expiration, death;
asphyxia.
Եւ Անշնչանալն. մահ. մեռելութիւն.
Որ եւ անմահն՝ անշնչութեամբ զաստուածային հոգին արձակեաց. (Նար. խչ.։)
dumb with amazement, astonished, surprised;
— լինել, to be astonished, to wonder;
— լռութիւն, utter or profound silence.
Անշշուկ հանգստեան (մահուան) ցանկացաւ. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
incontestable, sure, certain, assured, infallible;
assuredly, incontestably, certainly.
unbounded, unlimited, infinite.
Գիտասցես (զգործս աստուծոյ) անյայտս եւ անոլորտս մահկանացու ազգին. (Փիլ. այլաբ.։)
without force, feeble.
Քամահելով զանոյժ բանս. (Եղիշ. դտ.։)
footless, apode;
baseless;
յանոտից, at the feet.
Կայ ընդ անոտիւք մահճաց իմոց. (Վրք. հց. ՟Ի։)
indefinitely;
confusedly, indistinctly;
implicitly.
Խայթոց մահու մեղք, ո՛չ եթէ այս կամ այն, այլ անորոշաբար, յայտ է եթէ ամենայն մեղք. (Բրս. հց. ՟Ծ։)
renowed, famous, illustrious;
— լինել, to become illustrious.
Անուանիք դառնային։ Անուանի յիշատակ, կամ կատարաումն, մահ. (Փարպ.։)
sweet, agreeable to the taste, savoury, delicate;
benign, gracious.
Անուշակ, անմահ, ողորմած աստուած. յն. հզօր եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 10։)
sweet, odoriferous, delicate;
— առնել, to perfume, to scent.
Ի յայս անուշահոտոյս անմահանայի. (Ոսկիփոր.։)
to sweeten.
Եւ ոչ յետ մահուան անուշեալ քաղցրանայր դառնութիւնս րտին, այլ իջուցեալ ի փայտէն՝ հրով ծախէր. (Ղեւոնդ.։)
cf. Անուրեք.
impassibility.
Չարչարանք նորա մեզ անչարչարութիւն է, եւ մահ նորա մեզ անմահութիւն։ Հաւատայ զչարչարելին անչարչարութեամբ։ Ի չարչարելւոջ մարմնի զանչարչարութիւն ցուցեալ. (Աթան. ՟Ա. եւ ՟Դ։)
Ի բնութենէ իւրմէ՝ որ է անչարչարութիւն, փոփոխումն ընդունել ոչ կամի։ Աստուածային բնութեամբն ունի զանչարչարութիւն եւ զանմահութիւն. (Շ. թղթ.։)
Զանչարչարութիւն մարմնոյն՝ որ յետ կամաւորն մահուան. (Լմբ. սղ.։)
immense, infinite;
extreme, excessive, enormous, immoderate, superfluous, superabundant;
intemperate, disordinate;
dreadful, violent, grievous;
յանչափս, cf. Յանչափս.
Չափովն՝ խնամք են դարմանոցն, եւ անչափն՝ տանջանք եւ մահ. (Յճխ. ՟Դ։)
Մի՛ անչափ զայս գործէք։ Յանչափ վշտանալոյ ելանէ մահ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
busy, not at leisure;
not engaged in business
Անպարապ հոգեւորական զինուն արարեալ, մահու ծառայեցուսցէ. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
without rampart, unwalled.
Յաղագս մահուան ամենայն մարդիկ ի քաղաք անպարիսպ իցեն բնակեալ. (Ոսկիփոր.։)
unblamable, innocent;
not due;
— առնել՝ կացուցանել, to clear, to acquit.
Զանպարտսն պարտաւոր մահու արարեալ։ Եւ ես անպարտ եւ ատաքոյ մեղադրութեան մնացից. (Յհ. կթ.։)
not guilty;
innocent.
Անպարտականդ մահու. (Ագաթ.։) (Շար.։)
cf. Անպէտ.
Կարի յոյժ քամահելի անպիտանիցն։ Ազատ յանպիտան անարգութենէն. (Պիտ.։)
Անպիտան եւ վնասակար ուսմամբ։ Անպիտան եւ գարշելի օրինացդ։ Յաղտեղի եւ յանպիտան մարդկանէ։ Անպիտան մահուամբ ելանիցեմք. (Փարպ.։)
without a crown.
Զհանապազորդ սովամահսն վասն նորա անպսա՞կ թողուցու. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
separation, disjunction.
Բնական մահ է անջատումն հոգւոյ ի մարմնոյ. (Սահմ. ՟Ը։ Շար.։ Փիլ. իմաստն.։)
indelible;
indissoluble;
incontestable.
Անջրելի անեղին գթութիւնք։ Անջրելի քինու խնդրեալ լինէր մահուն վրէժխնդրութիւն. (Պիտ.։)
to separate, to cutoff, to shut out, to exclude.
Անջրպետեա՛, հնարաւոր, զմահացու կրթութիւնս. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)
anarchy.
Զկնի մահուն Խոսրովու ի ժամանակս անիշխանութեանն։ Յանիշխանութեան մնացեալք՝ յարեան ազգ յազգի վերայ. (Խոր. ՟Բ. 72։ ՟Գ. 2։)
unjust, iniquitous, wicked;
injurious, offensive;
perfidious, disloyal;
false, illegitimate;
tyrannical;
—, յանիրաւի, յ—ս, unjustly, iniquitously.
Ստացուածոց ի բաց բառնալով, կամ անիրաւից մահուց ի վերայ եկելոց. (Փիլ.։)
indissoluble;
insoluble.
Եւ զթշնամին անլոյծ կապեաց։ Անլոյծ կապիմք. (այս ինքն ոչ եւս լուծանիմք մահուամբ). (Շար.։)
cf. Անլուծական.
Զանլուծանյլի կապանս մահու լուծեր. (Ճշ.։)
indissoluble, incorruptible.
Որ չունի իւր լուծիչ մահուամբ, կամ ոչ է ինքն լուծիչ. անմահական. անլոյծ.
moonless, dark.
ἁσέληνος. illunis. Զուրկ ի լուսնոյ, այս ինքն ի լուսոյ լուսնի. լուսնկայ չեղած. մահիթապսըզ.
to be economical;
to spare, to except;
to respect;
to preserve.
Անխայեսցէ նա յաղքատն եւ ի տնանկն։ Զարդարն ասեմ, այլ անխայեմ, գուցէ ոք համարիցի եւ այլն։ Քակեաց, եւ ոչ անխայեաց։ Խոհակերեցեր, եւ ոչ անխայեցեր։ Կոտորեցեր, եւ ոչ անխայեցեր։ Քա՛ւ լիցի անխայել ապաշաւել յանձն իմ։ Ոչ անխայեաց ի մահուանէ զանձինս նոցա. (Սղ. ՟Հ՟Ա. 13։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 6։ Ողբ ՟Բ. 17. 21։ ՟Գ. 43։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 5։ Սղ. ՟Հ՟Է. 50։)
inconsiderateness, rashness, temerity.
Ուստի անխորհրդութիւն, անմտութիւն, եւ մահ ժամանեալ. (Համամ առակ.։)
indifference;
indiscretion.
undisciplined, irregular, licentious, incorrigible.
Անխրա՛տք դի՛ք ի սիրտս ձեր։ Ոչ սիրէ անխրատն զյանդիմանիչ իւր։ Բերան անխրատից տեղեկանայ չարեաց։ Ոչ ուրախ լինի հայր ի վերայ որդւոց անխրատի։ Անխրատից պատահէ մահ։ Անձինք անխրատք մոլորեցան։ Ազգք անխրատք։ Պատրաստին անխրատից տանջանք։ Ի տուժել անխրատի եւ այն։
that is not servile, free.
Անծառայական անձամբն՝ ի մեղաց (կամ մեղացն՝) սպան զզօրացեալ մահն. (Ագաթ.։)
not subject to the effects of age, perpetual, durable.
Զանծեր եւ զանթառամ կեանս ստանալ։ Կեանք անծեր եւ անմահագոյն. (Փիլ. լին.։)
Պսակն յանծերականս եւ յանմահս եւ յանսպառս եւ այլն. (Ոսկ. մ. գ. 18։)
cf. Անծեր.
Յանծերանալին եւ յանմահն կեանս։ Սակաւ մի աշխատիս, եւ անծերանալի է ուրախութիւնն. (Ոսկ. ՟ա. յհ.։)
fallen;
abject, vile, despicable;
booty, spoil.
Ուր անկածն է, անդր եւ արծուիք ժողովեսցին։ Անկած կոչէ զմարմինն յաղագս մահուն. վասն զի թէ ոչ էր անկեալ, մեք ոչ կանգնէաք. (Մեկն. ՟ա. կոր.։)
to fall;
to chance, to happen;
to descend, to flow;
to steal away, to slip away, to escape;
to fall to ruin, to decay, to be impaired, to decline, to fail;
to place one's self, to fix one's self, to belong, to have relation to;
to put down, to deposit;
to pass away;
— ընդ, to undergo;
to sink under;
— երեսաց, to be put out of countenance, to be abashed;
— զբանիւք, to hold a long discourse;
— յոք, to associate with (any one), to be intimate with, to confide in;
— ի միտս՝ զմտօք՝ ի սիրտ, to remember, to recall, cf. Յիշեմ;
— ի ճանապարհ՝ իչու՝ յուղի, to voyage, to travel, cf. Ուղեւորեմ;
— ի վերայ, to come upon unawares, to attack, to surprise;
— ի մտաց, to become made, to lose one's reason, cf. Խելագարիմ, cf. Յիմարանամ;
— ի կենաց, to die, to lose one's life;
— ի յուսոյ, to lose hope, to become desperate;
— ի վերայ երեսաց, to fall upon one's face, to prostrate;
— յոտս ուրուք, to throw one's self or fall at the feet of some one;
— ի ձեռս ուրուք, to fall in the bands or power of some one;
— ընդ ումէք՝ ընդ միմեանս՝ այր ընդ այր, to come to blows, to fight, to combat, to quarrel, to dispute;
— յիշխանութենէ, to lose one's authority, to fall from one's power.
Յորոգայթ ի նոյն անկցին։ Անկեալ ի մահիճս, ի ծառայութիւն. եւ այլն։
cf. Անկաշառ.
Զորս՝ զի չարք են, դատեցաւ անկաշառառուն եւ անաչառ հայրն։ Որոց բնութիւնն յանկաշառառու ատենին դատապարտեաց մահու. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
incompassionate, cruel, inhuman;
inflexible, inexorable.
Ի մահուն անկարեկից մեռանին իբր ի մէջ թշնամեաց. (Պիտ.։)
certain, sure.
lifeless, dead;
cold, without ardour, — animation;
inanimate;
azote.
Պարտականս անկենդան մահու. (Նար. ՟Ի՟Է։)
bed;
mattress;
nuptial couch;
— անպիտան, անարդ, truckle-bed;
խորշ անկողնոյ, alcove;
դնել յանկողնի, ննջեցուցանել, to put to bed;
գնալ յ—, ննջել, to go to bed;
փետրալից —, feather-bed;
յարդալից —, straw-bed;
—ս արկանել, to make a bed;
մտանել յ—, to go to bed;
յառնել յանկողնէ, to get up;
յարդարել զ—, to make the bed;
անկեալ դնել յանկողնի, to take to one's bed.
(որպէս թէ ԸՆԿՈՂԻՆ, ընկողմանելի՝ հանգիստ կողին. կամ ուր անկեալ դնի ոք.) κοίτη. cubile, στρωμνή, στρῶμα. stragulum, stratum, lectus. Խշտիք մարդոյ. մասն մահճաց՝ մազեղէն, բրդեղէն, խոտեղէն, յորոյ վերայ լինի ննջել կամ ընկողմանիլ. տէօշէք, եաթմագ.
Լալով թանայր զմահիճս անկողնի. (Գանձ.։)
Լայնաբար, սպասք անկողնոյ կամ մահճաց, բարձ, եւ այլն. տէօշէմէ, սէտիր, սէրկի, եասթըգ, քերէվէթ.
not fallen;
that cannot fall or be thrown down.
Հաւատ անկործանելի զարգանայ խորհրդով ընդ խոկումն մահու. (Կլիմաք.։)
fall, tumble;
overthrow, ruin, subversion;
degradation;
cadence;
վերստին —, second fall;
relapse.
Անկանիլն, ըստ ամենայն նշ. իբր կործանումն. վայրաբերումն. զրկումն, վրիպումն, մահ, պատահումն եւ այլն.
irreligious.
exempt from tax or impost.
Զի թէ էր ոք ի նոցանէ ճշմարիտ լեալ առաջի Աստուծոյ, անհարկ էր Քրիստոսի մահն. (Լմբ. սղ.։)
without asking.
Ի մահուն անկարեկից եւ անհարց մեռանին, իբր ի մէջ թշնամեաց. (Պիտ.։)
cf. Անհետազօտ.
Անհետազօտելի բոլորումն կորստեան խորհեցաւ կարգաց։ Զանհետազօտելին ումեք՝ դմա է ընձեռել մահու դատաստան. (Պիտ.։)
impossible;
extremely difficult;
insupportable, intolerable;
extreme, violent, excessive, enormous, horrible, terrible.
Մութն անհնարին։ Անհնարին հարուածք, կամ տանջանք, ցաւք։ Անհնարին երկիւղիւ։ Անհնարին գազանօք։ Ցնորք անհնարին երազոց։ Անհնարին բարկութիւն գազանաց։ Անհնարին մահու կորիցեն։ Բեկումն անհնարին։ Պատերազմ անհնարին։ Անհնարին մեղք, կամ մոլորութիւն, անմտութիւն, թշնամութիւն, գազանութիւն, գոչիւն։ Անդունդք անհնարինք. եւ այլն։