bride's man or maid, paranymph.
Որպէս փեսայածու տեսանելով զփեսայն՝ ստիպէր (յհ. Մկրտ. ) (Ճ. ՟Գ.։)
Նմանեցից Քրիստոսի սուրբ փեսայածուին եւ փեսային, որ եւ սքանչելագործէ ի հարսանիսն. (Ածաբ. մկրտ.։)
Փեսայածուքն կէտ նպատակի եդեալ սահման աւուր զհարսանիսն յօրինելոյ.. . ըստ օրինացն հարսանեաց՝ ըստ հրամանի փեսայածուացն. (Զքր. կթ.։)
to espouse, to marry a person's daughter, to be or become a son-in-law.
Լինին հարսանիք մաքսիմինայ դստերն դիոկղետիանոսի ի նիկոմիդա՝ փեսայանալով նմա Կոստանդիանոսի կեսարի որդւոյ Կոստայ։ Վասակ հայկազուն փեսայացեալ էր Աշոտոյ իշխանաց իշխանի. (Խոր. ՟Բ. 80։ Յհ. կթ.։)
espousals, nuptials.
γάμος nuptiae. Հանդէս նուիրական փեսայութեան. հրաւէր ի փեսայէ. յն. հարսանիք.
wedding-chamber;
nuptial bed.
νυμφεῖον thalamus. Տուն փեսայի կամ հարսանեաց. հարսնարան. եւ Առագաստ. սենեակ փեսայի եւ հարսին.
bride's man, paranymph.
νυμφαγωγός, νυμφοστόλος pronubus. (որպէս թէ փեսաւոր. ) Փեսահրաւէր. փեսայածու (կամ փեսայաբեր). բարեկամ փեսայի. տարօղ փեսայի. առ հարսն, կամ հարսին առ փեսայ. գլխաւոր ի հարսանիս.
Փեսաւէրքն պատրաստեսցեն զպատմուճանսն հարսանեաց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.
Ի ժամանակ գարնայնոյն բուսանին եւ փթթին։ Փթթեալ ողկուզոյ, եւ ազնիւ գինւոյ. (Ագաթ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ։)
philosopher;
chorister, singer.
ՓԻԼԻՍՈՓԱՅ որ եւ ՓԻՂԻՍՈՓՈՍ. Բառ յն. ֆիլօ՛սօֆօս. φιλόσοφος philosophus. այսինքն Իմաստասէր. զի սկսեալ ի պիւթագորայ՝ զայս անուն սկսան կրել գիտնաւորք, ուր յառաջ, այսինքն իմաստուն կոչէին, որպէս եօթն իմաստունք ի յոյնս.
pine-tree;
cf. Հաճարի;
beech-tree.
Փիճի, չամի, նաշքն, սանավպար։ Փիճոյ խէժ. (ռաթինէճ, չամ սախըզի. Հին բռ.։)
to wane, to diminish.
ՓԼԱՆԱԼ. Որպէս Ի փուլ անկանիլ լուսնի. այսինքն սկսանել նուազիլ.
Լուսինն ի հնգետասան օրն բոլորի, եւ ապա փլանայ. նոյնպէս փլանի հասակ մանկութեան. (Տօնակ.։)
cf. Փլումն.
Բազում սասանուկիւնս, եւ փլուզմունս տանց եւ պարսպաց եւ ապարանից լինէր։ Հատեալ անկանէր զկնի փլուզմանն. (Յհ. կթ.։)
destruction, ruin, waste.
Բազում սասանուկիւնս, եւ փլուզմունս տանց եւ պարսպաց եւ ապարանից լինէր։ Հատեալ անկանէր զկնի փլուզմանն. (Յհ. կթ.։)
to beat down, to cause to fall, to destroy, to demolish, to ruin;
to rout, to defeat, to disperse.
Զոր ոչ հողմք սատանայականք եւ ոչ անձրեւք յորդախաղաց ուղխից բռնութեան կարացին փլուցանել։ Սկսան փլուցանել (կամ փլուզանել) զպարիսպ ամրոցին։ Ի հիմանց փլուսցեն։ Փլուցանել զթումբս շրթանց ջուրցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Լաստ. ՟Թ։ Մխ. երեմ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
to be stained, sullied, contaminated.
Տառապեցաւ ի մոլորութեան, եւ փծկեցաւ ի կուռսն. (Գէ. ես.) (ի լուսանցս մեկնի, պղծեցաւ)։
cf. Փղձուկ.
Զթանխանձ եւ զփղձկումն սրտի իմոյ, զոր հառաչէի յոգւոց հանելով։ Անմռունչ հեծեծես, սակայն շնորհ հոգւոյն՝ որ է ի քեզ, տեսանէ զփղձկումն հոգւոյ քո։ Ի յանձկութենէ փղձկման ծանրութեանն բթեալ. (Փորպ։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
inclination to weep, emotion;
spleen.
Առ փղձուկ սրտին ձայնէր յորդութեամբ, Դանիէլ։ Բորբոքել զփղձուկ սրտի։ Զփղձուկ սրտից մեր տեսանէ։ Թաքել արտասուօք զփղձուկս սրտիցն.. . Այլեւ զփղծուկ սրտին հրամայէ չհանել. (Վրդն. դան.։ Հ։ Լծ. նար.։ Նչ. եզեկ.։)
producing thorns, spiniferous.
Ուր բուսեալ իցեն կամ բուսանին փուշք. փշաբեր.
full of thorns or briars, thorny, braky, prickly, briery.
Փշալից լինին ձեռք արբեցողի. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 9.) (յն. փուշք բուսանին ի ձեռս )։
Գուցէ այնպիսի գաւազանաւ փշալից տանջելոց է զամենեսան։ Զփշալից գաւազանն հրեղէն, եւ զդառնագոյն շղթայսն բոցեղէն. (Վրդն. ծն.։ Ոսկիփոր.։)
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
Այս բառք են քերթողականք. զի յաճախապէս փոխաբերին սակս զարդու ճարտասանիցն. (Հին բռ.։)
emigration.
Հասանել այնմ՝ որ կամեսցի ի փոխաբնակութիւն.. . Մանկանցն փոխաբնակացն շինօղք ելով, եւ լինել ամաց հնգետասանից փոխաբնակւթեանն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
to recompense, to reward;
to return like for like.
Մատուցեալ որպէս զաղօթիցն հայցումն փոխադարձէ ժողովրդեանն՝ զխաղաղութեանն ընդունելութիւն աւետարանելով։ Փոխադարձել զմերն առ քեզ զսէրն։ Պատուիրանապահն փոխադարձի յԱստուծոյ՝ սիրիլ, եւ զնա տեսանել. (եւ այլն. Խոսր.։)
substitute, representative;
vicegerent, vicar;
successor;
compensation, equivalent;
— արքայի, vice-roy;
— պատրիարքի, patriarch's vicar general;
— բանալեաց, duplicate key;
false key.
Երասանակալք նոցա՝ իրերաց փոխանորդք. (Բրս. ընչեղ.։)
substitution, succession;
vicarship, vicariate;
permutation, exchange;
compensation.
Նաւատիանոսաց եպիսկոպոսն վախճանի, եւ ունի զփոխանորդուին քրիւսանթոս ... բազում հակառակուի լինէր ըստ ընտրութեան ի տեղի նորա զփոխանորդութիւն ունել. (Սոկր.։)
Ի յաղթողէն ծանօթանայր պատու ասիրական փոխանորդութեամբ մասանորդութիւն. (Պիտ.։)
moveable, strolling;
transitive.
Այս մինչ ի վեց մասն աշխարհիս փոխանցական, մասունք ժամուց որք անդ լինին եօթնեւտասան. (Երզն. ոտ. երկն.։)
debtor.
Եւ թէ աղքատ եւս իցէ փոքապարան։ Զկեանս չար քան զմահ տեսանէ փոխապարտն. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
successive.
Իսկ ի յերկրորդ մասինըն ժամք երկոտասան՝ տիւք եւ գիշերք միմեանց լինին փոխատրական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to restitute, to requite, to recompense;
cf. Փոխադրեմ.
Բարեացն եղելոց զբարիսն փոխատրելով հատուցումն։ Եւ ձեզ կրկին փոխատրեսցի՝ ողորմութիւն անզրաւելի։ Քաղցեալ տեսանելով՝ անտես առնեմք, եւ ոչ բանիւք ինչ փոխատրեմք. (Շ. թղթ.։ Հեթում ոտ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։)
restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.
Որ տաս լիապէս առանց փոխատրութեան փոկանաց։ Այնպէս բարերար է, որպէս (զի ) եւ Ո՛չ զփոխատրութիւնսն պահանջէ, այլ շատանայ միայն սիրեցեալ (գոլ ) յոյս ետն։ Որք անսան հրամանին՝ հարցանէ ի փոխատրութեան ուսանիլ զպարգեւ սն. (Նար. ՟Զ։ Բրս. հց.։ Իգն.։)
cf. Փոխորդի.
Տայ փոխ զբանն, եւ պահանջէ զփոխորդին հանդերձ վաշխիւ։ Հատուցումն փոխորդաց եւ ոչ միոյ առաջի կայ յետ կորուսանելոյ զպարտսն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. ժղ.։)
interest, fruit of loans.
Տայ փոխ զբանն, եւ պահանջէ զփոխորդին հանդերձ վաշխիւ։ Հատուցումն փոխորդաց եւ ոչ միոյ առաջի կայ յետ կորուսանելոյ զպարտսն. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. ժղ.։)
minstrel;
cf. Փողահար.
Գուսանք երգիցեն, փողարք զձայն փողոցն նուագիցեն։ Համակ հեծելազօրք.. . բազմաձայն փողարօքն։ Առ խորհուրդս փողարին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։ Բուզ. ՟Դ. 20։ Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
street;
մանր —, narrow-street, alley;
—ք վաճառաց, mercery, mercer's shops;
—ք գնացից ջրոյ, water-pipe, water-conduit;
ի —ի, in the open street;
— տալ, կտրել, կազմել, թողուլ, to open a way, to fray a way, to cut a road through the enemy.
Փողոցս թողեալ պատերազմին դրունս երկու։ Զօրքն սկսան կաղմել փողոցս թագաւորին. (Զենոբ.։)
atom, mote, minute particles.
Ստորիջեալ հնդ լուսանցսն մանրամաղ խոշետեսակութիւն. (Մագ. լ։)
to be covered with, or full of dust.
Յորժամ տեսանիցէք ի գերութիւնն՝ փոխանակ զարդուցն պաճուճանացն՝ փոշոտեալ երիթացեալ զերեսս. (Ոսկ. ես.։)
Տեսանելով փոշոտեալս եւ հող ի գլուխ եղեալս։ Որ աշխատին եւ փոշոտին, պիտոյ նոցա լուացումն. (Սարգ. ՟ա. յհ. րԷ։ Մխ. ապար.։)
"cf. Փոս հատանեմ."
Փոսել փորել զտեղիսն հանդստի սրբոցն.. . եւ զայն տեղիս փոսէր երանելւոյն։ Վախճանեցելոյ վիհ՝ անմաքուր ձեռօք սկսանէր փոսել. (Ագաթ.։ Պիտ.։)
"cf. Փոս հատանեմ."
Փոսել փորել զտեղիսն հանդստի սրբոցն. . . եւ զայն տեղիս փոսէր երանելւոյն։ Վախճանեցելոյ վիհ՝ անմաքուր ձեռօք սկսանէր փոսել. (Ագաթ.։ Պիտ.։)
"cf. Փոս հատանեմ."
Փոսել փորել զտեղիսն հանդստի սրբոցն.. . եւ զայն տեղիս փոսէր երանելւոյն։ Վախճանեցելոյ վիհ՝ անմաքուր ձեռօք սկսանէր փոսել. (Ագաթ.։ Պիտ.։)
belly, abdomen, paunch;
womb, bowels, entrails;
concavity, cavity, hollow;
side, part;
hollow, empty, void;
— անօթոց, capacity of vases;
— նաւի, keel, ship's bottom, careen;
— սեխի, seed-pulp of melon.
Ոչ ոք արդեօք տեսանիցէ զփորն, կամ զձիւն, հարցեալ՝ եթէ սպիտա՞կք են այսոքիկ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Բուռ;
cf. Պոր;
sea-scorpion, father-lasher, scorpaena;
Ոչ ոք արդեօք տեսանիցէ զփորն, կամ զձիւն, հարցեալ՝ եթէ սպիտա՞կք են այսոքիկ. (Կիւրղ. գանձ.։)
with hollowed streets.
Եւ ապա զաշտարակն, հիմն լայնամիջոց, սերտաշէն, աշտիճանաձեւ ելանելեօք, փորոփողոց, լուսանցոյց պատուհանօք. (Վրդն. ծն.։)
to dig, to hollow, to ditch, to excavate, to hollow out;
to sap, to undermine;
to engrave, to notch, to jag;
— զաչս, to tear out the eyes.
Փորեցին զաչս հասանայ։ Աչօք փորելովք երթայր ի բաբիլոն. (Արծր. ՟Է. 2։ Նչ. եզեկ.։)
trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.
Փորձ արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս։ Տաց զնոսա քեզ ի փորձ։ Միւսանդամ փորձ փորձէր։ Այր անօրէն փորձ փորձ առնէ բարեկամաց։ Փորձ տե՛ս զանփորձ արծաթոյ։ Եթէ զփորձ ինչ խնդրէք զՔրիստոսի։ Զփորձ նորա դիտէք եւ դուք.եւ այլն։
Ի փորձոյ ուսանել։ Ի փորձոյ գիտել։ Ի փորձոյ ծանուցաւ. (Ոսկ.։ Կոչ.։ Սարգ.։ Մխ. առակ.։)
experimental;
empiric;
tried, proved.
Որ ի քուն են, ոչ տեսանեն զիրս ճշմարիտ, այլ փորձնական կենցաղոյս ծովու զանդորրութիւն. (Բրսղ. մրկ.։ Երզն. լուս.։)
tried, tempted.
Յորժամ փորձանաւորն զաղօթս արդարոյ եւ զխրատ օգնական առնուցու, յոյժ զօրանայ։ նա՝ որ տեսանէ զնոսա անիրաւեալ, նիւթէ այսու փորձանաւորացն փառս. (Լմբ. ժղ.։)
temptation;
evil, tribulation, misfortune, disaster, mischance;
cf. Փորձան.
Ոչ ծածկէր յառաջնորգէն զսատանայական փորձանսն։ Փրկեա ըղմեզ ի փորձանաց, ի խաւարի շրջօղ դիւաց։ Ի յոբայ փորձանացն է ուսանել. նաեւ իտէրունական իսկ ի փորձանացն իմանալի է, թէ չէ (սատանայ) կանխագէտ. (Ճ. ՟Ա.։ Ժմ.։ Եզնիկ.։)
arch-tempter, the devil.
Որ էր օր երրորդ յետ զփորձապետն զգետնելոյ։ Օր հարսանեացն երրորդ էր յետ զփորձապետն յաղթահարելոյ. (Եպիփ. ժն։)
to attempt, to try, to experiment, to make an experiment of;
to prove, to assay, to put to the test;
to tempt, to sound, to try;
to tempt, to allure, to entice.
Ըմբիշն ընդ բազումս փորձի, եւ ուսանի. (Վրք. հց. ՟Գ։)
to be tried, tempted;
to try, to endeavour, to seek;
to be purified, refined.
Փորձին ցուցանել։ Փորձին յոռի ցուցանել զբացատրեալ սահմանդ։ Զայս տարակուսանսլուծանել փորձեսցուք. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ արիստ.։)
cf. Փորձող.
Փորձութիւն ի վերայ ածէ փորձողին։ Փորձողին խաբէութեան մարտ։ Յո՛ր վայր կամք փորձողին ախորժէին լինել. անդր հասանէր. (Ածաբ. կիպր.։ Շար.։ Շ. մտթ.։)
trier;
tempter;
assayer;
cf. Հէն.
Փորձութիւն ի վերայ ածէ փորձողին։ Փորձողին խաբէութեան մարտ։ Յո՛ր վայր կամք փորձողին ախորժէին լինել. անդր հասանէր. (Ածաբ. կիպր.։ Շար.։ Շ. մտթ.։)
temptation;
misfortune, calamity;
— ունել, to be tempted to;
ի — արկանել, տանել, to lead into temptation;
յաղթել փորձութեան, to resist temptation;
յաղթիլ, ընկճիլ ի փորձութենէ, to succumb to temptation.
Անուանեաց զանուն տեղւոյն այնորիկ փորձութիւն, վասն փորձելոյ նոցա զտէր։ Մի փորձեսցես զտէր Աստուած քո։ Որպէս փորձեցէք ի փորձութեանն։ Առնուլ իւր ազգ ի միջոյ ազգի փորձութեամբ եւ նշանօք։ Աբրահամ ապաքէն ի փորձութեան ի հանդիսի գտաւ հաւատարիմ։ Հասանէ երազ ի բազմութեան փորձութեանց։ Մի՛ տանիր զմեզ ի փորձութիւն։ Զի մի մտանիցէք ի փորձութիւն։ Կատարեալ զամենացն փորձութիւնս սատանայի։ Ի ժամանակի փորձութեան հեռանան։ Ցանգ կայիք ընդ իս ի փորձութիւնս իմ.եւ այլն։