cf. Մուրանամ.
Եւ ոչ մուրալ յորոց ունին, զի ամաչեմ յոչ տալ նոցին. (Յիսուս որդի.։)
mendicant.
cf. Մռմռեմ.
Պարանոցիդ վերայ շողան (սուսերք), ըմպել զարիւնըդ մըռմըռան (կամ մըրմըռան)։ Հողմով հանդերձ սաստիւ հնչեն (գետք հրեղէնք), եւ միգախառըն մռըմըռին (կամ մըրմըռին). (Շ. եդես.։ Յիսուս որդի.։)
to murmur, to grumble, to mutter, to growl;
— ընդ միմեանս, to fall one upon another furiously or ferociously, tooth and nail, to be cruelly and obstinately bent against one another, to be mutually enraged;
միմռեալ ալիք, angry billows, surging waves.
Պարանոցիդ վերայ շողան (սուսերք), ըմպել զարիւնըդ մըռմըռան (կամ մըրմըռան)։ Հողմով հանդերձ սաստիւ հնչեն (գետք հրեղէնք), եւ միգախառըն մռըմըռին (կամ մըրմըռին). (Շ. եդես.։ Յիսուս որդի.։)
cf. Մռնչեմ.
Յորժամ հաղորդիմք մարմնոյ նորա, իբրեւ առիւծ՝ որ հուր շնչէ եւ բոց մռնչայ, այնպէս երեւիմք ահաւոր սատանայի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)
flesh-eating, living upon flesh;
carnivorous.
Աշոտ որդի նորա, որ մսակերն կոչիւր. իմա՛, կա՛մ շատակեր, կամ քաջ ի մարտի, կամ յաղթամարմին։
furred gown, pelisse;
sheepskin coat.
Եւ մաշկեկաւ մեռելութեան անցո՛ ընդ գետս այս երկրային. (Յիսուս որդի.։)
cf. Մաշկեղէն.
Զնոյն որ մաշկեաւ մեռեալ ախտին, զեղիսէոս կոչեաց յանգին. (Յիսուս որդի.։)
sharing in, participating;
— լինել, to partake of, to be a party concerned, to take a share.
μεριστής particeps. Կցորդ մասին. հաղորդ, բաժանորդ.
participation, share.
μετοχή participatio, communio. Հաղորդութիւն, հաղորդակցութիւն. կցորդութիւն.
to communicate, to impart;
to distribute, to divide, to share;
to contribute, to give.
μερίζω partior, participem facio, communico. Մասն ինչ տալ. մասնակից առնել. հաղորդել (զիմն կամ զոք). բաշխել. բաժին հանել. ըստ մասին ցուցանել. հաւասարել.
Յաւելորդացն մասնաւորել զկարօտեալսն. (Իգն.։)
Զհաղորդութիւնս զայս մասնաւորեա՛ ճաշակման երեկոյին աշակերտացն. (Պտրգ.։)
to participate, to partake, to share in, to take part in, to be concerned, to interest oneself;
— ընդ հարկաւ, to contribute in some measure.
եւ հ. (յն. ոճով). μερίζομαι particeps fio, communicor, sortior. Մասնակից եւ հաղորդ լինել՝ գտանիլ. ստանալ ըստ մասին. վիճակիլ մասին.
cf. Մասնաւորեմ.
ՄԱՍՆԵՄ ՄԱՍՆԻՄ. cf. ՄԱՍՆԱՒՈՐԵՄ, cf. ՄԱՍՆԱՒՈՐԻՄ. ըստ յն. ոճոյ, Հաղորդել, իլ. վիճակել, իլ. մասն մասն բաժանել, իլ.
young, tender, new, fresh;
child, little child;
mortuary festival for the poor;
— հասակաւ, յաւուրց, very young;
ի — տիս, in infancy, at so tender an age;
որթ —, milk-fed calf.
Մանուկ մատաղ։ Մանկունքս մատաղ են։ Իբրեւ զմարմին մանկան մատաղոյ։ Որդեա՛կ իմ մատաղ։ Որթ մի մատաղ եւ բարի։ Քան զորթ մատաղ, եւ այլն։ Եթող որդի մատաղ հասակաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՄԱՏԱՂ. գ. Ռամկօրէն՝ որպէս Որթ մատաղ զենլի, եւ բաշխելի աղքատաց որպէս ագապ. (թո՛ղ զաւելորդ արարս յետնոց ի տգիտաց)
new-born;
woman recently confined.
young, new, tender;
young plant, sucker, layer, shoot, sapling, off-set, slip;
neophyte, proselyte;
թուփ —, young shrub;
— նահատակ, child-martyr.
Մանրեսցէ զնոսա որպէս մատաղատունկն լիբանանու, որ սիրելին է որպէս զորդիս միեղջերոյ։ Եհան զմատաղատունկն, եւ տարաւ տնկեաց. (Սղ. ՟Ի՟Զ. 6։ Եզեկ. ՟Ժ՟Է. 4։)
young, tender.
Կարի մատաղօրեայք էին որդիք դերանկին. (Արծր. ՟Դ. 2։)
ring;
signet-ring, seal, stamp;
cf. Մատնոց;
ոսկի, ադամանդեայ —, gold-ring;
diamond-ring;
— պատկերեալ, cameo-ring;
հարսանեկան —, wedding-ring;
— կրել, to wear a ring;
կնքել —նեաւ, to seal with a ring.
Կնքեցին զինքեանս երրորդական զօրութեամբ հօր եւ որդւոյ եւ սուրբ հոգւոյն. եւ զսուրբ խաչն ի վերայ մատանի եդին (կամ ըստ նոր ձ. եդին մատնահար եւ կնիք). (Մանդ. երրորդ.։)
historical.
Այլոց մատենագիր գրոց՝ առաջին եւ երկրորդ թագաւորութեանն ընդ մի համար են։ Արդ մատենաւոր գիրք այս են. (Կոչ. ՟Դ։)
whitlow, panaris, felon.
παρονυχία recluvia, reclivia. Առ շրթամբք մատանց մօտ յեղնգունս բուսեալն միս աւելորդ. ելունդ։ (Բժշկարան.։)
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
Մատո՛ առ իս զդոսա, զի օրհնեցից զդոսա։ Մատո՛ այսր զորդին քո։ Մատուցանէին առ նա մանկտի։ Մատուցաւ առ նա դիւահար մի։ Իմոց բանից մատո՛ զունկն քո։ Մատուցին զթիւն արքայի զկորուսելոցն։ Մատուցէ՛ք առ իս եւ այլ աման, եւ այլն։ Որ առ ձեզ մատուցանիցի. այսինքն մատչիցի. (Ագաթ.։)
Որ ինչ յաւետարանին ասացեալ է, ի հայր հանեմ. եւ որ ինչ ի հնումն, որդւոյ մատուցանեմ. (Սեբեր. ՟Ա։)
to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.
Մատեաւ յակոբ առ իսահակ հայր իւր։ Եւ մատուցեալ աբրաամ՝ ասէր։ Մատեան աղախնայքն, եւ որդիք նորա, եւ երկիր պագին նմա։ Մատեաւ լիա։ Յետոյ մատեաւ յովսէփ եւ ռաքէլ։ Ի վարագոյրն մի՛ մերձեսցի, եւ առ սեղանն մի՛ մատիցէ։ Մատի՛ք առ տէր, եւ առէ՛ք զլոյս։ Մատիցէ այր ի խորութիւն սրտի իւրոյ։ Մատիցէ սրով եւ ի կաղս եւ ի կոյրս։ Մատեաւ եւ յարդարսն երբեմն փորձ մահու։ Ոչ էք մատուցեալ առ լեառն շօշափելի։ Մատուցեալ էք ի սիովն լեառն։ Իբրեւ յորդիս մատուցեալ է ի ձեզ աստուած.եւ այլն։
cup-bearer;
butler.
Միածին որդին՝ անճառելեացն մատռուակ. (Վրդն. ծն.։)
metretes or amphora (a liquid measure, the Roman about seven, the Attic about ten gallons).
Ընդէ՞ր սնուցանես զմարըդ արտաշէս։ Զմար ոմն տղայ։ Զորդի մարիդ. (Խոր. ՟Բ. 35։)
Mede;
Median;
lord.
Ընդէ՞ր սնուցանես զմարըդ արտաշէս։ Զմար ոմն տղայ։ Զորդի մարիդ. (Խոր. ՟Բ. 35։)
mossy ground, turf, grass, pasture, herbage, meadow, mead;
marl.
Որպէս ծաղկեալ մարգագետին՝ էր ճանապարհն անդընդային (յանցս կարմիր ծովու). (Յիսուս որդի.։)
to prophecy;
to predict, to foretell;
to play the prophet, to counterfeit.
Միանգամայն մարգարէանայ եւ զառյապայ լինելոցն։ Ի դէմս աղօթից մարգարէանայ զփրկչին խորհրդոյ, եւ զմիջնորդէն մերոյ կենացս. (Իսիւք.։)
like a pearl.
Մարգարտօրէն (կամ մարգըրտօրէն) ծընունդ կուսին, աստուած եւ մարդ՝ մի երկոքին. (Յիսուս որդի.։)
slave-merchant, slave-buyer or dealer;
purchase of slaves.
Որ զհազար վաճառականսն ի մարդագին ածէր որդւոց հրէիցն. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 34. (յն. այլազգ։))
man-stealer.
Եթէ ըմբռնեսցի այր ոք մարդագող (այսինքն գողացող զմարդ ոք) յեղբարց իւրոց յորդւոցն իսրայէլի. (Օր. ՟Ի՟Դ. 7։)
cf. Մարդախոշոշ.
Փախուցեալ ի հայրասպան մարդախողխող հօրեղբարց իւրոց։ Մարդախողխող տեսանելով զհայր առ որդի. (Եղիշ. ՟Գ. եւ Եղիշ. դտ.։)
slaughtering or massacring man, murderous, killing, bloody, sanguinary, cruel;
cut-throat, homicide.
Փախուցեալ ի հայրասպան մարդախողխող հօրեղբարց իւրոց։ Մարդախողխող տեսանելով զհայր առ որդի. (Եղիշ. ՟Գ. եւ Եղիշ. դտ.։)
cannibal, anthropophagus, man-eater;
— լինել, to eat human flesh.
Կոկորդիլոսն մարդակեր կենդանին։ Զառիւծն, զկոկորդիլոսն եւ այլն ... թունաբերս եւ մարդակերս. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական.։)
murderous, homicidal;
murderer, homicide, man-slayer.
Զմարդասպան կոկորդիլոսն աղօթիւք եսպան. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Տեսանէին զդիս իւրեանց ի մարդասպանս եւ յորդեսպանս պատուեալս. իմա՛ ըստ յն. ի մարդասպանութիւնս։
incarnation;
our Lord's human nature;
creation, gene ration or genealogy of mankind.
ἁνθρώπησις, ἑνανθρώπησις, ἑνανθρωπότης incarnatio, assumtio humanae naturae. Մարդ եղանիլն, մարդանալն որդւոյն աստուծոյ. ներմարդութիւն. մարմնաւորութիւն, անհաս տնօրէնութիւն կամ տնտեսութիւն բանին.
ՄԱՐԴԵՂՈՒԹԻՒՆ. ἁνθρωπογονία ortus hominis. Եղանութիւն որդւոց մարդկան. ստեղծումն. ծագումն. սերունդ. ազգաբանութիւն.
men, mankind, the human race, the world;
ամենայն —, all men;
որդիկ մարդկան, the children of men;
գրագէտ —, men of letters;
—ս յարդարել, to make men of.
cf. Մարդկօրէն.
Լո՛ւր նմին իսկ մովսէսի յաղագս մարդկապէս երեւմանն (որդւոյն աստուծոյ). (Ղեւոնդ.) (որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։)
Գունդխ գաբրիէլեան եւ միքայէլեան՝ մերձաւոր սպասաւորքն աստուածայայտնութեան որդւոյ, ի մարդկապէսն տնօրէնութիւն. (Ճ. ՟Ժ.։)
humanity, human nature;
humanity, mankind;
multitude, many people.
Որքան ինչ ասէ գիր, թէ ա՛ռ որդի, վասն մարդկութեան նորա ասէ, ո՛չ վասն աստուածութեանն։ Զմարդկութիւն նորա արար աստուածութիւն նորա տէր եւ օծեալ. (Աթ. ՟Ա։)
Զամենայն ըստ բնութեան մարդկութեանս մերոյ առնէ եւ կատարէ միածին որդին աստուծոյ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
dignity, office or post of kislar-agasi.
Երրորդ՝ իշխանն մարդպետութեան. (Ագաթ.։)
to instruct in athletic exercises;
to inure to war;
to exercise, to instruct, to initiate, to teach, to discipline, to form, to train, to civilize, to soften manners.
Յորդորելով եւ մարզելով առ ամօթալի իրս գործոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
hot or temperate climates;
pleasant meadow, delightful spot;
greensward, lawn, grass-plot.
Խորդոյն իմանալ յառաջագոյն զձմերունս կարեւորս, եւ վաղ ի մարմանդ տեղիս փութալոյ. (Եզնիկ.։)
St. Anthony's fire.
Արմատ յաջորդ բառին (=ՄԱՐՄԱՌՈՏ). որպէս յն. մի՛ռմիքս, պ. մուր, մուրջէ. cf. ՄՐՋԻՄՆ. ՄՐՋԻՒՆ։
body;
flesh;
man, creature, mortal;
corpse, dead body;
carcass, carrion;
body, consistency;
whole, ensemble;
solid;
— առնուլ, to become incarnate;
եւ բանն — եղեւ, and the Word was made flesh;
cf. Երկնային.
Զի՞նչ է մարմին. գործի հոգւոյ առ ի կենցաղս հաղորդութեան. (Անյաղթ հց. իմ.։)
clothed with flesh, incarnate;
corporeal, bodily, mortal.
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
cf. Մարմնազգած.
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
cf. Մարմնազգած.
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
cf. Մարմնազգած.
Ոչ հայր մարմնազգեաց, այլ՝ որդի. ո՛չ հոգին թանձրացեալ մարմնով, այլ միածինն ի հօրէ. (Կաղանկտ.։)
cf. Մարմնածնունդ.
Վասն մարմնածին ծննդեան աստուածորդւոյն։ Զմարմնածին ծնունդն պատմէ. (Ագաթ.։)
carnivorous.
of the same nature;
consanguineous;
fellow-man.
σύσσωμος concorporalis, ejusdem corporis. Կցորդ նոյն մարմնոյ. ունօղ զնոյն մարմին մարդկային.
Բան մարմնակից եւ հաղորդ մեզ։ Որ եղեր մարմնակ մեր՝ բայց ի մեղաց. (Արշ.։ Ճշ.։)
ՄԱՐՄՆԱԿԻՑ. Կցորդ մարմնոյն քրիստոսի, եւ եկեղեցւոյ նորա աստ եւ յերկինս.
Լինել հեթանոսաց ժառանգակիցս եւ մարմնակիցս եւ հաղորդս աւետեացն. (Եփես. ՟Գ. 6։)
Լինել հաղորդակիցս եւ մարմնակիցս եւ կցորդս անճառելեացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Ի մարմնակցացն առնուլ կին որդւոյն. (Վրդն. ծն.։)