cf. Երկչոտ.
Փոխանակ զանձինս աներկիւղս ունելոյ՝ զնա եւս երկնչոտ ուսուցանէին. (Մամբր.։)
like heaven.
Իբր Երկնանման.
monday.
Երկշաբաթ օր արար աստուած զհաստատութիւնն։ Սկսանի ի յերկշաբաթի. (Տօնակ.։)
Յերկրորդ շաբաթուն երկշաբաթոյն։ Յառաջին երկուշաբաթոյն. (Արշ.։) ՟Բշի. ՟Գշի. այսինքն երկուշաբթի, եւ այլն. (Տօնաց.։)
Կանովն մեծի երկուշաբթին։ Մեծի ՟Բշի գիշերն. (Շար.։ Տօնաց.։)
all the twelve.
ԵՐԿՈՏԱՍԱՆԵՔԵԱՆ ԵՐԿՈՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. Իւրաքանչիւրն յերկոտասանից. տասուերկուքնալ.
cf. Երկոտասանեքեան.
ԵՐԿՈՏԱՍԵՆԵՔԵԱՆ ԵՐԿՈՏԱՍԱՆԵՔԻՆ. Իւրաքանչիւրն յերկոտասանից. տասուերկուքնալ.
that brings forth
ԵՐԿՈՒՈՐԱԾԻՆ եւ ԵՐԿՈՒՈՐԱԿԱԾԻՆ. Որ երկուորեակս ծնանի. որպէս եւ որ յերկմիտ խորհուրդս լինի.
dual;
double.
Որ ոչ զարուն մեկնէ, եւ ոչ զէգ, եւ ո՛չ զերկուորականն ... եւ որք թարգմանեցինն՝ փոխանակ երկուորականին զբազմաբարն ասացին. (Կիւրղ. թագ.։)
Չունիմք երկուորական անուն յատուկ, այլ յոքնականաւն կոչեմք։ Երկուորական խօսս ոչ ունելով ի բառս մեր. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. օրին.։)
that brings forth, that has twins;
couple, pair;
twin;
—ք, testicles.
Եւ երկուորեակք բազում անգամ դէպ եղեւ զի ծնան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ԵՐԿՈՒՈՐԵԱԿ. իբր Կրկնակ. կրկին. զոյգ. եւ Ամոլք. ջուխտ.
Երկուորեակ աչքն երկնից՝ արեգակն եւ լուսին. (Տօնակ.։)
Կապեցին զնա յերկուորեակս վայրի ձիոյ. (անդ. Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Գ.։)
cf. Երկուորեակ.
cf. ԵՐԿՈՒՈՐԵԱԿ. ըստ ամենայն առման. δίδυμοι gemelli
cf. Երկեցուցանեմ.
Երկուցեր փոքր այս խթանաւ զապարասանին զվիթխարութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Այժմ խորտակի գաւազանն՝ որ երկուցանէ զձեզ. (Լմբ. նաւում.։)
Ե՛կ երկուսուք զնա . . . մի՛ երկուսցուք զդա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ.) ձ. (տպ. երկեցուսցուք)։
both.
ԵՐԿՈՔԵԱՆ ԵՐԿՈՔԻՆ. δύο, ἁμφότερος duo, ambo, uterque Երկու անձինք կամ իրք միանգամայն. երկաքանչիւր. երկուքնալ
Որ երկոքումբք ընտրելովք. (Շար.։) (Գրիչք գրեն նաեւ Երկոքումք, Երկոքումբ։)
cf. Երկոքեան.
ԵՐԿՈՔԵԱՆ ԵՐԿՈՔԻՆ. δύο, ἁμφότερος duo, ambo, uterque Երկու անձինք կամ իրք միանգամայն. երկաքանչիւր. երկուքնալ
Որ երկոքումբք ընտրելովք. (Շար.։) (Գրիչք գրեն նաեւ Երկոքումք, Երկոքումբ։)
timid, fearful, pusill-animous, cowardly.
δειλός timidus որ եւ ԵՐԿՆՉՈՏ. Որ դիւրաւ եւ ստէպ երկնչի. վատասիրտ. անարի. վախկոտ
Ռոբովամ էր մանուկ, եւ երկչոտ սրտիւ. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Գ. 7։)
Երկչոտ՝ եղջերու եւ նապաստակ են. (Փիլ. լիւս.։)
Զփանաքիս եւ զերկչոտսն. (Պիտ.։)
timidity, pusillanimity, cowardice.
Նուաստ է երկչոտութիւն. իսկ արութիւն՝ նուաստութեան եւ երկչոտութեան թշնամի եւ հակառակ է։ Սրտմտականին, որ ըստ արութեան, եւ ըստ երկչոտութեան է. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։)
divided, discordant.
Գիտութիւն չարի եւ բարւոյ խառնակ է եւ երկպառակն. (Վրդն. ծն.։)
to be divided, disunited, discordant.
Ոչ երկպառակին ի նմանէ (ի թագաւորէն), այլ ի հնազանդութեանն կամ մնան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)
double;
doubly.
Երկպատիկ ժամանակ քան զայս ժուժալ։ Երկպատկի արժանի լինել կենաց. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)
Իսկ ներկպատիկսն նշանակէ է՛, այլ ո՛չ ըստ ինքեան. (Պերիարմ.։)
διπλῆ, διχῆ dupliciter Երկպատկաբար. կրկնապատիկ.
duplicity, state of that which is double or doubled.
Որ էապէսն է բարի, պարզ եւ մեկնակայ տեսիլ է բնութեամբ, ամենայն երկպատկութեան եւ առ ընդդէմն լծորդութեան օտար. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Բ։)
Իսկ (Վանակ. յոբ.)
that has two cloaks.
having two masters.
Զիա՞րդ կոչեսցուք զնա. միթէ երկտիրեա՞ն արդեօք. (Սեբեր. ՟Դ։)
that is produced, that springs from the earth.
Զոր եւ ոռոգանել ասէ երկրաբուղխ աղբերն չորիւք բաժանմամբք գետահետեւեալ. (Տօնակ.։)
Ամենայն վարք աշխարհի կենաց՝ նման են վարուց մշակութեան երկրաբուղխ արմտեաց։ Իշխել ի վերայ ամենայն երկրաբուղխ երկրածին ստացուածոց. (Ագաթ.։)
agriculturist;
planter, husbandman, labourer.
γεωργής, γεωπόνος agricola ἁροτήρ arator եւ այլն. Որ գործէ զերկիր. հողագործ. արդիւնարար. հերկագործ՝ մարդ, կամ եզն. երկիր բանօղ, վարօղ.
Երկրագործ մարդկանդ երկաթն է կենաց պատճառ. (Եղիշ. յես.։)
Երկրագործ եզն ակօս պատառելով ի ժամանակի սերմանահանութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ի վերայ երկրագործացն որ գործէինն. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Է. 26։)
Եհաս ժամանակ իմաստուն երկրագործացդ յատելոյ զայգի եկեղեցւոյ. (Լմբ. ատ.։)
Որ յանապատին պատրաստէր քեզ սեղան երկրագործ. (Ճ. ՟Բ.։)
agriculture, tillage, culture.
Սիրէր զերկրագործութիւն. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 10։)
Ոչ յամենայն տեղիս երկրագործութիւն, այլ դոյզն ուրեք. (Խոր. ՟Բ. 56։)
cf. Աշխարհագրութիւն.
γεωγραφία geographia, descriptio terrae Աշխարհագրութիւն մասնաւոր՝ հողագնտոյս.
that fills the world.
Լեառն արձանունակ՝ երկրալիր վիմին. (Նար. կուս.։)
produced by the earth, terrestrial.
Առաջին երկրածնին ... թագաւորի երկրածնացն ամենեցուն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 20։)
Թեթեւագոյն արուեստից պակասագոյն են ի գիտութենէ ազգք երկրածնացս. (Կորիւն.։)
Երկրածին եւ մարմնասէր միտք. (Փիլ. այլաբ.։)
Ոչինչ է երկրածին՝ երկնայնոցն պատուականագոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
cf. Երկրածին.
Պարփակեալ զամենեսին զերկրածնեալքս. (Անան. եկեղ։)
Երկնաւոր արար զերկրածնունդոս. (Լմբ. հանգ.։)
that torments, or agitates the world;
tormented or agitated on the earth.
Իբրեւ ի գաւիթ գրկաց մի նաւի՝ զերկրածուփ ալիս կոխողի. (Նար. առաք.։)
cf. Աշխարհակալ.
Զայրն արդար (զնոյ) աշխարհի հայր երկրակալ յաւիտենագիր ուխտիւն կացուցեալ. (Ագաթ.։)
terrestrial.
Ընդ սմա զանգեալք են երկրականք եւ մարմնայինք. (Նիւս. երգ.։)
Մարմինս երկրական է. այլ թէ կամիս, երկնաւոր լինի. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Եւ ամենայն սրբոց երկրական, որք յերկնային զօրսն խառնեցան. (Գանձ.։)
Հրեշտակաց եւ երկրականաց։ Երկրականաց զարմանագրեցեր. (Նար. ՟Խ՟Դ. եւ ՟Ղ՟Բ։)
Հեռացեալք են յերկրականաց. (Նեղոս.։)
that treads, walks on the earth, terrestrial, worldly.
Որ ինչ է ըստ կենաց երկրի. երկրաւոր.
Վարուց երկրակեաց կենացս ես ինչ ոչ ցանկացայ։ Յետ վարուց երկրակեացս կենաց (զենովք փոխեցեր). (Ագաթ.։)
that treads, walks on earth;
terrestrial.
Երկրակոխ բնութիւն, կամ մարդիկ. (Ճ. ՟Թ.։ Տօնակ.։)
Ձիոց երկուց ... զորս ոչ երկրակոխս, այլ օդագնացս համարէին. (Խոր. ՟Բ. 59. կամ 62։)
cf. Աշխարհաւեր.
cf. Գետնամած.
cf. Գետնաշարժ.
geometrical;
—ն, geometry.
Ասէ յաղագս ձեւոցն երկրաչափականաց, վասն զի զբնութիւն գոյութեանն ոչ գիտէ. (Եփր. աւետար.։)
Բաղկանայ երկրաչափականն յանշարժ շարունակ քանակէ։ Զերկրաչափականն եգիպտացիք գտին ի հարկէ. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
geometry.
γεωμετρία, γεωμετρική geometria Գիտութիւն չափելոյ զերկիր, որպէս մասն ուսումնականին.
Ուսումնականն ... որոյ մասն ինչ է երկրաչափութիւնն. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
sepulchre, tomb.
that surrounds the earth (sea).
worldly-minded.
Որ պշուցեալ հայի ի գետին. մակդիր անասնոց.
Ժառանգութիւն տեառն կոխեցաւ ի գարշապարաց պղծոց, եւ ի խոզական երկրապիշ անցաւորաց։ Ըստ կարգի պաճարաց եւ անասնոց անմտից երկրապիշք եղեալք. (Յհ. կթ.։)
mundane, worldly;
patriot.
ԵՐԿՐԱՍԷՐ. Սիրով խնամածու երկրի տէրութեան իւրոյ, հայրենասէր. աշխարհաշէն.
maintained on earth, terrestrial.
Երկնակենցաղք, եւ ո՛չ երկրասնունդք. (Նար. առաք.։)
rooted in the earth.
Յերկիր սուզեալ, եւ սուզանալով.
Եւ զոմն երկրասոյզ վախճանաւ կենդանւոյն կորուսանէր. (Պիտ.։)
that has created the world;
created of earth, terrestrial.
Յերկրաստեղծս նահատակաց։ Ոչ զկնի եղելոց երկրաստեղծիցս նմանութեան։ Երկրաստեղծս բանաւորաց։ Կափուցմամբ երկրաստեղծ աչաց. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)
spread in the world or throughout the world;
stretched on earth.
cf. Երկրային.
Զերկրաւոր ասացի ձեզ։ Մարմինք երկրաւորք։ Ա՛յլ փառք երկրաւորաց։ Երկրաւոր տաճար շինուածոյս մերոյ։ Երկրնաւորաց, եւ երկրաւորաց։ Որք զերկրաւորս եւեթ խորհին։ Երկրաւոր, շնչաւոր, եւ դիւական.եւ այլն։
worldliness;
sensuality.
Թարթափումն ընդ երկիր. անասնաբարոյութիւն. յետսամտութիւն.
Որ բուն տգէտքն կարօղ են յայս երկրաքարշութիւնս զնոսին ճանաչել. (Լմբ. առ լեւոն.։)
second;
secondary, accessory;
secondly, in the second place;
— օրէնք, Deuteronomy;
—ք, bigamists;
— անգամ, once again, once more, a second time.
Պակասութիւնք՝ ունակութեանց երկրորդք են. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զիա՞րդ երկրորդ համարեալ զանունն քրիստոսի ... նախնեօք հեթանոսօքն պարծիք. (Լմբ. ատ.։)
Երկրորդաց սա հասցէ. բայց սակայն երկրորդքն եւ նոքա մեծամեծք են։ Անձին իւրում ետ զնախնեացն պտուղս, եւ զաստուած ամբարշտաբար երկրորդաց արժանի արար։ Որք ոչ կարեն զառաջինսն նահատակութեանցն առնուլ, երկրորդիցն արժանի լինին։ Առաջնոցն ախտք՝ երկրորդիցն են պարկեշտ ողջամտութեան պահպանութիւնք. (Փիլ.։)
ԵՐԿՐՈՐԴՔ. գ. որպէս Երկրորդ անգամ ամուսնացեալք.
Յաղագս երկրորդ անգամնոյն կտակարանացն. (Արշ.) իմա՛ անուն կրկին հոլովեալ. իբր ռմկ. երկրորդ անգամինին։
secondarily, accessorily.
Որ միտքն է, նախ իմանայ. իսկ որ միտքն ունի, երկրորդաբար իմանայ. (Մաքս. ի դիոն.։)
secondary, accessory, subaltern.
Յաղագս երկրորդականաց. թէ յայտնապէս. եւ մի՛ գաղտաբար զուգեսցին. (Ցանկ յհ. իմ. ատ.։)