changing often, mutable, variable, fickle, inconstant, unstable, fleeting, flighty, unsteady, volatile;
— լեզուաւ, double-tongued, double-dealer;
—ս արկանել, to make one's voice often heard.
Յեղյեղուկ զայն կոչէ, որ չլինի ճշմարիտ ի խօսս, առ աչս գովէ, եւ արտաքս ելեալ պարսաւէ. (Լմբ. առակ.։)
change, alteration, mutation, conversion;
— խօսից, tautology, repetition;
ոտից —, step, pace;
յեղյեղմունք արեգական, the tropics;
յեղյեղմունք ժամանակաց, changes or vicissitudes of the seasons.
Ոչ մի ինչ ոչ ընդունելով յեղյեղումն եւ փոփոխումն։ Ոչ մի ինչ ոչ գոյացեալ յեղյեղումն՝ ոչ ըստ մարմնոյ եւ ոչ ըստ մտացն։ Յեղյեղմունս առ ի վատթարն առնուլ։ Տարերցն ի միմեանս փոփոխումն եւ յեղյեղումն. (Փիլ. ստէպ։)
to change, to transmute;
to translate;
— ի հայ բան or լեզու, to translate into Armenian, or Haiganian;
cf. Յեղանիմ.
Ախորժաբար սիրեն ի վատթարն կոյս յեղուլ։ Ոչ ի մարմնաւոր կարեաց իմեքէ յեղում ի վրիպանս. (Պիտ.։)
Պանդորոս զբանն ի մարմին եւ յոսկերս յեղեալ ասէր. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Յեղյեղումն;
— սրոյ, rotation of a sword;
յեղմունք լուսնոյ, the phases of the moon.
Եղեւ մարմին բանն՝ ո՛չ ըստ փոխադրութեան կամ յեղման. (Պրպմ.։)
Որպէս անկատար ինչ յարմարի տիոց, յիւր ինքեան բերեալ դիւրապատիր յեղմունս. (Պիտ.։)
to lean upon, on or against;
to confide in, to rely on, to trust, to put one's trust or confidence in, to be based or grounded on;
cf. Յեցուցանեմ;
— յորմն, to lean against the wall;
—ի ծառ, to lean or set one's back against a tree;
— արմկամբ, to lean on one's elbow;
to rest one's elbows on;
— ի ցուպ, to lean upon a stick;
կալ դատարկ յեցեալ յինչ, to loll;
— ի ցուպ եղեգնեայ, to trust to a broken reed, to hope in, to rely or depend upon one who has no power, no interest;
— յոք, to rely, to depend upon a man's power, credit or protection;
— ի ծերութիւն, to advance or grow in years, to age, to become or get old;
— ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան, to grow proud, to be puffed up;
— ի վաղակաւորն, to unsheathe, to draw a sword;
ամեն ինչ ի նա յեցեալ կայ, all depends upon him, all hope is in him;
յեցի՛ր յիս, lean upon me.
Եթէ այս երկուք գեղեցկագոյն հաւատոյ ոտիւք առ ճշմարտութիւնն ի վեր կանգնեալ ոչ հաստատիս, առ ո՛ր եւ յենուցուս առ մինն ի նոցանէ՝ կաղ գտանիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ի սոյն յենոյր առաքեալ զաշակերտսն՝ ասելով, մի՛ յամօթ համարիր զվկայութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. (Լմբ. առակ.։)
setting, mounting, enchasing;
fitting in, mortising;
insertion, intercalation;
connexion, concatenation.
Յեռումն եւ կարգ յարմարման երեւեցուցանէ մի ըստ միոջէ պատկանեալ յոճ տէրունեան պատգամսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 179։)
to drive in, to force into or penetrate, to fasten in, to fix, to force down, to plunge;
to pierce, to prick, to run through;
to temper iron or steel, to caseharden;
— զձեռն, to stretch, to extend or hold out the hand;
— զձեռն յարիւն ուրուք, to imbrue the hands in the blood of;
մխեաց զդաշոյնն ի լանջս նորա, he has plunged the dagger in his heart;
cf. Ձեռն.
Զձուլեալ մարմինդ ի հրոյ աստուածութեանդ՝ ջրով յորդանանու այսօր մխեցեր. (Ճշ.։)
Ջրով կիզցի մարմինս մեր. սէրն մեր առ քրիստոս ջրով մխեսցի. (Սիսիան.։)
Մխեա՛ զմարմինդ նեղութեամբ, եւ զսիրտդ երկիւղիւն աստուծոյ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.
Մի՛ համարեսջիք, եթէ զայս իբր մխիթար իմն (կամ ինչ) առնեմ մտաց ձերոց, զոր ասեմ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9. յն. ո՛չ վասն զագիս ձգելոյ։)
to be consoled or comforted mutually.
Եղեն նոցա կցորդ սգոյ, զի լիցին մարդիկ մխիթարակից աստուծոյ. (Մամբր.։)
to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.
Սուգ ունէր, եւ եկին մխիթարել զնա, եւ ոչ կամէր մխիթարել (իլ)։ Մխիթարեաց զնոսա, եւ սփոփեաց զսիրտ նոցա։ Մխիթարէր զնոսա յօրինացն եւ ի մարգարէից։ Եկեալ էին, զի մխիթարեսցեն զնոսա վասն եղբօրն։ Զիւրաքանչիւր ոք ի ձէնջ իբրեւ հայր զորդիս մխիթարէաք եւ սփոփէաք։ Մխիթարեցէ՛ք զկարճամիտս։ Մխիթարել զամենայն սգաւորս։ Մխիթարեցին զանձինս, եւ գնացին ի մարտ։ Ի ծառայս իւր մխիթարեսցի։ Մխիթարեցաւ տէր ի հեծութենէ նոցա.եւ այլն։
comfort, consolation, solace;
balm, balsam.
Ըստ բազում ցաւոց սրտի իմոյ մխիթարութիւն քո ուրախ առնէր զանձն իմ։ Լալով ելին, եւ մխիթարութեամբ ածից զնոսա։ Դիիցէք եւ յագիցիք ի ստեանց մխիթարութեան դորա։ Գրեսցուք առ նոսա բանս մխիթարութեան՝ մեծարանաց եւ պարգեւաց։ Բառնաբաս՝ որ թարգմանի որդի մխիթարութիւն։ Եւ ոչ յաւուրն յանդիմանութեան՝ մխիթարութեան։ Ի մխիթարութիւն ել նոցա լորամարգ ի ծովէ։ Մարդկան խօսի շինութիւն եւ մխիթարութիւն եւ սփոփութիւն։ Եթէ մխիթարութիւն ինչ իցէ ի քրիստոս, եթէ սփոփութիւն սիրոյ.եւ այլն։
Ի հանգստենէ քնոյ, զոր շնորհեաց մեզ մարդասէրն աստուած ի մխիթարութիւն եւ ի սփոփանս տկարութեան մերում. (Ժմ.։)
cf. Մխրճիմ.
Որպէս ոք ի լեղորդաց կամի վազել ի նաւէ անտի ի ծով, եւ մխիրճ հարեալ՝ ճախր առեալ՝ զմարգարիտն խնդրիցէ առ ի գտանել. (Ոսկ. խչ.։)
incestuous;
lecherous, libidinous, lewd;
name of various ancient sectaries.
Որպէմ մարկիոնն, եւ մանի, եւ մըծղնեայք. (Եզնիկ.։)
mouse-ear, myosotis, forget-me-not;
mumps;
դեղին —, creeping mouse-ear, pilosella.
cf. Մկնաճարակ.
Այնքան վնասակար է մկնակեր մեղրն, որ թէ մարդ ուտէ, գոդենայ. (Լծ. նար.։)
gnawed or eaten by rats or mice.
Այնքան վնասակար է մկնակեր մեղրն, որ թէ մարդ ուտէ, գոդենայ. (Լծ. նար.։)
rats-bane;
— սպիտակ, arsenic;
— դեղին, orpiment;
— կարմիր, realgar, red arsenic.
Դեղ սատակիչ մկան. ... Բժշկարան. ուր մեկնի եւ մարմուշ կամ մարկիմուշ, շաք, եւ այլն։
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
(գրի եւ հնչի Մկրտել. բայց գտանի գրեալ եւ ՄԿՐԸՏԵԼ. որպէս լծ. ընդ Մխրճել, եւ ընդ մաքրոտել. βαπτίζω baptizo. ի յն. βάπτω . թ. պաթըրմագ. mergo, immergo, tingo, lavo եւ φωτίζω illumino (որ է լուսաւորել). ... Ջրով լուանալ եւ մաքրել. մխել ի ջուր ի լուացումն. կր. լուանիլ, մաքրիլ։ Անխտիր ասի զմկրտութենէ յովհաննու, եւ քրիստոսի, եւ զլոկ լուացմանէ, եւ զջրացանութենէ. եւս եւ զմարտիրոսութենէ.
Վասն մարտիրոսութեան աս ի Շար.
baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.
Զի եւ մարտիրոսութիւն ինքնին գիտէ մկրտութիւն անուանիլ. (Կոչ. ՟Գ։)
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
Երինջ էգ զմարմինս ասէ, զի երինջ երկրագործ է՝ եւ ակօսաձիգ. զորս պարտ է մեղլ, զի զլուծն յուս առցէ, որ է խաչն քրիստոսի. (Մեկն. ծն.։)
to be urged on or driven to;
մղեցաւ մարտն այգուն, the battle was fought or took place in the morning.
to choke, to be suffocating;
to be violently affected with spite, envy, grief or rage.
Առաւել մղձկէին. (զի լաւ համարէին զմեռանել առաւել քան զյամելն յօտար աշխարհին. Բուզ. ՟Դ. 20։)
butt, mark, aim, target.
Մուսէ այր ժանտ զմարդիկ կանգնէր փոխանակ մղղակի՝ նետաձիգս առնել ի նոսա՝ ի վարժումն անձին իւրոյ. (Ղեւոնդ.։)
to remain, to stay;
to stop, to wait, to expect;
to hope;
to rest, to be at rest;
to last, to consist, to hold out;
cf. Բարեաւ, cf. Խաղաղութիւն, cf. Կամ.
Ամենեւին խայծ ոչ մնաց ի մարմինս երանելեացն։ Ոչ մնացինզարդք. (Եղիշ. ՟Ը։)
mina (weight and money);
pound;
mark.
μνᾶ, -ας, μνέω, -ας mina. (վր. մանաս, մնա . որ եւ մնէ, ման, մանէ. ըստ եբր. եւ պ. մէնն, մէնա. յն. մնա՛, սեռ. մնա՛ս, կամ մնէ՛ա, մնէ՛աս. լտ. մինա ). Չափ՝ մեծ կամ փոքր. աման, եւ կշիռ. գումար դրամոյ. քանքար. քսակ. Տե՛ս (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 45։ Նեեմ. ՟Է. 71։ Եզեկ. ՟Խ՟Ե. 12։ Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 13. եւ այլն։)
permanent, stable, lasting, durable, solid.
Չէ՛ աստ մարդկան ազգ մնացական, այլ հաստատուն է առաքինութիւն. (Նախ. ժող.։)
cf. Մնացուած.
Զմնացորդս թրթրոյ եկեր մարախ, եւ զմնացորդս մարախոյ եկեր ջորեակ։ Մնացորդք բանիցն սողոմոնի կամ յերոբովայ։ Թողի զմնացորդս կենաց իմոց։ Մնացորդաց առաջին կամ երկրորդ (գիրք). եւ այլն։
rest, remnant, remainder;
residue, relics;
remains, fragments;
—որդք or գիրք —որդաց, Paralipomena.
Մնացուածք բարի գործոց առաջնոյն՝ առնու լրումն ի վերջնոցս աստի։ Զմնացուածս մարգարէիցն լցին առաքեալք. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
to cultivate, to till, to plough, to manure;
to cultivate;
to administer, to furnish, to supply;
to serve, to wait on.
γεωργέω terram colo, agriculturam exerceo. Գործել զերկիր, արդիւնացուցանել, յարգել զպաշտօնն՝ մարմնաւոր կամ հոգեւոր. երկիրը բանեցնել՝ բանիլ.
Մշակել զբարի աւանդն ի փրկութիւն հոգւոց եւ մարմնոց։ Զբանս օգտի հոգւոց եւ մարմնոց մշակեմք. (Յճխ. ՟Բ։ Ագաթ.։)
cultivation, husbandry, tillage, agriculture;
culture, cultivation;
servitude.
γεωργία, -ιον, γεώργημα agricultura, agricolatio. Երկրագործութիւն. արդիւնաւորութիւն. ծառայութիւն. վաստակ. պաշտօն (մարմնաւոր կամ հոգեւոր).
Երկրորդում լինելութեան մարդկան սա (նոյ) եղեւ ե՛ւ սերման ե՛ւ մշակութեան, եւ այլոց կենացն սկիզբն. (Փիլ. լին.։)
cf. Մշտաբուղխ.
Լուսինն ցուցանէ զմշտաբուխ արիւնն ի նոցին մարմնոց. (Ագաթ.։)
flowing, gushing out continually, never failing, perennial.
Լուսինն ցուցանէ զմշտաբուխ արիւնն ի նոցին մարմնոց. (Ագաթ.։)
cf. Մշտագնաց.
Զառաջին մշտախաղաց շրջագայեալ կարգն կալեալ. (Յհ. կթ. (այն է շարժական տումարն, որպէս եւ անշարժն կոչի անխաղաց։))
Ever Virgin.
enjoying or possessing continually.
Նաեւ ծով մշտավայելեալ ինձ անկարօտութիւն շտեմարանիւր. (Պիտ.։)
perpetually, eternally, to eternity, for ever, without end.
Անմեկնելիք մշտնջենաբար ընդ աստուածն բանում միացեալ մարդկայինքն. (Խոսրովիկ.։)
cf. Մշտնջենաւոր.
Զգեցցի մարմին մշտնջենական՝ անքակ եւ անփակ յաւիտեան. (Ճ. ՟Գ.։)
to perpetuate, to eternize;
to last perpetually, to be for ever;
to be perpetuated;
to continue, to exist, to be extant;
to persist, to persevere.
Մշտնջենաւորեալ անհնար է հոգւոյ ի մարմնի (յաստիս). (Փիլ. լին. ՟Դ. 29։)
magician, astrologer;
diviner, enchanter, wizard, sorcerer;
fire-worshipper, follower of Zoroaster;
wise man of the East.
Գտին անդ այր զոմն մոգ՝ սուտ մարգարէ՝ հրէայ. ելիմաս (իբր՝ ալիմ, գիտնաւոր) մոգ։ Առաւել քան զամենայն գէտս եւ զմոգս։ Ահա մոգք յարեւելից եկին յերուսաղէմ։ Խաբեցաւ ի մոգուց անտի. եւ այլն։
magical;
—ն, magic, magic art.
Զմոգականն ասէ գամիրք գտին, եւ ապա պարսիկք (կամ մարք)։ Զանազանի մոգականն ի կախարդութենէ. (Նոննոս.։)
cf. Մոգակրօնիկ.
Առաքեաց ի մոգակրօնիկ աշխարհ զմոգսն։ Զմոգակրօնիկ աշխարհն ո՛չ հրեշտակիւ կոչեաց, եւ ոչ մարգարէիւ, այլ աստեղբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. եւ Ոսկ. տիտ.։)
professing the religion of the magi.
Առաքեաց ի մոգակրօնիկ աշխարհ զմոգսն։ Զմոգակրօնիկ աշխարհն ո՛չ հրեշտակիւ կոչեաց, եւ ոչ մարգարէիւ, այլ աստեղբ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. եւ Ոսկ. տիտ.։)
to practise or profess magic, to exercise the magic art, to bewitch, to enchant;
— զուշ եւ զուրուշ, to cast a spell upon;
to delight, to charm, to fascinate.
Այր ոմն սիմոն ... մոգէ՛ր, եւ ապշեցուցանէր զազգն սամարացւոց. (Գծ. ՟Ը. 9։)
cf. Մոլաթուզ.
Եթէ այծարած, որ մոլաթուզ կծուիցէ, մարգարէ գործէ։ Զի՞նչ եւ ամովս, ո՞չ այծս արածէր, եւ կծուէր մոլաթուզս. (Ածաբ. պենտեկ. եւ առ որս. ՟Ը։ (որ ի սուրբ գիրս դնի թութ, եւ թթենի. մորենի. թզենի։))
sycamore;
caprificus;
sycamore figs or fruits.
Եթէ այծարած, որ մոլաթուզ կծուիցէ, մարգարէ գործէ։ Զի՞նչ եւ ամովս, ո՞չ այծս արածէր, եւ կծուէր մոլաթուզս. (Ածաբ. պենտեկ. եւ առ որս. ՟Ը։ (որ ի սուրբ գիրս դնի թութ, եւ թթենի. մորենի. թզենի։))
wandering;
erroneous, wrong, false, heretical;
deceiver, perverter, seducer;
աստեղք —ք, erratic stars, planets.
Իբրեւ մոլարք, եւ ճշմարիտք. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 8։)
Տէր յիշեցաք, զի մոլարն այն ասէր. դուք զարտուղի էք ի ճշմարտութենէն, եւ նմա մոլար եւ մոլորեցուցիչ կարդայք, եւ ուստի՞ գիտէք՝ թէ մոլար է նա. եթէ մոլար է, թոյլ տուք, ոչինչ պարտ է կասկածել ի բանից նորա. (Եղիշ. թաղմ.։)
Զայնս տեսանէ՝ զոր կրի ի մարդն, եւ ոչ մոլարս, խաբեալ յաչացն։
furious, raging, mad, outrageous, demoniacal, fanatical, enraged, desperate, rude, violent;
cf. Մոլեգնաբար.
Ո՞վ իցէ ասեն այնչափ մոլեգին, որ ոչ սիրիցէ զտէրի իւր։ Մոլեգին եւ մոլորեցուցիչ կոչէին զնա, սամարացի եւ դիւահար. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 19։ ՟Բ. 42։)
Հեբրայեցիք սպանանեն զմարգարէս նորա որպէս զմոլեգինք ապականիչք. (Եփր. ծն.։)
cf. Մոլեգին.
to be furious, to get into a rage, to fly into a passion, to be mad with rage;
to be beside oneself, to go mad, to become deranged, to fall into extasy.
Թշնամիք ճշմարտութեանն այնչափ մոլեգնեցան, (մինչեւ) ասել, եթէ այսպէս գիտեմք զնա, որպէս եւ ինքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։)
ՄՈԼԵԳՆԻԼ. ἑξίσταμαι obstupefio. Ապշիլ. արտաքոյ իւր լինել. մարգարէանալ.
Համարէին՝ թէ մոլեգնեալ իցէ. (Մրկ. ՟Գ. 21։)
cf. Մոլեգին.
Մոլեգնոտս զնոսա համարիմք։ Որպէս ի վերայ մոլեգնոտացն եւ ափշեցելոցն։ Ո՞ւմ հաւանել արժան է, պօղոսի՞, թէ մոլեգնոտացն՝ որ արհամարհեն զգիրս սուրբս. (Կանոն.։ Նիւս. բն.։ Խոսր.։)