icon, image, effigy;
painting, picture, representation;
likeness, figure, portrait;
statue, idol;
sight, visage, face;
design, project, plan;
type, symbol;
doll;
—ք, the Divine Person;
— աւուրն, the day of the week or month;
hymn for the day;
գեղեցիկ —աւ, of fine presence, of noble aspect;
— ըստ —ի, in the image of, in the likeness of;
ի սոյն —, in this way or manner;
cf. Համառօտագիծ.
Արասցուք մարդ ըստ պատկերի մերում։ Արար Աստուած զմարդն ի պատկեր իւր. ըստ պատկերի Աստուծոյ արար զնա։ (Ադամ ծնաւ զՍէթ) ըստ պատկերի իւրում։ Մի՜ առնիցէք ձեզ դրօշեալս՝ նմանութիւն ամենայն պատկերի։ Զպատկերս նորա (Բահաղու) խորտակեցին մանր։ Ապաքէն որպէս ի պատկերի շրջի մարդ։ Հարցանիցեն զդիսն իւրեանց եւ զպատկերս իւրեանց։ Դու ա՜րքայ, տեսանէիր պատկեր մի ... ահաւոր էր յոյժ պատկերն։ Ո՞յր է պատկերս այս կամ գիր. ասեն, կայսեր։ Փոխեցին զփառս անեղծին Աստուծոյ ի նմանութիւն պատկերի եղծանելի մարդոյ։ Կերպարանակից լինել պատկերի որդւոյ իւրոյ։ Որ է պատկեր աներեւութիւնն Աստուծոյ, եւ այլն։
ambitiously;
vainly;
honourably, generously, obligingly.
Պատուասիրաբար առատութեան սեղանոյ հաղորդեցուցանելով. (Երզն. մտթ.։)
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
Ընդելական բարեկամութիւն ... այլեւ ամուսնութեանց տուրեւառիւք հաղորդեալք առ միմեանս. (Փարպ.։)
chief of a feast or solemnity;
chairman of a banquet, host, inviter.
Ոմն է տօնապետ ճշմարիտ, իսկ ոմն այլ ոք՝ տօնի հաղորդ. (անդ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Երամեմ.
Րամեալ ընդ հովուացն՝ տան աստուծոյ փառք ի բարձունս։ Րամեալ մաքրութեամբ՝ հաղորդ լիցուք ծնիցելոյն. Րամեալ միայնոյ (այսինքն միասնական) երրակին լուսոյ. (Գանձ.։)
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
Ոչ սոսկ հաղորդ, այլ եւ տէր նորա եւ հայր վերագրի նորուն, զորոյ զգործն գործէ. (Բրս. հց.։)
cf. Վեցմատնի.
Սպիտակն, եւ երաժշտականն, եւ վեցմատեանն, եւ այլք ամենայն սուրբք հաղորդին ի մի անձն, եւ ոչ ի բնութիւն. (Մխ. ապար.։)
six-fingered.
Սպիտակն, եւ երաժշտականն, եւ վեցմատեանն, եւ այլք ամենայն սուրբք հաղորդին ի մի անձն, եւ ոչ ի բնութիւն. (Մխ. ապար.։)
having the same lot or fate;
copartner, sharer, fellow.
σύγκληρος, συγκεκληρόμενος consors σύννομος ejusdem ordinis եւ այլն. Կցորդ նմին վիճակի. բաժանորդ. հաղորդ. մասնակից. ժառանգակից. ընկեր.
to exchange, to make an exchange, to barter;
to substitute for, to fill the place of;
to succeed;
to permute, to alternate;
to compensate, to counterbalance;
— զտեղի, to take the place of, to substitute for;
— զանձն ի վերայ ճշմարտութեան, to give oneself for the truth;
— զոք ի վերայ ապահովութեան հասարակաց, to sacrifice a person for the public safety;
— զկեանս իւր ի վերայ ուրուք, to hazard one's life in defence of a person;
զմահ ընդ կենաց — քան, t o die rather than yield.
Զամենայն՝ որ բանայցէ զարգանդ իշոյ, փոխանակեսցես ընդ ոչխարի. եւ եթէ ոչ փոխանակեսցես, փրկեսցես զնա։ Մի փոխանակեսցէ զլաւն ընդ յոռւօյն, եւ մի զյոռին ընդ լաւին. ապա թէ փոխանակելով փոխանակեսցէ զայն, եւ այլն։ Փոխանակեսցուք քեզ զօրս ընդ զօրաց։ Փոխանակեցէք դուք գանձինս ձեր փոխանակհաղցն կտակարանաց։ Ի մտի եդեալ՝ զմահ ընդ կենաց փոխանակել, քան եւ այլն։ Ոչ փոխանակեսցէ եւ ոչ ընդ միոյ իրիք փրկանաց զթշնամութիւն։ Փոխանակեցին զճշմարտութիւն Աստուածայ ընդ ստութեան։ Փոխանակեցին զպէտս բնականս ի պէտս անբնականս. եւ այլն։
to substitute, to fill or take the place of, to succeed to;
— զկեանս, to die.
Փոխանցել. հաղորդել իրերաց.
restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.
Կամ որպէս Համեմատութիւն եւ ներքին կապակցութիւն, բաղկացութիւն. եւ Տուրեւառ բնութեանց միացելոց ի Քրիստոսի. ուստի եւ փոխադարձ ստորոգումն կամ հաղորդութիւն յատկութեանց.
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
Տարրանալ ի հանդէս բարեպաշտութեան։ Յամենայն վարս բարեգործութեան տարրանայր։ Տարրացելոցն առ աստուած սիրով։ Ըստ նորին սրբութեան տարրանամք, հաղորդեալք իրերաց, եւ միացեալք ի քրիստոս։ Յեղկեղի նորա տարրասցուք. (Սոկր.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։ Տօնակ.։)
consecration.
Տելետի կոչի ըստ յունաց իմաստասիրացն, որ է կատարողութիւն. եւ սովորեցան կոչել այս անուամբ զհաղորդութիւն խորհրդոյն, որպէս կատարելով զխորհրդազդածսն՝ որք ուսանէին զնոցայն. (Մաքս. ի դիլոն։ տե՛ս եւ Մագ. ՟Հ՟Թ=՟Ձ՟Բ։)
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
solid, firm, hard, compact, constant, fix, stable, strong;
true, sincere, close, intimate, cordial;
—, —իւ, firmly, constantly;
voluntarily, willingly;
sincerely, intimately, closely;
— առաքինութիւն, solid virtue;
— սիրով, tenderly, affectionately, cordially;
— սիրել, to love sincerely, with all one's heart, passionately;
— աղօթել, to pray intensely, warmly, earnestly, eagerly.
Աղօթս առնէ նոցա սերտ մնալ ի միաւորութիւն հաւատոցն սիրով ընդ հաղորդին ընդ աստուծոյ սերտ, որդիք աստուծոյ եւ անուանին եւ կոչին. (Համամ առակ.։)
haughtiness, pomp, ostentation;
softness, effeminacy.
Խոնահք հանեն ընկենուն ի միջոյ իւրեանց զսիգութիւն։ Ոչ հաղորդի բարձրութիւն առ խոնարհութիւն, եւ ոչ հեզութիւն առ սիգութիւն. (Մծբ. ՟Թ։)
supreme hierarchy.
Սուրբս եւ թագաւորս եւ տեարս եւ աստուածս կոչեն ասացեալքն (սուրբ գիրք) զորս յիւրաքանչիւրսն սկզբնապետութիւնս զարդս. ընդ որոց ձեռն երկրորդքն աստուծոյ պարգեւացն հաղորդեալք. (Դիոն. ածայ.։)
beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.
Որ եւ սկզբմունք ամենայն էից, գոլոյն հաղորդին. եւ են, եւ սկզբմունք են, եւ յառաջագոյն են. (Դիոն. ածայ.։)
cup, bowl;
chalice.
Զսկիհն կալցես ի ձեռին քում ի ժամ հաղորդութեան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
firm, solid.
Զինչ է մարմին. գործի հոգւոյ առ ի կենցաղս հաղորդութեան, որով ոսկերքդ այսր անդր սոթք (լս. մազդ) եղեալ՝ պատկանեալ ջղակապ յօդիւք ... զի պատշաճ լիցի ի գործաւարութեան. (Անյաղթ հց. իմ.։)
vulgar, popular, common, trivial.
Երդմնահար լինել առ զուգահաղուրդութիւնս, եւ առ այլ ըռամկական պատահմունս. (անդ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Սահմանաբար.
Բնաւորեալն ի նմա բարկութիւն բնութիւն եղեւ երկրորդ անգամ սահմանօրէն, (Թղթ. հաղբատ. առ գր. տղ.։)
cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.
տեասեալ զտիտանեանն զկայն վիթխարի եւ աշխոյժ, զգերամբարձեալն մարմնոյն տրամադրութեամբ՝ աստուածօրէն իմն պատուով պատուեցին, նեբրովթ կոչելով, բէղ, բահաղ, դիոս, որմըզդ, արամազդ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
springing up, shooting forth, or vegetating together, planted together;
inborn, innate, natural;
participating.
Սա՝ որ մահու քո տնկակից, լիցի կենաց հաղորդակից. (Շար.։)
Աստուծոյ բանս՝ որ ամենեցուն է տնկակից, առաջին ի մեզ օրէնք։ Անձին տնկակից են կեանք, բայց մարմնոյ ըստ հաղորդութեան. (Առ որս. ՟Է։ Նիւս. բն.։)
cf. Տոհմային.
Ի բնէ գազանութիւն առիւծու, որ ոչ ունի հաղորդութիւն ընդ տոհմակցի իւրոյ. (Վեցօր. ՟Թ։)
sympathizing, sensible to another's woe, compassionate, condoling with;
— լինել ումեք, to grieve or condole with, to sympathize in suffering, to partake one's grief, to share in one's affliction, to take pity on, to pity, to commiserate, to compassionate.
Կցորդ՝ հաղորդ վշտաց. եւ Կարեկից. ախտակից. եւ բայիւ։ Վշտակից լինել. συμπαθέω, συμπάσχω, συναλγέω simul patior, condoleo κακοπαθέω mala patior.
God, the Lord;
Sir, lord, master, Mister, Mr.;
possessor, owner, master;
Reverend, Rev.;
ով —, Lord! o Lord! good God! Heavens! goodness! good gracious!
— արքայ, Sire!
— իմ արքայ, o King! o Majesty!
— իմ, My Lord;
— թովմաս, Mr. Thomas;
Rev. Thomas;
— լինել, կալ, to be or become master of, to be lord over, to rule, to overcome, to master;
յամի տեառն, in the year of our Lord, Anno Domini;
յիս տէր, oh my lord! I pray you my lord! tell me my lord!
յի՛ս դարձ տէր, oh king hear us!
— բայի, objective or accusative case;
κύριος dominus. Իշխան ի վերայ ծառայից եւ հպատակաց, եւ սեպհական ընչից. պէտ եւ գլուխ ազգի եւ երկրի՝ մարմնաւոր կամ հոգեւոր, որպէս հաղորդեալ իշխանութեանն աստուծոյ, որ միըայն է տէր ամենայն արարածոց, եւ տէր տերանց.
Տէր ցլուն։ Տէր տանն։ Զմսուր տեառն իւրոյ. եբր. յորմէ բահաղ, բահաղիմ. (արաբ)։
Lord's, dominical;
— աղօթք, the Lord's prayer;
— տուն, church;
— օր, sunday;
— գիրք, Holy Scriptures.
Մարմին տէրունական, եւ արիւն փրկչական։ Զոր առ մարմինն տէրունական լրբութեամբ յանցեաւ անարժան հաղորդութեամբն։ Մարմնակիցք տէրունական մարմնոյն. (Ժմ.։ Իգն.։ Ագաթ.։)
cf. Վաղվաղուն.
Զոր անդամ՝ վաղվաղուկ գոլով՝ ոչ պահեաց։ Ոչ վաղվաղուկ էր (յհ. մկ)։ Վասն շութափութութեան վաղվաղուկ եւ անվայելուչ յանդգնութեան։ Մի երբէք անքնին եւ վաղվաղուկ ձեռնադրութեամբ հաղորդեսցի սա մեղաց օտարաց։ Զի մի՛ վաղվաղուկ եւ անփոյթ առնելով իմ յուրուք վերայ ձեռն դնիցեմ. (Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։ Բրս. հց. Մաշտ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.
պէսպէս խնդրով. ἁπολαύω fruor, oblector;
commodum, fructum, emolumentum capio;
utor τρυφάω , τέρπομαι delicior, delector. Ունել զվայելս զուարճալի իրաց. հաճութեամբ եւ դիւրութեամբ սրտի ժառանգել զխնդրելին. վարել զանդորր կեանս. փափկանալ. հեշտանալ. կցորդ լինել. հաղորդիլ. վայլել.
to cause to enjoy;
to cause to participate;
to dress well.
Տալ վայելել՝ ստանալ՝ օգտիլ. ժառանգեցուցանել. հաղորդս առնել բարեաց. եւ Վայելչացուցանել.
evil counsel, malignity, iniquity.
Չարամոգականն թովէր բանիւք՝ իւր վատախորհրդութեան առնել հաղորդս. (Պիտ.։)
univocal;
synonymous;
synonyma.
Էակն ստուգաբար փաղանուն ոչ կարէ գոլ. վասն զի ի փաղանունսն ոչ գոյ առաւել եւ նուազ. . . եւ դարձեալ փաղանունքն հասարակաբար տան անուան եւ իրի հաղորդութիւն. իսկ էակն ոչ հասարակաբար տայ. (Անյաղթ պորփ.։)
resembling a flash of lightning, flashing, flaring.
Երեսք հօրն պամբոյի պայծառացան իբրեւ զփայլակն. եւ նոյն շնորհաց հաղորդք էին հայրն սիլովանէ, եւ սիսոյի՝ արք փայլակնատեսիլք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
Զօրհնութիւնն ընդ ամենեսին օրհնեցար ... զիա՞րդ չհաղորդեսցիս սեղանոյն. (Ոսկ. եփես.։)
benediction, blessing, doxology;
praise, laud, hymn, canticle;
blessings, great abundance, plenty, prosperity, wealth;
gift, present;
consecration;
the Eucharist;
eulogy;
relics;
instruments;
— օրհնութեանց, the Song of Songs, the song of Solomon;
— սեղանոյ, grace before meat;
— տալ, to bless, to pronounce the blessing;
առնուլ —, to receive the blessing, to be blessed;
to receive presents;
յ—ս համարիլ, to consider as a great blessing;
հայր, տուր ինձ զ— քո, father, your blessing.
ՕՐՀՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Քահանայագործութիւն, նուիրագործութիւն, հաղորդութիւն. եւ այլն, առեալի (՟Ա. Կոր. ՟Ժ. 16.)
Ճաշակ հեշտալի որոց հաղորդին՝ ջամբել պատրաստի ամենակազմ յարմարութեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
crucifying J.-C.
Հրէայքն քրիստոսասպանք եղեն. Ստեփաննոս ընդդէմ քրիստոսասպանիցն անպարտելի դիմամարտ։ Սակս անարժան հաղորդութեան քրիստոսասպան լնիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։ Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Ժ։)
behaviour;
policy;
police;
good breeding, civility, urbanity, courtesy, politeness, affability;
— կենաց, personal conduct;
անսագիւտ —, unimpeachable morality or integrity;
ծայրացեալ —, deep policy.
where starvation is felt.
Զքաղցականն եւ զծարաւականն ըստ բնութեան իւրում (զմարմինն՝) հաղորդ առնելով աստուածային անկարօտութեան. (Խոսրովիկ.։)
salutiferous, causing health, salutary.
to undo, to unmake, to untie, to loosen, to unbind, to detach, to disjoin, to disunite, to dissolve, to resolve;
to destroy, to demolish, to beat down, to take to pieces, to take asunder, to dismount;
— զկարեալն, to unsew, to unstitch, to rip up;
— զհիւսեալն, to unweave, to unravel;
— զբեռինս, to unpack;
— զբարձս, to dislocate, to put out of joint, to disjoint;
— զազդերս, to make hip-shot, to dislocate one's thighs;
— զոք յաթոռոց, to depose from the throne;
— զբարեկամս, to part, to separate, to sever;
զկնի քակելոյ տօնիցն, the holidays being finished.
Քակեսցես զսեղանն բահաղու։ Քակեաց զամուրս։ Ժամանակ քակելոյ, եւ ժամանակ շինելոյ։ Քակեսցեն զքարինսն։ Քակեալ քանդեցին զպարիսպն։ Քակեաց զհզօրս յաթոռոց։ Քակեցէ՛ք զտաճարդ։ Զմիջնորմն ցանկոյն քակեաց։ Հողմ մեծ ուժգին որ զլերինս քակիցէ։ Քակել զբարձս քո։ Քակեսցին բարձք նորա։ Քակեցաւ անտառն անկախիտ։ Քակեցէ՛ք քակեցէ՛ք, մինչեւ ի հասուցէ՛ք.եւ այլն։
Ամենանուաստ աշակերտ. (Թղթ. հաղբ. առ գր.։)
Հուր ամէներջանկօքն իւրովք զամենեսեան հաղորդութեամբք (այս ինքն հաղորդելով՝) անծախ մնացեալ. (Դիոն. երկն. ՟Ժ՟Ե։)
Անհաղորդելի եւ անբաշխելի. (Դիոն. երկն. ՟Թ։)
Բաց ի ձեռնադրութեանն վաղվաղուկ եւ անընտիր սխալանօք հաղորդելոյն մեղաց օտարաց. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Արձակեցեր, եւ ապրեաց իբրեւ զայծեամն ի հաղբից. (Սիր. ՟Ի՟Է. 22։)
Համբուրելն զսեղանն՝ զաստուածարելոցն տայ զտարացոյց, որք վստահութեամբ հաւատտոց եւ սրբութեամբ հաղորդին նմա. (Մեկն. ընթերց.։)
Մի՛ հաղորդիր ընդ հերեսիոտայսն եւ ընդ հեթանոսս. (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)