cryptography.
close, dissembling, incomprehensible.
Ոյր ծածուկ են միտք, կամ խորհուրդքն. թաքուն.
Այր ծածկամիտ եւ խորհախորհուրդ, որ հարցն իւր ոչ յայտնեաց, պոռնիկին յայտնեաց. (Եփր. դտ.։)
cryptogamy.
covering, cover, lid.
Ծածկելիս ի կապուտակ մորթոյ ի վերուստ. (Ել. ՟Ի՟Զ. 14։)
to be covered, hidden, concealed;
to remain unknown;
— զմեղս ուրուք, to hide, to overlook or pardon anothers faults;
— զոք իւիք, to surpass, to excel.
that which conceals or hides;
cover, lid.
Արար փեղկս մազեղէնս՝ ծածկիչս խորանին. (Ել. ՟Լ՟Զ. 14։)
Զտաշտսն, եւ զծածկիչսն, եւ զամենայն սպաս սեղանոյն. (Թուոց. ՟Դ. 14։)
act of hiding;
occultness, secrecy, mystery;
cover, covering.
ἁποκρυφή, -φόν absconsio, absconditum, latibulum σκέπη tegmen. Թաքնութիւն. գաղտնութիւն. եւ Ծածկոյթ՝ ի վերացեալն եւ ի թանձրացեալն.
Ամպ ծածկութիւն նորա։ Եդ զխաւար ծածկութիւն իւր։ Յարկ ծածկութեան անձրեւոյ։ Ծածկութեամբ նորոց գեղարդեանց. (Յոբ. ՟Ի՟Բ. 14։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 12։ Ես. ՟Դ. 6։ Դատ. ՟Ե. 8։)
ոչ ինչ մնաց ի ծածկութեան՝ զոր ոչ եդին առաջի նորա. (Ղեւոնդ.։)
Քննողի ծածկութեան խորոց խորհրդոց։ Ծածկութիւնք գործոցս պհրապարակին։ Սոփերք հոգեմատեանք ծածկութեան ի վերայ քան զտարրական նմանութիւնս. (Ագաթ.։)
Հայր ծնաւ ծածկութեամբ (զորդի) յառաջ քան զյաւիտեանս. (Եփր. ծն.։)
to creep into a hole or cavern, to burrow;
to shut oneself up, to isolate;
to seclude oneself.
ԾԱԿԱԽԻԹ ԼԻՆԵԼ. Խթիլ՝ մխիլ ի ծակ. մտանել բնակել ի ծերպս, ի փապարս.
Սորամուտ ծակախիթ եղեալ. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
to be bored or pierced;
ծակեցաւ պալարն, the abscess has broken.
boring, perforating.
porosity.
pore
Երկու ճարմանդ առ օղ մի, աստի եւ անտի առ եզերբ փեղկիցն ծակտի կապուտակաւ կատարեալ. (Վրդն. ել.։)
pastry;
pastry-cook's business.
flower;
small-pox;
beauty, youth, bloom;
flower, choice, best;
— գինւոյ, mother or floating lees of wine;
— պղնձոյ, verdigris;
արանց —, cf. Լօշ;
— գունոց, splendour, vivacity of colour;
ցոյցք ծաղկանց, — show;
նկարիչ ծաղկանց, — painter;
աման ծաղկի, — pot;
— մանր, floweret;
գեղեցիկ՝ հոտաւէտ՝ քաղցրահոտ՝ անհոտ՝ դեռափթիթ՝ գեղափթիթ՝ գեղափայլ՝ թարշամ՝ սիրուն՝ երփներանգ՝ կարմրագեղ՝ —, beautiful, sweet, fragrant, inodorous, fresh-blown, splendid, faded or withered, lovely, variegated, scarlet -;
ծաղկէ ի —, from — to -;
քաղցրաբոյր հոտ ծաղկանց, the sweet perfume of flowers;
ծածկել զերկիր ծաղկօք, to cover the earth with flowers;
ծաղկունս ոփռել, to strew with flowers;
փթթին, թարշամին ծաղկունք, the flowers are blooming;
— fading;
ի — մանկութեանն, in his earliest years;
ի ծաղկի լինել, to be about to blossom;
to be in the bloom of youth;
ի ծաղկի or ի — հասակին, in the prime of life;
in the — of manhood;
cf. Թօթափեմ.
• , ն հլ. (-ղկան, կունք, կանց), ի-ա, ռ հլ. «ծադիկ» ՍԳր. Եփր. ել. Ոսկ. ես. 255 (սեռ. ծաղկաց1) Կոչ. «ծաղկախտ» Շիր. Յայսմ. յուլ. 6. Վրք. և վկ. Բ. 364. «գինիի քաթ» Վստկ. 116. «պղնձի ժանգառ» ԱԲ. որից ծաղկել ՍԳր. Եւս. պատմ. ծաղկաբեր Իմ. ժթ. 7. Վեցօր. Ագաթ. ծաղկաբուղխ. Ագաթ. ծաղկալից Ոսկ. մտթ. և փիլիպ. ծաղ-կաձև Ագաթ. ծաղկաքաղ Վեցօր. ծաղկեայ Նն. լե. 3, 23. ծաղկոց Եսթ. է. 7, 8. Ոսկ մ. բ. 12. ծաղկուտ Եւս. պտմ. թ. 7. անծա-ղիկ Վեցօր. ոսկեծաղիկ Կոչ. 321. բարեծա-կիկք Վանակ. յոբ. բազմածաղիկ Խոր. հռիփ. գեղեկցածաղիկ Պրպմ. Ասող. դեռա-ծաղիկ Պիտ. երկնածաղիկ Խոր. վրդվռ. զու-արթածաղիկ Բ. մկ. զ. 23. խնկածաղիկ Մեւ դտ. նոր բառեր են՝ աստղածաղիկ, ծաղկա-վաճառ, ցայգածաղիկ, ծաղկահասակ, ծաղ-կանման, ծաղկախտ, ծաղկադարման, ծաղ-կաման, ծաղկենկար, ծաղկաբոյր, ծաղկա-կաղամբ, ծաղկահար, ծաղկեփունջ ևն։
• Klaproth, Asia polygl. էջ 99 թրք. č̌ič̌ek հոմանիշի հետ։ ՆՀԲ «որպէս թէ ծիծաղիկ, որպէս վարդն յայլ լեզուս է իբր ծաղրիկ».-իսկ վարդ բառի տակ՝ լծ. է դնում պրս. կիւլ։ Müller SWAW 88 (1877), էջ 14 յն. γλόη Karolides, rλ. συγϰρ. 90 կպդվկ. čandarik «լակինթ»? Հիւնք. ծիածան բառից։ Patrubány SA 1, 191 ծաղր և ծիծաղ բառերին է կր-ցում։ Նոյն ՀԱ 1908, 215 ածել բայից Petersson, KZ 47, 289 յն. γελεῖν «փայլիլ, ծաղկիլ», γλήνη «բիբ», γαλήνη «ծովի անդորրութիւն», γελάω «ծիծաղիլ» ևն բառերի հետ։ Պատահական նմանու-թիւն ունին արաբ. [arabic word] δahk «ծառի ծաղիկ» (Կամուսի թրք. թրգմ. Գ. 101) և չեչէն. ziezag «ծառեև»։
• ԳՒՌ.-Ախց. Գոր. Երև. Կր. Մկ. Վն. Տփ. ծաղիկ, Ագլ. Սլմ. ծաղիկ՝, Ալշ. Մշ. ծա-դիգ, Հմշ. Սեբ. Սչ. ձաղիգ, Ջղ. ծաղիք, Մրղ. ձաղիյ, Տիգ. ձmղիգ, Ոզմ. ծաղէ՛կ, Ղրբ. Շմ. ծաղիք՝, Խոր. ձաղիք, Ասլ.. ձաղիգ. ծաղէգ՝, Ննխ. Պլ. Ռ. ձաղէգ, Զթ. ձաղը՛գ. Հճ. ձաղգել «ծաղկիլ». Ակն. ձաղգունաք «ծաղիկներ», Երև. Գնձ. Վն. մանկական բարբառով՝ ծածաղ. -նոր նշանակութեամբ են ներկայանում՝ Մրղ. Սչ. «ծաղիև հե-ւանդութիւնը», Զթ. Հճ. Ննխ. «մոխիր», Ղրբ, «ղեռ խակ՝ չհասած ցորեն», Շլ. «զաւակ» Ղրբ. «դաշտան» (այս իմաստի հին վկա-յութիւնը ունի Բառ. երեմ. էջ 310 տեռատես բառի բացատրութեան մէջ). Խտջ. «վիճակ բանալ»։-Մաղկազարդ բառը պահում է Սչ. զաղգազարդ՝, ուր նախաձայն ծ վերած-ուել է զ-ի՝ յաջորդ զ-ի նմանութեամր ճիշտ ինչպէս է ծառզարդար>գւռ. զառ-գարթար բառի մէջ։-Նոր բառեր են՝ ծաղ-կալի, ծաղկակոխ, ծաղկաւոր, ծաղկուն, ծաղկամայր, ծաղկեծուն, ծաղկեջուր, ծաղ-կոտ, ոչխարածաղիկ, ծաղկատար ևն։
• ՓՈԽ.-Վրաց. წალიკა ծալիկա «մի բոյս է. վառվառուկ, alysson», წალკოტი ծալկոտի «բանջարանոց կամ պտղատու ծառերի պարտէզ», მეწალკოტე մեծալ-կոտե «պարտիզպան»։-Վրացերէնից յետ փոխառեալ ձև է Արդուինի հայ բարբառով ծալիկա «ցինգ խոտը» (ՀԲուս. § 1173)։
ἅνθος flos. (որպէս թէ ծիծաղիկ. որպէս վարդն յայլ լեզուս է իբր ծաղրիկ) Ծնունդ բուսոց, որպէս եւ տնկոց՝ նախ քան զպտուղն կամ սերմն, բազում մասամբ անուշահոտ, երփնագեղ, զուարթ, փափուկ.
Ծաղիկ վայրի, կամ խոտոյ, կամ գարնանոյ. ձիթենւոյ։ Ծաղկեաց ծաղիկ, եւ երեւեցոյց ընկոյզ։ Ելիցէ ծաղիկ յարմատոյ անտի։ Ի ծաղկէ արմտոյ նորա. եւ այլն։
Ծաղիկ ընտիր զմռնենեաց. իմա՛, ազնիւ մասն նախգոյն կաթեալ։
Փառք ծերոց ալիք. եւ ոչ երեւեալ ի ծաղկի մազոյն, այլ վարուցն փոփոխումն. (Համամ առակ.։)
Կտաւն ի ծաղկի էր. (Եփր. ել.։)
Յամսեանն կանխոց, որ յայտ առնէ, եթէ ամենայն իրիք ծաղկոց եւ պտղոց ժամանակ էր. (Կիւրղ. ել.։)
Մինչդեռ յաճել եւ ի ծաղկի են. (Ոսկ. ես.։)
Անդէն ի ծաղկի խլեա՛ զարմատ չարին. (Կոչ. ՟Բ։)
Նմանութեամբ ասի,
ծաղիկ հասակի, կամ ծաղիկ հասակ. այսինքն դեռափթիթ, առոյգ տիք.
Ի ծաղիկ (այլ ձ. ի ծաղկի) մանկութեան տիսն։ Ի ծաղիկ հասակ մանկութեան. (Ճ. ՟Բ.։)
ըստ մանկութեան տիոցն ի ծաղիկ (յն. ի ծաղկի) հասակի։ Ի ծաղկի հասակին մանկութեան. (Նիւս. ի սքանչ.։)
Աճեաց, եւ եղեւ պատանեակ ի ծաղիկ հասակի. (Աթ. անտ.)
Ծաղիկ դիմացն յոյս տայր շնորհացն աստուծոյ. (Ոսկ. գծ.։)
ԾԱՂԻԿ. Հիւանդութիւն տղայոց, որ կարմրերանգ նիշ ի վեր տալ.
Խաշանց՝ մահ, եւ տղայոց՝ ծաղիկ. (Շիր.։)
Ի հիւանդութեանց, ի ծաղկոյ, եւ ի տարաժամ մհուանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Արասցէ ողորմութիւն ամենեցուն, որք ի ծաղկէ վտանգին. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Բ.։)
Բժշկել զամենեսին յախտէ ծաղկի եւ տատաստի. (անդ. դեկտ։)
Տե՛ս որ բնաւ ծաղիկ չթողուս ի կարասն. զի գինոյն ամենայն աւերիչն եւ թթուեցնօղն ծաղիկն է. (Վստկ.։)
ԾԻԾՌԱՆ ԾՈՂԻԿ. ի բառս Գաղիանոսի, ըստ Լեհ. խոտ՝ որ ի գալն ծիծեռանց բուսանի, եւ ի հեռանալն նոցա չորանայ. յն. որ մեկնի, ազգ թզոյ, եւ գոհարի, եւ խոտ ինչ օգտակար աչաց։
ornamental capital letter, flourished or figured initial.
floriculture.
cf. Ծաղկազերծ.
ԾԱՂԿԱԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. Թօթափել զծաղիկս. թափիլ ծաղկանցն. ծաղկազերծ լինել.
Վեր ի վերոյ առաքինութիւնն երեւեալ՝ դիւրաւ ծաղկաթափ լինի։ Զի մի՛ ցամաքեալ՝ ծաղկաթափ լիցի դդմենին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 16. եւ Փիլ. յովն.։)
full of flowers, in full bloom.
cf. Ծաղկալի.
cf. Ծաղկալի.
Ուր իցեն ծաղիկք խիտ առ խիտ.
Զուարթացան ծաղկախիտ պայծառութեամբ. (Իսիւք.։)
producing flowers, floriferous.
Որ ծնանիկամ բուսուցանէ զծաղիկս. ծաղկաբեր.
Ծաղկածին ցամաք, կամ վայրք, երկիր, դաշտ, գարուն. (Արշ.։ Նար. կ. եւ Խչ։ Վրդն. ծն.։ Շար.։ Գանձ.։)
interwoven with flowers;
— պսակ, garland.
Հիւսեալ ծաղկօք.
Ծաղկահիւս բրաբիոնս։ Ծաղկահիւս պսակաւ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
enamelled, strewn with flowers.
flowerness, abundance of flowers, full bloom;
efflorescence.
flowery, blossoming, blooming.
Փթթեալ, այս ինքն այն ինչ բացեալ ծաղկօք. Ծաղիկ բացօղ, կամ բանալով. (զի փթիթ եւ բացումն են լծորդ. որպէս եբր. փաձահ, ֆաթահ. եփփաթա).
Զծաղկափթիթ տնկոցն զկանաչասաղարթ ոստոցն զտարածումն. (Անան. եկեղ։)
Հրճուալից ծաղկափթիթ զուարճանան կենդանիք եւ տունկք. (Պիտ.։)
cf. Ծաղկեմ;
սրտի բերկրեցելոյ երեսք ծաղկին, a merry heart makes a cheerful countenance;
ծաղկին ամենայն ազգք արուեստից, all the arts flourish.
joke, sport, pleasantry, jocularity, waggishness.
laughable, funny, ridiculous, ludicrous, burlesque.
καταγέλαστος ridiculus. Լի ծաղու. յոյժ ծաղրական. ծիծաղելի.
Նոքա զծաղրալից երկիւղն ախտանային. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 8։)
Եւ ոչ որպէս պղատոն, որ զծղրալից զվարս իմն հաստատէր։ Քանզի զմարդիկն լինել կորուսին, յածեալ շրջին կուտել անձանց այլուստ զյաճախ ծաղրալից փառսն։ Միովն ծաղրալիցս (կամ ծաղրաստ), եւ միւսովն ատելիս առնէ։ Սեղանս արծաթի, եւ զայլ ամենայն ծաղրալիցս յաճախեն մարդիկ. (Ոսկ. մտթ.։)
Ծաղրալից տեսողաց։ Զծաղրալիցն յաւելուն (բան). (ՃՃ.։)
Ծաղրալից աքցոտել ոտիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
facetiousness, buffoonery, waggishness;
mockery, jeering, bantering.
իբր Ծաղրածու.
Ծաղրած եւ խեղկատակ բանս խօսիցի. (Երզն. մտթ. այլ ձ. ծաղրածու։)
εὑτραπελία scurrilitas. խօսք եւ գործ ծաղրածուաց. խեղկատակութիւն. մասխարութիւն.
Ի բա՛ց արարէք ի ձէնջ զստաբանութիւն եւ զծաղրածութիւն. (Ածազգ. ՟Ժ՟Ա։)
Վասն դատարկաբանութեան եւ ծաղրածութեան պատիժ պատուհասի է՛ ստուգատէս։ Շատխօսութեամբ եւ ծաղրածութեամբ բարկացուցանեն զաստուած. (Խոսր.։)
ridiculousness.
ridiculous;
contemptible.
to be held up to public scorn.
crookedness, sinuosity, winding;
grimace, contortion of face, distortion.
jaw;
cheek.
κρόταφος, γνάθον pars cpitis tenuior παρειά mala, maxilla, gena. Քունք եւ ծնօտ մինչեւ ի կզակս, որ է միջոց կամ գործի ծամելոյ կենդանւոյն զկերակուրս. վերի ու վարի լէնեէնէրը.
Բախեաց զցիցն ընդ ծամելիս նորա։ Եւ ցիցն ի ծամելոջ նորա։ Վարսեաց ընդ ծամելիս նորա. (Դատ. ՟Դ. 21. 22։ ՟Ե. 26։)
Մեծ իմն պէտս ունի եւ լեզուին ձեռն է ծամելացն. (Նիւս. բն.։)
Ի ծամելեաց առիւծուն։ Ծիծեռանց ծամելեօքն առնուլ կաթիլս. (Մագ. ՟Ը. ՟Ի՟Թ։)
Նա առ ըզքեզ ընդ յայելի, եւ հար ի խրոխտն ծամելի. (Շ. ոտ. բարձր.։)
eking piece;
prolungation.
topful, well filled, very full;
complete, fulfilled, perfect;
— պարապմամբ, in detail, exactly, minutely, in every particular.
գրի եւ ԾԱՅՐԱԼԻՑ. Ծայր ի ծայր լի. ծայրագոյնս առլցեալ.
Եղիցի նա իբրեւ դրախտ ջրալից, պտղալից, ծայրալիր (կամ ծայրալից) պտղով. (Մծբ. ՟Գ։)
Ծայրալիր վայրօք վայելչացեալք. (Պիտ.։)
Եդեալ ծայրալիր պատարմամբ՝ զսկիզբն, զմիջոցն, եւ զկատարումն. (Եղիշ. ՟Ա։)
Լցաւ ծայրալիր հոսմամբ գետն կուր. (Կաղանկտ.։)
red at the extremities;
— արեգակն, rising sun.
Որոյ ծայրն է կարմիր, կամ ծագումն իւր ոսկեճաճանչ.
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (յն. ըստ իմաստից եւեթ) (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
Յորժամ զծայրակարմիր նշոյլս ճառագայթից արեգականն տեսանեմք, զուարճանամք. (Խոսր.։)
mutilation;
retrenchment.
ԾԱՅՐԱՏՈՒԹԻՒՆ Որ եւ ԾԱՅՐԱՔԱՂՈՒԹԻՒՆ. Ծայրատելն, եւ իլն. խեղութիւն. կրճատութիւն.
Ծայրատութիւն մատանց, կամ մարմնոց. (Նար. հդ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Նիւս. ստեփ.։)
acrospire.
first & last terms.
to be dishonoured, covered with shame;
to commit scandalous acts.
cf. Ծանականք.
Ո՞րչափ չար է, եւ ի ծանակութեան համարի, թէ մերկ շրջեաք։ Յայտնեսցի ծանակութիւն աղտեղութեան նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. եւ 6։)
Ընդ խաւար զխաւարայինսն կատարելով ծանակութիւնս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Անվերարկու ծանակութիւնք. (Նար. կ.։)
Զխաչիւ մեռանիլն յուշ արար, եւ զծանակութեան մահն. (Խոսր.։)
shallow-brained, giddy-brained or giddy-headed, silly.
Ծանծաղ մտօք. թեթեւամիտ. բամբակը նօսր.
Բազումք ի նոցանէ ծանծաղամիտք. (յն. ըստ իմաստից եւեթ) (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 15։)
Ծանծաղամիտ գոլով՝ փքաս. (Մխ. առակ.։)
vanity, emptiness, levity, folly.
cf. Ծանծաղամիտ.
advice;
notice.
gravity, seriousness.
Մի՛ ծանրաբար եւ տարժանապէս բերիլ առ որս ընդ իշխանութեամբն. (Նիւս. բն. ՟Ա։)
Տե՛ս թէ որպէս ծանրաբար գրեն յաղագս նոցա, որ դաւաճանօղքն էին. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Ծանրաբեռն.
Ամենայն ուրեք մխիթարէ զլսողսն, եւ չառնէ ծանրաբեռնի։ Զի մի՛ ծանրաբեռնի առնիցիմք զմիտս ձեր. (Ոսկ. եփես.։)
Չլլկիմք երբէք իբրեւ՝ ի ծանրաբեռնեաց ինչ, այլ բազում յամենայն կողմանց ինչ, այլ՝ բազում յամենայն կողմանց շահիցիմք հեշտականութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
additional burden, surcharge.
Բեռն ծանր. ծանրութիւն. դժուարութիւն.
Իսկ ի տրտմականսն՝ ծանրաբեռնութեանն ի ներքոյ դնանիլ տկար բնութեանս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Տրտմութիւն է մեզ ծանրաբեռնութիւն մեղաց. (Լմբ. սղ.։)
dear, costly, of great priee, precious;
very dear, very costly;
— գնի դնել, վաճառել, to buy or sell dear.
βαρύτιμος pretiosus, ingentis pretii. որ եւ ԾԱՆՐԱԳՆԻ. Մեծագին. մեծագնի. թանկագին. պատուական. որ եւ յն. ոճով ասի Ծանրապատիւ. սուղ, թանկ.
Շիշ իւղոյ ծանրագնի. (Մտթ. ՟Ի՟Զ. 7։)
Ծանրագին ակն, կամ ստացուածք, գիրք. (Վեցօր.։ Լմբ. սղ.։ Եզնիկ.։)
Եթէ զոսկւոյ ասիցես, եթէ զականց պատուականաց եւ ծանրագնից. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
Մի ծանրագին լինիր. (Բրս. սղ.։)
Զմարգարիտ պատուական եւ ծանրագնի (կամ ծանրագին). (Եփր. աւետար.։)
Վաճառէր թեթեւագին, եւ գնէր ծանրագին. (Բրսղ. մրկ.։)
who has bad or sore eyes.
Եւ որք մնայցենն՝ աչագարք լինիցին. զի այն է նուաղել աչացն. (Կիւրղ. թագ.։)
that has beautiful eyes.
Աչօք գեղեցիկ. աղուորաչուի.
Հաւանեա՛ց բանից աչագեղոյ դստերս ալանաց. (Խոր. ՟Բ. 47։)
alert, sprightly, vigilant, active, gay;
circumspect.
Գալ այսր համարձակութեամբ սրտիւ, եւ աչալուրջ երեսօք։ Այնպէս արժանի լիցուք կալ յաշխարհիս, զի եւ անդ եւս աչալուրջ առ միմեանս բնակիցեմք։ Աչալուրջ համարձակութեամբ տեսանել զտէրն կարասցուք. (Ոսկ. եփես. ՟Գ. ՟Ի.։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։) յորս միշտ յն. է լոկ, համարձակութեամբ կամ վստահութեամբ.
Աչալուրջ լրջմտութեամբ։ Աչալուրջ իմն եւ սխրալի օգնականութիւն. (Մագ. ՟Ի՟Զ. ՟Լ՟Դ։)
Ընդ այգանալ աչալրջացն, կամ աչալրջոցն, (Խոր. ՟Բ. 39.) իմա՛ կամ ընթերցի՛ր ըստ այլ ձ. ԱՇԱԼՐՋՈՑՆ, որ է արշալուրշ, արշալոյս։
that moves the eyes.
Աչակաքաւ դիմօք. (Սիսիան.։)
space between the two eyes.
Միջոց ընդ մէջ երկուց աչաց. ճակատ կենդանւոյ.
(Դաւիթ) հարեալ այնուհետեւ կշռակի ընդ աչամէջսն անցուցանէր. (Պիտ.։)
Հարեալ զնա ուրագովն ի յաչամէջսն. (Ուռհ.։)
to have respect to the appearance of persons.
θαυμάζω, ἑπιγινώσκω προσώπον, χαρίζομαι , ἁίδουμαι. observantia prosequor, personam accipio, gratificor, vereor. Ակն առնուլ. ակնածել. պատկառել. շնորհս առնել ումեք. մարդահաճել. երեսպաշտութիւն ընել.
Մի՛ երեսաց աչառիցես հարստի։ Մի՛ աչառիցեն երեսաց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 15։ Օր. ՟Ժ՟Զ. 19. եւ այլն։)
Մարմնոյնս սիրոյ ոչ աչառեցի. (Նար. ՟Կ՟Ե։)
Ոչ ի հարստաց աչառէ. (Սեբեր. ՟Ը։)
Կա՛մ զի առաքինիք էին եւ ազնուատոհմ յազգէ, աչառեցին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Չա՛ր է եւ աչառելն ումեք յանիրաւի. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
Մի աչառիցես զերեսս մեծատանն. (Վրք. եպիփ.։)
that respects the appearance of persons, partial.
Կամ է թեթեւամիտ, կամ կաշառակուրծ, կամ աչառոտ. (Լմբ. առակ.։)
Եպիսկոպոսք յայնմ ժամանակի եղիցին աչառուք. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Առող զաչս. խտղտիչ կամ զօշոտիչ ական. աչք առնօղ, փառաւոր, կամ աչք խաբօղ.
Երեւելի սպասուք, եւ աչառու ովսաննայիւք յղարկեսցեն. (Եփր. գալստ. յերուսաղէմ.։)
that has bad eyes;
ophthalmy.
Ժանգ ջրոյն կարմիր եւ սպիտակ. եւ մինջեւ ցայսօր օգնէ աչացաւաց. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
Աչացաւացն ի տապ արեւու ոչ է զօրութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Գ։ եւս եւ Լմբ. յայտն.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Աչացաւն կշտամբեալ յանդիմանի յարեգակնային ճառագայթիցն. (Մեկն. ՟բ. կոր.։)
Կին մի աչացաւ լեալ՝ խաւարեցաւ լոյսն. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ժ՟Զ.։)
Ընդ աչացաւացն նեղելոց մեծակական ձայնիւ հառաչեմ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Տարին ցաւագին, եւ աչացաւ բազում։ Աչացաւ յոլով, ապա տղայոց մահ. (Տօմար.։)
Աչացաւին դարմա՛ն տար աչացն. (Կոչ. ՟Բ.) ի յն. ասի, Ընդ սկսանիլ աչացաւութեան դարմա՛ն տար ըստ ժամանակին։
cf. Զաչացու.
ԱՉԱՑՈՒ որ եւ ԶԱՉԱՑՈՒ, ԱՉԱԳԱՐ. Կարօտ աչաց. կոյր. աչիկայ, կուր. քեօր.
Ընդ աչացուին քեզ աղաղակեցից՝ լուսատու փրկիչ. (Գանձրն.։)
Աչացու (կամ աչացաւ) լեալ՝ խաւարեցաւ լոյսն. (Հ. կիլիկ.։)
Զանաչեայն յեղեալ աչացուն հարցանէր տէրն. (Խոսրովիկ.) կա՛մ է՝ երբեմն կոյրն, կամ աչեայ եղեալն։
that has eyes, that sees.
Ունակ աչաց. ականի. աչք ունեցօղ, տեսնօղ.
Աչէից եւ տեսանողաց. (Սարկ. աղ.։)
Կուրացն, որ լաւագոյն քան զաչեայսն էին. (Ճ. ՟Թ.։) (Տօնակ.։)
that has a fine eye.
Երեւելի մեծութեամբ եւ գեղեցկութեամբ աչաց. մեծակն. հրաչեայ. աչագեղ. խոշոր աչուի, աղուոր աչուի.
cf. Աչք.
Առաւել ռմկ. իբր Աչք։
Կոյս մի կայր աղուոր աչեր. (Շ. յառակս.։)
cf. Աչխփիկ.
cf. Ակնոց.
որ եւ ԱԿՆՈՑ ասի առ մեօք. Ապակեայ գործի՝ սատար աչաց առ լաւ եւս տեսանել.
Աչոցք կազմին, զի սաստկագոյնս տեսցէ՝ որ զտկար տեսութիւն ունի. (Աշխ. առ ստեփ. Լեհ.։)
without reason, without answer, without reply.
Իբր Անբան, այսինքն Անպատասխանի. եւ Անբանաւոր.
Ապաբան մշակ անպիտան. (Լմբ. պտրգ.։)
Պարապեալ յապաբան նորաձեւութիւն, եւ յանիմաստ յածումն. (Ոսկիփոր.։)
that is to come, future, posterior.
μέλλων, -ον. futurus, -um. Որ ապա ունի գալ. ապառնի. հանդերձեալն.
Ապագայից ակնկալութիւն. (Խոր. ՟Գ. 68։ Ապագայից վշտացն.) (Պիտ.։)
Զապագայիցն, յորոց կասկածեմ։ Ապագայիցն ազգաց. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Հ՟Ե։)
Զապագայսն ապա այցելութիւնն աստուծոյ հոգասցէ. (Յհ. կթ.։)
Եւ ըզպսակս յաղթանակին՝ ինձ պարգեւեա՛ յապագային։ Ոչ ի նախնեաց թագաւորաց, ւոչ յապագայց բռնաւորաց. (Յիսուս որդի.։)
Իսկ արքայ իբր յապագայս իմն իմացեալ զչուելն յուսփայ. (Յհ. կթ.։)
blame, dispraise.
որ եւ ԱՊԱԳՈՎՈՒԹԻՒՆ. Արհամարհանք. անարգութիւն. ընդվայրհարութիւն. ստգտանք.
Ապագովանացն դսրովանս։ Ապագովանաց կորանք. (Պիտ.։)
to dispraise, to blame.
Չգովելի. արհամարհ. ումպէտ.
Ոչ ապագով եւ անհաստատ ունել զաստուածային ձայնսն. (Փիլ. յովն.։)
Բուռն հարից ապագովել զսա ըստ կարի։ Ապագովել ի բնաւ մասանց. (Պիտ.։)
Որ ոչ բանի եւ ոչ թուոյ արժանի եղեալ է, ամենեւին է ապագովեալ. (Փիլ. լին.։)
Զանձինս ապագովել։ Յորժամ զգեղեցիկ ինչ եւ զպայծառ գովիցէ, զյոռին եւ զանպիտան ապագովէ. (Ոսկ. մտթ.։)
Ապագովեալ կենդանիս։ Ապագովելի այր, կամ իրս. (Պիտ.։)
apostrophe.
ἁπόστροφος. apostrophus, aversio. Ոմանք կամեցան իմանալ որպէս հյ. Այբադարձ, կամ ապ ա՛ դարձ, կամ թարց Այբի, (այսինքն դարձուած՝ ուր չկայցէ տառդ ՟Ա) այլ ըստ յունին է Ապադարձ, իմա՛ բացադարձութիւն։ Այն է գրախեց իբր մակակէտ (՛) ի նշանակ պակասութեան այբ տառի ի բարդութիւնս. զոր օրինակ, Թ՛այդպէս, այսինքն՝ թէ այդպէս. ապ՛եթէ, այսինքն ապա եթէ. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։ Վրդն. սղ. յռջբ։)
Մերթ որպէս Յետադարձ. կամ յետին կողմն.
Ըստ ապաթարցի դասաւորիլ. (Շար.։)
without venom, without poison.
Զանկենդան ցուպ գաւազանին ի տիպն ապաթոյն կերպիւ վիշապի նմանեալ ցուցեր. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
tardy, too late;
out of season.
Արտաքոյ ժամու կամ ժամանակի. տարաժամ.
Զպտղահասութեանն յամրութիւն քան զբազում ծառոց ապաժամ հասուցանէ. (Պիտ.։)
that comes or happens too late, tardy;
out of season.
Յետնեալ ի ժամանելոյ կամ ի ժամանակէն. դանդաղ. եւ ապաժամ. տարաժամ.
Քան զյետինսն եւս յետնեալ գտանիցիմք, եւ ապաժամանք. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Ապաժաման յանզգոյշ ժամուն եկն ընդ անիծիւք. (Նար. ՟Թ։)
ὔστερων, εὑτελής, κατώτερος, μαλακώτερος. vilis, posterior, destitutus, inferior եւ այլն. Յետեալ յո՛ր եւ է կարգի. վերջացեալ. ստորնագոյն. անպիտան. վատթար. ընկեցիկ. թուլագոյն. անարգ.
Ծոյլ է, եւ ապաժաման ի զօրութենէ. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 12։)
Եթէ պիտանի լինի, վարէ զքեզ ի գործ. եւ եթէ ապաժաման, թողցէ զքեզ. (Սիր. ՟Ժ՟Գ. 5։)
Զօրական մի վատթար եւ ապաժաման (սեմէի)։ Ապաժաման քան զհեթանոսս գտանիցիմք։ Եւ չու մի՛ ապաժաման քան զնոսա գտանիցիս։ Յամօթ առնէ, եւ ապաժաման առ ամենեսեան։ Ապաժաման գտանիցի (մեծութիւնն առաջի առաքինութեան). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3. 18. 23։)
Իբր զապաժաման ընդունայնութիւնք արհամարհեալք լքանին. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
(Ադամ) ապաժաման առ ուղղակի տեսութիւն մեղանաց՝ առ աստուած վերաբերէ զպատճառն. (Արծր. ՟Ա. 1։)
to take off one's hat.
ἁποκιδαρόω. cidari privo, tiaram tollo. Մերկացուցանել ի խուրէ. հանել զխոյրն ի գլխոյ.
Զգլուխս ձեր մի՛ ապախուրէք, եւ զհանդերձս ձեր մի՛ պատառէք։ Զգլուխ իւր մի՛ ապախուրեսցէ. (Ղեւտ. ՟Ժ. 6։ ՟Ի՟Ա. 10։)
to forget, to be ungrateful.
Տպաւորէ զդէմս թագաւորի, որ բարեպաշտութեամբ խաղաղութիւն առնէ, եւ նոքա ապախտացեալ ապստամբին. (Մխ. առակ.։)
bad omen, sad destiny.
Գուշակութիւնք ախտարաց կամ աստղահմայից անգործք կամ վնասակարք. ձախող պատահարք.
Իսկ այլ ախտարք եւ ապախտարք ըստ երկոտասանիցդ ասեն բաժանեալ։ Այսուհետեւ լքցուք որ ինչ յաղագս ախտարաց եւ ապախտարաց են ասացուածք. (Շիր.։)
ungrateful.
ἅγνωμος, ἁγνώμων. ingratus, improbus. Որ ապախտ առնէ՝ մանաւանդ զերախտեօք. անճանաչօղ եւ արհամարհօղ երախտեաց. ապերախտ. նամքեօր. եւ Անհանճար. չար. անարժան. կամ Չունօղ երախտիս ինչ.
Անարժանից, ապաշնորհացն, ապախտաւորացն. (Սեբեր. ՟Է։)
Միշտ ապախտաւորք լինէին ընդ իւրեանց երախտաւորսն։ Ոմանք յանհանճարից յապախտաւորաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։ եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Ե։)
Այնպիսի սիրեցեալն՝ որպիսի՛ ապախտաւոր գտաւ. (Ոսկ. ես.։)
Ապախտաւոր գտաւ շնորհացն աստուծոյ. (Եղիշ. դտ.։)
Եթէ ապախտաւորիս ընդ երախտաւորացն խնամարկեսցես. (Նար. ՟Հ՟Դ. տե՛ս եւ ՟Լ. ՟Լ՟Է։)
Ապախտաւորացն բարիս գործիցեմք. (Խոսր.։)
Զապախտաւոր հրէայսն մանանայիւն կերակրէ. (Ոսկ. գղ.։)
Եւ իբր Անճանաչողական. ապերախտական.
Յաղագս ապախտաւոր եւ անառակ գործոց չարեաց։ Մի՛ զերախտաւոր կարգս յապախտաւորս փոխեսցեն։ Ապախտաւոր անօրէնութիւն։ Ի դժնդակ խորհուրդս ապախտաւորս. (Յճխ. ստէպ։)
glassmaker;
glazier.
Հրէի միոյ ապակագործի նստաւ երանելին սիմէօն հանդէպ դրացն ընդ այլ աղքատսն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
that corrupts, corrupter, destructive.
φθοροποιός. corruptionem faciens, interitum afferens, corrumpens, exitiosus. որ եւ ԱՊԱԿԱՆԱՐԱՐ. Որ ոք կամ որ ինչ գործէ զապականութիւն. խանգարիչ. վնասակար. մահառիթ.
Ապականագործն, կամ ապականագործ մահ, ուտ, արկածք, եղեամն. չարութիւն, թոյն. հնութիւն մեղաց. եւ այլն. (Նիւս.։ Մամբր.։ Մաքս.։ Պիտ.։ Նար.։ Իգն.։ Արծր.։)
Տունկք մահաբերք ... ապականագործ ոմանք ի տնկոցն են. (Փիլ. լին. ՟Ա. 10։)
Անկեալ են ընդ ապականագործ հետեւանօքն. (Շիր.։)
Շիջցի արդ տէր քոյովն՝ զոր եկիր արկանել յերկիր՝ հրովն, ապականագործս այս հուր. (Սարկ. հանգ.։)
Որպէս զապականագործ փտութիւն ինչ ի բաց հատանել. (Ոսկ. գծ.։)
Մարդիկ ապականագործք։ Ապականագործ մանկամոլիցն. (ՃՃ.։)
that likes corruption.
Սիրօղ ապականութեան.
cf. Ապականագործ.
Երոկւ զօրութիւնք, փրկականն, եւ ապականարարն ... բարեգործակք, եւ ապականարար. (Փիլ. ել.։)
Զանբծութեանն ապականարարսն։ Զժանտութիւնն ապականարար. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Խ՟Ը։)
corruptible.
φθαρτός. corruptibilis որ եւ ԱՊԱԿԱՆԱԿԻՐ, ԱՊԱԿԱՆԵԼԻ. Ներքոյ անկեալ ապականութեան. մահկանացու. փտելի, մաշելի. անպիտան. անցաւոր. ֆանի.
Ապականացու արծաթեղինօք. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 18։)
Ապականացու շահ, կամ մեծութիւն. փափկութիւն, տարերք, աշխարհ, կամ մասն աշխարհի. (Պիտ.։ Նար.։ Եղիշ.։)
Թողին զապականացուս, եւ յանապականն հետեւեցին. (ՃՃ.։)
Առնլով ճշմարտապէս զբնութիւն ադամայ զապականացուի. (Շ. թղթ.։)
Մահկանացու եւ ապականացու էառ մարմին. (Կիւրղ. գանձ.) իմա՛ որպէս յն., որ զանանգոսնելի կիրս ի մէջ բերէ. իսկ Անապական ասի՝ որպէս յն. φθαρτός , որ զանանգոսնելի կիրս ի մէջ բերէ. իսկ Անապական ասի՝ որպէս յն. ἁδιάφθαρτος իբր ազատ յանգոսնելի կրից, եւ ի փտութենէ մարմնոյն ի գերեզմանի։ cf. ԱՆԱՊԱԿԱՆ։
իբր Ապականագործ.
Ապականացու հնարք չարի. (Յհ. կթ.։)
Ապականացու վարուք ախորժանօք. (Պիտ.։)
cf. Ապակեայ.
Իմա՛ կամ ընթերցի՛ր Ապակեղէն.
Հոգւոյն աչօք երեւութացեալ իբր ընդ ապակեղ թաղանթ զիմանալի հուր աստուածութեանն՝ պահեաց եւ յեսու յերիս քառասունս, երկու ընդ մովսեսի, եւ մի յետ. (Տօնակ.։)
ὐαλίνος. vitreus. Ապակեայ. յապակւոյ. շիշէտէն.
Որպէս ընդ ապակեղէն թաղանթս երեւիւր. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
menstrual;
having menses;
excrement;
privy.
Ընդ ապահարին՝ քղանցիւ հանդերձին՝ լե՛ր բուժիչ ախտին. (Գանձ.։)
Վասն ապահարից կանանց։ Յաղագս ապահարից այսպէս իմացի՛ր. (Կանոն.։)
ԱՊԱՀԱՐ. իբր Ապահարութիւն.
Յայտնին գործովք՝ սերմն ի մանկարարութիւն եւ ապահարն ի ծնունդ ծնիցելոյն։ Նուազեալ թափի ի մարմնոյն ապահարն։ Որչափ մանուկն ի ստինսն է, ոչ լինի մայրն յապահար. (Կանոն.։)
exempt from taxes;
— առնել, to exempt one from taxes.
ἁφορολόγητος. a quo non exigitur tributum եւ ἁτέλεια, immunitas. Ազատ, եւ ազատութիւն՝ յարքունի հարկաց. մաֆ.
Ապահարկ թողեալ ամենայն հրէից. յն. ապահարկութիւն։
"cf. Ապահարկ առնեմ."
Վարբակեայ մարի բարձեալ զիշխանութիւնն ասորեստանեայց, զպարոյր հայկազնեայ ապահարկէ ի հարկաբարձութենէ. (Արծր. ՟Ա. 4։)
to be sure, to be assured.
cf. Ապահովացուցանեմ.
cf. Ապաշաւ.
Բազում արտասուօք եւ ապաշաւանօք՝ յաղագս փրկութեան այլոց հաւանեսցի (ընդ առաջնորդական պատիւ). (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
μετάνοια. poenitentia. Ապաշխարութիւն. ճշմարիտ ապաշաւ. ցաւ եւ զղջումն սրտի.
Զապաշխարութիւն եւ զապաշաւանս (յն. մի բառ) ի վար արկեալ՝ խոստովանեսցէ զխոտորումն յեղման. (Փիլ. այլաբ.։)
Արծարծել անդրէն ի ձեռն ապաշաւանաց զվրիպանացն կորուստ. (Արծր. ՟Ա. 1։)
Ապաշաւանօք գայ ի լեառն։ Տկարանայ առնուլ ապաշաւանաց ժամանակ. (Մագ. ՟Լ՟Բ։ Լմբ. ատ.։)
Ստրջանք. ցաւ սրտի առ հարկի. դժկամակութիւն. դժուարութիւն.
Գիրկս արկեալ համբուրէին զծերունին, եւ մեծ ապաշաւանս առնէին, որ յայնպիսի հօրէ զրկեալ լինէին. (Աթ. անտ.)
Որոց անցանեն զուխտիւքն տեառն՝ չար են ապաշաւանք. (Համամ առակ.։)
to regret, to repent of, to lament.
μετανοέω. poenitet me. Ապաշաւ առնուլ. յապաշաւս լինել. ապաշաւանս կրել. փոխել զմիտս. դառնալ. ցաւիլ. զղջալ. ապաշխարել. լալ. աւաղել. եւ ստրջանալ. փոշիմանել, ափսոսալ. փիւշման օլմագ. աճըմագ. թէօվպէյէ կէլմէք.
Ո՞ գիտէ, ապաշաւեսցէ աստուած, եւ դարձցի ի բարկութենէ. (Յովն. ՟Գ. 9։)
Ապաշաւեա՛ դու ի չարեացդ քոց. (Գծ. ՟Ը. 22։ Յայտ. ՟Բ. 5։)
Խղճիւ ապաշաւել։ Ապաշաւել ընդ մեղսն, կամ ընդ չարախօսելն. (Պիտ.։ Նար. ՟Ի՟Թ։ Լմբ. սղ.։ Վրք. հց. ՟Ը։)
Ապաշաւել զվարս, կամ զառաջին գործ, կամ զանցելոցն զչարիս, կամ զանկանելն ի բարեաց, կամ զաւուրս. (Յհ. կթ.։ Իգն.։ Սարգ.։ Լմբ. պտրգ.։)
Ապաշաւեցէ՛ք. իբր թէ լալ եւ ափսոսել. (Ոսկ. գծ.։)
Հրեշտաք ապաշաւեսցեն զանձն իմ. (Մամիկ.։)
φείδομαι. parco. Խնայել, զնդալ, անխայել, կարեկից լինել. խղճալ, մեղքընալ.
Քաւ լիցի ախայել ապաշաւել (յն. մի բայ) յանձն իմ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 5։)
Ապաշաւեսցէ ի մեզ աստուած. (Մծբ. ՟Գ։)
Ոչ կամեցարուք լսել, ես զձեզ ապաշաւեմ ասէ։ Պատասխանի ետ մուշեղ, դու պարտիս յանձն քո ապաշաւել՝ քան թէ ի մեզ. (Արծր. ՟Բ. 3։)
to repent of, to regret.
Իբր Ապա աշխարել, կամ ապ՝ աշխարել. μετανοέω. poenitentiam ago, resipisco. Զղջալ ի վերայ գործեալ սխալանաց. ցաւել եւ լալ ի վերայ մեղաց. ապաշաւել. դառնալ եւ զգաստանալ. կրել վիշտս կամաւորս.
Ապաշխարել ի գործոց, կամ խորդով եւ մոխրով, կամ զպոռնկութիւն. (Յայտ. ՟Բ. 21. 22։ Մտթ. ՟Ժ՟Ա. 21։)
Ապաշխարել զվնասս, կամ զյանցանս, կամ զկախարդութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Մանդ. ՟Ժ՟Ե։ Եղիշ. ՟Ը.)
ungrateful;
vain;
vile, disagreeable.
ἁχάριστος, ἅγνωμος, ἁγνώμων. ingratus, immemor gratiarum. Անճանչօղ շնորհաց, անշնորհակալու, ապերախտ. աղէկութիւն չիճանչցօղ.
Քաղցր է ի վերայ չարաց եւ ապաշնորհաց. (Ղկ. ՟Զ. 35. (որ ի թղթ. գր. տղ. գրի, ապաշնորհից։))
Վեհերոտ է դանդաղելով եւ ապաշնորհ, զի առեալ լաւ պատճառս՝ ընդդիմանայ գոյացութեանն. (Փիլ. լին.։)
Թշնամեաց եւ ապաշնորհաց։ Ապաշնորհք էին հրէայք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 10։)
Ի նորա գիտութենէն ապաշնորհ եղեն. այսինքն անճանաչօղ. (Ոսկ. հռ.։)
Նա՝ որում ոք անշնորհակալ գտանի. արհամարհեալ յապերախտից.
Մեծամեծ ինչ իրս վճարեցի նմա ի պատերազմունս, եւ ապաշնորհ եղէ ի նմանէ. (Պտմ. աղեքս.։)
Մի՛ ապաշնորհ արասցուք զերախտաւորն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
Անշնորհ, անշահ, անպիտան, խոտան, յոռի, վատթար.
Մի՛ զպաշտօնն՝ ապաշնորհ գրեսցես. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Մի՛ ապաշնորհ առներ զիմ մարդասիրութիւնս. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)
Մի՛ զգեստիւք խենեշասցուք, որոց գեղեցկութիւնն է ապաշնորհ. (Ածաբ. ծն.։)
Առասպելս ասէր զապաշնորհ կրօնսն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
rugged, rough, stony, rocky.
Նոյն ընդ Ապառաժ, ա. իբր Վիմուտ, քարուտ, առապար, կարծրակուռ. գայալը, գայալըգ.
Ապառաժուտ տեղի, վայր. (Պիտ.։ Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Զխոշոր ապառաժուտն դիւրեսցէ հզօր բազկաւ. (Պիտ.։)
Ի վերայ ապառաժուտ վիմին հաստատնոյ. (Եփր. համաբ.։)
kept in a place of safety.
Պահեալ յապաստանի՝ յանքոյթ վայրի.
cf. Ապաստան առնել.
Զկատարած մարտին յաղթութեան ի քեզ տէր յիսուս ապաստանեցի։ Զոլորտս ամենից բոլորից լրութեան յաշտարակ հզօր ապաստանեցին. (Նար. ՟Կ՟Ե. եւ Նար. խչ.։)
Հանապազ զանձնդ ապաստանեա՛ ի քրիստոս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ի նա ապաստանեալ զգիտութիւն առաւելութեան սիրոյն. (Լմբ. պտրգ.։)
Զամենայն հոգաբարձութիւն իւրոցն ի նա ի հոգին ապաստանեաց. (Սկեւռ. յար.։)
ignoble, obscure, low, plebeian.
Յապատոհմիկ իսկ կնոջէ. (Պիտ.։)
privy.
Արտաքնոց. ճեմիշ. լուալիք. Այս բառ կայ ի լուսանցս աստուածաշնչից ի վերայ բառին Լուալիք, որ ի (՟Դ. Թագ. ՟Ժ. 27։)
ornamented by palaces or mansions.
Ունակ զարդու իբրեւ ապարանից.
Խորհել զշինուածաձեւ եւ ապարանազարդ կերպարանաց փղի. (Վեցօր. ՟Թ։)
palace, court, regal mansion;
house, dwelling.
βάρις, βασίλειον, οἱκία. palatium, regia, aedes, domus;
Տուն երեւելի՝ արքունի կամ իշխանական. պալատն. յարկ. բնակարան որմեալ կամ պարսպաւոր.
Ապարանք արքունի, իշխանի, կամ դատաւորի. (Եսթ. ՟Զ. 12։ Ես. ՟Ի՟Բ. 9։ ՟Լ՟Բ. 13։ Ամովս. ՟Գ. 15։ Յհ. ՟Ժ՟Ը. 28. եւ այլն։ Կամ Տուն (սիմոնի խաղախորդի). Գծ. ՟Ժ՟Ա. 11։)
Ի բարձրաւանդակ տանիս ապարանից. (Ագաթ.։)
Շինուածս անթիւ ապարանացն. (Փարպ.։)
Դոյզն ապարանից՝ դոյն ինչ շինուածոց. (Նար. խչ.։)
Բնակեցոյց աստուած զնոյ ի փայտեղէն ապարանսն (ի տապանն), փոխանակ զի բնակեցոյց նա զաստուած ի տաճար մարմնոյ իւրոյ. (Եփր. ծն.։)
to be unbridled, licentious, insolent.
ԱՊԱՐԱՍԱՆԵՄ ԱՊԱՐԱՍԱՆԻՄ ἁπαυθαδιάζομαι. insolesco. եւ այլն. Ըմբոստանալ. ըմպահկել. անսանձ եւ անսաստ լինել. գլուխ քաշել, թօթվել, խեռութիւն ընել.
Ընդէ՞ր ապարասանես, ընդէ՞ր այդքան զգեցեալ ես զանմարդութիւն. (Ոսկ. պետր. եւ Ոսկ. եղ.։)
Ապարասանել, եւ լինել դադան եւ աբիրոն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Ապարասանեալ ընդվզի եւ այլն. (Պիտ.։ Լմբ.։ Դիոն. եւ այլն։)
Ամբարշտեալ ապարասանեաց սաբէլ լիբէացի. (Սանահն.։)
cf. Մեծաբանեմ.
ԱՊԱՐԹԱՆԵԼ գրի եւ ԱՊԸՐԹԱՆԵԼ. Անցանել ըստ չափ. մեծաբանել. խրոխտ բանիւք յարձակիլ. դաֆրա սաթմագ, սալտըրմագ.
Ի վեր քան զմարդկային բնութիւն անդր վազեալ ապարթանէր. (Եղիշ. ՟Ա։)