boring through a wall and passing.
care-dispelling, comforting.
Գինի ուրախարար եւ տրտմահալած է. (Զքր. կթ.։)
Արտաքոյ դրախտին հալածեալ սրովբէական սրովն ... իսկ աստ տրտմահալած հուրն ազգէ կնոջն զբացակայումն սրովբէին. (Գր. սքանչ. յար.։)
mingled with sadness.
Որ տրտմահաղորդ քո չարչարանօք խաչին. (Շար.։)
cut from stone;
cf. Քարահատ.
Վիմահատք եւս կոչին որդիք մարդկան. հայեցարու՛ք ի վէմն հաստատուն (յամուլն սառայ), յորմէ հատարուք. տեսանե՞ս զի վիմահատս կոչէ զծնունդս մարդկան. (Սեբեր. ՟Ը։)
hastening death, causing death quickly.
Փութացուցիչ մահու. արագավախճան.
Փութամահ տանջանօք մատնեաց զնա ի սպառումն սրոյն ծարաւոյ. (Յհ. կթ.։)
starling.
Համագունդ երամ շրջին կռունկ եւ ճայք եւ սարիկք եւ տարմահաւք. (Վեցօր. ՟Ը։)
Զտարմահաւ թռչունն ի բարեգործութիւն մարդկան գոլ ստացօղն բոլորեցուն հնարեցաւ. (Բրս. ընչեղ.։)
to be baffled, balked, disappointed, deceived.
Ի դերեւ ելեալ ի մահրէ, այսինքն ի վարձանաց, ի վարձուց. սնավաստակ.
Որ զելիոնի պարիսպն շինեցին, եւ ի վարձուցն սնամահակք ելին։ Եբեր փուշ. վրիպեցի ի յուսոյն, եւ սնամահակ ելի յաշխատութենէն. (Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. ես.։)
defeating, dispersing, conquering.
Կացին զօրավարք մամիկոնք՝ ճակատամարտք ռազմահատք։ Յաջողութիւն ռազմահատ պատերազմաց. (Մեսր. երէց.։)
to become immortal, to be immortalized.
dead miserably;
— լինել, մեռանել, to die or perish miserably.
Չարամահ. բռնամահ.
Զմի խորհուրդ ունին վատամահքս այս. եւ արդ մերկացեալ տանջեսցին. (Ճ. ՟Բ.։)
Պատահեալ բազոմւ տանջանաց՝ վատամահ լինիք. (Փարպ.։)
Յառնէ անիրաւէ վատամահ մեռաւ. (Կիւրղ. թագ.։)
to die in a foreign land or country, to die abroad.
Լինի օտարամահ, եւ ոչ տեսանէ զտուն. Զօտարամահն իւր լինել։ Քահանայք եւ կրօնաւորք եղեն օտարամահք. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։ Յհ. կթ.։ Ուռհ.։)
scornfully, disdainfully, slightingly.
καταφρονητικῶς, ὁλιγώρως contemptim, contemptui habendo. Քամահանօք. արհամարհօք. յոչինչ գրելով. բանի տեղ չդնելով, չիսեպելով.
Քամահաբար արհամարհեցին զմահու։ Զառաջին ասացեալսն քամահաբար ընդունելով։ Յոյժ քամահաբար արփեգնաց լինին. (Փիլ. իմաստն.։ եւ ՟Ժ. բան։ եւ լիւս։ յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 55։)
contemptible, despicable.
Քամահելի. արհամարհ.
Քամահականն այն ցանկութիւնք։ Թէ ախորժէ ոք, եւ չառնէ քամահական. (Փիլ. լին. ՟Դ. 152։ Երզն. ոտ. երկն.։)
contempt, scorn, disdain.
καταφρόνησις, καταφρόνημα, ὁλιγωρία contemptus, contemptio, negligebtia. Քամահելն. արհամարհանք. արհամարհութիւն. անարգանք. ապախտ առնելն.
Եւ ոչ զանձինս ինչ եղուկս վասն նոցա քամահանացն համարիցիմք. (Ոսկ. եբր.։)
Զմեծամտութիւն փոխանակ քամահանաց յարգեալ։ Կարի մեծ քամահանօք ի վերայ յարձակէին։ Զօրինացն քամահանս։ Ոչ քամահանօք ինչ։ Ապականացու ստացուածք, քամահանաց (արժանի) տաժանմունք. (Փիլ.։ Պիտ. Յհ. կթ.։ Նար. ՟Խ՟Ը։)
Եղբօրն փրկութեան իբրու աւելորդ իրաց քամահանս առնէիր։ Եւ ոչ այնոցիկ՝ որ յերկրորդ կարգէն, քամահանս արար. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
Քամահանս առնէ դատաստանաց վրէժխնդրութեանն Աստուծոյ. (Մաշկ.։)
Ը՛նկեր, զիա՞րդ մտեր այսր՝ քամահանս առնել ի խրախութեանս՝ աղտեղեալ քո զգեստու. (Սկեւռ. յար.։)
Զմեծամեծօքն քամահանս առնէին. (Երզն. մտթ.։)
cf. Քամահեմ.
despicable.
to despise, to scorn, to disdain, to slight, to set, at nought, to take no heed of, to take no account of.
(հյց. եւ պարառ. խնդ) ἁθετέω, καταφρονέω , καταλιγωρέω contemno, vilipendo, negligo, contemptui habeo. որ եւ ՔԱՄԱՀԱՐԵԼ, ՔԱՄԱՀԱՆՍ ԱՌՆԵԼ. Արհամարհել. յոչինչ գրել. անարգանօք ապախտ կամ անտես առնել, զքամակ կամ զթիկունս դարձուցանել. ունչս առնել. քամահրել, քամարհել, չսեպել, թոթվել.
Զտէրութիւնս քամահեն. (Յուդ. 8։)
Կամակար բարուք զաստուածային օրէնսն քամահել կրթեցաւ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Ե՞րբ զդեղ երեսաց կարասցուք քամահել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Զպատուիրանս քամահեցի, այլ խրատեալ համեստացայ։ Գինի զյիշատակս պատուիրանաց քամահէ. (Փիլ. յովն.։ Յճխ. ՟Թ։)
Որ զճշմարտութիւնս քամահէ, եւ յերկնաւորէն ի բաց կայ. (Ոսկ. հերոդ.։)
Քամահեալ եւս զմիջնորդութիւն կաթողիկոսին մեծի։ Թերեւս այնու քամահեսցեն զնա։ Քամահէր զնկուղի։ Քամահիցեն զայն ինչ՝ զոր ոչ գիտէին. (Յհ. կթ.։ Նանայ.։ Մխ. առակ.։)
Ամբարտաւանութեան է անուն, ի ձեռն որոյ քամահեն մարդիկ եւ զաստուածութեամբն ե՛ւ զմարդկային իրաւամբքն։ Քամահելով զթշնամեօքն։ Քամահէ զամենայն կերակրօք։ Զմարմնաւոր հեշտ ցանկութեամբքն քամահեցին. (Փիլ.։)
Քամահէք զիմովք հրամանօք։ Քամահեալ զամենայն մարդկաւ։ Որ քամահէ զընչիւք, անտրտում եւ ուրախ կայ եւ մնայ։ Մի՛ զընկերօքն (կամ զընկերաւն) քամահեր. (Ճ. ՟Ա.։ Պտմ. աղեքս.։ Նեղոս.։ եւ Կանոն.։ Երզն. ոտ. երկն.։)
Սովորութեամբ քամահի։ Մի՛ հնութիւն քամահեալ։ Որք քամահօղ գտան նմա. (Փիլ.։ Նար. ՟Ձ՟Է։ Կրպտ. ոտ.։)
Ոչ եթէ աղքատն քամահելի ինչ իցէ. այլ նոքա՝ որ քամահիցեն. եւ ես ընդէ՞ր չքամահիցեմ զայնոսիկ՛ որք ոչ գիտիցենն զարմանալ՝ ընդ որ ինչ պարտ է զարմանալ. (Ոսկ. եբր.։)
scornful, contemptuous.
Որ քամահէ. անպատուօղ. անարգու.
Վասն այնորիկ լինիմք արժանի քամահելոյ, յորժամ զքամահիչսն մեր՝ որ վասն աղքատութեան քամահիցեն, չքամահիցեմք. (Ոսկ. աբր.։)
Եթէ պատահիցի լեալ միականի եւ կամ անդամահատ ինչ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Ոչ ոք անդամահատ ձեռնադրեսցի. (Մաշտ. ջահկ.։)
Նահապետ լինելով ո՛չ մահկանացու ազգին, այլ՝ անմահկանացուին. (Սարգ. ի վերջն։)
Վասն անմահկանացու կենացն փափագանաց վախճանել զմահկանացու կեանսն. (Փիլ. տեսական.։)
ՄԱՀ ՏԱՐԱԺԱՄ կամ ՄԱՀՏԱՐԱԺԱՄ. λοιμός pestis, pestilntia. Յանկարծահաս կամ կանխահաս մահ. առաւելապէս՝ ժանտամահ, որ եւ ասի Սրածութիւն.
Յարձակումն թշնամեաց, կամ մահտարաժամ, կամ սով, կամ կարկուտ։ Եհաս մարդկան մահտարաժամ, սկիզբն արարեալ ի միւռոյ քաղաքէն. (Ճ. ՟Գ.։)
Զարժանահաս մահտարաժամ ... բա՛րձ ի մէնջ. (Շար.։)
Մահտարաժամք, եւ յոլով աշխատութիւն, մահտարաժամից, տենդից եւ դողից. (Գանձ.։)
very ingenious, very artful, very dexterous, skilful, most able.
Եւ մենքենաւոր. բազմահնար. ամենապատիր. չարարուեստ.
very deceitful, very fraudulent, very knavish, very roguish.
Այրս մահացու ամենապատիր. (Նար. ՟Ծ՟Ա։)
much obliged, much indebted.
Զամենապարտ ոգիս ընկալայց։ Ամենապարտս մահու։ Առ ամենապարտս ես ներօղ. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Թ. ՟Ծ՟Ը։)
cf. Ամենեւին.
Ամենեւիմբ ընդ մահու կորստեամբ գրաւեալ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
month;
ամիս յամսոյ, ամսոյ ամսոյ, every —;
առաջին օր ամսոյ, the first day of the month;
ի սկիզբն ամսեան, the beginning of the month;
ի վերջ ամսոյ, the end of the month;
ի մէջ կոյս ամսեան, towards the middle of the month.
μήν. mensis Որպէս թէ ամ փոքրիկ, այս ինքն ամ լուսնի, որ է ամբողջ շրջան մի նորա ի ՟Ի՟Թ, կամ ի ՟Լ աւուրս. եւ երկոտասաներորդ մասն տարւոյ կամ շրջանի արեգական. վասն որոյ տճկ. ա՛յ, է անխտիր լուսին, եւ ամիս. մահ, շէհր.
ԱՄԻՍ ՅԱՄՍՈՅ, ԱՄՍՈՅ ԱՄՍՈՅ. կամ լոկ՝ ՅԱՄԻՍՍ. Յիւրաքանչիւր ամսեան. ամսէ ամիս, ամմէն ամիս. հէր այ, այտան այա, այտա պիր, պեհէր մահ.
caliph.
married.
Ամուսնաւորաց եւ մահկանացուաց ազգ է տոհմ աստուածոց նոցա. (Եզնիկ.։)
marriage, nuptials, wedding;
matrimony, wedlock;
առնուլ յ—, to take in marriage;
եղծանել ըղպսակն ամուսնութեան, to annul or do away a marriage;
գալ յ—, to marry.
γάμος nuptiae matrimonium, conjugium Պսակ. օրինաւոր լծակցութիւն ընդ այր եւ ընդ կին ի մի մարմին՝ անմեկնելի մինչ ի մահ. կարգուիլը. նիքեահ.
called by God;
where Godwas invited.
ՅԱստուծոյ կոչեցեալ. աստուածահրաւէր. էԻ ժամ աստուածակոչ մահուան նորա.
piety, religion, love or worship of God.
Ընտրեցաք զմահ աստուածտուածապաշտութեամբ քան զկեանս ուրացութեամբ. (Եղիշ. ՟Գ։)
act of drinking;
drink.
Վա՛յ ինձ առ արբումն մահուն բաժակի։ Ծարաւեաց արբման. (Նար. ՟Է. ՟Լ՟Թ։)
Զիմ արբումնս՝ զմահ եւ զանմեղութիւն՝ եւ ձեզ պիտոյ է ըմպել։ Որ զայս արբմունս ըմպեն. (Նար. երգ.։)
the act of making one drink;
tbe act of watering.
Պասքեալս ընդ հոգեւոր արբուցմանն խրատու։ Մահացու դեղոց արբուցմամբ։ Տուեալ նմա արբուցումն մահու. (Յհ. կթ.։)
binderance, obstacle, opposition, impediment, embarrassment, difficulty, delay, obstruction;
encumbrance;
prohibition, forbiddance, inhibition, interdiction;
arrest;
detention, prison;
contrary, opposing;
— եկեղեցական, interdict;
— առնել՝ արկանել՝ լինել, to arrest, to hinder, to contradict, to oppose, to embarrass, cf. Արգելուլ, cf. Խափանել;
յ— արկանել, to arrest, to imprison, to immure, to encloister, cf. Շրջափակել, cf. Շրջապատել.
Վասն մահու արգել լինելոյ ի մշտնջենաւորել. (Եբր. ՟Է 23։)
arrest, detention, prison;
lazaretto, quarantine;
դնել յ—ս, to arrest, to imprison.
Ոչ արգելանաւ կապանաց ըստ մահապարտացն տարագրեցեր։ Անել արգելան։ Կապեալ ի պահեստ դառն արգելանի. (Նար. ՟Ե. ՟Ը. ՟Ի՟Զ։)
just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.
Եթէ առ Աստուածն իւր սուտ գտաւ, առ ո՞ ոք ի մահկանացուաց աստի դա արդար գտցի. (Եղիշ. ՟Է։)
just, equitable, upright, innocent.
Առ ի յընդունումն արդարակ եւ բազմահոս արեանս. (անդ։)
cf. Արդիւնք.
դեան, դեամբ. մանաւանդ՝ արդիւնք, դեանց, դեամբք կամ դեօք - ԱՐԴԻՒՆ մանաւանդ՝ ԱՐԴԻՒՆՔ. γέννημα, εὑφόριον, γεώργιον, πράγμα. productum, fructus terrae, manipulus եւ այլն. (արմատն է Արտ). Բերք անդոց. ծնունդք կամ արտադրութիք արտորէից, արմտիք երկրի. պտուղ. որայ. արգասիք. թարագգա, մահսուլ, պեր, պէրկիւզար, պէրէքէթ.
to make useful or fruitful, to produce, to fructify;
to effect, to execute, to complete.
Զոր արդիւնացուցանէր զասացեալն մահուամբն եւ յարութեամբն. (Երզն. մտթ.։)
strong, violent.
Մատնեալ զանձանց փրկութիւն ի մահու վտանգս վասն արտաքնոցն արեկ տենչմանց. որոց բաղձումն ընչիցն այնչափ անյագ երեւի ունել. (Պիտ.։)
that happens deservedly, worthy.
Արժանահաս մահ տարաժամ, կամ նեղիչք. (Շար.։)
that deserves, worthy, just, meritorious.
Ոչ չարակնեմ ընդ արժանիս. եւ արժանաւոր ո՞ ոք իցէ, բայց եթէ այն՝ որ ինձ եւ իմոյ կամացս հետեւեսցի։ Ի վերայարանց արժանաւորաց եւ սրբոց։ Արժանաւորացն մահ՝ այլոյ կենաց սկիզբն է։ Վասն միոյ արդարոյ եւ արժանաւորի բազում մարդիկ ապրին ազգակցութեամբ. (Փիլ.։)
worthy, that deserves something;
just, convenient, suitable, decent, proper;
— համարել, to deign;
գնալ —, to go worthily, conformably;
— ըստ արժանւոյն, յարժանի, worthily, justly, suitably, cf. Արժանապէս;
— լինել, to be worthy, to deserve;
— առնել, cf. Արժանաւորեմ.
Մատուցանելով մահու արժանոյս (այսինքն արժանւոյս)։ Զոչ արժանիս լուսոյ. (Նար. ՟Ժ. ՟Կ՟Ը։)
Քահանայապետութեան ինչ արժանի գործ ոչ գործէր։ Գեղեցիկ խորհուրդս զարժանի հասակին։ Երազ պատմել արժանի ժամանակին։ Ոչինչ արժանի մահու կամ կապանաց ունէր վնաս.եւ այլն։
masculine, manly, strong;
valiant, courageous;
— ազդ, the Persian nation.
արիական քաջութիւն, կամ մրցմունք, ընթացք, մահ. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Հ՟Ա։ Շար.։)
valour, courage, bravery, boldness, firmness, steadiness.
Արիութիւն է առաքինութիւն ցասմնատեսակին։ Արիութիւն (կամ արութեան) է հեղգ գոլ առ զարհուրանսն երկեղիցն, որ մահ սպառնայ. (Արիստ. առաք.։)
blood, kin;
— խաղողոյ, unpressed wine, must, wine;
արեամբ ներկել՝ շաղախել, to imbrue with blood, to spot with blood;
— հեղուլ, to shed blood, to kill, to wound;
— հանել, to bleed;
հոսումն արեան, hemorrhage;
կցորդ արեան, who sheds blood with another, consanguineous, of the same blood, related;
cf. Ապաժոյժ.
Մի՛ հեղցուք արիւն։ Որ հեղու զարիւն։ Մեղանչել յարիւն արդար։ Չգալ յարիւն արդար։ Չերթալ յարիւն։ Մի՛ անկցի արիւն իմ յերկիր։ Թաքուցանիցեմք զարիւն նորա։ Արիւն նորա խնդրի Յարիւն ընկերի մի յօժարիցիս։ Յարիւն համարեսցի մարդոյն այնմիկ։ Կցորդ արեան։ Պարտական արեան։ Այր արեանց։ Արեամբ չափ (այսինքն մինչեւ ցմահ).եւ այլն։
Որ զրկէն զնոսա, այր արեանց է. այսինքն արիւնահեղ եւ մահապարտ. (Սիր. ՟Լ՟Ա 25։)
Այրս մահու ի յարեանց գնդից. (Նար. ՟Կ՟Է։)
blood-sucking, bloody, sanguinary, bloodthirsty.
Որոց զօրագլուխ էր տիւնարբու եւ այսակիրն մահմատ. (Ղեւոնդ. ՟Զ։)
silvery, made of silver;
silver plate.
to stir, to poke, to blow the fire;
to incense, to animate, to irritate;
to revive, to renovate, to renew.
Թոյնք մահուն ինձ արծարծեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)
intercessor, mediator;
— լինել, cf. Բարեխօսեմ.
Բարի բարեխօս, միջնորդ կենդանի, պատարագ անմահ։ Առ հաշտարարն միջնորդ, եւ մշտնջենաւոր բարեխօս. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ժ՟Ա։)
well instructed, well brought up, well educated.
Գինի փոխանակեալ՝ արիւն անմահին՝ բարեսնունդ, լինել ժառանգակից Քրիստոսի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
blissful.
Յետ մահու ա՛յլ կեանք կայ՝ բարերջանիկ եւ երանելի. (Լմբ. առակ.։)
glorious, illustrious, splendid, magnificent.
Արին բարեփառ՝ աշտէին նիզակաւ ի մահ սատակէ։ Այս մարտիկ բարեփառ՝ այսմ ասպարիսի. (Նար. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)
southernwood.
ἁβρότονον (իբրու անմահական). abrotonum էգն կոչի յիտալականն. abrotono femina, santolina Բանջար մշտադալար, յորմէ կազմի եւ գինի. բարձուէնեկ. բացվենիկ .... Որձ բարձուենեակն կոչի եւ ԳՆԴԱԾԱՂԻԿ. սպիտակն ասի եւ ԿԱՅԾՈՒՍ. եւ դեղինն՝ ըստ ոմանց ԲՐԻՆՃԱՍԻՍ, կամ ԲՈՆՋԱՍ։ (Գաղիան.։ եւ Բժշկարան.։)
act of raising;
carriage;
subtraction;
exception;
suppression, repeal, derogation;
degradation, dissolution, extinction;
deduction, defalcation.
Ճանաչելով զբարձումն քաջ զօրավարաց. այսինքն զկորուստ կամ զմահ. (Փարպ.։)
high, elevated;
sublime, eminent, great, excellent;
հոսել ի բարձուէ, to fling, to throw from above;
ի ձայն բարձր, — ձայնի, ձայնիւ բարձու, aloud, loudly;
— առնել, to elevate, to raise on high, to magnify, to exalt, cf. Բարձրացուցանեմ, cf. Վերացուցանեմ, cf. Համբառնամ, cf. Օրհնեմ;
— լինիմ, to be elevated, glorified, cf. Բարձրանամ, cf. Փառաւորեմ;
ճանաչել զբարձունս, to know sublime or profound things;
սեղան —, splendid, sumptuous dinner, banquet;
ի բարձուէ, from above;
— ոճ, elevated style;
— քանդակ, relief, basso-rilievo.
Ո բարձր արարեր զիս ի դրանց ի մահուանէ։ Բարձր առնէ զտառապեալս յաղբեւաց։ Յայնցանէ որ յարուցեալ էին ի վերայ իմ, բարձր արարեր զիս։ Ի վիմէ բարձր արարեր զիս։ Բարձր առնել զգլուխ ի վերայ թշնամեաց.եւ այլն։
cf. Բարձրաբարբառ.
Յետ բարձրագոչ աղաղակի փաղաքշողացն զկնի մեծատանցն՝ գայ հրաւիրակ մահուն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Բարձրապարանոց.
Նշանակ բարձրավզին եւ փքացելոյ վասն ամբարհաւաճութեանն։ Ինձ մահկանացուիս զի՞նչ արժան է բարձրավիզ լինել, փքանալ, փռնդալով առ նմանիսն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Բարձրաւանդ.
Շինեաց Սողոմոն ի բարձրաւանդակն գաբաւոնի։ Կործանեցին զբարձրաւանդակսն, եւ զբագինսն։ Շինեաց զբարձրաւանդակն մահարձանօք։ Գահավէժ առնէին զնոսա ի ծայրից բարձրաւանդակին։ Ի բարձրաւանդակաց քաղաքաց իւրոց։ Ի բարձրաւանդակաց ցուրտ։ Ի բարձրաւանդակի գերեզմանաց.եւ այլն։
cf. Բարք.
Բայց ե՛ւս անբանական բարոյից է ասուն կենդանեաց ի յարօտս մահու ճարակել։ Ըստ բազմապատիր նենգութեան բարոյից դաւօղ աղուեսուց։ Ի գազանական բարոյից նոխազք նուիրելիք. (Նար. կ.։ Նար. ՟Կ՟Թ. եւ Նար. մծբ.։)
manners, custom, disposition, inclination, conduct, manner of acting;
բոյս բարուց, nature, character, natural, disposition, inclination;
— քաղցունք, good manners, morals;
անբիծ, անարատ —, pure morals;
խրոխտ —, proud character;
խանգարել՝ եղծանել զբարս, to corrupt the morals;
ամոքել զբարս, to soften the morals;
յիւրոց բարուցն, ի կամաց բարուցն, կամաւոր բարուք, բարուք, յօժարութեան, willingly, spontaneously.
Առանձին բարք են հեբրայեցւոց՝ կրկին զբանն ասել, երթալով երթայցես, եւ կելով կեցցես, եւ մահու մեռանիցիս. փոխանակ ասելոյ՝ թէ երթիցես, եւ կեցցես, եւ մեռանիցիս. (Կիւրղ. ծն.։)
denial, disavowal.
Աստուածութիւնն ըստ բոլորէ ներբնութեանն ոչ ստորասութեամբ դատի վասն գերունակ եւ անհամեմատ էութեանն։ Ի բացասութենէ բացերեւեցուցին ճեմականացն մանկունք (ասելով՝ անեղ, անմահ, եւ այլն) Քեր. (քերթ.։)
to suffice, to be capable, to be able;
to furnish;
to suffer.
Բաւեալ մինչեւ յաւուրս մեր։ Բաւեալ մինչեւ ցսնեքերիմ եւ ի Գրիգոր սպառեցան մահուամբ. (Ասող. ՟Գ. 7. 48։)
to make fruitful, to fecundity, to produce.
Փեսայն բեղնաւորէ որդիս ի հարսնէն զանազանս։ Աստուած զկինն՝ առնն օգնական ստեղծ, բեղնաւորել զափումն մանկանցն։ Զսէրն առ նա բեղնաւորէ։ Ի քնոյ մահիճսն բեղնաւորեցայ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
that has the mouth open, open-mouthed;
delighted to admiration;
open-mouth, open-mouthed;
— լեալ հայել, — պշուցեալ հայել, to gape after, at, for, to desire ardently, to long for impatiently, to contemplate open-mouth.
Ամենեքեան բերանաբաց հառաչէին զկնի նորա (յետ մահուանն). (Բուզ. ՟Ե. 43։)
bit, bridle, gag;
with the mouth shut, dumb, speechless;
— լինել, to become dumb.
Մեք բերանակապ եւ անբան եւս լինիմք ի ժամ մահուանն. (Նանայ.։ եւ Ճ. ՟Թ.։)
to carry, to bring, to bear;
to produce;
to conduct, to lead back, to drag along;
to provoke;
to refer;
to render;
to suffer, to support;
— զնմանութիւն, to imitate;
to resemble, to be like;
յինքեանս — զկեղծիս, to feign, to dissimulate, to pretend;
— ընդ միոյ երեսուն, to give thirty for one;
— զվճիռ, to give sentence;
— զլռութիւն, to be silent, to hold ones tongue;
ոչ բերէ ատել կարդ բանիս, the order of mine discourse does not permit me to say;
— ատելութիւն ընդ ումեք, to hate, to dislike some one;
նախանձ — ընդ ումեք, to envy some one;
— սրամտութիւն ընդ ումեք, to be angry with some one;
to be offended;
ի գործ —, to make use of;
խորհուրդ — ընդ ումեք, to consult, to take counsel with some one;
ոգի —, to strengthen one's self, to become strong;
ոչ — զփառս ուրուք, to envy the glory of some one;
ի համար, ի հաշիւ, to count, to enumerate, cf. Համարեմ, cf. Հաշուեմ;
տալ —, to cause to be conveyed, to despatch;
ի միտս, ի յուշ —, to remember;
օտարացուցիչս իմն բերես ի լսելիս մեր, you tell us strange things.
Բերէ՛ք առիս այսր։ Բերէ՛ք այսր զայն։ Բե՛ր ինձ որս։ Բե՛ր մատո՛ ինձ։ Բերէ՛ք ինձ գահեկան մի։ Բերէ՛ք տաճարապետիդ։ Եբեր ինչ ոք դմա։ Բերէին նուէրս տեառն։ Եբեր զայն առ լիա մայր իւր։ Բերին առ նա զամենայն հիւանդս։ Բերին առ յեսու։ Բերին առաջի նորա։ Եբեր զնա յԵրուսաղէմ։ Եբեր պապարագս ի տուն տեառն։ Նաւն բերէր ոսկի ի սովփերայ։ Ուտել զցորեանն, զոր բերին յերկրէն եգիպտացւոց։ Բերէին մահճօք զայր մի։ Եդին ի վերայ նորա զխաչն՝ բերել զկնի Յիսուսի։ Ոչ բերաք ինչ յաշխարհս, եւ ոչ տանել ինչ կարասցուք.եւ այլն։
Բերել զմահս դժնդակս, կամ զաղէտս, կամ համբերութեամբ զխրատ. կամ զահաւոր տեսիլ. (Շար.։ Խոր. ՟Գ. 68։ Ղեւոնդ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Նար. ՟Դ. ՟Հ՟Թ։)
to cure, to physic, to remedy, to dress.
Ամենեքեան եմք մահկանացու, այն՝ որ բժշկէն, եւ որ բժշկին. (Եղիշ. ՟Ը։)
to produce, to cause;
to spread;
to pour.
Ըռնգունք մեր բղխեցին՝ զխաղաւարտ մահաբերին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Բղխեաց ի նմանէ հոտ մահու. (Եղիշ. ՟Ե։)
source, gush, eruption;
emission, spiration, proceeding, emanation.
Ընկալան զվտակս բղխման անմահութեան. (Ագաթ.։)
natural;
—, — իմաստասէր, այր, philosopher;
physician;
—ն, physics;
—ք արուաց, genitals;
—ք, — լոյս, օրէնք, light of nature, natural law.
Ի վերայ բնականացն, ի վերայ արուեստականացն։ Բնական ասի չարամերձութիւն հոգւոյ եւ մարմնոյ։ Բնական մահ է անջատումն հոգւոյ ի մարմնոյ. (Սահմ. ՟Դ. ՟Ը։)