to palliate, to veil, to cover, to cloak, to shroud.
Հանճարեղքն վերարկեսցեն զամօթս իւրեաց. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
Իւրաքանչիւր ոք ի մարտիրոսաց զմարմինսն իբրեւ զհին վերարկու մերկացեալ ի տանջանս. (Գանձ.։)
to raise, to lift on high, to set up;
— մտօք, to abstract.
Բազմացաւ ջուրն, եւ վերացոյց զտապանն։ Վերացուցեալ զգաւազանն՝ եհար զջուր գետոյն։ Վերացոյց սաւուղ զգեղարդն ի վերայ յովնաթանու։ Ի վերացուցանել տեառն զեղիա շարժմամբ յերկինս։ Վերացոյց զպսակն ի գլխյ իմմէ։ Վերացուցանիցե՞ս զվիշապն կարթիւ։ Եթէ վերացուցի ձեռն ի վերայ որբոյն։ Որ վերացոյց աջով իւրով զմովսէս։ Հոգի տեառն վերացոյց զիս եւ բարձրացոյց.եւ այլն։
Assumption;
demise, decease, death.
Միայն վասն իւրոյ վերափոխմանն զմաքուր եւ զաննենգն հեղէ՛ք զարտասուս. (Կլիմաք.։)
cf. Վերելեակ.
Ձի ոք նորավարժ ոչ կարացեալ յինքենէ զվերելակն իւր ի բաց ոստուցանել. (Յհ. իմ. ատեն.։)
Ի վերելակէն իւրմէ այս կառք ոչ երբէք ունայնացեալ թափուր մնասցէ. (Անյաղթ բարձր.։)
mounting, ascending, ascensional;
rider, cavalier, horseman.
Մահացուն ի կենաց առնու իւր զօրս վերելեակս (զհրեշտակս). (Շար.։)
analysis.
ἁνάλυσις resolutio. Լուծումն բոլորի բաղադրեցելոյ ի պարզ մասունս իւր. լուծականութիւն. քայքայումն. եւ Որոշումն մանրամասն. մեկնութիւն. բացատրութիւն.
Դաւթի փիլիսոփայի ներդինացւոյ վերլուծութիւն ներածութեան պորփիւրի. (Անյաղթ պորփ.։)
great coat, over-coat or upper-coat.
Զվերնազգեստս իւրեանց տարածանէին (կուսանք). (Վրք. հց. ձ։)
the highest floor, garret, attic;
palate;
պատուհան —ի, garret-window;
բնակիչ —ի, garretteer.
Ո՛հ որ շինէ զտուն իւր, եւ ոչ արդարութեամբ, եւ զվերնայարկս, եւ ոչ իրաւամբք։ Որոց ելանիցեն ի վերնայարկսն, եւ ի միջնայարկացն յերրորդ յարկսն։ Յարկար ի վերայ ջուրց զվերնայարկս նորա. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 13։ Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 7։ Սղ. ՟Ճ՟Գ. 3։)
cf. Երկնաձիր.
Առնէր նշանագիրս ըստ վերնապարգեւ կորովի սովորութեան իւրում. (Կորիւն.։)
end, finish, conclusion, close;
end, extremity, bound, limit;
tail;
back;
the rear of the army;
cadence, fall;
—ք, cf. Վերջաւոր;
ի —, ի —է, ի —ոյ, after, behind, at last, after all, in conclusion, finally, lastly;
ի — կոյս, backwards, back, behind;
ի — նահանջել, to draw back, to repress, to hold in, to check, to restrain;
ի — հասանել, to have already one foot in the grave;
ի — կոյս գնալ, to go backwards;
ի —ի թեւոյն անկեալ, assailed the army in the rear;
հասէք ի —ս նոցա, destroy the enemy's rear;
ի — or ի —է եկեալք, survivors, posterity;
ժամանակաւ ի —է, latest or nearest;
ի —ոյս երթեալ զօրէն չար գազանի, given to perversity as a beast;
— բանիս այս, the pith of my discourse is this;
եկն ի —ն, he was at his life's end.
Ի վերջ իւրոց գրոցս ծանոյց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)
Յորս իւրաքանչիւր ոք ի վերջէ զփոյթն գործոյն ունէր, յայսոսիկ եղեւ ի ձեռն երազոյն կարծեցեալ։ Որք ի վերջէ լինին աստուածերեւութիւնք։ Երկմտեալ յառաչս տեսիլն՝ ի վերջին փութով հոգացելոցն երեւութանայ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
rear-guard.
Զիւր եղբայրն թողոյր վերջապահ։ Զհզօր վերջապահ թեւով միով անկեալ, զբազումս հանէին ընդ սուր. (Փարպ.։)
to hold back, to deter, to withhold, to cause to loiter or while away.
Հերովդէս վերջեաց զմոգսն նենգութեամբ իւրով, եւ կամէր խաբել զնոսա. (Եփր. համաբ.։)
to reintegrate, to reduce to elements.
Զզոյգ մասունսն յիւրսն որոշեալ մեկնել, որ վերտառիցէ զբնութիւն եւ այլն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Թ։)
Որո՞վ գովասանական ձայնիւ կարասցուք վերտառել զերանաւէտ խաչիս զօրութիւն. (Կիւրղ. խչ.։)
to praise highly, to extol, to exalt, to cry up to the skies.
Մեք ոչ շօշափելով վերօրհնեմք զնա (զքրիստոս ըստ թովմայի). վասն զի նա իւրովք ձեռօքն կալեալ զտէր մեր՝ վերօրհնեաց. (Ոսկ. նոր կիր.։)
cf. Վեցեակ.
Վեցեակն վեցակաւ։ Սեռականագոյն վեցակ իմն։ Միաբան է վեցակին առաջնոյ. քանզի առաջին վեցակն յիւրոցն զուգի մասանց. (Փիլ.։)
sexennial;
six years old.
Փիոփս վեցամեայ առ սկիզբն թագաւորելոյ, եւ կալաւ մինչեւ հարիւր ամ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
of six months, six months old;
—, — ժամանակ, six months, half year.
Յովհաննէս վեցամսեայ էր յորովայն մօրն, յորժամ երկրպագեաց տեառն իւրում. (Զքր. կթ.։)
of six ages or epochs.
Յեօթներորդ դարուն հանգուսցէ զաշխատեալսն, որ աշխատեցան ի վեցդարեան իւրեանց ժամանակի, իբրեւ այն թէ ընդ նմա աշխատեցան յիւրեանց ժամանակի անդ։ Ընդ նմա աշխատեցան ի վեցդարեան ժամանակին իւրեանց. (Ագաթ.։ Նար. երգ.։)
cf. Վեցեքին.
ՎԵՑԵՔԵԱՆ կամ ՎԵՑԵՔԻՆ. (ըստ յն. եւ լտ. ասի վեց). Իւրաքանչիւրն ի վեցից միանգամայն. վեցնալ.
the whole six;
all the six.
ՎԵՑԵՔԵԱՆ կամ ՎԵՑԵՔԻՆ. (ըստ յն. եւ լտ. ասի վեց). Իւրաքանչիւրն ի վեցից միանգամայն. վեցնալ.
six thousand.
Վեցհազար եւ երկերիւր։ Հարիւր եւ ութսուն եւ վեց հազար. (Թուոց. ՟Բ. ՟Գ. եւ այլն։)
of six days;
hexameron.
Գրեաց եւ զվեցօրեայ գիրսն։ Թերւոյն (ճառի) վեցօրէին։ Զայս եւ մեծն բասիլիոս ի վեցօրէին իւրում հաւաստաբար ասէ. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա.։ Նիւս. կազմ. ՟Ա։ Մաքս. ի դիոն.։)
stone;
rock;
— անկեան, corner stone, head-stone;
— շափիղայ, sapphire;
ի վիմէ ասր ստանալ, to squeeze oil from marble, to desire impossibilities.
Հարցե՛ս զվէմն, եւ ելցէ ի նմանէ ջուր։ Բարբարռեսջիք ի վերայ վիմին. եւ հանջի՛ք նոցա ջուր ի վիմէ անտի։ Ոմն վէմս, ոմն վիրգս։ Գործէր ի վերայ վիմաց։ Իբրեւ զվէմ շափիղայական։ Ի միջոյ վիմաց տացեն զձայնս իւրեանց, եւ այլն։
Վէմն նա ինքն է քրիստոս. նա եւ զշմաւովն՝ զոր եթող փոխանակ ընդ իւր քրիստոս, զի առաջնորդեսցէ եկեղեցւոյ նորա, վէմ կոչեաց զնա. (Եփր. աւետար.։)
Եւ զիւրական անուն վիմին՝ շնորհեաց նմա զանշարժելի. (Շ. խոստով.։)
history, narration, tale, story, account;
romance;
poem, poetry.
Զայս վէպ պատմեն մերձաւոր սիրելեաց։ Զքաջութիւն իւրաքանչիւր արձանացուցին ի վէպս եւ ի պատմութիւնս։ Յայտնի են քեզ ի վիպացն՝ որ պատմին ի գողթան։ Եւ ոմանք այլաբանաբար զրուցաց վէպս տան. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Ա. 2։ ՟Բ. 46։ Յհ. կթ.։)
scratch, incision, cut;
rippling, gentle motion;
— մետաղական, moire metallic, crystallized tin-plate;
rippling, waving gently, flowing, undulating;
—ս —ս, curling, rippling gently, playfully;
— —, — ի — խաղալ, to ripple, to undulate, to rise in small waves, to swell with a gentle breeze;
ալիք կուտակին —ք —ք, the surging waves accumulate.
Բարձեալ ունէին (զմովսէս տապանակաւ) ջուրք գետոյն ի վերայ վէտ վէտ մկանացն։ Ալիք կուտակին վէտք վէտք խորշեղէն պարուտակեալ, մկանամբք իւրեանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ։)
Վէտս ի վերայ ոգւոյ (մեռելոյն) մի՛ առնիցէք ի մարմինս ձեր։ Ի մարմինս իւրեանց վէտս մի՛ հատանիցեն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 28։ ՟Ի՟Ա. 5։)
young gazelle;
pricket.
Տեսանե՞ս զփոքրիկ վթիկն զայն որդեակ, եւ զեղջիւրս նորա, որպէս գեղեցիկ են. (Վրք. հց. ձ։)
to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.
Արգելուլ զանիրաւութեանցն աղբիւր ցանկութեան, յորմէ վիժին անիրաւագոյն գործքն ի մարմինս եւ յոգիս։ Յորմէ իբրու յաղբերէ վիժին ցանկութեանցն եւ այլոցն ախտից առանձնաւորութիւնք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
cf. Վիճեմ.
Ոչինչ ի մէնջ արուեստախօսեալ՝ մերոցն կարծեօք վիճաբանելով։ Վիճաբանելով մարանչին ընդ այլազգ քրիստոնեայս։ Որ ոք ունիցի ագարակ իւր, եւ ցանկայ զդրացւոյն ի նոյն յաւելուլ՝ վիճաբանելով. (Կորիւն.։ Խոսր.։ Շ. յկ. ՟Խ՟Ը։)
cf. Վիճեմ.
Ոչինչ ի մէնջ արուեստախօսեալ՝ մերոցն կարծեօք վիճաբանելով։ Վիճաբանելով մարանչին ընդ այլազգ քրիստոնեայս։ Որ ոք ունիցի ագարակ իւր, եւ ցանկայ զդրացւոյն ի նոյն յաւելուլ՝ վիճաբանելով. (Կորիւն.։ Խոսր.։ Շ. յկ. ՟Խ՟Ը։)
dispute, debate, contest, strife, controversy, question, discussion.
Աղբիւր վիճաբանութեան մեք գտաք, զոր քեզ պարտ է իսկ բժշկել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
feudatory, farmer;
successor.
κληρούχος possessor, successor. Ունօղ զվիճակ առաջնորդութեան նախորդին իւրոյ. յաջորդ. ժառանգ աթոռոյ.
having the same lot or fate;
copartner, sharer, fellow.
Ի վիճակակիցն իւր աստեղն բնակութիւն գնացեալ. (Պղատ. տիմ.։)
the assigning destinies.
Փոխանակ ապստամբութեան վիճակատուութեան (այսինքն ի վիճակէն տուելոյ ինքեանց) զկործանումն յարարչէն իւրեանց ի մերձաւոր տեառնէն ընդունէին. (Ագաթ.։)
share, inheritance, portion;
chance;
benefice, ecclesiastical dignity or state.
Աստանօր կենացս փոխարէն առցէ զվիճակաւորութիւն իւրաքանչիւր ոք (ի հանդերձեալն)։ Ժամ է մեզ արտադրել զքահանայական կարգս եւ վիճակաւորութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)
Վիճակաւորութիւնս զայսոսիկ կոչէ ըստ իւրաքանչիւր կարգի քահանայականի որոշաբար ունել զքահանայականին սպասաւորութիւն, որպէս վիճակել զնա. զորովք զանց առնել ոչ կարէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Վիճակեցուցանեմ.
Զարժանաւորն վիճակեցին պատուհաս։ Զանուանս մատնութեան իւրով չարութեամբն վիճակեցաւ. (Ածաբ. ժղ.։ Իսիւք.։)
to give or distribute by lot, to allot, to assign in lots, to appoint;
to indicate as heir, to put in possession of an inheritance, or of a benefice;
to give a title to orders.
Վիճակեցոյց ի նոսա զվիճակ ժառանգութեան իւրոյ։ Նոյն վիճակեցոյց զնոսա. (Սղ. հէ. 54։ Ես. ՟Լ՟Դ. 17։)
Ոչ վայրապար վիճակեցաք, քանզի աստուած է՝ որ վիճակեցոյց։ Զոր սուրբ գտեալ աստուծոյ՝ ի լսել զխորհուրդս իւր վիճակեցոյց։ Զլաւն՝ իւրեանց վիճակեցուցանէին։ Պա՛րտ է ձեզ զգրիգոր վիճակեցուցանել առանց յապաղելոյ ի քահանայապետութիւն։ Զեպիսկոպոսունս վիճակեցուցանէր ի գլխաւորութիւն ժողովրդոցն տեառն. (Ոսկ. եփես.։ Իսիւք.։ Փիլ. լիւս.։ Ագաթ.։)
to fall or arrive by chance, to be appointed by lot, to fall to the lot, to happen, to obtain by chance;
to inherit;
դիւրազգաց բնութեան է վիճակեալ, he has sensibility for his lot.
cf. Վիճիմ.
Զոր մանաւանդ ակիւղեայ կրեալ ասեն ուսումնասէրք, որ զբանն (զբառն) եւեթ վիճեաց նոյնգունակ թարգմանել. (Կիւրղ. ծն.։)
to dispute, to argue, to contest, to squabble, to wrangle, to discuss, to debate, to brawl, to quarrel, to attack, to fight.
Յորժամ վասն հօր վիճիցին, սկսանին ասել, մի աստուած հայր։ Ոչ հաւանեցաւ հրամանաց մերոց, այլ եւ վիճեցաւ, զանձն իւր անուանեալ քրիստոնեայ. (Սեբեր. ՟Դ։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Վիճողապէս.
Որոց հարցանենն վիճողաբար զե՞րբ ծնանելն զորդի հօր, ի դէպ է ընդդէմ դնել, եւ ասել, ե՞րբ սկսաւ հուր զայրելն։ Կամ թէ զվիճողագոյնն ոք դիցէ։ Եթէ ոք վիճողագոյն կամիցի քննել զճառեալն. (Կիւրղ. գանձ.։)
producing stones;
produced by stone.
Լեառն վիմածին, աղբիւր յորդառատ։ Այսօր զաւակ յովակիմայ ետուր զլեառն վիմածին. (Շար.։)
stony, stone.
Վէմն ի հարկանելն ոչ զգայ, եւ ոչ փոխէ զվիմեղէն բնութիւն իւր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
dragonheaded;
dragon's-head, dracocephalum.
Վիշապագլուխն այն՝ որ առ զաքայ (այսինքն բռնաւորն՝ որ էառ զաքքէ քաղաք), դիմեաց ի դարանէ իւրմէ ահագին շչմամբ. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
cf. Փափաքանք.
Կամեցաւ ցուցանել մեզ զփափագ սիրոյ.. . յայտ արար զառաւլ փափագ սիրոյ իւրոյ՝ զոր ունի առ մեզ։ Ընչիցն փափագ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։ ՟Բ. 28։)
to desire, to wish, to long for, to want;
—է տեսանել զքեզ, he desires to see you.
Փափաքել առ աղբիւր շնորհաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Փափաք;
կատարել, լցուցանել զ—, to content, to satisfy;
որով ի — ածէ զնոսա, with which he excited desire in their hearts.
Ըստ բնութեան փափագումն ածէ զնոսա։ Գնալն անդր՝ փափագման էր. իսկ ոչ մտանելն՝ տեսակ հանդիսի եւ երկիւղի։ Ծարաւիքն յորժամ բանժակ մի ջուր ցուրտ գտանիցեն, փարատին յիւրեանց փափագմանէ. (Ոսկ. յհ.։)
tender-voiced.
Ոյր ձայնն է փափուկ, քաղցր եւ դիւրաշրջիկ. փափկավանկ.
to soften, to become tender, soft;
to become nice, delicate, to get soft or effeminate, to live in idleness, in pleasures, to pamper oneself, to give oneself up to effeminacy or voluptuousness;
— յանկողինս, to throw oneself listlessly or lazily on divans or conches, to sleep in soft beds;
— որովայնիւ, to addict oneself to epicurism;
տօն փափակացեալ, a duly kept feast or festival.
Փափկացայք ի վերայ երկրի, եւ զբօսայք։ Գիրացան եւ փափկացան ի բարութիւնս մեծամեծս։ Ինքն ընդ թագաւորս փափկասցի։ Հեզք փափկասցին ի բազում խաղաղութեան իւրեանց։ Էաք հացալիցք, եւ փափկացեալք։ Փափկանայք յանկողինս ձեր.եւ այլն։
brought up delicately, petted, delicate, nice;
— մանուկ, petted, spoilt child, child cockered too much, brought np in lavender;
— կեանք, softness.
Գրգեալ փափկասուն հեշտանայ։ Փափկասուն եւ երանալից անկագործիւր դրախտ. (Պիտ.։)