cartilaginous.
ὐμενοειδής mebranaceus այս ինքն թաղանթի նման. մաշկային.
vegetation.
Ծնչութիւն, եւ կենդանարարութիւն, եւ աճեցողութիւն. ուր վերջին բառդ կայ եւ ի յն. այլ ի մեր օրինակի պակասի։
cf. Աճեմ.
Գոլով յորդւոց տանս Յաբեթի, որ ի Հայկայ սերեալ աճի. (Գանձրն.։)
ashes;
յ— դառձուցանել՝ դատել, to reduce to ashes.
σποδός, τέφρα, αἱθάλη cinis, fuligo, favilla, pulvis Մոխիր. յաւելուած կրակի կամ այրեցելոց՝ մոխրեալ կամ կայծախառն. գազաղ. մուր. փոշի. քիւլ. խաքիսթեր. րէմատ. գըվըլճըմ. գուրում.
Ուր հուրն սրբութեան կայր, եւ աճիւնն։ Զքաղաքս սոդովմայեցւոցն եւ գոմորացւոց դարձուցեալ յաճիւն՝ դատեցաւ. (Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 8։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 6։)
to be ashamed, to blush with shame, to be confounded.
Ամաչելի գործ՝ անխրատաբար ունելով առ մարդկայինս. (Բրս. գոհ.։)
to raise, to raise up, to take up, to heighten, to lift up.
Որք ամբառնային զձեռն՝ միապետել ի վերայ սկայիցն. (Խոր. ՟Ա. 9։)
to rise, to get up, to go up, to ascend.
Որք ամբառնային զձեռն՝ միապետել ի վերայ սկայիցն. (Խոր. ՟Ա. 9։)
accuser, informer, plaintiff, complainant, prosecutor.
Մատուցանէր եւս (Վահան) ամբաստան գրգռութիւն զարքայէն հայոց Արշակայ. (Բուզ. ՟Դ. 50։)
Զիա՞րդ ապա նա մեզ դատախազ կայ ամբաստանի. (Ոսկ. ես. ՟Խ։)
Ամբաստան լինել զառիթ երկայն կենացս. (Իսիւք.։)
to accuse, to inform against, to charge, to complain against;
to plead guilty, to confess.
Ամենայնի հասու լինել՝ զորոց մեքս ամբաստանեմք զդմանէ։ Կամեցայ գիտել զվնասն՝ վասն որոյ ամբաստանէինն զդմանէ. Զոր գտի ամբաստանեալ վասն խնդրոյ իրիք իւրեանց օրինաց։ Մինչեւ ամբաստանեալն յանդիման ունիցի զդատախազսն։ Վասն որոյ յուսոյ ամբաստանիմ արքայ ի հրէիցդ։ Չտաս ինչ պատասխանի՝ զի՛նչ դոքա ամբաստանեն զքէն, կամ տե՛ս քանի՛ ամբաստանեն զքէն. (յն. հակառակ վկայեն) եւ այլն։
to provide, to store;
cf. Համբարեմ.
Ի ցնծալի կայանն օդագնաց լինելով ամբարեցաւ (Եղիա). (Պիտ.։)
elevation, exaltation;
advancement, promotion.
Յամբարձմանէ բարձրութեան գերագունիցն կայից ստորասուզեալ։ Կայմն ամբարձման ի կայից իւրոց խլեցաւ։ Ի կատար ամբարձման գլխոյն կարմեղայ։ Ըստ ամբարձման կամարի. (Նար.։)
proud, haughty, stiff, high, arrogant, vain, conceited;
presumptuous;
—ս, haughtily, proudly, highly.
Ի կորնչել սկայիցն ամբարտաւանից։ Որ ամբարտաւան էր աչօք։ Կարծօղն եւ արհամարհօղն այր ամբարտաւան է։ Ցրուեաց զամբարտաւանս մտօք սրտից իւրեանց. եւ այլն։
haughty, proud.
Ուր կայցէ ամբարտաւանութիւն, կամ նշան հպարտութեան։
fierce, ferocious, savage, wild, unruly, untameable;
raging, furious.
Որպէս ձի ամեհի միշտ ի վարժոցս կայցէ։ Սանձք ձիոց ի բերան դիցեն, ոչ յամեհոյ, այլ ի զարդու եւ ի կերպարանաց վասն։ Քան զսանձս ամեհի երիվարացն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. եւ Ոսկ. յհ.։)
cf. Ամենագեղեցիկ.
Զպարկեշտս զայս եւ զամենագեղեցիկ վկայիցս ասպարէզ. (Բրս. գորդ.։)
very pretty, very handsome, charming, very genteel;
extremely agreeable, most beautiful.
Զպարկեշտս զայս եւ զամենագեղեցիկ վկայիցս ասպարէզ. (Բրս. գորդ.։)
all, total, whole;
each, every;
all, every thing;
— ոք, every one;
who ever, whosoever, whatever, whatsoever;
— ինչ, every thing, whatever;
ամենայնիւ, յամենայնի, altogether, entirely, quite;
— ուստեք, from all sides, from all parts;
— ուրեք, ընդ — տեղիս, every where, in all places;
զգիշերն —, all the night;
զ— աւուրս, every day;
յառաջ քան զ—, before all;
յետ —ի after all;
պատրաստ լինել —ի, to be ready for every thing;
ի վեր քան զ—, above all or every thing.
Զկայնան չորրորդ ի Նոյէ ամենայնք ի ժամանակագրացն գրեն. (Խոր. ՟Ա. 4։)
Սատակեցաւ մանուկն որդի կայսերն. եւ ընդ ամենայն այն ժառանգ գտանէր նմա. իմա՛ ոչ ոք այլ՝ բայց միայն այն. բոլոր բոլորը։ (Բուզ. ՟Դ. 5.)
very well prepared, quite ready.
Երկայն յուսոյ ամենապատրաստ տեսութիւն։ Ամենապատրաստ հանդերձեալ՝ ամենեւին անվտանգելի։ Ամենապատրաստն շրջարկութեամբ պաշտպանեալ։ Ամենապատրաստ պնդութեամբ միշտ արձանացայց. (Նար. ՟Ծ՟Բ. ՟Հ՟Թ. ՟Ղ՟Գ։)
very skilful, ingenious;
very instructive;
most wise.
Վկայեսցէ ամենարուեստ իմաստունն. (Եզնիկ.։)
cf. Ամենայն;
Ամէն նմա հնազանդեսցին։ Եթէ ուրուք կայր ինչ ի թաքստեան, զամէնն հանեալ. (Լաստ. ԺԱ. ԺԸ։)
ԱՄԷՆ, կամ ԱՄԷՆԱ. Սկիզբն բարդութեանց, նոյն է ընդ ԱՄԵՆ, կամ ԱՄԵՆԱ. նմին իրի զնոյն բառ ոմանք ի գրչաց՝ է տառիւ գրեն, եւ այլք ե. եւս եւ նոյն գրիչ՝ երբեմն է, եւ երբեմն ե. վասն որոյ եւ զառաջիկայսդ վերածեա՛ յառաջինսն՝ գիտելով եւ զայն, զի առաւել աստ եդաք զայն բարդութիւնս՝ որոց յաջորդ բառն բնիկ ձայնաւորաւ սկսանի, թէպէտեւ ըստ ինքեան ուղիղ եւս է ամեն, քան ամէն, որ է առաւել ռամկական. թո՛ղ զի եւ հոլով սորա է ամենի, ից։
Այսպէս ասէ ամէնն, վկայն հաւատարիմ եւ ճշմարիտ. (Յայտ. Գ. 14։)
month;
ամիս յամսոյ, ամսոյ ամսոյ, every —;
առաջին օր ամսոյ, the first day of the month;
ի սկիզբն ամսեան, the beginning of the month;
ի վերջ ամսոյ, the end of the month;
ի մէջ կոյս ամսեան, towards the middle of the month.
Ամիսք Սարկաւագին յարակայ ընդ իրեարս այսպէս զուգին. նաւասարդի, աւգոստոսի ՟Ժ (կամ ՟Ժ՟Ա). հոռի, սեպտեմբերի ՟Թ (կամ ՟Ժ) եւ այլն. (Տօմար.։)
Որպէս յանուն Հայկայ ազգս Հայ անուանեցաւ, այսպէս եւ ամիսքս ի զաւակաց անուանց նորա զանուն ընկալան. եւ են այսոքիկ. Նաւասարդի, Հոռի, Սահմի, Մեհեկի, Արեգի, եւ Հրոտից. սոքա որդիք էին։ Արաց, Մարերի, Տրէ, եւ Քաղոց, սոքա դստերք էին։ Իսկ Մարդաց, եւ Հարուանց՝ որ է Ահկի, զայս ի գործոց առին զանուանս. իսկ ընդ այն ժամանակս ամառնայինք էին այսոքիկ. (Յկ. ղրիմ.։)
knight;
sir, esquire, master.
Ամիրայն Պարտաւայ եւ Գանձակայ. (Ուռպ.։)
son of a barren woman;
St. John-Baptist.
Չորեքկերպեան կենդանեացն զխորհուրդ քարոզեաց ամլորդին։ Որ յամլորդւոյն վկայեցար Գառն Աստուծոյ. (Շար.։)
constructed or made by God.
Ոչ մարդկայնոյ արուեստի գիւտ, այլ սրբազան եւ ատուածակազմ. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)
divine.
Խառնեալ ի գունդ աստուածական. (Ագաթ. իմա՛, հրեշտակային զօրք Աստուծոյ։)
ordained or established by God.
Ատուածակարգ ոգիք, կամ թագաւորութիւն, թագաւոր, կայսր. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Յհ. կթ.։)
who lives with God or according to the will of God.
Կամ իբր Աստուածակայ.
that bears God.
Որպէս Աստուածակայ.
side or part of God
Դու եղիցիս նման յաստուածակոյս կողմանէ։ Հաւատարիմ քահանայապետ յաստուածակոյս կողմանէ անտի։ Ամենայն քահանայապետ վասն մարդկան կայ յաստուածակոյս կողմն անդր. (Ել. ՟Դ 16։ Երբ. ՟Բ 17։ ՟Ե 1։)
cf. Աստուածակողմն.
Դու եղիցիս նման յաստուածակոյս կողմանէ։ Հաւատարիմ քահանայապետ յաստուածակոյս կողմանէ անտի։ Ամենայն քահանայապետ վասն մարդկան կայ յաստուածակոյս կողմն անդր. (Ել. ՟Դ 16։ Երբ. ՟Բ 17։ ՟Ե 1։)
called by God;
where Godwas invited.
Աստուածակոչ վկայն ստեփաննոս. (Տօնակ.։)
who is profoundly learned or versed in divine things;
who is familiar with God;
hardened by God.
Աստուածամայրն յանդիման երկոտասանաճառագայթ աստուածամուխ առաքեալական գնդին հրաժարեալ յամենեցունց. Զմարմինն ամենասուրբ հրացեալ աստուածամուխ հրոյ կայծակմամբ՝ եդեալ ի տեղկոջն կոչեզեալ գեթսամանի. (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա։)
where God enters or dwells.
Ուր իցէ մուտ Աստուծոյ. աստուածաբնակ. աստուածակայ.
Epiphany.
Զի թէ աստուածայայտնութիւնս վասն այս վկայիս իւրոյ միայն էր արտայայտեալ, եւ այլն. (Աթ. ի ստեփ.։)
divine, belonging to God;
sacred, pious.
Ուստի ասի եւ զմարդկանէ՝ եւ զմարդկային իրաց՝ որպէս Աստուածանման, աստուածարեալ. սուրբ, աստուածայինն՝ դաւիթ, կամ Մովսէս, եւ այլն. (Պիտ.։ Յհ. կթ. եւ այլն։)
divine and human conjointly.
θεανδρικός deivirilis Իբր Աստուածամարդկային. Քրիստոնեական. փրկչական. սեպհական Քրիստոսի, որ է Աստուած եւ մարդ. Տե՛ս (Դիոն. թղթ. ՟Դ. եւ Մաքս. անդ։)
to make one's self God;
to become God;
to unite one's self, to join one's self to God;
to resemble God.
Աստուած մարդացաւ, մարդն աստուածացաւ. անխտիր լինի այլեւայլ մտօք իմանալ զՔրիստոսէ՝ ըստ որում մարդ, եւ զմարդկային բնութենէս մերմէ առ հասարակ.
to make a god of any thing, to deify, to admit into the number of gods, to idolize.
Միացուցանէ ընդ ինքեան զմարդկային բնութիւնս՝ աստուածացուցանելով զնա. (Շ. թղթ.։)
knowledge of God, theodicy.
Որ զխորհուրդս փրկականս աստուածագիտութեան շնորհեցեր մեզ ի ձեռն քահանայապետին քո եւ վկային. (Շար.։)
Son of God.
Հսկայս կորովիս՝ աստուածորդիս իւրեանց անուանեցին. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
heavenly, by God, of God, divinely.
Երկնաւոր աստուածուստ պսակօք պատուեալ։ Յերկնից աստուածուստ վկայեալ. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)
hence;
here.
Նա եւ մեր իսկ բանս աստստին սմին վկայեալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
tribunal, court, audience, auditory, assembly of judges, seat, bar;
magistrate;
senate;
յ— մատնել, to call before a tribunal or council;
գումարել զ—, to convoke, to call together an assembly.
Մինչ նստէր յատենին (պիղատոս)։ Նստէր յատենի (հերովդէս)։ Ածէին զնա յատեանս։ Մերժեաց զնոսա յատենէ անտի։ Հարկանէին առաջի ատենին։ Յատենի կայսր հասեալ կամ։ Ամենեքին կալոց եմք առաջի ատենին Քրիստոսի. եւ այլն։
to harangue, to speak in public, to declaim.
Որպէս սուրբն ոնեսիմոս ի վկայութեան իւր հանդէս զսոյն ի նախատինս կռապաշտութեան ատենաբանեաց. (Լմբ. իմաստ.։)
to hasten, to press, to accelerate, to dispatch.
Որպէս ծարաւին արագեցուցանէ զմերձակայսն, թէ արագեցէ՛ք ջուր տալ. (Խոսր.։)
ulcer, ulceration;
cicatrice;
spot, stain.
Ունակ արածի. ուր կայցէ արած.
creature, created being;
creation;
generation;
work, deed, action.
Եկայք տեսուցք զլինել արարածոյ նորա (առաջին մարդոյն) յաշխարհիս. (Վեցօր. ՟Զ։)
creation.
Արարած Աստուծոյ, եւ գործած աստուածային, կամ մարդկային. արարուած. կազմուած.
to serve;
— ցանկութեանց, to be the slave of one's passions.
Ախոնդիքն զիա՞րդ զայսպիսի ներգործութիւն տեւէ եւ տոկայ արբանեկել. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
drunkenness, intoxication, inebriation;
— ախտից, intoxication of the passions;
— հրճուանաց, transport of joy;
զմայլել արբեցութեամբ, to enjoy drunkenness.
Մինչեւ յե՞րբ կայցես յարբեցութեան։ Անկեալ դնէր յարբեցութեան իւրում։ Բարի է երթալի ի տուն սոգոյ՝ քան ի տուն արբեցութեան։ Զգինի եւ զարբեցութիւն մի՛ արբցէ։ Տո՛ւք զարբեցութիւն արտմեցելոց, եւ այլն։