)։ Անիրաւագոյնս առնէր զհակառակսն նորա դիմմունսն. (Սոկր. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 13։)
to cause to touch or strike.
ἀρμόσσω apto եւ այլն. Ի դէպ եւ յարմար բերել. ուղղել. եւ Յարմարել, զարկուցանել ի նպատակն. եւ Տալ հանդիպիլ. դպցընել, հանդիպցնել.
to happen, to arrive by chance;
to match, to suit.
ἁναβαίνω, συμβαίνω, ἁκμάζω evenio, accido, contingo Դէպ լինել. ի դէպ գալ. դիպուածով ընդ առաջ ելանել. հանդիպել. պատահել. անցանել անցից. յաջողել. վիճակիլ. հասանել. գտանիլ. լինել. հանդըպիլ.
Դիպեսցիս պարու մարգարէից։ Ոգւոյ բարւոյ դիպեցայ։ Դիպեսցի մեզ պատերազմ։ Գուժկան գուժկանի դիպեսցի։ Կին ատելի եթէ դիպեսցի առն բարւոյ։ Փորձութեամբք՝ որ դիպեցան ինձ ի նենգութեանց հրէից։ Դիպեսցին նմա սնոտիք։ Լոյսն քո քեզ խաւար դիպեցաւ։ Դիպեսցին պերճութիւնքդ ձեր հանգոյն մոխրոյ։ Եւ այն դիպեսցի ինձ ի փրկութիւն.եւ այլն։
Ողորմութեան դիպիմք բազումքս։ Խոնարհեալ դիպէաք առ միմեանս։ Դիպել երեւելի փառաց։ Դժուար ինչ ի թագաւորէն դիպի արանց։ Դիպեալ գիւտի։ Դիպեսցի մեզ թողուլ զաշխարհ. (Փարպ.։)
Որ դիպի ի գլուխ ելեալ յերկրորդ ամին դարեհի։ Պինդարոս ընդ այն ժամանակս դիպէր։ Եւ այն այնպէս նոցա դիպէր ի կանանց գերեաց. (Եւս. քր.։)
Իբրեւ ելին, դիպեցան՝ զի կային անդ իշխանքն նորա. (Եւս. պտմ. ՟Ա 12։)
Հրամայեաց գաւազանօք հարկանել զնա, եւ իբրեւ զպրտու կակղագոյն դիպէր ի նա. (Հ. կիլիկ.։)
cf. Դիպան.
Չեն ինչ դիպող կարգիս, որ առաջի կայ։ Դիպող է ասել. (Եւս. քր.։)
chance, accession, accident, adventure, event, incident, luck, hazard, lot;
contingency.
Այլ այսոքիկ ոչ դիպուած առաւել քան թէ նախախնամութիւն աստուծոյ. (Սարկ. լս.։)
accident, occurrence, chance;
meeting, rencounter;
collision.
Իբրեւ զվէմ անշարժելի, որ յարակոծ ալեացն դիպմանց միշտ հարկանիցի. (Սկեւռ. լմբ.։)
watch-tower;
scuttle of a mast;
mark at which one aims in shooting;
summit or top of plants, flowers;
observer, guard;
aspect, sight, face;
writing;
telescope;
binocle, double opera-glass;
— տեղիք, box (at a theatre).
σκοπός scopus եւ այլն. Երեւելի նպատակ աչաց ի բարձր վայրին՝ դիտեալ կամ դիտելի. որպէս ծառ՝ մանաւանդ պտուղ նորա. եւ լեառն, աշտարակ, դիտանոց. եւ Դէմք. եւ Աչք, կամ կերպարանք. պ. տիյտար, տիյտէ։
observatory;
watch-tower;
height, elevated place.
պ. տիտէկէահ. σκοπιά, -ιή specula Տեղի դիտելոյ ի բարձանց. աշտարակ դիտաց. եւ Բարձր վայրք. ... տե՛ս (Թուոց. ՟Ի՟Գ. 14։ ՟Լ՟Գ. 52։ Դտ. ՟Թ. 37։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի. 24։ Ես. ՟Ի՟Ա. 8։ Ովս. ՟Ե. 1։)
ԴԻՏԱՆՈՑ ա. Դիտելի. բարձր.
to be killed on the spot;
— արկանել or առնել, to kill one on the spot.
the chief shepherd, or overseer;
archbishop.
Յարկ դիտապետին բանական հօտին (այսինքն քրիստոսի)։ Դիտապետք երկնաբնակք, վերատեսուչք անմոլարք. այցելուք ուղղադատք (առաքեալք)։ Տէր ստեփաննոս լերինդ մոկաց հզօր դիտապետ։ Իբր զեփրեմեան լերին հոգիընկալ հզօր դիտապետն (սամուէլ մարգարէ). (Նար.։)
cf. Դիտեմ.
Քաջ դիտել. նկատել. խորհել. կանխաւ տեսանել.
Դիտաւորելով զնորա մարմնատիպ եկաւորութիւնն. (Մամբր.։)
intention, design, counsel;
destination, end, regard, look.
Անգեղց ի հեռաստանէ զգիշոյ ականելոյ դիտաւորութեան. (Եզնիկ.։)
Իմաստասիրութիւն դիտաւորութիւն ունի զհոգիս մարդկան զարդարել. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
Դիտաւորութիւն այցելութեան. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
Զքահանայապետական դիտաւորութիւն ի գործ արկանել. (Շ. ընդհանր.։)
to consider, to look, to observe, to remark, to recognise, to see, to stare;
to leer;
to spy, to watch;
to examine, to study;
to speculate, to contemplate;
to consult;
to look, to aim;
to aim at, to tend;
to expect, to mean, to intend.
σκοπεύω, κατασκοπεύω, κατασκέπτομαι , κατανοέω, ἁποβλέπω speculor, attendo, intendo, respicio, observo, considero, exploro Որպէս դէտ նկատել. դէտակն ունել. ուշ ունել. նայիլ, զննել աչօք եւ մտօք. տեսանել. ի միտ առնուլ. պ. տիյտէն, տիտէն, տեսանել.
Դիտէր զճանապարհն։ Աչք տեառն դիտեն զբարիս եւ զչարս։ Յամենայն շաւիղս նորա դիտէ։ Դիտեա՛ ճանապարհ, պնդեա՛ զմէջ։ Ի հեռաստանէ դիտեն աչք իւր։ Մի՛ զանձանց եւեթ դիտել, այլ իւրաքանչիւր ոք զընկերին։ Դիտել զայնպիսիսն։ Ոչ դիտեմք զերեւելիսս, այլ զաներեւոյթսն.եւ այլն։
Զանճառութիւն խորհրդոյս այսու դիտեցի։ Ի յատակս մահու դիտեսցէ։ Մինչ բրելոյ զաչսն դիտեսցէ։ Երկրածին զանձն դիտեսցէ. (Նար.։)
Դիտելով զվիմափոր գերեզմանն. (Շար.։)
Դիտելով զսէր։ Դիտեա՛ զճշգրտութիւն ասացելոցս. (Լմբ. սղ.։)
Եւ Լրտեսել. աչքէ անցընել.
Դիտել զքաղաք, զերկիր, զել եւ զմուտ աշխարհի, զազատութիւն մեր.եւ այլն։
observer;
bishop.
Իբր Վերադիտօղ. այցելու. դիտապետ. եպիսկոպոս.
sight, aim;
intention.
σκοπή, σκοπός speculatio, attentio, intentio Դիտելն. ակնարկութիւն. հայեցուած. տեսութիւն մտաց. դիտաւորութիւն. նպատակ խորհրդոց.
Աննիրհելի դիտմամբ։ Ի դիտումն կայից հիւսիսոյ։ Դանդաղս առ դիտմունս խոստացելոցն։ Աստուածականին դիտման տեսութիւն։ Ըստ մերս դիտմանց. (Նար.։)
Հայեա՛ց ի խորագոյն դիտումն ասացելոցս. (Ոսկ. գծ.։)
Դիտումն քահանայապետութեան է, առ աստուած, որպէս հասանելի է, նմանութիւն եւ միաւորութիւն. (Դիոն. երկն.։)
position, situation, posture;
state, place, figure, seat;
system;
theme;
application;
tomb, sepulchre;
— օճառի, bar, stick of soap;
— գրոց;
size of a book;
— եւ տար առնեմ, to scatter, to disperse.
θέσις positio, positura, situs Դնելն, եւ դնիլն. դրութիւն. դնելը, դրուիլը.
Մօտ առ դիրս սուրբ առաքելոյն։ Ի դիրս սրբոցն թաղել. (Խոր. ՟Բ. 71։ ՟Գ. 27։)
Զդիր երանելւոյն կազմեալ։ Ի դիրս հարցն հանգուսցէ զոսկերս ձեր. (Փարպ.։)
ԴԻՐ ԵՒ ՏԱՐ ԱՌՆԵԼ. (իբր ռմկ. դարումար ընել ). Ցիրեւցան կացուցանել. վանել.
idolatrous, idolator
Ի ձէնջ դիցապաշտից ապստամբել կամի. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Դիւահար.
Իբր զխելագար դիւաբախ իմն ողորմելի. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
possessed, demoniac.
Ընդ այսակիր անզգայելոցն դիւալլուկ եւ քարակոշկոճ. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
diabolic;
enraged.
Դիւականս առ իւր ունել զօրութիւնս. (Խոր. ՟Բ. 37։)
Դիւականն հայցուածս ի խոզսն մտանել. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)
sorcery, magic.
Ասեն եւ դիւահմայութիւնս առնել. (Ճ. ՟Ա.։)
chancellor;
recorder;
register.
Մինչեւ լինել նմա դիւանադպիր եւ դպրապետ. (Ճ. ՟Ա.։)
to torment, to play the devil, to enrage.
Լինել որպէս զդեւ. եւ Դիւագնիլ, մոլեգնիլ ցասմամբ.
Քաղաքն խռովեցաւ, եւ թագաւորն դիւացաւ խնդրել զանձն մանկանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
idolatry.
Պերոզ ջանայր հաստատել զմոգութիւն դիւապաշտութեան. Զբազումս ի մոգութիւն դիւապաշտութեան առածեալ կործանեաց. (Կաղանկտ.։)
tormented by the devil, possessed.
Տագնապելոց ի դիւատանջ ահիցն. (Անան. եկեղ։)
magical, enchanted.
Յափշտակելով զգաւազանսն դիւթական. (Շար.։)