small bit, piece or slice;
— թուոց, fraction;
տասնորդական —, decimals, decimal fractions.
Զհնացեալ հանդերձ, եւ զկոտորակ հացի. (Բրսղ. մրկ.։)
curved, bent, crooked, adun-cous;
ի —, bowed, inclined;
down, below, downwards;
ի — կորացեալ, depressed, cast down;
ի — կործանել, to cut down, to overturn, to throw to the ground, to overthrow, to upset;
to dishearten thoroughly, to strike with dismay, to confound, to abash;
ի — կործանիլ, to fall, to break down, to sink, to be overthrown;
to droop, to be disheartened, to give way, to lose heart, to be ashamed, abashed;
— գիծ, curve.
Տեսանէ զպարասկեւի հին եւ պատառոտուն հանդերձիւ, եւ զգլուխն ի կոր. (Հ=Յ. յունիս. ԺԶ.։)
to be bent, bow-ed, crooked, curved, to grow cambered, to stoop, to warp;
to fall in, to sink;
to bend the head, to bow down, to be humbled, depressed, confused, debased.
to snatch, to take away, to wrench, to wrest, to extort, to take by force, to ravish;
to deliver, to free, to disengage;
յանձն —, to win, to gain over.
Գաւառս բազումս ամրոցովքն հանդերձ յինքն ձգեալ կորզեաց. (Արծր. ՟Ե. 8։)
shooting skilfully, carefully aiming at;
skilful in arms;
dexterous, expert, skilful, handy;
nervous, robust, vigorous, valorous, valiant;
intelligent, ingenious, clever, witty, wily, keen;
cf. Կորովակի;
— յաղեղն եւ ի սուսեր, skilful with the sword bow.
Աղեղնաւորն եթէ կորովի հանդերձեալ է արձակել զնետն, նախ առաջին հոգ տանի կալոյն իւրում։ Կորովիս արձակեսցես հակառակ նոցա զնետն. (Ոսկ. անոմ. ՟Դ։)
turf, sod;
cf. Գուղձն.
ռմկ. կունծ. նոյն ընդ Գուղձն. ... Կոշտ կամ հատուած հողոյ. հող խստով հանդերձ խլեալ.
cf. Կուսանոց.
Արգելականք կուսանաց ի կուսաստանաց անտի ի դրունս եւ ի պարիսպս ընթանային։ Կոյսք ի կուսաստանաց մարբքն հանդերձ ի հրաարակսն հասանէին. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 19։ ՟Գ. Մակ. ՟Ա. 10։)
to take offence, to wrangle, to strive, to contend, struggle or dispute with, to debate, to contest, to quarrel;
to skirmish, to grapple with each other, to clash together, to fight, to come to blows;
to take hold of, to cleave to, to cling, adhere or stick to, to hold fast by, to catch or grasp at, to get entangled in;
— ընդ միմեանս, to beat one another, to fight together;
to quarrel;
թօթափել զփոշին կռուեալ, to shake the dust off one's foot;
ի բեւեռ կռուեցաւ հանդերձ նորա, his coat is caught by a nail.
flax;
linen;
linen-cloth or cotton-cloth;
linen-garment;
linen.
λίνον linum Բոյս՝ որոյ ցօղունն ծեծեալ՝ թել թել լինի, եւ այն մանեալ՝ հիւսի անկուածով ի փորձ. Տե՛ս եւ Վուշ, եւ ԲԵՀԵԶ. որպէս բարակ կտաւ. քթան, քէթէն, քեթան։ Իսկ եբր. եւ յն. քէթէն, քիթօն, է հանդերձ կտաւի.
Ասուեայ հանդերձի, կամ կտաւոյ. ((որպէս թէ կտաււոյ, կտաւենւոյ) Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 59։)
of linen, linen.
Վահանակ կտաւեայ։ Կտաւեայ հանդերձից. (Նախ. ել. եւ Նախ. ղեւտ.։)
cf. Կտաւեայ.
Վահանակ կտաւեայ։ Կտաւեայ հանդերձից. (Նախ. ել. եւ Նախ. ղեւտ.։)
cf. Կտաւեայ;
շապիկ —, linen shirt;
—ք, linen.
Վահանակ կտաւեայ։ Կտաւեայ հանդերձից. (Նախ. ել. եւ Նախ. ղեւտ.։)
knife;
scissors;
— դահեկանաց, clippings, shearings of coins, sizel.
Լինելով կտրոցին եւ հանդերձին ներքոյ սեղանոյն (վասն խուզման հերաց). (Մաշտ. մոնողոն.։)
burnt by chalk.
Առ ի մերկանալոյ զհանդերձս կրայրեաց լինելով. (Պիտառ.։)
to exercise, to train up, to inure, to form;
to instruct, to discipline, to accustom, to civilize;
to educate, to polish;
— զմիտս, to inform the mind;
ի զարմանս or յապուշ —, to astonish, to surprize.
Ըստ օրինացն ոչ խնդրեաց վրէժս, այլ ի հանդերձեալսն կրթեաց. (Շ. մտթ.։)
orderly, regularly, suitably, methodically.
Կամարաձեւ էած զերկինս կարգաւորաբար հանդերձ զարդուն իւրով։ Կարգաւորաբար կայցէ ի բանս բարեձեւ. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ ՟Ը։)
cf. Կարգաւորաբար.
Կամարաձեւ էած զերկինս կարգաւորաբար հանդերձ զարդուն իւրով։ Կարգաւորաբար կայցէ ի բանս բարեձեւ. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ ՟Ը։)
necessary;
urgent, pressing, important, serious;
grave, considerable;
essential, expedient;
devoted, attached;
intimate;
much;
—ք, the needful or essential, necessaries, what is necessary;
—ք or — անգամք, the private parts;
— հարկ, great, absolute necessity, urgency;
— սիրելի, a very amiable person;
— բարեկամ, intimate friend;
— եւ —, of great importance, very necessary;
— պէտք, the real wants;
—ք բնութեան, կենաց, the wants of nature;
the necessities of life;
զրկիլ ի —աց, to want the needful;
— համարել, դատել, to deem necessary;
— զանձն ընծայեցուցանեմ, to make oneself necessary;
— լինել, to be necessary, wanting, needfuul;
— է զի, it is important that;
— է մեզ յոյժ զի, it is of the highest importance to us all that;
առցուք սուղ ինչ —, let us take a little food, let us eat a little.
opinion;
thought, mind, sentiment;
conjecture, hypothesis, supposition;
suspicion, presumption;
fantasy, imagination;
կարծեօք, by conjecture, hypothetically;
հասարակաց —, public or general opinion, common sense;
— ընկալեալ ou բազմագունից ընդունելի, the generally received opinion, the general conviction, the best established opinion;
նախաժաման —, prejudice, prepossession;
ազատամիտ, ձախողակի — free, adverse or contrary opinion;
ի կարծիս լինել, կարծիս ի մտի դնել, to imagine, to fancy, to think, to surmise, to conjecture;
կարծիս բերել զումեմնէ, to suspect a person;
տալ զպատշաճ կարծիս զումեքէ, to have a good opinion of, to think highly, well, much of;
բերել մեծ ինչ կարծիս զումեքէ, to esteem a person highly, to make much of;
զհետ երթալ —ծեաց ուրուք, to incline to another's opinion, to follow the opinions of;
մեծ ինչ —իս բերել զանձնէ, to have a high opinion of oneself;
յամառիլ, խրոխ տալ ի —իս իւր, to be wedded to one's opinions.
δόξα, δόκησις, ὐπόνοια , διάληψις, προσδοκία, ὐποψία եւ այլն. opinio, sententia, existimatio, expectatio, suspicio եւ այլն. որ եւ ԿԱՐԾ, ԿԱՐԾՔ. Ճանաչումն թերակատար՝ հանդերձ երկուանօք կամ կասկածանօք. դատումն ըստ երեւույթին կամ առանձնական. համարումն. վարկումն (ներգ. եւ կր) մակաբերութիւն. միտք. խորհուրդ. եւ ակնկալութիւն. եւ Կասկած. երկբայութիւն. կարծիք, իմ գիտցածս.
to mend, to darn, to patch, to piece;
to unite, to join;
to invent, to imagine, to contrive, to fabricate.
ῤάπτω, συρράπτω suo, consuo συγκολλάω conglutino կարել եւ զօդել. կցել. կցկցել. միաւորել զխրամատեալս, զհանդերձ, զշինուած, զջուր եւ այլն. կարկըտել, փակցընել, շտկտել.
rooting or plucking up with the roots, radically, thoroughly, entirely.
ԿԱՐՃՆՈՎԻՆ կամ ԿԱՐՃՈՎԻՆ. Այս բառ Մաղ. ՟Կ՟Է. 22. դնի իբր Կարշնովին. Կաշիովին, կամ գագաթովին, այսինքն հանդերձ մորթով գլխոյն՝ յոր տնկեալ են արմատք հերաց.
pusillanimous;
impatient.
Առ հանդերձեալսն զկարճոգիսն պնդեն (խոստմունք տեառն). (Իգն.։)
red;
rubicund, ruddy, rosy;
red, red colour, vermilion.
Լար կարմիր. նշան կարմիր. հանդերձ կարմիր։ Բրդով կարմրով։ Կարմիր (անուանեալ) ծովն։ Վասն է՞ր կարմիր են ձոձք խո։ Ետես զջուրսն կարմիր իբրեւ զարիւն։ Էր կարմիր, եւ աչօք գեղեցիկ. եւ այլն։
life;
being, days, existence;
health;
conduct, behaviour, manners, habits;
subsistence, living, nourishment;
means, circumstances, property, substance, goods, patrimony, inheritance, wealth, possessions, fortune;
the world;
ցկեանս, for -;
ի կեանս իմ, in all my -;
երբէք ի կեանս իմ, never in my -;
զամենայն աւուրս կենաց իմոց, formy whole lifetime;
յաւիտենական, հանդերձեալ —, eternal —, the — to come, the next world;
ընթացք՝ վախճան՝ երկարութիւն կենաց, the course, the duration & the end of -;
մեկին or ամփոփ, անշուք or աննշան —, a. retired -;
obscure —, — of obscurity;
խստամբեր դժոխըմբեր՝ վտանգալից՝ բազմավրդով՝ վատ՝ չարակեաց՝ անգործ՝ ունայն —, an austere, frightful or insupportable, perilous or hazardous, checkered, base, wretched, unoccupied or idle, useless -;
— զերծ ի հոգոց եւ ի կրից, a — free from passion, uneasiness or anxieties;
անպաճոյճ՝ սակաւապետ՝ շինական՝ վաստակասէր՝ ժիր՝ զգաստ —, a simple, frugal, rural, laborious, active, sober -;
անարատ՝ բարեկարգ՝ չափաւոր՝ տեսական՝ անհոգ —, a pure, regular, moderate, contemplative, careless —;
անդորրաւէտ՝ խաղաղաւէտ՝ փափկասուն՝ հեշտալի՝ զուարճալից —, a quiet or tranquil, peaceful, delectable, effeminate or luxurious, agreeable —;
սոսկական՝ անզբօս՝ հովուական վարել կեանս, to lead a private, serious, pastoral -;
վարել, անցուցանել զկեանս, to pass one's life;
հասարակաց վարել կեանս, to live in common;
բելրկրալից վարել կեանս, to lead a happy, comfortable —;
դողալ ի վերայ կենաց ուրուք, to tremble for another's — or days;
կեանս պարգեւել, to grant — to;
շահել զկեանս, to gain one's living;
ի վտանգ արկանել զկեանս, to imperil, to hazard or expose one's — to danger;
ազատել կամ կորուսանել զկեանս, to save or lose the —;
ի կենաց արկանել՝ զրաւել՝ կարճել՝ լուծանել՝ բառնալ, to deprive of —, to put to death, to kill;
ընդ մէջ կենաց եւ մահու լինել, to be a question of — or death;
ի կենաց անկանել՝ պակասել, to lose one' s life, to die;
հրաժարել ի կենաց, to renounce -;
փոխիլ ի կենաց աստի, to make one's exit from this world;
ելանել ի կենաց, to depart this -;
սուղ են —, — is short;
ի վտանգի կան — նորա, his — is in danger;
ընդ կեանս եւ ընդ մահ, half alive & half dead;
տալ տաց զկեանս իմ վասն նորա, I would lay down my — for him or her;
ի կեանս եւ ի մահու, in — & — death;
ժամանակն է ոստայն կենաց or որ հինու զկեանս, time is the stuff that — is made of;
ընդ կենաց եւ վախճանն, people die as they live.
life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.
Լուսինն ի գիշերի ընթանայ հանդերձ կենդանաբերօքն։ Ընթանալով յերկոտասան պարս կենդանաբերացդ. (Անան. ի յհ. մկ.։)
braggart, boastful, insolent, presumptuous, swaggering.
Ի խրոխտապանծ մոլենախանձ զրաբանողաց։ Բարձրագլուխ ի մէջ յօքնախումբ կացեալ հրապարակաց՝ լի հանդերձ խրոխտապանծ տեսութեամբ ի զանազան պայծառ զգեցեալ պատմուճանաց. (Պիտ.։)
betrothed, affianced husband, intended.
dawn, rising;
birth, origin, source, rise;
emanation;
lineage, descent;
derivation;
զ—ն ունել, to take its rise in, to draw one's origin from;
— արեգական՝ արեւու, sunrise, sunrising.
Ոչ արեգական ծագումն, եւ ոչ լուսնի ճառագայթք։ Զծագումն երեսացն, եւ զլուսաւորութիւն հանդերձիցն. (Սարգ.։)
to cover;
to hide, to conceal;
to dissimulate, to mask, to cloak, to veil.
Ջուրն ծածկէր զամենայն լերինս բարձունս։ Խորք ծածկեցին զնոսա։ Ծածկեաց ամպն զլեառն. կամ զխորանն։ Ծածկեաց բորոտութիւնն զամենայն մորթ մարմնոյն։ Ծածկեաց զնա հանդերձիւ։ ծածկել զառականս, զմեղս, զգլուխ, զմարմինս, զարիւն, զերեսս։ Ծածկեսցէ հողով։ Մինչ նաւին ծածկել յալեաց անտի։ Ծածկել ընդ հովանեաւ ձեռին, կամ ի հովանի թեւոց. եւ այլն։
hiding, concealment, secret;
cover, covering;
dress;
եր զխաւար ի —իւր, he made darkness his secret place;
— թաղման, shroud;
— անկողմոյ, counterpane;
— կահուց, cover;
— կառաց, hammer-cloth;
— ձիոց, horse-cloth;
housing;
— նաւուց, awning.
Ծածկութիցն հանդերձ. (Փիլ.։)
Ծածկոյթ հանդերձին. (Նար.։)
flowered;
party-eoloured;
figured, embroidered.
Իբր զծաղկեղէն զգեստուց հանդերձանս. (Նար. խչ.։)
cf. Ծաղկեայ.
Իբր զծաղկեղէն զգեստուց հանդերձանս. (Նար. խչ.։)
laugh, laughter, laughing;
derision, mockery, raillery, banter;
sneer;
— առնել, դնել, հեղուլ, to laugh;
to joke, to jest;
to laugh at, to scorn, to deride, to make sport of, to ridicule;
— լինել՝ կալ՝ մնալ, to be laughed at, derided, ridiculed, made a jest of, to make oneself the laughing-stock of;
— առնել զոք յայտ յանդիման, to scorn, to deride one to his face;
զծաղու գալ, ի — հատանիլ, to laugh, to hurst out laughing, to suffocate with laughter;
cf. Ծանակ.
γέλως risus γελοιασμός , κατάγελως irrisio, derisio. Արմատ բառիս Ծիծաղ. եւ Ծաղիկ. (լծ. ընդ ձաղ. խաղ) Ուախ ժպտումն. զուարթութիւն յայտնեալ ի դէմս դրիւք շրթանց, հանդերձ ձայնիւ ցնծութեան. եւ Կատակ. եւ Ծանակ. Ծիծաղ, խնտալը. (եբր. սեխօք, ուստի սախաք, իսահակ, ծաղր եւ խնդութիւն)
hair, head of hair;
կեղծ —, wig, periwig, peruke.
Ծամս գործել, եւ գեղեցիկ երեւալ։ Մի՛ զհերս փետել, մի՛ զծամս խզել։ Վասն հանդերձից եւ ոսկեացն զարդուց, եւ ծամոցն հիւսից. (Ոսկ. կող. եւ Ոսկ. փիլ. եւ Ոսկ. մտթ.։)
shame, reproach, ignominy, infamy, turpitude;
derision, moekery, raillery;
nakedness, the privy parts.
Զերծից ի նմանէ զհանդերձս իմ եւ զկտաւ իմ, զի մի՛ ծածկեսցէ զծանականս իւր. (Ովս. ՟Բ. 9։)
senate;
assembly of elders;
the ancients;
անդամ ծերակուտի, senator;
վճիռ ծերակուտի, senatus-consultum;
—, — կուտական, senatorial.
Արս իմաստունս ի ծերակոյտ ժողովրդենէ անտի։ Յովնաթան քահանայապետ՝ ծերակոյտ ժողովրդեամբ հանդերձ։ Յերուսաղեմացւոց, եւ ի ծերակոյտ հրեաստանյայց։ Իշխանաց ազգաց, եւ ծերակոյտ (այսինքն ծերակուտի) գաւառաց բազմաց։ Բազմութիւն ծերակոյտ ալեացն հնացելոց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 23։ ՟Ժ՟Բ. 6։ ՟Բ. Մակ. ՟Ա. 10։ ՟Դ. 44։ ՟Ժ՟Դ. 37։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 28։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 5։)
circle, circumference;
round, circuit;
out-line, border;
spread, diffused;
— արտեւանանց, edge of eye-lids;
— անուոց, wheel-track;
rut;
— հանդերձիկ, skirt, border, piping;
the tropics;
— գնաց, colure;
— տեսութեան, horizon;
—ք աստեղաց, chorus of the stars;
— կաթին, galaxy, milky way;
— խաւարման, ecliptic;
— գիշերահաւասարի, equinoctial;
— ածել, to gird, to surround;
ընդ —ս եղերաց, throughout the world;
որ ոչ ընդ ծրաւ անկանի, unbounded, infinite.
purple-fish, Venus-shell;
purple;
purple clothes, stuffs;
imperial dignity;
cf. Ծիրանագոյն, — Տիւրոսի or Ծուրայ, Tyrian purple;
—ս արկանել, to be clad or clothed in purple, to assume the purple;
to assume the imperial dignity.
ԾԻՐԱՆԻ. իբր գ. որ եւ ԾՈՎՈՒ ԾԻՐԱՆԻ. Ներկ խեցեմորթի ծովուն կամ ի կոկորդի կոնքեղի գտելոյ ի ծովն տիւրոսի կամ ծուրայ, եւ նիւթ կամ հանդերձ արքունի նովիմբ ներկեալ.
Հանդերձ ծիրանի։ Հանդերձս ծիրանիս։ Ծածկեսցեն զնա հանդերձիւ համակ ծիրանեաւ. (Յհ. ՟Ժ՟Թ. 2. եւ 5։ Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 12։ Թուոց. ՟Դ. 13։)
made of silk, silken, silky
Փոխանակ կերպասեայ ոսկեհուռ հանդերձիցն. (Փարպ.։)
Գունակ գունակ կերպասեղէն հանդերձիւքն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Զգեցոյց նմա կերպասի հանդերձ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Կերպասեղէն.
Փոխանակ կերպասեայ ոսկեհուռ հանդերձիցն. (Փարպ.։)
Գունակ գունակ կերպասեղէն հանդերձիւքն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Զգեցոյց նմա կերպասի հանդերձ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
form, figure, visage, countenance, face, aspect, look;
presence, appearance, mien, bearing, deportment;
attitude, posture;
image, effigy;
semblance, representation;
state, condition;
character, temper, comportment;
rudiment, first element, idea;
idle fancy, whim, crotchet;
feint, pretext;
coat, dress;
cf. Կենդանագիր;
—ք բանից, sense, meaning or interpretation of a word;
անպաճոյճ —ք, a simple exterior;
անյողդողդ, աղաչաւոր —, firm countenance;
supplicating posture;
մեղկ —, an effeminate manner;
— լուրջ անժպիտ, cold, frigid, reserved, constrained air;
լուրջ եւ խիստ —, serious air, severe manner;
— սէգ եւ սպառնական, haughty, disdainful, proud, threatening air or manner;
ի —ս ծառայի, in the form of a servant;
առնուլ զ—ս ուրուք, to counterfeit the character of;
ունել զ—, զ—ս իրիք բերել յանձին, to appear like, to seem, to resemble;
ածել ի —ս, to shape, to form;
to figure;
զկերպարանս ճշմարտութեան ի ներքս բերել, to be probable, to have some truth in it;
կերպարանս տալ մտացածինս, to give false a idea of, to create an erroneous or exaggerated impression;
ընդունել զ—ս վանականութեան, to take the crowl.
Զառաքելոցն ունել զկերպարանս։ Խորդք ի թռչելն ձեւացուցանեն զկերպարանս գրելոյ։ Ընդունել զկերպարանս հանդերձիս։ Եփուտ, կերպարանք ինչ հանձնի է։ Զկերպարանս ձեւոյ սրբութեան։ Ըստ կերպարանաց խաչի կախեալ կային։ Կերպարան անձանց խոնարհից։ Կերպարանք ոգւոյս։ Կերպարանք ճշգրտագոյնք կամ ծիծաղելիք։ Ի կերպարանաց պատկերի բանին ծանուցեալ, եւ այլն։ Ու աստուած տեսանիցէ, անդ չեն ինչ պէտք կերպարանաց, եւ ոչ պէսպէս պատմուճանաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.
Որ կենցաղականաւ այսր յաւիտսենիւ զհանդերձելոցն ինձ կերպարանեն։ Որ կերպարանեցէր հրաշիւք աստանին զհանդերձելոցն նմանութիւն. (Նար. ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)
form, formation;
conformation.
Զոր հանդերձելոցն ճառից լուսաբանեն կերպաւորութիւնք։ Կերպաւորութիւն պատկերի բանին յոբայ. (Նար. ՟Գ եւ Նար. առաք.։)
chin;
— կենդանեաց, snout, muzzle;
—ն (խիժ) gum damar (for varnish).
σιαγών mala, maxilla χεῖλος labium μύλη dentes molares. Ծնօտ ներքին. ստորին կողմն ծնօտից՝ հանդերձ շրթամբք, բերանով եւ ատամամբք. դունչ, պրկունք. բերան. Տե՛ս ՟(Դ. Թագ. 28։ Յոբ. խ. 21։ ՟Ի՟Թ. 17։ Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 4։ Սղ. ՟Լ՟Ա. 12։)
wool;
worsted
(Իսկ պրս. կիյս՝ է գէս. որ եւ կիսու. նոյն է եւ՝ կիյսնէ, որ նշանակէ նաեւ թել, կամ մանուած փաթութեալ ի մատմանն. որպէս եւ խեղղ է բուրդ ոչխարի ծովային կոչեցելոյ, յորմէ կազմի ազնիւ հանդերձ) cf. ԼՈՒՍԱԿԻԶՆ, cf. ԾԻՐԱՆԱԿԻԶՆ։
dotting, pointing;
embroidery;
enamel.
Նմանութիւն ոսկւոյ արասցուք քեզ հանդերձ կիտուածովք արծաթոյ. (Երգ. ՟Ա. 10։)
clerk, clergyman, ecclesiastic;
clergy;
—ք, the clergy, churchmen.
cf. Կղեր;
clerical, priestly.
cf. Կղեր.
clerkship;
holy orders.
Զգեցցին սոքա հանդերձ կղերիկոսութեան. (Մաշտ.։)