unjustness, iniquity.
Պակասումն յարդարութենէ. անիրաւութիւն. ատալէթսիզլիք.
Կամացս բաղձանքն ասէ՝ արդարութիւնն, բայց նոքա պատրանօք յանարդարութիւնն մոլորեցուցանեն. (Լմբ. սղ.։)
Անարդարութիւն, կամ անուն արդարութեան (Կոչ. ԺԴ. 49.) ըստ յն. է հոմանունութիւն։
unproductive, fruitless, useless;
worthless.
Անարդ. անհեթեթ. իբր տարադէպ. դժպատեհ. անվայել. անշնորհք, ամօ՛թ բան. այըպ. իբր ἁσχήμων, tupre.
Ո՛վ երիցս երանելւոյ ոգւոյ, յորում Աստուած ո՛չ անարգի համարեցաւ բնակել շրջել. (Փիլ. լին. ՟Դ. 8։)
Անբաժ յարդեանց. անարգասաւոր. անպտուղ. եւ անգործ. պիհասըլ.
Անդաստան անարդիւն. (Խոսր.։)
Անարդիւն անպտղութիւն. (Յհ. կթ.։)
Առանձինն խորհուրդք եւ յանձնառութիւնք՝ անգործք եւ անարդիւնք են յինքեանց, եթէ ոչ շարժեսցին ի մտացն առ անգսն իւրեանց արդիւնս եւ ներգործութիւնս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 56։)
deformity.
Անարդ գտանիլն. տձեւութիւն. անկազմութիւն. տգեղութիւն. իբր ἁσχημοσύνη. deformitas.
Յանարդութենէն եւ յանհեթեթութենէն դարձոյց ի զարդ. (Եզնիկ.։)
cf. Անարժան;
յ—, unworthily.
Համարելով զինքեանս անարժանիս ընդ տիկնոջն կեալ։ Անխորհրդից եւ անարժանեաց ի վեր հանել զխորհուրդս. (Փիլ. լին.։)
Անարժանիք եղեալ գրոց եւ յիշատակական պատուոց։ Եթէ ոք յանարժանեացն իցէ բարձրութեանս այսորիկ, ամենեւին մի՛ հպեսցի. (Առ որս. ՟Է։)
Զամենայն խորհուրդս՝ հոգեւորական վարդապետութեանն անարժանիս. (ՃՃ.։)
Ոչ ինչ ի չարեաց եւ յանարժանեաց գործեցի. (Եպիփ. յար. մեռ.։)
ՅԱՆԱՐԺԱՆԻ. Յանիրաւի. նահագ եէրէ.
Յարժանի եւ յանարժանի բռնաբար ունէին. (Եփր. թագ.։)
Մի՛ ոտնհար լիցիս ումեք ի նեղութեան ժամու, յարժանի կամ յանարժանի. (Վանակ. յոբ.։)
unworthiness.
ἁνάξιον, ἁπαξία, indignitas. Անարժան գտանիլն. անարժանաւորութիւն. ոչն արժանի լինել կամ երեւիլ. եւ յետնութիւն. ցածութիւն. նուաստութիւն. լայըգսըզլըգ.
Որ զանց արարեր զմերով անարժանութեամբս։ Մի՛ հայիր յանարժանութիւնս մեր. (Պտրգ.։)
Որ արժանի արարեր զանարժանութիւնս իմ քոյոյ պարգեւիդ. (Ագաթ.։)
Աղօ՛թս արարէք ի վերայ անարժանութեանս իմոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Յառաջ կոչելով զմերս անարժանութիւն. (Շ. ատեն.։)
ԱՆԱՐԺԱՆՈՒԹԵԱՄԲ. իբր մկ. ἁναξίως, indigne անարժանաբար. կամ παρὰ τὴν ἁξίαν, praeter dignitatem ըստ ոչ արժանեաց. յանիրաւի.
Մի՛ ոք ի ձէնջ անարժանութեամբ աստուածային խորհրդոյն սպասաւորեսցէ. (Շ. ընդհ.։)
Վճարիլ ի բարերար լուսոյն, զոր անարժանութեամբ եւ ոչ իրաւացի տեսանէք. (Փարպ.։ Այլ Եսթ. ԺԶ. 7.)
Որք անարժանաւորութեամբն զօրացեալ էին ժանտութեամբք իւրեանց. (յայլ ձեռ. վրիպակաւ դնի, արժանաւորութեամբքն. իսկ յն. անարժան ժանտութեամբ)։
իբր անպատեհութիւն. անտեղութիւն. անկարգութիւն, զոր չէ արժան առնել. այըպ՝ նալայըգ շէյ.
Կատարեցին զգործն անարժանութեան. (Ագաթ.։)
Ազգի ազգի խօսս անարժանութեան. (Փարպ.։)
Անարժանութիւն իմն կարծէին նմա ի ծառայէն մկրտիլ. (Ոսկ. մտթ.։)
Անարժանութիւն ասեն զիրն գոլ։ Չմերձենալ Ի մեղաւորս անարժան է մարդասիրութեան նորա. (Երզն. մտթ.։)
weak, feeble, unmanly, timid, pusillanimous, cowardly;
gigantic, enormous, monstrous.
• (-րւոյ, եաց) «չափազանց մեծ, անհեթեթ, անճոռնի, վիթխարի» Եզն. Բուզ. Վեցօր.
• -Նոյն է անարի «Արեաց ազգից դուրս, ոչ-արիական» բառի հետ և փոխառեալ է իրա-նականից. հմմտ. զնդ. anairya-, սանս. ana-гva-ահլ. anēr «ոչ-արիական, օտար»։ Ազ-գերը սովորութիւն ունին իրենցից դուրս գըտ-նուած ազգերին «վայրենի, բարբարոս, այ-լանդակ» համարելու և նրանց անունը այս նշանակութեամբ կամ ուրիշ վատ իմաստով իբր ածական գործածելու. հմմտ. հպյերէնում խուժիկ, խուժան, խուժադուժ, խաղտաւուր. խաղտալեգու, գաւառականներում *ուրդ թուրք, զազա, լազ, բոշա, յունարէն՝ բարբա-րոս, վրացերէն՝ քուրդի «գող», ղ'ազախի «ա-ւազակ» ևն։ Ըստ այսմ վերի ոսկեդարեան անարի «անճոռնի, անհեթեթ» բառը պէտք չէ շփոթել. յետոսկեդարեան անարի «տկար, երկչոտ» բառի հետ, որ արի «քաջ» բառի բա-ցասականն է։ Առաջինը յատուկ անունից է, երկրորդը՝ հասարակ անուն։
• ՆՀԲ լծ. թրք. իրի, հա՛մ իրի «խոշոր»։ Տէրվ. Altarm. 85 անարի «հսկայ» և ա-նարի «երկչոտ» բառերը նոյն համարե-լով՝ դնում է զնդ. anarya, ինչպէս որ արի «քաջ» = զնդ. airya, որով երեք բա-ռերն էլ հաւասարապէս Արեաց անունից ծագած են լինում։ Հիւբշ. 25-26 թէև Անարի ազգի անունը զնդ. anairya-ձևին է կցում, բայց սխալուելով ՆՀԲ-ից, ա-նարի «երկչոտ» և անարի «վիթխարի» բառերը հայերէն այր բառից ծագած է համարում անխտիր։
Անարի բարբարոսս քան զտիկինն հարաւային. (Նար. Բ։)
ἅνανδρος, non virilis, ignavus. Ոչ արի, անմասն յարիութենէ. երկչոտ. վատասիրտ. վատ. վախկոտ, անսիրտ. ճանսըզ, իւրէքսիզ, կեվշէք, գօրգագ, նամէրտ.
Յառաջ կոչել զանարիս ի քաջ արանց. (Եղիշ. Բ։)
Արդար կամ արի, անզգամ կամ անարի. (Փիլ.։)
Ամբարհաւաճ միանգամայն եւ անարի։ Անարեացն վերաբերիցին թշուառութիւնք. (Պիտ.։)
Անարիս առ կարիս պիտանեացն եւ օգտակարացն. (Նար. Է։)
Իմաստնոյն եւ արիացելոյն վաստակն անկանի ի ձեռս անարւոյն եւ անիմաստին. (Լմբ. ժղ.։)
Զարիսն եւ զառաքինասէրսն ... Անարիցն եւ ծուլիցն. (Մագ. ԺԴ։)
Կամ ոչ արիական.
Անարի վատութեամբ, կամ տաղտկութեամբք, կամ խենէշութեան, կամ վատութեան. (Պիտ.։)
Օտարազգի արտաքոյ պարսից՝ որ կոչէին Արիք. խուժադուժ. այլազգի. դրսեցի. էճնէպի.
Որ ի բարբարոսաց եւ յունաց, յարեաց եւ յանարեաց. (Եւս. քր. Բ։) (ըստ պրս. երան եւ տաներան։)
ԱՆԱՐԻ, րւոյ, րեաց. որպէս լծ. թ. իրի, իրի փարլէ, հա՛մ իրի) Անարգիլ. վիթխարի. անճոռնի. անհեթեթ. իֆրաթ պիւյիւք, տըզման.
Ձկունք անարիք ծովականք. (Եզնիկ.։)
Զվիշապ անարիք սանձեալ։ Անարի ոմն սկայ. (Խոր. Ա. 25։ Գ. 9։)
Զայնչափ այրն անհեթեթ զանարի. (Բուզ. Ե. 37։)
Անարի արձան. (Շ. վիպ.։)
Որջ վիշապի անարւոյ. (ՃՃ.։)
Սպառազինեալ անարի նիզակօք. (Մագ. ԾԸ։)
more or very feeble, very weak, very timid.
ἁδρανέστερος, vilior. Առաւել կամ յոյժ անարի. տկարագոյն. աղկաղկ. խիստ վախկոտ, անճրկած, տկար.
Առ ոստայնս սարդից, եւ ստուերս եւ երազս, եւ առ անարիագոյնս քան զայսոսիկ վարելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)
Անարիագոյնս քան զնոսա մի՛ երեւեսցուք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
Մի՛ ինչ անարիագոյն ախտանար ո՛վ նահատակ իմ. (ՃՃ.։)
timorous, fearful;
cowardly.
Երկչոտ եւ անարիական առնէ զանձն անուսումնութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
timidity, pusillanimity, tearfulness, cowardice;
gigantic size.
ἁνανδρία, invirilitas որ եւ ԱՆԱՐՈՒԹԻՒՆ. Պակասութիւն արիութեան. վատասրտութիւն. վախկոտութիւն, անճրկածութիւն. գօրգագլըգ. նամէրտլիք.
Հետեւեալ լինի զանգիտութեանն՝ անարիութիւն. (Արիստ. առաք.։)
Ո՛վ անարիութեանն եւ ընդվայր երկիւղին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
Մի՛ անկանիցիս ի կործանումն անարիութեան։ Արիութեան զվարս զգեցի՛ր. (Վրք. հց. ձ։)
that has no blood, bloodless;
that does not bleed.
ἅναιμος, sanguinecarens. Ոյր կամ ուր չիք արիւն. արուն չունեցօղ. գանսըզ.
Բազումք են անարիւնք, բայց շնչաւորք։ Արիւնաւորացն կենդանեաց, եւ անարեանց. (Նիւս. բն. ՟Բ։)
Անարիւն ճիպռանցն նմանեցին. (Եղիշ. ՟Բ։)
Սովորութիւն է մեղուաց՝ քաղցր եւ անարիւն կերակուր մատուցանել. (Մագ. ԾԷ։)
Եւ աննիւթ, հոգեղէն, անմարմին. զի ուր չիք միս, եւ ոչ արիւն գտանի.
Անմարմին եւ անարիւն Աստուածութեանն անմարմին եւ անարիւն կերակուր աղօթք եւ սրբութիւն. (Նար. յովէդ.։)
Որ ինչ լինի առանց հեղման արեան.
Իբրու զանարիւն զենումն կատարելով. (Փիլ. ել.։)
Անարիւն զենման զքահանայութիւն աւանդեցեր մեզ. (Պտրգ.։)
Հոտոտեսցիս յայս նուէր բանի անարիւն զոհի. (Նար. ՁԸ։)
that cannot be revived, or rekindled, not renewable, extinct.
Այն՝ զոր դժուարին է կամ անհնարին արծարծանել, վառել, նորոգել զվառումն, կամ զթրծումն, եւ զո՛ր եւ է պակասութիւն.
Անարծարծելի է աղօտանալն։ Անարծարծելի է շիջուցեալս. (Նար. ՟Է. ԿԱ։)
Որպէս զթրծեալ աման խեցեղէն փշրեցայ անարծարծելի. (զոր ոչ լինի նորոգ զանգանել եւ թրծել). (Նար. Ի։)
simplicity;
rudeness.
ἁτεχνία, nulla ars, imperitia Անհմտութիւն արուեստի. արհեստ չգիտնալը. մարիֆէթսիզլիք, աճէմիլիք.
Եւ ոչ անարուեստութեան յարհեստի սահման. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)
Ի միջասահմանի կալով (մարդոյն) արուեստից միանգամայն եւ անարուեստութեանց. (Պիտ.։)
Խոհակերն՝ որ զանդամսն ոչ ուղիղ յօշիցէ, անարուեստութեամբն ի բազմաց եպերանս կրէ. (Երզն. քեր.։)
cf. Անարիութիւն.
Ցանկականին (չարութիւն) վաւաշոտութիւնն եւ անարութիւն, յորմէ լինի անձինն անրիաւութիւն. (Վահր. յար.։)
Խենեշութիւն եւ անարութիւն։ Անարութեան եւ իգութեան առաջնորդ։ Փոխեսցին միտք մեր յերկիւղէ եւ յանարութենէ յարութիւն եւ ի քաջալերութիւն։ Անարութիւն եղջերուաց. (Փիլ.։)
Անարութեան գործ։ Իւրով անարութեամբն լքուցանէր զձեռս մարտիկ նահատակացն։ Արութեան եւ ոչ անարութեան են ցոյցք. (Պիտ.։)
Զարութիւնս եւ զանարութիւնս. (Յհ. կթ.։)
that cannot be pronounced distinctly, difficult to articulate.
Աներեւակի նետիւք խոցոտեալ, անարտաբերելի մշտակիր բեւեռեալ. (Նար. ԻԳ։)
cf. Անարօր.
weakness, debility, lowness, inconsiderableness.
Յետնութիւն. տկարութիւն. խեղճութիւն. հագարէթ, ֆագըրլըգ.
Զօրացուցանէ զտկարութիւն մեր, եւ մոռանամք մեք զանաւագութիւն մեր. (Եփր. աւետար.։)
cf. Անբաժան.
ἁδιαίρετος, ἁχώριστος. indivisibilis, inseparabilis. Որ չէ՛ բաժանելի. անանջատ. անմեկնելի. անզատելի. անհատանելի ի մասունս. այրըլմազ, թագսիմ օլունմազ, լա իւնֆէք.
Յաղագս անբաժանելի եւ Սուրբ Երրորդութեանն։ Բնութիւնն մշտնջենաւոր եւ անբաժանելի։ Բաժանելով զանբաժանելին՝ ուրացան, եթէ Բանն մարմին եղեւ։ Անբաժանելի է մարմինն ի Բանէն։ Հոգի է Աստուած, նոյն ինքն անբաժանելի, ոչ ունելով տեղի՝ ուր ոչ է. (Աթ.։)
Անբաժանելի եւ միասնական Սուրբ Երրորդութիւն. (Նար. եւ Ժմ.։)
Աստուածութեամբն անբաժանելեաւ։ Անբաժանելի բղխումն. (Նար. ԽԸ. ՀԵ։)
Վասն այնր թագաւորութեան, որ կայ եւ մնայ յաւիտեան, եւ անբաժանելի է յառողէն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
Բազում եւ անբաժանելի էր լեալ սուգն. (Ոսկ. ի մելիտ.։)
Ելուզմունք բարունակացն ընդ գերակայ ծայրս ծառոցն շարամանեալք, ոյց գրեթէ անորիշ յիրերաց եւ անբաժանելի թուէր յանկութիւն. (Պիտ.։)
Սեռն որպէս սեռ՝ անբաժանելի գոլով, ոչ ունի զանազանութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ի քեզ միանալ անբաժանելի։ ՅԱստուծոյ միացեալք անբաժանելի. (Նար. ԻԴ. ՁԱ։)
indivisibility.
ἁμερεία, τὸ ἁχώριστον. indivisibilitas, inseparabilitas. Անբաժանելի գոլն՝ պէսպէս օրինակաւ. թագսիմ օլունմազլըգ.
Գերազանցեալ անբաժանութիւն բոլոր աստուածականին միութեան։ Վասն պարզութեանն եւ միութեան գերաբուն անբաժանութեանն. (Դիոն. ածայ.։)
Քանակութեամբ առեալն բաժանի. իսկ անբաժանութիւնն աներեւոյթ է մարմնոյ. (Մաքս. անդ։)
Ոչ ոք է ի մարդկանէ, որ ոչ որոշեաց զինքն յաստուածայնոյն կամաց ըստ մասին ինչ իրի կամ ժամանակի. բայց միայն Քրիստոսի անբաժանութիւն կամացն պահեցաւ. (Աթ. ՟Գ։)
cf. Անբաժ.
Առանց բաժնի մնացեալ. որ չառնու ինքեան բաժին կամ ժառանգութիւն. միրաստան քեսիլմիշ.
Ելանէ դուստր ի տան է, անբաժին եւս է ... Լիցի անբաժին առնուլ (զկոյս բռնաբարեալ). (Մխ. դտ.։)
Տարագիր առնէ (զորդի յանցաւոր), եւ անբաժին հանէ զնա. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Կամ անբաժ. անմասն. զուրկ. լագասըզ, պինասիպ.
Ոչ կամեցան զժողովեալսն անբաժին ի ժողովրդենէն առնել։ Անբաժին գնալ. (Լմբ. պտրգ.։)
իբր անբաժան. անբաժանելի. անքակ. անմեկնելի. ἁδιαίρετος, ἁμέριστος, ἁδιάζευκτος. թագսիմ օլունմազ, այրըլմազ.
Անքակ անբաժին ինքնութիւն. (Ագաթ.։ Նար. ԻԸ։)
Սուրբ Երրորդութիւնն եւ երանելի միասնականութիւնն՝ անբաժին եւ միաւորեալ է յինքեան։ Անբաժին է, եւ ի նմին ինքեան. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Զանբաժին բնութիւնն, եւ զանքակ թագաւորութիւնն. (Սեբեր. ՟Է։)
Թէպէտեւ յերկուց իրաց երեւի (այս ինքն իմանի), այլ ի միութիւն յանբաժին միացեալ. (Պրպմ. ԽԵ։)
Աստուածային բնութիւնն՝ անբաժին մնացեալ առ մարմինն եւ առ հոգին. (Զքր. թղմ.։)
Ծածկեալ յարգանդ սրբուհւոյ Կուսին, եւ ի ծոցոյ Հօր անբաժին. (Շ. խոստ.։)
Յառաջագոյն սահմանեցաւ յանբաժին նորա եւ հօր նորին խորհրդոց. (Աթ. ՟Ը։)
Որպէս զեղբարս հարազատ անբաժինս։ Անքակ սէր արասցուք ընդ Արշակայ, զի մինչեւ յաւիտեան անբաժին լիցի նա ի մէնջ. (Բուզ. ՟Դ. 16. 20։)
Անբաժին գանձ. (այս ինքն անշորթելի, անկապուտ). (ՃՃ.։)
Այսպէս եւ ի Հօրէ Աստուածութիւնն՝ անհոս եւ անբաժին հանդիպի. (Աթ. ՟Զ։)
Կամ միաձոյլ. անհատ եւ անբաժին էին մարմինքն զառաջինն։
Մարմինք անհատք եւ անբաժինք էին. (Եզնիկ.։)
cf. Անբախտ.
ԱՆԲԱԽՏ կամ ԱՆԲԱԽՏԵԼԻ. Իբր դժբախտ. հէգ. պահթսըզ, թալիհսիզ.
Անբախտի Եւտիքոսի արշիմանարիտին. (Ոսկիփոր.։)
Որ ի բարեբախտութեանն անբախտելի. (Ոսկ. սղ. ԼԸ.) յն. անբերելի ἁφόρητος.
unhappiness, misfortune, adversity.
ἁτυχία. infortumium. Անյաջողութիւն բախտի. վիճակ ձախող. դժբախտութիւն, ձախորդութիւն. պախթսըզլըգ. պէլա.
Յատուկ է փոքրահոգութեան՝ ո՛չ բարեբախտութիւն, ո՛չ անբախտութիւն կարելն բերել. (Արիստ. առաք.։)
Զանբախտութիւն քո թաքո՛, զի մի՛ զթշնամին քո ուրախ արասցես. (Ոսկիփոր.։)
simple, uncompounded.
Ոչ բաղադրելի, իբր պարզ, կամ անզուգական.
Որդի անբաղադրելի. (ՃՃ.։)
stupidity, irrationality, brutality.
Իսկութիւն եւ յատկութիւն անբանի. պակասութիւն մտաց եւ բանի նորա. եւ անտեղութիւն. ἁλογία. irationalitas
Սրտմտութիւն անասնոց՝ ամենայն անբանութեամբ է լի. (Դիոն. երկն.։)
Տղայն մերձ է յանբանութիւն սակս անկատար հասակին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Անբանութեան է՝ ոչ ի զօրութիւն դիտմանն հայել, այլ ի բառսն. (Դիոն. ածայ.։ Ուր եւ)
Անբանութիւն եւ անիմացութիւն " ասին իբր ի վեր քան զեղական բանաւորութիւն եւ զմիտս։
Յաւակնի կապտել զհայր ի յիւրմէ բանէն, եւ անբանութեանն բամբասանօք պատուել վարկանի զվեհին մեծութիւն. (Նար. ԼԴ։)
Կամ անմտութիւն. անպիտանութիւն.
Զանբանութիւն բազմաց ի մարդկանէ նշանակէ. (Լմբ. սղ.։)
Յանտեղիսն ճարտարագոյնք, եւ հանճարեղք յանբանութիւն. (Սարկ. պատկ.։)
Եւ իբր անխօսութիւն. անզգայութիւն. լռութիւն.
Մի յանդգնաբար խօսելով՝ անբանութեան մատնեցայց։ Դժոխական անբանութիւն ( ի գերեզմանի). (Նար. ԼԵ. ՂԲ։)
Չէ՛ իսկ արժան զայնքան առաքինութիւն այնպիսւոյ առն՝ անբանութեան տալ". այս ինքն լռել, զանց առնել իբր ոչինչ.
Քերականութիւն է հմտութիւն ... թուեցաւ ոմանց յանբանութիւն ածել փոխանակ առաւել գիտութեան. (Երզն. քեր.) իբր տալ լռել ի խօսելոյ՝ առ չդիտելոյ զկանոնս քերականութեան։
Մի՛ արդեօք յունական պերճ եւ ողորկ առասպելքն իցեն հանդերձ պատճառաւ. այլ ասես մեզ՝ պատճառս տալ անբանութեան նոցա. (Խոր. ՟Ա. 31։)
innocent, irreproachable;
— առնել, to exculpate.
Ազատ ի բասրանաց. անպարսաւ. անստգիւտ. անբաղայ. անարատ. անմեղադրելի. մահանասըզ. այըպսըզ.
Ի միտս անբասիրս սովաւ զձեզ հրաւիրեալ. (Յհ. կթ.։)
Անբասիր սրբութեամբ. (Վրք. հց. ԺԴ։)
Անբասիր կրօնաւորութեամբք։ Արդար է Տէր ի բանս իւր, եւ անբասիր ի յաղթութեան իւրում. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. հանգ.։)
Տո՛ւր ինձ, զճանապարհս իմ որ առ քեզ՝ անբասիր վճարել. (Էր ընդ եղբ.։)
cf. Անխօսութիւն.
ἁφθεγξία, ἁφωνία. insonantia, defectus vocis. Անբարբառն գոլ. անձայնութիւն. լռութիւն.
Աստուածայնոյն խաղաղութեան եւ լռութեան, զոր սրբազանն Յուստոս անբարբառութիւն կոչէ։ Անբարբառութիւն եւ անշարժութիւն անուանելով զխաղաղութիւնն Աստուծոյ. (Դիոն). եւ (Մաքս.։)
Եւ է խօշիւն՝ տրտմութիւն, անբարբառութեան արարող. (Նիւս. բն.։)
Եկաց առաջի ամբարիշտ Պիղատոսի եւ Հերովդի անբարբառութեամբ. (Համամ առակ.։)
cf. Անբարդ.
ԱՆԲԱՐԴ որ եւ ԱՆԲԱՐԴԵԼԻ. Որ չէ բարդեալ, կամ չէ բարդելի. անամփոփելի. ցիր եւ ցան, եւ անպարփակելի.
Որթն՝ անբարդ զօրէն սեղխենւոյ զերեսօք երկրի տարածեալ ի կոխումն. (Պիտ.։)
Թուականութիւնս՝ մտաց անբարդելիս. (Նար. ԻԷ։)
bad, wicked.
οὕκ կամ μὴ ἁγαθός, μὴ τ’αγαθόν, οὑ καλός, -ον, non bonus, -um. Ոչ բարի. որ չէ բարի. անբաժ ի բարւոյ. որ աղէկ չէ, աղէկ մը չէ. էյի օլմայան, էյի սայըլմազ.
Տանի զնոսա ի ճանապարհս անբարիս։ Ետու նոցա հրամանս անբարիս։ Յիշեսջիք զգնացս ձեր զանբարիս. (Առակ. ԺԶ. 29։ Եզեկ. Ի. 25։ ԼԶ. 31։)
Ո՛չ է հրոյ ցրտացուցանելն, եւ ո՛չ բարւոյ ինչ անբարի ածել յառաջ. (Դիոն. ածայ. ՟Դ։)
Անբարի բարերարութիւն, կամ արուեստ. (Խոր.։)
Զչար իշխեցողաց եւ զանբարեաց զկամս. (Շ. ատ.։)
Իրք աշխարհիս ամենայն անբարիք են։ Զանբարի ժամանակն զայն ի դէմս ածել. (Սարգ.։)
inexplicable, inexpressible.
insufficiency, incapacity.
Անձեռնհասն գոլ. տկարութիւն. յետնութիւն. նուաստութիւն. անկարութիւն.
Մառախուղ (յայտ առնէ) զայլոց անբաւականութիւն տեսութեանն։ Կամեցաւ ի ձեռն իմոյ անբաւականութեանս յայտնել զսուրբս իւր. (ՃՃ.։)
Առձեռն էր պատճառն՝ տկարութիւն մարմնոյ, եւ անբաւականութիւն բանի. (Երզն. քեր.։)
incomprehensible, immeasurable, infinite.
Անչափ. անբովանդակելի. անպարագրելի. եւ անճառելի. ἅρρητος.
Յաղագս անբաւելի՝ ինքեան եւ Հօր իւրոյ՝ մարդասիրութեանն. (Աթ. ՟Ը։)
Անբաւելի բնութիւն։ Անբաւելին երկնի եւ երկրի. (Շար.։)
Իսկութիւն անբաւելի։ Անբաւելի քաղցրութիւն։ Անբաւելի արեան վտակ. (Նար.։)
infinity, immensity.
ἁπειρία, τὸ ἅπειρον. infinitas, immensitas . Անբաւն գոլ. անչափութիւն. անսահմանութիւն Աստուծոյ. նիհայէթսիզլիք, հատսըզլըգ.
Ամենայն էիցս սկիզբն եւ վախճան՝ նախէն, բովանդակութիւն ամենայնի, եւ անբաւութիւն ամենայն անբաւութեան եւ բովանդակութեան գերունակապէս. (Դիոն. ածայ.։)
Երկդիմի անբաւութիւն տեսանի՝ ըստ սկզբանն եւ կատարածի։ Զանբաւութիւնն եւ զանանցանելին՝ անսկիզբն անուանեաց. (Ածաբ. ծն.։)
Կայ ի լիութեան իւրում եւ յանբաւութեան. (Յճխ.։)
Որ է փոքր առակ մեծութեան քումդ անբաւութեան։ Զանբաւութիւն մեծին սքանչացոյց. (Նար.։)
Անբաւութիւն մարդասիրութեան. (Արշ.։)
Զարարածոց ասի՝ իբր անթիւ եւ անհամար բազմութիւն. եւ մեծութիւն կամ ընդարձակութիւն յոյժ յոյժ.
Անբաւութիւն մարդկան. (Խոսր.։)
Անբաւութիւն ձկանց, յամօրաց. կամ գանձուց. կամ բիւրաւորաց հրանիւթից. (Խոր.։ Պիտ.։ Արշ.։)
Անբաւութիւն լայնատարած խորոց ծովու. (Պիտ.։)
Զջուրսն՝ որ իբրեւ զկատարս լերանց յայսկոյս եւ յայնկոյս բաժանեալ կային անբաւութիւնքն. (Ագաթ.։)
Անբաւութիւնք ծովուց։ Ջուրքն անբաւութեան։ Զանդունդս՝ եւ որ ի նմա են անբաւութիւնք։ Զոր չէ մարթ ի թիւ արկանել վասն անբաւութեան. (Նար.։)
Այսու յամբաւութիւն հանէ զբանն. (Լմբ.։)
Անբաւութիւն ծովուն. իբր ծով համատարած. պեղագոս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)
infrangible.
որ եւ ԱՆԲԵԿԵԼԻ. Անխորտակելի. անփշրելի. անեղծ.
Վէմ անբեկանելի. (Եպիփ.։)
Ոչ կարաց լուծանել զանբեկանելի կնիքն տէրունական. (Եղիշ. ննջ.։)
barrenness;
infertility.
intolerable, insupportable.
Զոր չէ մարթ բերել՝ կրել՝ տանել յինքեան. անտանելի. անբաւելի.
Բա՛րձ յինէն ողորմած զանբերելի ծանրութիւնս։ ԶԵրրորդութիւնն անզննելի զգայութեանց, անբերելի եղելոց. (Նար. ՀԵ։)
Մանաւանդ՝ անտանելի, որպէս անհանդուրժելի. անըմբերելի. սաստիկ յոյժ. չքաշուելու, չդիմանալու. չէքիլմէզ.
Անբերելի աղէտք. (Խոսր.։)
Անբերելի ցանկութիւն. (Իգն.։)
Անբերելի բողոքս աղաղակի։ Անբերելեացն տոյժ։ Զանբերելիսն յիշատակել. (Նար. ԻԱ. ԻԳ. ԽԹ։)
infertility, barrenness.
ἁφορία. infertilitas. Չունելն զբերս. անպտղութիւն. պակասութիւն արդեանց. հասըլսըզլըգ.
Ըստ խաղաղութեանն կամ ըստ պատերազմի, եւ կամ բերոց, եւ անբերութեանց։ Պտղոց անբերութիւն։ Անբերութիւնք բարեաց, եւ չարեաց բերք. (Փիլ. իմաստն.։)
Առընթեր կայ երկրագործութեան անբերութիւն. (Բրս. մկրտ.։)
Երկրի անբերութիւն պտղոց. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Նովին դարմանովքն՝ որովք խնամէր, տանջէ եւ խրատէ անբերութեամբն. (Յճխ. ՟Է։)
Ընդ երկրագործութեան լծակցի երբեմն եւ չարաչար վտանգ անբերութեանն։ Անբերութեանն դառնագոյն հարուած։ Անդաստանի անբերութիւն. (Պիտ.։)
Անբերութիւն բարեաց. (ՃՃ.։)
that cannot be blunted, unblunted, sharp.
Որ ոչ բթի. որ չէ՛ բութ. հատու. սո՛ւր. ազդո՛յ. որ չի գուլնար, չիգըլնալու, կտրուկ. քեսկին.
Անբթելի սուր ի ձեռին կալեալ. (Նանայ.։)
Զքառաթեւ զանբթելի զսրեալ արեամբ Որդւոյն Աստուծոյ զնշանն։ Անեղին արեամբն սրեալ անբթելի. (Զքր. կթ. խչ.։)
Զէն անբթելի միշտ ընդդէմ դիւաց գնդին. (Ի գիրս խոսր.։ եւ Գանձ.։)
Անբթելի պահել զմարմինս իմ. (Ոսկ. լս.։)
incurable.
Անբժշկելի հիւանդութիւն, կամ չարութիւն. (Ոսկ. յհ.։ Փիլ.։)
Անբժշկելի չարիք, կամ հեղգութիւն. (Պիտ.։)
Մեղօք վտարանդի լինել անբժշկելւովն։ Ծանուցեալք զանբժշկելի միտս հեթանոսացն. (Յհ. կթ.։)
Զանբժշկելիսն հատանել. (Իգն.։)
Ապականեալն յանբժշկելեացն՝ ի բաց հատանի. (Յճխ. ԻԳ։)
Որպէս զանբժշկելի մանրեցեալ։ Կրճումնն ատամանցն անբժշկելի. (Նար. Ի. ՀԹ։)
Զի՛նչ տապար. անբժշկելի անձին ի բաց հատումն. (Ածաբ. յայտն.։)
Ախտանալն ոչ այնքան չար է, որքան անբժշկելին մնալ. (Ոսկ. ես.։)
incurability.
Անբժշկելին գոլ. անբժշկական ցաւ կամ ախտ. անյուսութիւն առողջութեան.
Եհար նա զերկիր Եգիպտացւոց հարուածովք անբժշկութեան. (Յուդթ. ՟Ե. 11։)
Մի՛ գուցէ եռացեալ խաղաւարտիւք՝ ի ներքս ածիցես զանբժշկութիւն. (Ածաբ. յայտն.։)
Չէ առողջութիւն, այլ ամենեւին անբժշկութիւն։ Զառողջութեանն անբժշկութիւն։ Զանբժշկութիւն հարուածոց օձին։ Զանբժշկութիւնն ազդել լքելոյս։ Փտեցան վէրք իմ ի յանզգամիս անբժշկութիւն. (Նար.։)
Վասն անբժշկութեան ոգւոց նոցա տարակուսի. (Մխ. երեմ.։)
Անդամ ապականեալ եւ ախտացեալ զանբժշկութիւն՝ ոչ կարէ պահել զյօդակապութիւն գլխոյն. (Սկեւռ. յար.։)
cf. Ամբիծ.
ԱՆԲԻԾ cf. ԱՄԲԻԾ, եւ ԱՆԱՐԱՏ. ἅμμωμος. imaculatus եւ ἅσπιλος. (լծ. անսպի). (՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 14։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 19։ ՟Բ. Պետ. ՟Գ. 14։) Եւ ἁθῷος իբր անմեղ. անպարտ. քաւեալ. (Սղ. ՟Ժ. 8։ ՟Ժ՟Ե. 26։ ՂԳ. 23։ ՃԵ. 38։)
Անբիծ է, այս ինքն անարատ. (Խոսր.։)
Կեանս անբիծս. (Ագաթ.։)
Անբիծ բնութեամբ։ Անբիծ յանմաքուր շաղախմանէ. (Պիտ.։)
Անբծաց ընտրութեան։ Ի նպատակն վարուցն անբծաց։ Զանբիծ հաւատս։ Անբիծ դաւանութիւն։ Անմեղս եւ անբիծս ընդ հովանեաւ սորին բազմեցո՛. (Նար.։)
depopulation.
cf. Անբովանդակ.
որ գրի եւ ԱՆԲԱՒԱՆԴԱԿԵԼԻ. ἅπειρος, ἅπλετος, infinitus, immensus. Զոր ոչ լինի բովանդակել՝ պարագրել կամ լնուլ. անբաւ. անեզրական. անչափ. անսահման. անհուն, եւ անհաս. անճառ. անիմանալի. որ չամփոփուիր տեղով կամ խելքով. հիչ պիր եէրէ՝ ագըլա սըզմազ, ֆէհմ օլունմազ.
Աստուածպետականին լուսոյ անբովանդակելի եւ առատ անդունդքն։ Անբովանդակելի լուսոյն (հաղորդութեամբ)՝ համեմատաբար լցեալ. (Դիոն.։)
Որ յարարածոց ես անբովանդակելի. (Շար.։)
Յամենեցունց անբովանդակելի. (Մաքս.։)
Ո՛րպէս անբովանդակելին բովանդակեցաւ. (Սարգ.։)
Անբովանդակելոյն՝ եւ բարերարելն է անճառելի. (Նար.։)
Լայնաբար եւ զայլոց իրաց.
Անբովանդակելի է ըստ մասինն տարբերութիւն (անհատից)։ Անբովանդակելի է ուրեմն եւ պատշաճ նախախնամութեան նոցա բան. իսկ եթէ անբովանդակելի, (ապա) եւ անգիտելի մեզ. (Նիւս. բն.։)
Քո են այս ամենայն բարութիւնք անբովանդակելիք. (Նար. ԼԷ։)
Ո՛վ անբովանդակելի տրտմութեանս, Աստուած զղջանայ անզղջանալի բնութիւնն. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)
Նոքա՝ որ արդարքն էին, անբովանդակելիք էին յուսով եւ հաւատով. (Վրդն. դան.։)
infinity, immensity.
Զնեղութիւնս անբով՝ յանձին ունելով. (Գանձ.։)
Անպարագրութիւն. անչափութիւն. անսահմանութիւն. ըստ յն. անհնութիւն կամ անբաւութիւն կամ անեզրականութիւն. ἁπειρία. infinitas.
Բովանդակութեան հակակայ անբովանդակութիւնն ... իսկ Աստուած զամենայնիւք գերազանցեալ է. քանզի ի նա բովանդակ ամենայն, եւ անբովանդակութիւն է յամենեցունց անբովանդակելի. (Մաքս. ի Դիոն.։)
Յամենեսեան ընկալեալ լինի ... յորմէ յայտ է անբովանդակութիւնն. (Առ որս. ՟Զ։)
incurable, irremediable.
Զանբուժ տրտմութիւնն կրիցէ. (Ոսկ. գծ.։)
Զանբուժականն մարմնեղէն ախտին ի մարդկեղէն դեղարանաց. (Սհկ. գալստ.։)
Անբուժելի վտանգ, բեկութիւն, դատաստան, կատաղութիւն. (Պիտ.։ Նար. ՟Ը։ Կամրջ.։ Արծր.։)
Զի մի՛ ինչ անբուժելի կրեսցեն. (Փիլ. լիւս.։)
Զի մի՛ հարցիք յօձէն չարաթոյն եւ անբուժելի. (Երզն. լս.։)
unsuccessful, unsatisfied.
ԱՆԳԱՄԱԳԻՏ ԱՆԳԱՄԱԳԻՒՏ. Ուր չիցէ մարթ գամագիտ լինել, կամ կռիւ ոտից գտանել. անըմբռնելի. անձեռնհաս.
Տուեալ պատերազմ ընդ քաղաքին զտարի մի, անգամագիտ լինելով դառնայ. (Արծր. ՟Դ. 1։)
Նաեւ տէրունեան դրոշմն, զի անգամագիտ լիցի գողոց. (Լծ. ածաբ.։)
Անգամագիւտ էր Յոբ ի չարէն խնամօքն Աստուծոյ. (Տօնակ.։)
Անգամագիւտ պատառօղ նորա ժանեաց ի բնաւիցն կացեր արկածից. (Կկեւռ. աղ։)
cf. Անգայթ.
rarefaction;
liquefaction.
Որ ոչ գայ ի խոնարհ. անխոնարհելի. որ չիճըկիր. եկիլմեզ.
Անխոնարհ եւ վզան եւ անգայ, նմանեալ կաղնւոյ՝ որ բեկցի յառաջ քան զխոնարհելն եւ զգալ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 161։)
Անգայտն գոլ. անօսրութիւն. նօսրութիւն. ցանցառութիւն. սէյրէքլիք. μανότης, ἁραιότης. raritas, laxitas
Ունել հրոյ՝ սրութիւն, անգայտութիւն, շարժութիւն. երկրի՝ բթութիւն, խտութիւն, կայս։ Արտաշնչութիւն, ըստ որում շոգիք իմն բազում ի ձեռն անգայտութեան մորթոյն թափանցիկ լինին. (Նիւս. բն.։)
Կարկուտ լինի ըստ ձիւնաբերին՝ դառնալով ի թաղկմանէ անգայտութեան ի սերտութիւն. (Արիստ. աշխ.։)
Ընդ անգայտութեան ցան եւ ցիր հողոյն երկրի խառնեալ. (Շիր.։)
Որպէս անգայտութիւն օդոյ յամենայն տեղւոջ հեղլով, եւ ոչ հեռի գոլով յումեքէ. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Անգեղազէշ.
cruelty, inhumanity.
ἁποτομία. crudelitas, acerbitas. Պակասութիւն գթոյ. անողորմութիւն. անագորունութիւն. անխնայութիւն. մէրհամէթսիզլիք.
Եղեւ ողորմած քահանայապետ, ոչ եւս օրինականացն անգթութեանց իշխել հրամայեալ. (Պրպմ. Լ։)
Որ գթած է բնութեամբ, անգթութիւն երբէք առ մեզ ոչ ցուցանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Ողորմութիւն յանգթութեան։ Զանգթութեանն իմ չարիս կրկնէ։ Եւ այլ ոմն անգթութեամբ. (Նար. ԼԱ. ՀԱ. ՁԶ։)
not described, not marked, not written;
that cannot be marked, hard.
Ուր ոչ գծէ երկաթ. կարծր յոյժ. անգծելի.
Մարմինն էր քան զանդամանդ անվթար եւ անգիծ. (Փիլ. սամփս.։)
Անգիծ եւ լպրծոտ լակոնացի վիմաց. (Մագ. լ։)
Եւ որ չունի զարտաքին նշանս երեւելիս. լռիկ. անբարբառ.
Հուր ծախիչ է եղեգան, եւ անգիծ արտասուք՝ ամենայն երեւելի եւ իմանալի մեղաց եւ աղտոյ. (Կլիմաք.։)
inestimable, invaluable, without price.
Որոյ չիք գին. պատուական. մեծագին. պահասըզ, փէք գըյմեթլի.
Անգին գանձ. (Նար. խչ.։)
Անգին մարգարիտ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
Առանց գնոց. ձրի. ճապա.
Զանգին եւ զձրի զԱւետարանն քարոզելն. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Ձրի եւ անգին տուեալ ի ժառանգութիւն. (Երզն. լս.։)
that befits, becomes God.
θεοπρεπής deum decens Վայելուչ կամ վայելչական Աստուծոյ. որ ինչ աստուծոյ վայե՛լ է, եթէ՛ ի կողմանէ իւրմէ, եւ եթէ ի կողմանէ մերմէ.
Այսպիսեօք անուամբք ճշմարտապէս աստուածավայելչիւք. (Պրպմ. ՟Ժ՟Գ։)
Աստուածավայելուչ փառք, վարդապետութիւն, կամ տեսութիւն, կամ գեղեցկութիւն. (Խոր. հռիփս.։ Մագ. ՟Խ՟Գ. ՟Հ՟Բ։ Դիոն. երկն.։)
Յաստուածավայելուչ կրիցն ոչ անկանէր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
Զաստուածավայելուչսն թէ զիա՛րդ են, չկարեմք իմանալ. (Խոսր.։)
Երգս աստոածավեյելուչս. (Պիտ.։)
Առանց արժանաւոր եւ աստուածավայելուչ զգուշութեան մերձենալով (ի մարմինն Քրիստոսի). (Սարկ. քհ.։)
Ածավայելուչ համարեսցի ըզգործսն։ Ո՛վ աստուածավայելուչ օրինակի (Աբրահամու) յարժանաւորութիւն եւ ի մարդասիրութիւն. (Փիլ. լին.։)
that hates God.
Ատելի Աստուծոյ, կամ ատեցօղ Աստուծոյ. որպէս θεομισής qui deum odit մանաւանդ θεομισής, θεομίσιτος, θεοστυγής deo odiosus, vel invisus
Զայսպիսիս ասել՝ ոչ միով իւիք արդարագոյնք, այլ՝ աստուածատեացք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Չարախօսք, աստուածատեացք (այսինք ատելիք Աստուծոյ). (Հռ. ՟Ա 30։)
Աստուածատեաց խորհուրդ, կամ մարդ, կամ դեւ, գունդք։ Մարդիկ աստուածատեացք. (Փարպ.։ Կլիմաք.։ Պրոկղ. ի ստեփ.։ Լմբ. սղ.։)
ընդ աստուածատեցին զշոգմոգսն ի կարգ արկանէ. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
that has seen, that sees God.
θεόπτης qui deum videt Տեսօղ Աստուծոյ՝ ո՛ր եւ է օրինակաւ. Ի նոյն միտս թարգմանի սովորաբար անունս ԻՍՐԱՅԷԼ, որպէս եւ Տեսանօղ կոչիլն մարգարէից. զԱստուած տեսնօղ, Աստուծոյ հետ տեսնուօղ.
Իսրայէլ աստուածատես թարգմանի. եւ նա հաւատովք տեսանէր զԱստուած. (Կիւրղ. ծն.։)
Աստուածատես մարգարէից։ Ամենայն աստուածատես կատարելոցն նմանութեամբք երեւալ։ Առեալ աստուածատեսացն զաստուածատուր աւետիսն. (Ագաթ.։)
Յաստւածատեսիցն առաքելոցն եւ մարգարէից. (Շ. հրեշտ.։)
Ամենայն աստուածատեսաց եւ աստուածասիրաց անձինք. (Լմբ. սղ. ՟Ծ՟Գ։)
ՈՒրախ եղիցին զօրութիւնք աստուածատեսք (այսինքն հրեշտակք). (Թղթ. ատր. առ Շ։)
Յաստուածատես երեսսն (Մովսեսի). (Հ. կիլիկ.։)
Եզեկիէլ աստուածատես գուշակմամբն բարբառէր. (Վրթ. քերթ.։)
Սրբոյն եւ աստուածատեսին եղիայի. (Կլիմաք.։)
Զի զամենեսեան յիսրայել անուան աստուածատեսս գրեսցէ. (Ագաթ.։)
Մանաւանդ զանձինս մեր բարեգործիցեմք՝ աստուածատեսս առնելով. (Ածաբ. յայտն.) θεοειδής
given by God, infused.
θεόσδοτος, θεόδοτος, θεοδόσιος. a deo, sive divinitus datus. ՅԱստուծոյ տուեալ. Աստուածապարգեւ. աստուածաձիր. աստուածաշնորհ. աստուածաւանդ.
Աստուածատուր պարգեւք, կամ գանձ. գիրք, պատգամք, ի սինայէ աստուածատուր. (Յճխ. ՟Բ։ Պրպմ. ՟Խ՟Զ։ Եւս. քր. ՟Ա։ Եզնիկ.։ եղիշ. ՟Բ։ Անյաղթ բարձր.։)
Աստուածատուր հրաման, նշանագիր, իմաստութիւն, աւանդութիւն. (Կորիւն.։)
Աստուածատուր աջողութիւն, կամ զօրութիւն. (Փարպ.։ Դիոն. երկն. ՟Գ։)
Իսկ իբրեւ յատուկ անուն՝ ԱՍՏՈՒԱԾԱՏՈՒՐ, նոյն է ընդ ԹԷՈԴՈՍ.
made by God;
that deifies.
Աստուածարար պարզութիւն։ Լոյսն, եւ աստոածարարն, եւ պատճառն. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. ածայ.։)
Պարգեւք աստուածային եւ աստուածարար։ Աստուածարարք են եւ արդարացուցիչք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա. եւ ՟Թ։)
Աստուածարար հոգի. (Վրդն. սղ.։)
Ի պարզն ժողովեսցէ միութիւն, եւ աստուածարար մաքրութիւն. (Երզն. մտթ.։)
Յաստուածարար սքանչելեացն բազումք են՝ զոր իմանամք, եւ բանիւ ասել անկարանամք. (Տօնակ.։)
Արուեստիւ քննելի է զաստուածարար էութիւնս երկնաւորացն եւ երկրաւորացս. (Երզն. քեր.։)
to make a god of any thing, to deify, to admit into the number of gods, to idolize.
Աստուածային հաղորդութիւն աստուածացուցանելով զամենեսին՝ որք ի նայն յարձակին. (Դիոն. եկեղ. ։)
Հաւատովք որդիս ըստ շնորհաց աստուածացոյց ... որ եւ զիս աստուածացուսցէ. ըստ այսմ օրինակի սուրբքն Աստուած, այլ ոչ ըստ անզուգական արարչութեան. (Եղիշ. մկրտ.։)
Ես աստուածացուցի զձեզ, մարմնովս իմով ընդ Աստուած խառնեցի։ Յետ քո աստուածացուցանելոյ շնորհիդ. (Լմբ. սղ.։)
Աստուած մեր ի սկզբանէ աստուածացուցանել կամեցաւ զմարդն ի ձեռն պատուիրանին պահպանութեան. եւ իւրով մարմնանալովն եւ մկրտութեամբն աստուածացոյց զմարդն. (Լաստ. ըթիերց։)
Եւ Միաւորե բանին զմարմին ընդ աստուածութեան իւրում, կամ անձնաւորել զմարդթութիւն զոյգ ընդ աստուածութեան.
Եկեալ Աստուած հանդերձ առեցելովն, յորոց մինն աստուածահանդերձ առեցելովն, յորոց մինն աստուածացոյց, եւ միւսն աստուածածացաւ. (Ածաբ. ծն.։)
Միացուցանէ ընդ ինքեան զմարդկային բնութիւնս՝ աստուածացուցանելով զնա. (Շ. թղթ.։)
Էառ բանն զդատապարտեալ բնութիւնս եւ իւրացոյց, եւ աստուածացոյց. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Եւ ի սուրբ խորհրդեան Փոխարկել Քրիստոսի զհացն՝ մարմին իւր աստուածային.
Զմարմինս աստուածացոյց, երկրային տարրն աստուածացաւ. (Լմբ. պտրգ.։)
Գայիոս զանձն աստուածացոյց. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Մի՛ զլուսաւորս այսուհետեւ աստուածացուսցեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Աստուածացուցին ոմանք զչորս սկզբունս, զերկիր եւ զջուր եւզօդ եւ զհուր։ Ինքնասէրք զիւրաքանչիւր ոք ի զգայութեանցն աստուածացուցին. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. բագն.։)
Առին պատճառք զհիւղեայն աստուածացուցեալ պաշտեցին ասորիք. (Խոր. ՟Ա 13։)
Զոր կամի՝ աստուածացուցանէ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Զպիտանիս ի տարերաց աստուածացուցին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ցանկութեամբ աստուածասիրութեան զամենայն նիւթս աստուածացուցին. (Լմբ. սղ.։)
given, transmitted or taught by God.
Աստուածաւանդ կրօն, կամ գործ, կրթութիւն, պատուիրան, կանոն, աւետարան։ Զպատգամսն աստուածաւանդս. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ եկ։ Նար. ՟Ղ՟Բ։ Խոսրովիկ.։ Լմբ. հանգ.։)
Ոչ է օրէն աստուածաւանդից կարգաց փոխիլ։ Աստուածաւանդքն ասացեալք (այսինքն աստուածաշունչ գիրք)։ Ի յաստուածաւանդիցն ասացելոց. (Դիոն.։)
that drives away, that causes God to remove far off;
unpleasant to God.
bright, brilliant, that shines divinely.
Աստուածափայլ պայծառութիւն. (Նար. կուս.։)
who preaches God.
Քարոզ Աստուծոյ. որ քարոզէ զԱստուած եւ զաստուածայինս.
divine;
deist.
θεῖος. divinus. Աստուածական. աստուածային. աստուածեղէն.
Աստուածութեան իմաստասիրութիւն կամ հոմանմանութիւն. (Մաքս. եկեղ.։)
Աստուածութեան աջ, կամ վճիռ, հարուած, լոյս, խնամք եւ այլն. (Նար.։)
divine.
Ասստուածեղէն բնութիւն, կամ հոգի։ Ուխտ աստուածեղէն։ Ի միջոյ խորհրդականաց քոց աստուածեղինաց։ (՟Բ. Պետ. ՟Ա 4։ Եւ. ՟Լ՟Ա 3։ Առակ. ՟Բ 17։ Իմ. ՟Ժ՟Բ 5։)
Այսու նմանութեամբք տեսանէին (զԱստուած) մարդք աստուածեղէնք. (Եփր. ծն.։)
Աստուածեղէն շնորհք, խրատ, բան, փառք, բազուկ, իմաստութիւն. կամ արքայութիւն, կամք, կամ կրօնք, օրէնք, գիրք, պատգամք, գանձ. կամ տառ. կամ անձրեւ. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա։ Փարպ.։ Մագ. ՟Ի՟Զ։ Նար. ՟Լ՟Է։)
Աստուածեղէն վարդապետն (Քրիստոս). (Բուզ. ՟Դ 15։)
that has received God;
received or accepted of God, agreeable to God.
ὀ, ἠ θεόδοχος, θεούδοχος deicapax, deum suscipiens եւ θεόληπτος deocaptus, divino numine afflatus Որոյ ընկալեալ է յինքն զԱստուած եւ է օրինակաւ. աստուածունակ. աստուածակիր. աստուածազգեց. աստուածարեալ.
Ի տեսութիւն կենդանականի եւ աստուածաընկալ մարմնոյն եկաք. (Դիոն. ածայ. ՟Գ։)
Աստուածընկալ մարմին զսուրբ աստուածածինն կոչ ։ (Մաքս.)
Այսօր սիմէոն աստուածընկալ՝ երեւեալ աթոռ քերոբէական. (Գանձըն։)
Աստուածընկալ իմացութիւնք։ Ոմն յաստուածընկալ մարգարէիցն։ Աստուածընկալ եւ աստածային օրհնաբանօղ կոչիւր (յեռոթէոս). (Դիոն.։)
that has received or embraced God.
Ունօղ զԱստուած յինքեան. աստուածընկալ. աստուածակիր. θεούδοχος , եւ այլն.
Աստուածունակ խաչ, կամ քառադրութիւն (խաչ). (Շ. բարձր.։ Նար. խչ.։)
Աստուածունակ մարմին (կուսի)։ Այս տապան աստուածունակ (սուրբ կոյս). (Ճ. ՟Ժ.։)
Աստուածունակ. իբր Աստուածանման. աստուածային. աստուածապարգեւ. աստոածահաճոյ. սուրբ.
Ի չքնաղ նկարակերպութենէ աստուածունակ դիմացն. (Ճ. ՟Ա.։)
Աստուածունակ շնորհիւ առլցեալ. (Անան. եկեղ։)
Զաստուածունակ կամիս անխոտորնակս զհայցողին հրատարակեցին. (Նար. խչ.։)
instructed by God.
Զի դուք ինքնին իսկ աստուածուսոյցք էք առ զմիմեանս սիրելոյ. (՟Ա. Թես. ՟Դ 9։)
Աստուածուսոյց իմաստութիւն, կամ քարոզութիւն. (Ագաթ.։ Փարպ)
heavenly, by God, of God, divinely.
մանաւանդ ՅԱՍՏՈՒԱԾՈՒՍՏ. θεόθεν divinitus Առ ի յԱստուծոյ. յԱստուծոյ անտի. եւ Որ ինչ է յԱստուծոյ.
Երկնաւոր աստուածուստ պսակօք պատուեալ։ Յերկնից աստուածուստ վկայեալ. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)
Յաստուածուստ պսակեալ, կամ շարժեալ. (Յհ. կթ.։ Դիոն.։)
Յաստուածուստ ամենաբարի գանձուցդ։ Յաստուածուստ հնարաւորուեանց. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Խ՟Դ։)
atheist;
apostate.
Աստուածուրաց այր, կաս մարդիկ, խաբեբայ. (Փարպ.։)
Վասն սուտ եղբարց աստուածուծացից. (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ։)
Եւ ազդեցաւ այն բռնաւորին՝ յուլիանու աստուածուրացին. (Գանձ.։)
theocratical.
θεαρχικός summae divinitatis, divinissimus Սեպհական պետութեան Աստուծոյ. աստուածավայելուչ. եւ Ունակ աստուածային պետութեան, ամենիշխան. որ ասի զԱստուծոյ եւ զաստուածայնոց. ԶԱստուծոյ, զոր օրինակ,
Ինքն Յիսուս՝ աստուածապետականն միտ։ Աստուածպետականն զօրութիւն. (Դիոն.։)
Յայտնի եղեւ աստուածպետականին Յիսուսի կեանքն ի մարմնի մերում. (Եղիշ. դտ.։)
Աստուածպետականն Յիսուս. (Մագ. ՟Ա. ՟Դ։)
Աստուածպետական Սուրբ հոգի. (Զքր. կթ. մկրտ. (զոր մարթ է իմանալ եւ առանց բարդութեան.)
որպէս եւ ի (Շար.) ասի.
Րամից բոլորից տիրապէս աստուածպետական։)
Աստուածպետականին բնութիւն ծածկեալ է յեղականացս. (Շ. հրեշտ.։)
Եւ զաստուածայնոց. զոր օրինակ,
Աստուածպետականացն արդարութեանց։ Աստուածպետականի ճառագայթին։ Ըստ աստուածպետականց օրինաց. (Դիոն.։)
Աստուածպետական իշխանութիւն, կամ տառ, կամ ձայն. (Մագ. ՟Ի՟Ե. խ։ Շ. հրեշտ.։)
divinely, godly.
Աստուծօրէն ինձ հրաշագործել. (Նար. ձ։)
ԱՍՏՈՒԱԾՕՐԷՆ. ա. Աստուածակերպ. աստուածավայելուչ. աստուածային.
Աստուածօրէն իմն պատուով պատուեցին. (Յհ. իմ. պաւլ.)
Աստուածօրէն հրաշակերտութիւն։ Ազդմունս աստուծօրէն պարածանօք. (Նար. ՟Ժ՟Թ. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ։)
Եւ Որ ինչ է ըստ օրինացն Աստուծոյ. θεονομικός divinae legis
Որպէս աստուածօրէն կարգի օրինադրեցելոյ (այսինքն օրինադրողի) զնա. (Դիոն. երկն. ՟Դ։)
cf. Աշտուճ.
Անարժան եւս համարել զինքն մարմնական կերակրոյ, որ է աստուճ հաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Ուխտն թանահատի վանից՝ միայն աստուճ հացիւ, եւ լոկջրով վճարէին զպէտս իւրեանց. (Ուռպ.։)
hence, thence
Կամ Յայսմ բանէ. ի բանէ աստի. բանիւս այսուիկ. յայսմանէ.
ἕνθεν, ἑνθένδε, ἑντεῦθεν hinc, inde Աստի. ի տեղւոջէ աստի. յայսմ վայրէ. ի կենաց աստի. եւ Յայսմ կողմանէ. աստից, ասկից.
Ողջանդամ աստուստ ճողոպրել։ Զաստուստն առնելով զրաւումն. (Պիտ.։)
աստուստ տեսեալ զտանջողականն կշտամբութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Թ։)
Ի վերուստ խօսի ընդ մեզ, եւ ոչ աստուստ յաշխարհէս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։)
Մինչեւ համբարձեալ աստուստ առաջի Քրիստոսի կացցես. (Կլիմաք.։)
Աստուստ ոք զսա տեսցէ դիւրապէս. (հց) ո՞ւ ստ. (պխ) ուստի իսկ եւ զքաղաքացն աճմունս, եւ այլն. (Պղատ. օրին, ՟Գ։)
Աստուստ եւ քաղաքացն յօրինին կաճառք։ Աստուսի է ճանաչել. (Պիտ.։)
Զպտուղն աստուստ բացատրեաց մեզ, քանզի որ զձեզ ընդունի ասէ, զիս ընդունի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 26։)
ԱՍՏՈՒՍՏ. իբր Աստ. աստանօր. յայսմ վայրի. յայսմ կողման կամ յայս կոյս.
Աստուստ տարակուսին ոմանք։ Աստուստ պարտ է գիտել. (Սահմ. ՟Է. ՟Ի. (որք հային եւ ի ՟Բ նշ։))
Աստուստ վերստին առ նոյն հեծութիւն մատուցեալ։ Բեւեռեալ աստուստ ընդ հոգւոյս։ Խոնարհեալ ի վերուստ՝ աստուստ ի ստորինս։ Աստուստ ապշեալ, եւ անդանօր լքեալ։ Զաստուստ պարարեալս անդ ձգեալ հալեն. (Նար.։)
Որ յաղթէ ցանկութեան չարի, ե՛վ նախ քան զարքայութիւնն արդէն իսկ աստուստ կթէ զպտուղն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 26. 46։ էԲարձեալ զկրտսեր մանուկն յուս իւր, զմիւսն աստուստ թոզոյր. Ճ. ՟Ա.։)
fleece, wool.
(իսկ ասուի եւ ասուոյ՝ են կրկին սեռական, եւ ածական՝ իբր ասրեղէն) ἕριον lana Բուրդ ոչխարաց. գեղմն. գզաթ. մանաւանդ կտրեալ եւ մաքրեալ՝ սպիտակափայլ. որպէս եւ հանդերձն ասրեղէն։ (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Է 14։ Առակ. ՟Լ՟Ա 13։ Ես. ՟Ա 18։ եւս եւ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ 53։)
Զկաթնդ ուտէք, եւ զասրդ ագանիք. (Եզեկ. ՟Լ՟Դ 13։)
Զգոյն սպիտակութեան ասուն առանձնակի յիշել. (Խոսրովիկ.։)
Խոյն առանց տրտմութեան մերկանայ յասրոյ անտի իւրմէ. (Վեցօր. ՟Զ։)
Յասրոյ, եւ ոչ ի կտաւոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
Յասուն սպիտակութիւն. Ածաբ. մկրտ.։ եւ Անան. նին.։
lanigerous.
Որ բերէ յիւրմէ զասր. Բուրդ բերօղ՝ տուօղ.
Ասրաբեր եւ ձեռնընդել ոչխարացն. (Նիւս. երգ.։)
dealer in wool.
ἑριουργός lanificus Որ գործէ գործէ գործ ասրեղէն. Բրդե բան շնիօղ.
Ասրագործ ոմն գործէր ի տան նորա։ Մղեալ ընկէց զասրագործն ի վերուստ ի վայր. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Գ։)
lanigerous, woolly;
woollen.
ԱՍՐԵԱՅ ԱՍՐԵՂԷՆ εἱρίνεος, ἑροῦς laneus Որ ինչ է յասրէ. ասուի. ասուեայ. ասուեղէն. Բրդէ, բրդղէն.
Նիւթք մետաքսէնց, ստեւք ասրէից. (Նար. մծբ.։)
Զցեցակեր ասրեղէն հանդերձն. (Եղիշ. յես.։)
Ասրեղէն պատուական։ Անարգ ասրղէն. (Մխ. դտ.։ Թէ՛ ասրեղէն իցէ, թէ՛ կտաւեղէն. Կանոն.։)
cf. Ասրեայ.
ԱՍՐԵԱՅ ԱՍՐԵՂԷՆ εἱρίνεος, ἑροῦς laneus Որ ինչ է յասրէ. ասուի. ասուեայ. ասուեղէն. Բրդէ, բրդղէն.
Նիւթք մետաքսէնց, ստեւք ասրէից. (Նար. մծբ.։)
Զցեցակեր ասրեղէն հանդերձն. (Եղիշ. յես.։)
Ասրեղէն պատուական։ Անարգ ասրղէն. (Մխ. դտ.։ Թէ՛ ասրեղէն իցէ, թէ՛ կտաւեղէն. Կանոն.։)
cf. Ասացուած.
Ասացուած. ասութիւն. բան. խօսք.
Ներբողականց ի մէնջ արժանիեղեն ասից։ Ո՞վ մեզ օգնեսցէ, ախտակցելով ասիցս. (Խոր. ՟Ա 2։ ՟Գ 68։)
Յօգաւոր ասիւք պատշաճեմք։ Պիղծ ասիցն. (Խոսր.։)
Ըստ ասից մեծին դանիէլի. (Նար. ՟Է։)
to be capable, to be clever.
ռմկ. ատիկել. cf. ԱՏԱԿ ԼԻՆԵԼ.
Ոչ այնչափ զսա փրկութիւն քաղաքին ուրախ առնել ատակէր. (Փիլ. յովն.։)
Ոչ ընդ ամենայն յունականսն անցանել ատակեալ սակս կարճրութեան ժամանակին։ Ոչ այնչափ ատակեաց աճապարել. (Խոր. ՟Գ 1. 46։)
matter;
timber;
timber-work, carpentry.
ὔλη materia, lignum Նիւթ, մանաւանդ փայտեղէն. փայտ անատառի կարծր՝ ի պէաս կերաս կերտուածոյ. (ուստի Ատաղձ ռամկօրէն է կարծր, պինդ, խիստ). թ.
Հատանել զգեղեցիկ գեղեցիկ աստաղձս ի լեռնէն, ի յարկս շինուածոյն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Իմաստուն ճարտարապետ պիտանացու ատաղձ, եւ առնիցէ անօթ ինչ. (ՃՃ.։)
Ոչ զարարիչն յայտ առնէ, այլ զնիւթ եւ զատաղձ ինչ՝ յորմէ լինիցի։ Ոչ նիւթն եւ ատաղձ արոեստաւորացն իցէ ... Ամենայն նիւթք եւ ատաղձք եդան առաջի յԱստուծոյ, եւ արուեստն ի մտաց մարդկան ծնաւ. (Սեբեր. ՟Ե. ՟Գ։)
carpenter, joiner.
ὐλοτόμος lignarius Որ յատաղծից գործ է ինչ կամ հիւսնէ.
Ապա թէ ոք ատաղձագործ հիւսն (յն. մի բառ) զփայտ ինչ գեղեցիկ սղոցեալ՝ քերեաց ճարտարութեամբ զամենայն կեղեւ նրոա. (Իմ. ՟Ժ՟Գ 11։)
cf. Ատամնահան.
ὁδοντάγρα forceps dentalis Գործի հանելոյ զատամունս. որպէս աքցան, եւ այլն.
Խոցիչս, շամփուրս, ճանկս, ատամահանս. (Հ=Յ. փետր. ՟Ի՟Ե.։)
to bite.
Խածանել ատամացի, կամ ծակոտել ատամամբք. խածխծել.
Որպէս որ երկնէն՝ ոչ առ ատելոթեան ինչ ատամացէ զսպասաւորն, այլ առ կարեացն աղետի. (Կիւրղ. թագ.։)
that sets the teeth on edge.
Որ ինչ կարծրութեամբ կամ թթուութեամբ խանգարէ եւ անգործ առնէ զատամունս.
Աւազ ինչ ատամնառու. (Նար ՟Ձ՟Բ։)
toothed, notched, dented.
Ատամնաւորի եւ աճեցելոյն մատուցանէ զհացն. (Նիւս. կազմ.։)
Ի՞բր ժօռատ, եւ կամ ատամնաւոր ասիցի. (Անյաղթ հակակ.։)
tribunal, court, audience, auditory, assembly of judges, seat, bar;
magistrate;
senate;
յ— մատնել, to call before a tribunal or council;
գումարել զ—, to convoke, to call together an assembly.
Տեղի կամ ժողովարան դատաստանի. բեմ. հրապարակ. դատաստան. եւ Նոյն ինքն ժողովն դատողաց. բազմութիւն ժողովելոց. ... Որպէս յն. κριτήριον tribunal եւ judicium
Ատեան նստաւ եւ դպրութիւնք բացան։ Ատեան նստցի։ Դարձա՛յք անդրէն յատեան։ Զկամար աթոռոցն ուր դատէր ի կամարի ատենին։ Ոչ էք արժանի անարգ ատենից. եւ այլն։
Հան զժանտն յատենէ, եւ ելցէ ընդ նմա եւ հակառակութիւն. զի յորժամ նստիցի յատենի, զամենեսեան անարգէ։ Եթէ հարկանես զանզգամ ի մէջ ատենի։ Այր երկխօս յայտնէ զխորհուրդս յատենի։ Ոչ նստայց յատենի այպանողաց։ Պարտաւոր լիցի յատենի։ Մատնեսցեն զձեզ յատեան։ Քահանայապետքն եւ ամենայն ատեանն։ Ժողովեցին քահանայապետքն եւ փարիսեցիքն ատեան։ Հրամայեցին նոցա արտաքս քան զատեանն ելանել։ Կոչեցին միաբան զատեանն։ Ածեալ զնոսա կացուցին յատեանն։ Գնացին խնդալով յերեսաց ատենին։ Զգացուցէ՛ք հազարապետին հանդերձ ատենիւ, եւ այլն։
Մինչ նստէր յատենին (պիղատոս)։ Նստէր յատենի (հերովդէս)։ Ածէին զնա յատեանս։ Մերժեաց զնոսա յատենէ անտի։ Հարկանէին առաջի ատենին։ Յատենի կայսր հասեալ կամ։ Ամենեքին կալոց եմք առաջի ատենին Քրիստոսի. եւ այլն։
Սոցին հանգոյն եւ յայլ գիրս պէսպէս առմամբ.
Առանցլ հարց եւ փորձ ատենի կոտորել զսուրբ արսն. (Յհ. կթ.։)
Յատենից ի բանտից եւ յամենայն տառապանաց զանձն ազատիցէ։ (Ոսկ.մ. ՟Ա 16։)
Ժողովուրդ (այսինքն ժողովարան) աստ զերբրայեցւոց ատեանն կոչէ. (անդ։)
Հրամայեաց ի վաղիւն ատեան մեծ լինել։ Արձակեցին զատեանն. (Փարպ.։)
Ատեան կազմել։ Ատեան գործեալ հրապարակակոյտ ամբոխիւ. (Յհ. կթ.։ ՟Ա. Ճ։)
Յառաջնում ատենին ոչ ոք ինձ ի թիկունս եկաց. (՟Բ. Տիմ. ՟Դ 16.) ն. պատասխանատուութիւն.
Անսովոր է հոլովդ՝ ատեանաւ. իբր ատենիւ.
Եղեւ հարցումդ այդ ատենաւ ի դրանն առաջի հազարապետին արեաց. (Փարպ.։)
ԱՏԵԱՆ. Մէջ տաճարի, առաջի բեմին. կամ Վերնայարկ եկեղեցւոյն.
Միաբան յատեանն ելանեն խաչիւ եւ աւետարանաւ, խնկօք եւ մոմեղինօք։ Յատեան ելանեն խաչիւ եւ աւետարանաւ եւ մոմեղինօք եւ ամենայն զարդուք մինչեւ ասի հայր գթածն. եւ ելանեն նոյն զգեստիւն ի դուրս, եւ այլն. (Տօնաց. ստէպ։)
Բան ինձ շնորհեա՛ ի յատենի բազմութեան. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
Յամենայն ատեանս յիշեցին զանուանս նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
ԱՏԵԱՆ ՀՈՂՄՈՑ. կա՛մ է Դէպ ժամանակ, որպէս ռմկ. ատեն. (յորմէ Ատենահաս). կամ Գումարումն, սաստկութիւն, յաջողութիւն.
Մտին երկոքեան ի նաւն, եւ եղեւ ատեան հողմոյ. եւ վաղվաղակի եհասն նաւն յեզրն ծովուն. (ՃՃ.։)
to hate, to abhor, to detest;
to become tired of, to take a dislike to.
μισέω odi, odio habeo որ եւ ԱՏԵԱՄ (լծ. լտ. օ՛տի) Չսիրել. չհաճիլ. զզուիլ գարշիլ. խորշիլ.
Ատեցեր զիս, եւ ոչ սիրեցեր։ Զմին սիրիցէ, եւ զմիւսն ատիցէ։ Ատելութի՝ զոր ի նանիր ատեցին զիս։ Որ ատէ զյանդիմանութիւն, անմիտ է.
Ած մեր սէր է. եւ արդ ընդէ՞ր արդեօք որք սիրոյ եմք, այնպէս ատեմք եւ ատիմք. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Ատեցողք ամենեցուն, եւ ատեցեալք յամենեցունց. (Պիտ.։)
Ատեցողք արուեստից. (Խոր. ՟Գ 68։)
Ատեցողացն զբարիս. (Յհ. կթ.։)
Ուստի բարկութեամբ ատեալ՝ ետու զնոսա գերի. (Լմբ. ովս.։)
Ատեցեալ զայր իւր։ Այնչափ ատեցեալ զմեզ, մինչեւ զնշանագիրսն անգամ ոչ ընկալան. (Խոր ՟Բ 40։ ՟Գ 47։)
to harangue, to speak in public, to declaim.
Յատենի խօսել, ճառել.
Մեզ զծնունդ տէրունական ատենաբանեաց աւետարանիչն։ Ատենաբանել զյաղագս Մկրտչին բան դադարեցուցի. (Ճ. ՟Գ.։)
Որպէս սուրբն ոնեսիմոս ի վկայութեան իւր հանդէս զսոյն ի նախատինս կռապաշտութեան ատենաբանեաց. (Լմբ. իմաստ.։)
Առաջի բազմութեան, եւ ի տան Տեարն ատենաբանէր. (Մխ. երեմ.։)
Եւ Պօղոս ատենաբանէր, ձեր բանս այս փրկութեան առաքեցաւ։ Ի դատելն պօղոսի, եւ յատենաբանելն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. յանառակն։)
Դարձեալ պետրոս՝ որպէս ի սկզբանն՝ ատենաբանէ. (Ոսկ. գծ.։)
that belongs to courts of justice, judicial;
public, oratorical;
orator;
magistrate;
judge;
practitioner.
δικαστικός forensis, δημόσιος oublicus Որ ինչ անկ է ատենի. եւ հանդիսական. հրապարակական.
Իշխանութեամբ, որ զամենայն զատենականն հաստատութիւն եւ զօրութիւն ունի. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Ի տեսարանի, եւ յատենական նահատակութիւնս։ Յատենական բանտի կապեալ երկու ամս. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
δικανικός judicialis, forensis Մին յերից ճարտասանական հանդիսից յատենի՝ ի ջատագովել կամ յամբաստանել փաստաբանին զոք կամ զգործ ինչ.
Ճարտասանականն սեռ գոլով՝ յերիս բաժանի տեսակս. յատենականն, եւ այլն։ Ատենականն վասն անցեալ ժամանակին ունի զգոյութիւն. վասն զի ամենայն որ դատէ, վասն այնոցիկ դատէ զորս գործեաց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
Chief-justice, judge.
Պետ եւ իշխան յատենի. ատենակալ. դատաւոր.
Ատենապետք դատաստանի ի սոսկալի աւուր նորոգման. (Նար. առափ։)
to fill, to be full, fertile or fat.
Լ իանալ եւ հասունանալ արմտեանց.
Սերմունք ատոքացեալք։ Ատոքացեալ տեսցուք զբոյս ոճոյ։ Վասն այսորիկ առ սակաւ սակաւ յաստուածեղէն սեզանոյ աստի առեալ ձեզ ջամբեմ, զի եւ դուք քաղցրագոյն ատոքասջիք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 1. եւ 3։)
Սկսաւ որոմն մեղաց յերկրի մեր ատոքանալ. (Լմբ. ատ.։)
to fill, to make full or fat.
Ատոքացո՛ բարերարութեամբ քով, պարարտացո՛ սիրւով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
Որպէս կորդ երկիր, զի ատոքացուցանէ զսէզն. (Լմբ. ովս.։)
fiery, ardent, burning, red-hot, inflamed.
πεπυρώμενος. ignitus. Շէկ իբրեւ զկրակ. հրատեսիլ. հրացեալ. շանթացեալ.
Ոսկէճաճանչն, եւ հրաձեւն եւ ատրաշէկն, եւ պատուականն խոհականութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
that walks or goes quick, swift, rapid.
Արագ ի գնացս. արագընթաց. եւ վաղանցուկ.
Կէսքն յամրագնացք, եւ կէսքն արագագնացք. (Եզնիկ.։)
Արագագնաց երիվար. (ՃՃ.։)
Կաղացեալ ի բաւոյ, եւ արագագնաց ի գործս մեղաց. (Եփր. խոստ.։)
very quick, quicker.
Արագագոյն քան զարծւիս երիվարք նորա. (Երեմ. ՟Դ 13։)
Արագագոյն ճարտասան։ Զայնս արագագոյն գտցէ եւ հմուտս. (Պիտ.։)
Զլսելիս, որոյ արագագոյն եւ կատարելագոյն են ընթացքն. (Փիլ. իմաստն.։)
Ընդ երկար (այսինքն վասն հեռաւոր ժամանակի) էին խնդրուածքն, այլ արագագոյն էին շնորհքն. (Կոչ ՟Ժ՟Գ։)
Զմեզ արագագոյն եւս սատակեսցեն քան զառաջինսն. (՟Ա. Մակ. ՟Բ 40։)
Արագագոյն հատուցից. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
Արագագոյն ի ձեռն մտերմաց պատմէ եղբօրն զնենգութիւնն. (Խոր. ՟Ա 28։)
Արագագոյն ըմբռնէին զմեծացուցիչ մրցանակս. (Պիտ.։)
toil, net to catch animals;
cf. Ցանց;
cf. Վարմ.
Թակարդս եւ արագազս. (Պիտ.։)
that flies fast, winged, swift, rapid, nimble, prompt.
ταχύπτερος. celeriter volans, velox. Արագ թեւօք. արագաթռիչ.
Արագաթեւ աղաւնի, կամ արծուի. (Ագաթ.։)
Մեղուք արագաթեւք. (Եղիշ. դտ.։)
Նմանութեամբ ասի.
that hears, understands easily or readily;
that has fine ears.
ὁξυήκοος. ad auditum expeditus. Որ արագ լսէ. դիւրալուր. դիւրահաւան.
Լսելիքս արագալուր՝ խցեալ. (Բենիկ.։)
Ոչ եմ արագալուր իբրեւ զմայրն իմ եւայ. (Ճ. ՟Գ.։)
Սրատես քան զարծուի, եւ արագալուր ես քան զմի ի հանդարտ անասնոց. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Եւ համանդամայն սոցունց արագալուր զգայութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
Մեր յանցանացն հեղգալուր լինիմք, եւ նոցայոցն արագալուր. (Լմբ. պտրգ.։)
that moves, stirs quick.
Արագախաղաց լինել հոլով մամբ. (Պիտ.։)
that fades, withers or dries soon.
Որ արագ խամրի. դիւրաթառամ.
Ըստ վայելչութեան վաղահասուկ եւ արագախամուր ծաղկանցն են վայելչութիւնք մարդկութեան մերոյ. (Վեցօր. ՟Ե։)
that speaks rapidly.
γοργός. acer, vividus. Որ արագ արագ խօսի. լեզուանի
Նոցայոցն (յանցանաց) որոց ոչինչ կտրեմք օգտել, արագախօս լինիմք. (Լմբ. պտրգ.։)