tie, ligament.
Զօրէն աճառապինդ շղթայիւ կապումն անխաղաց՝ անուոց կառաց նոցա ժամանէր. (Պիտ.։)
cf. Կառանչ.
Ի հրապարակացն մովաբու ելանէր գոչումն եւ կառաչ։ Լսիցեմք զկառաչ ուրուք, յորժամ զբողոք բառնայցէ։ Գոչիւն եւ կառաչ մարցն խանդաղատելոց. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. մտթ.։)
to drive a coach;
to conduct, to direct, to guide, to govern, to rule, to regulate;
սրարշաւ —, to drive, to rattle along at full speed;
—իմ ի թեւս հաղմոց, to be borne on the wings of the wind.
Ո՛, որ չորեքերիվարեան որպէս կառաց դիր զտարերս դասելով, եւ կառավարելով զժամանակս եւ այլն. (Պիսիդ.։)
carriage-train or waggon-train;
railway train;
— երթի, down-train;
— դարձի, up-train;
երագնթաց կամ յամրնթաց —, fast, slow train;
հապճեպ, կայական, համաշխարհիկ, բեռնակիր or երթեւեկաց, զբօսանաց —, express, stopping, mixed, goods or luggage, passenger, excursion train;
տեղափոխիկ —, carriage-truck;
եհաս ահա հինգ եւ կիսոյ ժամուն —, the half past five o'clock train is just arrived;
cf. Երկաթուղի.
to stop, to cease, to desist, to leave off;
to retard, to restrain;
to diminish, to lessen;
to lose courage.
Կասիցէ ինչ ի բարիս ռանելոյ։ Յորժամ տեսանիցեմք զչար ոք մեծացեալ, մի՛ ինչ ընդ այն կասիցեմք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։ Ոսկ. եբր. ՟Ե։)
suspicion, distrust, surmise, doubt, mistrust, umbrage;
a. suspicious, distrustful;
— առնուլ, ի կասկածի լինել, ի — անկանել, — ի մտի ունել, to conceive suspicion, to be suspicious, to distrust;
փարատել զ—, to dissipate, to cure of suspicion or distrust;
—է ինձ զնմանէ, I suspect or doubt him, I have no confidence in him, I am diffident about him.
Առ զայրուցսն եւ առ կասկած զգուշանայր բազում եւս ժամանակ յաւելուլ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
summit, top, height;
end, conclusion, term, accomplishment;
— հաւու, cock's comb;
crest;
tuft;
ի —ն եհաս շնորհաց, he arrived at the height of favour;
cf. Կատարումն.
Մինչեւ ի կատարն եհաս շնորհի։ Ոչ ժամանեալ ի կատարն փրկութեան՝ իւրոյ։ Ի բուն կատար բարեացն վերացուցեալ։ Մինչեւ ի կատար կանոնի այնը պայմանի. (Պիտ.։ Յհ.։ Նար. ՟Խ՟Ե։)
Ի կատար ոչ կարեն ածել։ Յորժամ ի կատար եկեսցե պատշաճն. (Արշ. ՟Ժ՟Ե։ Ոսկ. յհ.։)
perfect, accomplished, finished, consummated, complete, entire;
preterite, past tense;
այր —, man of ripe years, grown up;
perfect man;
— աւուրբք, advanced in years, old, aged;
decrepit, worn out with age;
լինել եւ եւս —, to improve;
տալ իշխանութիւն, to empower, to give full powers to.
to finish;
to improve, to perfect.
Քաջավայելչագոյնս զթագաւորութեան կատարելագործեալ զժամանակն. (Արծր. ՟Դ. 3։)
grown up, adult.
Յայնմ ժամանակի առ կատարելահասակս ոմանս կատարիւր երախայութեանն կարգ. (Յհ. իմ. ատ.։)
perfectly, in perfection;
entirely.
Այժմ ոչ կատարելապէս ճանաչէք զիս, որպէս զկնի համբարձմանն՝ յորժամ հոգին սուրբ իջանեցէ ի ձեզ. (Կիւրղ. ղկ.։)
perfection, integrity;
crowning, perfecting;
completion, accomplishment, consummation;
martyrdom;
consecration;
initiation;
—դ or քո —, your Holiness.
Այն՝ տղայութեան ժամանակ էր, իսկ այս կատարելութեան. (Կիւրղ. ղկ.։)
accomplishment, completion, consummation;
execution, realization;
perfection;
end, term, conclusion;
end, death;
consecration;
initiation;
— առնուլ, to be accomplished, finished;
to improve;
— տալ, ի — ածել, to finish, to terminate, to achieve;
to improve, to perfect;
cf. Ծագ.
Աստ է կատարումն ամենայն բանին։ Ի կատարման հասակին։ Կատարումն եւ վախճան ունին ամենայն տրտմականքն։ Նոյն ժամայն գործն զկատարումն առնոյր։ Գալ ի կատարումն սննդեամբն։ Կատարումն շինուածոյ, գրոց եւ այլն. (Ոսկ. յհ.։ ՃՃ.։ Յճխ. եւ այլն։)
entelechia
cord, line, string, packthread, twine;
needlework;
sewing;
seam;
—ս հարկանել, to sew, to seam.
Եւ է կար յամենայն ժամ զլեզու յորնութիւն պարապեցուցանել. (Լմբ. սղ.։)
force, vigour;
power;
means, faculty, capacity, ability;
— է, it is possible;
ոչ է —, it is impossible;
ըստ կարի, as much as possible;
ըստ կարի փութով, with all possible speed;
ըստ կարի նուազ, as little as can be;
իւրաքանչիւր ըստ իւրում կարի, every one according to his ability;
որչափ իկարի քում իցէ, as much as you can or as lies in your power;
ըստ իւրում կարի— զօրութեան իմոյ, to the utmost of my power, the best I can, all I can;
ոչ գոյ ի ձեռս մեր —, it is not in our power, we cannot;
իվեր քան զկար իւրեանց, beyond their strength.
Եւ է կար յամենայն ժամ զլեզու յորնութիւն պարապեցուցանել. (Լմբ. սղ.։)
cf. Կարակին.
Գունակ գունակ շողս կատարին, որ ի ժամանակս անձրեւին՝ կամարաձեւ կարակնին. (Տօմար.։)
rough, hard winter;
wintry, hrumal, hyemal, stormy.
Ի կարաձմեռն ժամանակի առնել տապան. (Շ. բարձր.։)
light baggage.
Սուգ մեծ առնուին աղքատն, յորժամ յափշտակէին ի նոցանէ զչնչին կարասեակն. (Լմբ. ովս.։)
order, rank, rule, class, series, arrangement, disposition;
turn, succession, sequel, train, concatenation;
rank, state, condition;
religious order, institution, congregation;
orders, ordination;
hierarchy;
rank, line, battle-array;
stratum, layer, bed;
կարգաւ, ըստ —ի, — ըստ կարգէ, — ըստ կարգի, in order, orderly, regularly, systematically, by turns;
one after another, each in his turn, successively;
արտաքոյ —ի, extraordinary;
— բնութեան, order of nature;
—ք ուղղութեան, the laws of probity;
դաշնակեալ կարգք, harmony;
— կանանց, the menses;
— բանից, train, style;
անդրէն ի — բանին ի վեր ելանել, to return to one's subject, to take up a discourse anew;
դնել ի կարգի, ի — արկանել՝ ածել, to put or set in order, to set to rights, to order, to arrange, to settle, to regulate, to dispose;
to enumerate, to run over;
խանգարել, վրդովել զ—, to trouble, to disturb, to disarrange (the order);
զանձն ի —ի ունել, ի — գալ, to regulate oneself, to become discreet, orderly, methodical;
ի — անկանիլ, to prepare, to dispose oneself;
ի — անկեալ պատմել, to relate or narrate methodically;
դնել ի վերայ —, to impose penitence;
ի — աշխարհի մտանել, to get married;
եւ որ ի —ին, and so forth.
Զեբրայեցւոց ժամանակագրութիւն եդից կարգ ըստ կարգէ։ Որք ի յուլիոս կայսերէ եւ յօգոստեայ կարգ ըստ կարգէ եղեն ինքնակալք։ Զասորեստանեայց թագաւորսն կարգ ըստ կարգէ համարի։ Նինոսգ զորմէ մանր կարգ ըստ կարգէ գրել փութացաք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
order, command;
ordered, established.
Թագաւորք եւ տեարք առ ժամանակ մի ըստ քո կարգածոյ տիրեն նմանեաց իւրանց. (Խոսր.։)
a sleeveless tunic;
an under waistcoat.
Յորժամ զպատարագն մատուցանէր, գենոյր զկողոբս առաքելոյն յակոբայ. եւ զվիճակաւորսն այնպէս յարդարէր ի խորհրդածութեանն պաշտօն կողբս զգենուլ. (Վրք. սեղբ.։)
spoils, plunder, booty, pillage, sack, robbery;
spoiled, destitute;
մերկ — կացուցանել զոք ի հանդերձից՝ յիշխանութենէ ի զինուց, to despoil of one's clothes, of one's authority, to disarm, to strip off.
Որք ի տանն են, ոչ գիտեն զժամ կօղոպտոյ քուն եղելոցն. (Եւագր. լ։)
brief, bull, decree.
Եւ գալարիմ որպէս կոնդակ կըտակագրեան, կամ մագաղաթ՝ յորժամ ի հրոյ հոտ մերձենան. (Շ. իմ. եղակ.։)
lump of clay, clod, sod, glebe;
corn, callosity;
hard, rude, rough, coarse;
rude, unpolished, clownish, boorish, ill-bred, ill-mannered, rough;
awkward, clumsy.
Յորժամ հանեն զոսկին, եւ ոչ զսուղ ինչ կոշտ՝ որ յերակին, ներեսցէ ոք ի տեղւոջն թողուլ։ Ոսկեգործացն մանկունք եւ դոյզն ինչ կոշտոյ խնդիր առնեն. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. հռ.։)
rattle;
clapper.
Ի հաց կոչելոյ ժամն՝ կոչնակով ձայնէին ի հացն. (Վանակ հց։ Կանոն.։)
guest, table-companion;
the host.
Յորժամ գայ գատաւոր տիեզարաց, եւ կոչնական արդարոց. (Նար. երգ.։)
invitation;
banquet, feast, entertainment, good cheer, good living;
կոչունս առնել՝ յօրինել, to give a dinner party, to feast, to treat, to entertain, to give an entertainment, to banquet, to feed well;
մեծահաց կոչունս առնել ումեք, to entertain one in a noble manner, to feed him luxuriously, to treat him nobly, to give him a splendid entertainment;
ի կոչունս ուրախութեան, in the midst of the festivities;
ի ժամ կոչնոցն, during the entertainment.
to break, to break in pieces, to shatter, to smash;
to out, to cut down, to fell;
to destroy, to break, to rout, to defeat, to overthrow;
to massacre, to kill;
to cut, to pull to pieces or tatters;
to divide, to share, to part;
մեծամեծս —, to hector, to brag, to boast, to swagger, to pretend to be of importance, to take much upon oneself, to be impertinent;
— ի սայր սուսերի, to put to the sword
զմի մի յերեսուն մասանցն ի վաթսուն ժամս կոտորեն. (Վեցօր. ՟Զ։)
cf. Կոտորած.
Յորժամ կոտորուածք լինիցին, կամ գէշ անկեալ. (Նչ. եզեկ.։)
kernel, stone;
grain, seed;
bubo.
Մրջիւնն զհատ կամ զկորիզ իրք (գուցէ իրիք) յորժամ տանի ի ծակն, ընդ մէջ կտրէ եւ դնէ, զի մի բուսիցին. (Վեցօր. ՟Բ։)
to overturn, to subvert, to overthrow, to demolish, to destroy, to ruin;
to lay waste;
to extirpate, to exterminate;
յերկիր —, to fell to the earth, to throw, strike or dash to the ground;
— զպարիպս, to dismantle, to pull down;
— զոք ի հաւատոց, to pervert from the faith;
— զմիմեանս, to throw down, upset or destroy each other;
— զկեանս, to come to an untimely end;
խաղն կործանեաց զնա, gaming has been his ruin.
կործանեցաւ ի ժամանակի հալածանաց ի հաւատոց անտի քրիստոսի ի պաշտօն հրէութեեան. (Եւս. պտմ.։)
to lose;
to miss, to mislay, to be without;
to ruin, to undo, to destroy;
to put to death, to kill;
to exterminate, to annihilate;
— զճանապարհն, to lose one's way, to be lost, to stray;
— զհամբաւ, to lose one's reputation or good name, to be defamed, disgraced;
— զթել բանին, to lose the clew or the thread of one's speech;
— յաչաց, to lose sight of;
— զպատեհն, to lose or let slip an opportunity;
— զգրաւն՝ զխաղն՝ զդատն, to lose a wager;
to lose the game;
to be cast.
Ժամանակ խնդրելոյ, եւ ժամանակ կորուսանելոյ։ Կորուսանիցէ դրամ մի։ Գտի զդրամն իմ զոր կորուսի։ Միթէ կորուսանիցե՞ս զարդարն ընդ ամպարշտին։ Կորուսջի՛ք զբնակիչս երկրին։ Կորուսցէ զնոսա կորստեամբ մեծաւ։ Ի խնդիր է հերովդէս կորուսանել զմանկունդ։ Որ կորոյս զանձն իւր վասն իմ, գտցէ զնա։ Ոչ կորուսցէ զվարձս իւր։ Կորուսանել ի գեհենի։ Կորուսից զիմաստութիւն իմաստնոց.եւ այլն։
the Virgin's Son.
Զի թէ՝ եւ կուսորդի իցէ, չէր ինչ ումեք յայնժամ յայտ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
heap, pile, accumulation, mass;
vault, roof;
swelling;
wave, surge;
globe, globule.
Արեգակն ի ժամանակս ամարայնոյ բարձրացեալ զկուտակօքն երկնից. (Կոչ. ՟Թ։)
to heap, to pile, to amass, to accumulate;
to swell, to heave, to upheave;
to exaggerate.
Յորժամ ծով յուզեցի, եւ զալիսն վեր ի վայր կուտակիցէ. (Ոսկ. ես.։)
to become blind, to lose one's sight, to be deprived of sight;
to shut ones eyes, to be blind to;
— ճանապարհի, to be no longer practicable, to be stopped, unpassable or impassable (road).
Զճանապարհն՝ որ բազում ժամանակս կուրացեալ իցէ, եւ աներեւոյթ լեալ. (Ոսկ. ես.։)
to cut, to hew, to carve, to sculpture;
to polish;
to coin;
to forge, to fabricate;
to beat, to hammer;
— զպատկեր, to carve an image.
Կոփէ երիցս (ուռամբ զկոչնակն). (Մաշտ. ժամահար.։)
antagonistic;
champion;
ally.
Յորժամ տեսանէ կատարեալն հասակաւ եւ ուժով զմանուկ տհաս իւր ախոյեան գնացեալ, ասէ. վա՛չ քեզ՝ վա՛չ զիմ կռուակիցս։ Կռուակից յարեաւ անմարմինն մարմնաւորացս. (Լմբ. սղ.։)
contentious, litigious, quarrelsome, fractious, wrangling, mischief-making, meddlesome.
Այն իսկ իցէ ասէ առաւել խաղաղութիւն, յորժամ զփուտն հանիցէք, եւ զկռուարարն ի միջոյ բառնայեցէք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
to caw (as a crow).
Ագռաւդ յորժամ կռիցէ. (Փիլ. եւ Լծ. փիլ.։)
to become furious, to give up to a frantic transport;
to become mad with love, passionate, frenzied with desire or lust;
to tickle, to titillate;
to be in rutting, in pruriency.
Երիտասարդ մոլեգնեալ կտղեալ ի մարմնոյ ցանկութիւնս։ Մոլեցին կտղիցին եւ աւելի քան զդէպն ջեռնուցուն։ Այնպէս մոլիմք եւ կտղմիմք, զի ո՛չ թէ մոլիցիմք՝ իմանամք։ Յորժամ համարի զգաստանալ, յայնժամ առաւել մոլի եւ կտղի. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Բ։ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։)
cf. Կտտանք.
Յորժամ հեռիս եմ, եւ ի տանջանս, եւ ազգի ազգի կտուտս ունիմք. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
cut, cut out;
— լինել ի միմեանց, to be disunited, at variance.
յորժամ տանուտէր լինի տարւոյն, գարունն յամով գայ եւ կտուր. (Շիր.։)
to torture, to excruciate, to tear, to lacerate, to set on the rack, to torment atrociously;
to abuse, to harass, to ill-treat, to vex, to outrage;
to play on, to touch;
to ring;
— զդաշնակ, to play on the piano;
կտտած գինի, soured wine.
Յորժամ սկսանիմ խօսել, կտտել զիս. (Յոբ. ՟Զ. 4։)
cut, cutting, incision;
cut, shape, fashion;
cut out.
յորժամ մայրքն կտրին, կամ նման կտրածքն լինել բնակութիւն մեղուոց. քանզի ոչ եւս այլ արձակենշառաւիղս ի կտրածէն. (Վեցօր. ՟Ե։)
cut, cropping, part cut off, cutting, chip, splinter;
''coupon'', dividend-warrant;
abscissa.
Կտրօն նորա տարաժամ հարցցի. (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 32։)
Զկտրօն նորա՝ այսինքն է զհունձս՝ (իմա՛ զհնձումն) տարաժամու ասէ. (Իսիւք. անդ։)
to exercise, to train up, to inure, to form;
to instruct, to discipline, to accustom, to civilize;
to educate, to polish;
— զմիտս, to inform the mind;
ի զարմանս or յապուշ —, to astonish, to surprize.
Կրթել զգործոնեայսն յուսումն. զզօրութիւն (անձին, կամ զզօրս) ի նահատակութիւնս։ Գործով կրթել զեղխ հմտութիւն արհեստին։ Զինուորն իմաստութեամբ զգինու որական իրին արհեստս կրթէ։ Անդադար երկով կրթէ զկենդանիս եւ զժամանակս։ Կրթիլ ի հանդէս շահից, կամ ի գիտութիւն։ Կրթել ընդ կենցաղօգուտն անցանելով վարժումն։ Միշտ կրթեալ քաջութեամբ։ Ի վայելուչ վարժողաց զօգտակարագոյսն կրթեալ խրատս. (Պիտ.։)
Յորժամ մին միայն կրթացաւ ի պատիւն, ապա դժուարին. (Երզն. մտթ.։)
regularity, order, method;
arrangement regulation;
— հասարակաց աղօթից, office, divine service.
Կարգաւորութիւն հասարակաց աղոթից։ Զբուանդակ կարգաւորութիւնս պաշտաման ժամուց։ Կարգաւորութիւն եւ հրահանգ տէրունական տօնից։ Այս ամենայն կարգաւորութիւն արտաքոյ եկեղեցւոյն կատարի։ Զողորմեայն փառս տալով չաւարտեն, որպէս կարգաւորութիւն է. (Ժմ.։ Յհ. կթ.։ Տօնացույց։ Մաշտ.։ Խոսր.։)
passion, mental or bodily affection;
grief, sorrow, affliction, torment, trouble;
pain, illness;
necessity, want, indigence, constraint, extremity;
propinquity, nearness;
— որովայնի, մարմնոյ, excrement;
անհրաժեշտ —, pressing need, urgent necessity, utmost distress;
ելանել արտաքս վասն կարեաց, to go to the privy or to stool;
կարեօք հասանել ի վերայ, to assail, to assault or attack in force, to fall upon in crowds;
կարիս առնել, to pity, to commiserate, to compassionate, to regret, to be sorry for;
ի կարիս իմ, in my troubles, during my adversity.
Ի վշտի եւ ի կարւոջ ժամանակին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)