to hide in a hole, to go to earth, to crouch or squat in a kennel;
to nestle, to creep into, to hide oneself.
Յամրոց վայրս ինչ որջանայ։ Որջանայր ի դուին։ Քարբն դառնաշունչ ի դուին քաղաքի որջացեալ կայր. (Յհ. կթ.։)
full of game.
Յորս ելեալ ի լերինս որսասուն եւ բազմաջոլիր վայրացն. (Ուռպ.։)
kid;
fawn.
Զիա՞րդ սահակ չընտրէր զուլոցն կերակուր ի վայրենեաց անտի. քանզի իւրաքանչիւր համք յայտ են. (Կիւրղ. ծն.։)
neck;
զուլամբ երթալ, to fall headlong, head-foremost, to tumble, to fall;
to be plunged in sensuality;
to be sunk in debauchery, to wallow in voluptuousness;
pearl necklace;
Venetian pearls, bead, glass-bead, bugle;
knuckle-bones, cockle.
Ձին զուլամբն երթեալ (գլորեալ ընդ ուլն ի վայր՝) սպանանէր (զվաչէ)։ Դուք աւադիկ զուլամբ իմն երթայք եւ զեխիք». յն. զեղանիք, կամ զեղխիք թուլութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 43։ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.
Մահու վայր ի քեզ բունեալ ... որում յայտնի հետեւանք՝ հասարակաց ի քեզ փոփոխմունք, եւ ի ժամանակի ընդ գարշապարսդ դրացւոյդ է ուծանալ (այսինքն պաղիլ եւ մեռանիլ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
useless, worthless, futile, flimsy;
whatever, whatsoever;
uselessly.
ՈՒՄՊԷՏ. ՈՒՄ ԵՒ ՊԷՏ. Անպէտ. պիտակ. անխտիր. վայրապար. ո՛ եւ պէտ. յումպէտ.
Ոչ եթէ վայրապար ինչ ո՛ւմ եւ պէտ մարդոյ հաւատացին զայս առաքեալքն։ Յո՛ւմ եւ պէտ տեղիս աղօթել. (Բրս. ի ստեփ.։ Լմբ. պտրգ.։)
empty, void;
vain, useless;
in vain, vainly;
vacuum, void, vacuity.
vainly, to no purpose, uselessly.
Ընդունայն. ի նանիր. վայրապար. ի զուր.
vain, proud, vainglorious.
Իբրեւ բազմացն անմտութիւն ի մի վայր ժողովեալ լինի, անհնարին լինի զունայնապարծ փառացն զանմտութիւնն ուղղել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
attached to vain things, applying oneself to futilities.
Վասն վայրապար ունայնարուեստ կենցաղոյս. (Բրս. հց.։)
willow, osier;
վարսաւոր or վայրակախ —, weeping willow;
դնդագլուխ —, pollard-willow;
—ք, willow-plot, willow-hedge, osier bed.
full of canes or reeds;
— տեղի, cane-brake.
Բնակութիւն ունի սա (որթ) ոչ միայն ի դաշտային, շամբուտ, ախտաժետ վայրս, աւազինս. (Պիտ.։)
cf. Շանդ.
Յայտ է ի շանդեացն. քանզի ամենայն շանդի՝ քարիւ եւ ծծմբով բերի ի վայր. (Նիւս. բն.։)
multitude of words, loquacity, garrulousness;
chit-chat, babble, tattle, prattle.
Ոչ ընդ վայր շատախօսութեամբ ցնդել. (Տօնակ.։)
cf. Շատանամ.
Պատուիրեն վայրենի բանջարօք շատել։ Շատեա՛լ լիջիք յորում որչափ կայքդ. (Եւագր. ՟Ի. ՟Ի՟Բ։)
cf. Շատախօսութիւն.
Գինարբուքն այսքանիւ լի է շատխօսութեամբ ընդ վայրաբանութեամբ. (Փիլ. տեսական.։)
Շատխօսութիւն է՝ ո՛չ բազում մաղթանքն, այլ վայրապար եւ անճահս բարբառելն. (Իգն.։)
oblique, in bias, aslant, diagonal;
առ ի —, առ —, slopingly, overthwart, slanting, aslope;
obliquely;
cf. Շեղապէս.
ἑπικλινής declivis ἁπόκρημνος praeceps. Խոտորնակ. զառ ի վայր. կողմնակի. շեղ, դարուվար՝ դարուվեր պառկած.
cf. Շեշտոլորակ.
ՇԵՇՏՈԼՈՐ ասի՝ մերթ որպէս Պարոյկաւոր, պարուկելի. զի եւ պարոյկն է շեշտ ոլորեալ ի վայր բթիւ.
word accented on the last syllable;
barytone.
ՇԵՇՏՈԼՈՐ ասի՝ մերթ որպէս Պարոյկաւոր, պարուկելի. զի եւ պարոյկն է շեշտ ոլորեալ ի վայր բթիւ.
cantilena, song, ditty.
Ընդ առաջ եղեն նմա արք գեղջն երգօք եւ պարուք (կամ պարաւորքն), որք ի հոտիլ դիականցն՝ շէր հանեալ ասէին. կերին գայլք զմարմինս. եւ այլն. ուստի եւ անուն գեղջն կոչեցաւ Շիրենիք, որ յառաջն կոչիւր Կենաց վայրք. (Մամիկ.։)
rudely, coarsely, clownishly, boorishly.
ἁγροικότερος agrestior. Կարի՛ շինական. գեղջկագոյն. վայրաբնակ. անհարթ. յետին սոսկական. վայրենագոյն. անմարդի.
Կարի վայրենաբար. անմարդի օրինակաւ. կոպտութեամբ.
clod-pated, awkward, rough.
the middle or centre of a village or town.
ἁγορά μέση forum medium. Միջավայր շինի. հրապարակ. մէջն աւանաց. բուն գիւղն. եւ Մէջ շինուածոց, քաղաքամէջ. բուն վայր բնակութեան բազմութեան.
habitable place, inhabited town;
the universe, the world.
οἱκουμένη habitata, orbis terrarum. Շէն. աւան. բնակելիլ վան կամ վայր. եւ Տիեզերք. աշխարհ.
construction, building;
edification, moral profit;
abundance, ease, prosperity;
peace, tranquillity;
good regulations.
Եւ որպէս Շէն. մարդաբնակ վայր.
glass bottle, bottle, phial;
alabaster vase;
խցել զ—, to cork;
to put the stopper on;
բանալ զ—, to draw the cork, to uncork;
to take the stopper out of.
Ընկէց ի խորխորատ մի ի վայր, եւ յանկանելն առնու հարուածս սաստիկ ի պարանոցին ի շիշսն. (Պտմ. աղեքս.։)
ՇԻՇՔ ἱνίον occipitium, occiput. Ծոծորակ. ուլն. ողն. միջավայրք ականջաց եւ ուսոց.
cf. Շղթայատող.
Շղթայատող կարիւք ի վերուստ ի վայր իջուցանել ի դուրս այրին. (Խոր. ՟Գ. 45։)
cf. Շղթայագործ.
Շղթայատող կարիւք ի վերուստ ի վայր իջուցանել ի դուրս այրին. (Խոր. ՟Գ. 45։)
savage, wild, ferocious.
Վայրենամիտ. վայրագ. (լծ. լտ. սլիվանուս ի յն. իլէ՛օս ).
Հրաման պատուիրանի տայ շղուտաբարոյ վայրենի ազգացն այնոցիկ. (Յհ. կթ.։)
dog-mouthed;
biting, sarcastic, slanderous.
Ոյր բերանն է որպէս զշան. հաջօղ. չարախօս. վայրահաջ.
libidinous, lascivious.
Սիրօղ զշնութիւն, եւ զվայրահաջութիւն շանց.
night-shade, morel, solanum;
tithymalus, milk-thistle.
ՇՆԽԱՂՈՂ χαρακίος, τιθυμαλίς characius, tithymalis. որ եւ ՇԱՆԽԱՂՈՂ, ՄՈՐՄ. Պտուղ վայրենի թփոյ եւ խոտոյ՝ ի պէտս դեղոց, մանրահատ՝ սեւորակ կամ կարմրորակ, եւս եւ դեղին եւ սպիտակ. իթ՝։ (Վստկ. յժգ։ Բժշկարան.։)
magazine, storehouse;
butler's pantry;
larder, buttery, pantry, store-room, cellar;
secret chamber;
treasury;
bottom;
heart, the secrets of the heart, the affections;
— ցորենոյ, granary, loft;
— գինւոյ, wine-cellar, wine-vault;
— փայտից, wood-house.
ἁποθήκη (իբր գրարան). repositorium, reconditorium, promptuarium ταμεῖον , ταμιεῖον, ταμία (որ եւ սենեակ). cella penuaria, subterranea եւ այլն. Մառան ստորին՝ ի պահել զցորեան եւ զամենայն պարէնս. (որպէս եւ յն. սի՛դօս լծ. ընդ շտեմ". է ցորեան, պարէն) ամբարանոց. մթերանոց. սենեակ պահեստի ամենայն իրաց ի ներքսագոյն կամ ի խորագոյն վայրս. խորշք. յարկք. ամպար, քիլար, մահզէն ... տե՛ս (Օր. ՟Ի՟Ը. 5. 17։ Երեմ. ՟Ծ. 26։ Եզեկ. ՟Ի՟Ը. 13։ Յոբ. ՟Թ. 9։ Մտթ. ՟Դ. 26։ Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 3. եւ այլն։ Իսկ Սղ. ՟Ճ՟Գ. 13.) ըստ յն. ὐπερῷον , վերնայարկ։ Եւ (Յովէլ. ՟Ա. 17.) ληνός , հնձան։
encyclical, circular;
periodical;
vagabond.
ՇՐՋԱԲԵՐԱԿԱՆ. Թափառական, վայրայարծու, աշխարհաշրջիկ.
turn, circumvolution, periphery;
revolution;
— աստեղական, զարտուղական, զուգընթացական, sidereal, anomalistical, synodical revolution;
— բեւեռային, circumpolar.
Խաւարեցուցի ընդ վայրահայեաց շրջաբերութեամբ (զտեսանելիս եւ) զլսելիս իմ. (Եփր. խոստ.։)
circuit, territory;
neighbouring towns or districts.
περιοικία territorium, circuitus. Շուրջ եղեալն բնակութիւն. շրջակայ վայր. արուարձանեայք. շրջակայք.
to circumscribe.
Ալիւր առին, շրջագրեցին զվայրն. (Պտմ. աղեքս.։)
turn, gyre, turning, circuit, revolution, circumvolution, circulation, conversion;
course, cycle, period, circle, round;
turning, wheeling, winding;
sinuosity;
change, vicissitude;
— մեծ, period or cycle of five hundred and thirty-two years;
—ք ջուրց, whirlpool, vortex;
— զօրաց, evolution;
— առնուլ, to turn, to make or take a turn, to turn or whirl round and round, cf. Շրջաբերիմ, cf. Պտուտեմ;
to circulate, to revolve, to move;
to spin round upon one leg.
κάμπα flexura τροπή conversio διέξοδος diverticulum καταιγίς lapsus cum impetu, procella. Շրջաբերութիւն. դարձուած յինքն կոյս կամ ի նոյն վայր եւ ի ժամանակ. պտոյտ. ոլորք. յորձանք. խաղ գետոց. պտուտ.
to turn round;
to revolve, to move in a circle;
to frame, to border.
Որ շրջանակես զժամանակս ամաց հոլովման աւուրց յայլ նմանութիւն բարեպատեհ տեսողութեան։ Յաղօթարանն վայրի ընդ պատազմունս այսր կենցաղոյս շրջանակեցայ։ ոչ արեգակն փոխաբերեալ՝ ուր շրջանակի, առանց տարրական օդոյ. (Նար. կգ. ՟Ի. ՟Ծ՟Դ։)
surrounding, ambient;
turn, round, circumference, compass, outline, circuit, fence, wall, enclosure;
periphery, circumference.
Շրջապատիւ սահմանէ զվայրն ամենայն. (Ուռպ.։)
to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.
(Ձանձղացկոտն) ի կալն՝ ի սաղմոսելն՝ զաչսն զվայրօքն շրջեցուցանէ. (Կլիմաք.։)
to confound, to mix, to jumble, to embroil, to complicate;
to trouble, to put in disorder, to disorder, to derange, to harass, to embarrass, to bewilder.
συγχύω confundo συστρέφω converto, contorqueo. Խառնակել. յուզել. պղտորել. վեր ի վայր առնել. վրդովել. խառմըշտըկել, իրար անցընել.
pea;
chick peas;
grain;
globule;
wood-worm, beetle;
— —, drop by drop;
պատիճ կամ կեղեւ ոլեռան, peascod, peashel;
նմանք են միմեանց իբր հատք ոլոռանց, they are as like as two peas.
ՈԼՈՌՆ կամ ՈԼԵՌՆ. ռմկ. ոլոռ, ոլեռ, ուլեռ. ὅχρος, ὡχρός ervilia, phaselus, cicera λαθύρος cicercula, genus leguminis πίσον, ὅσπρος pisum. իտ. pisello. θερμός lupinus. ըստ այլեւայլ հին գրոց թարգմանելոց. կամ ի սուրբ գիրս κύαμος faba. (իսկ յն. օլիրա է հանճար եւ լտ. օ՛լուս, օ՛լէրիս, է բանջար. ի ձայնէս ոլոր, բոլոր. յն. օլօս։ Հանրական անուն բոլորշի կամ գնդատեսիլ ընդոց, որք ի մի պարկ կամ պատեան մատնաձեւ՝ եւ եւս բարակ՝ կարգաւ շարին ի բնէ. զորօրինակ է մաշ ընտանի եւ վայրի, եւ որ ինչ նման է նմա. պուրչախ. եւ լովիաս, լուբիաս. ֆասուլ, ֆասուլիա.
Հոսէին ի նմանէ քրտունք իբրեւ զկայլակս արեան՝ ոլոռն ոլոռն հեղեալ յերկիր». յն. լոկ՝ վայրիջեալ. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 44։)
cf. Ոլոր;
torsion.
Վէմ հատեալ ի լեռնէ՝ սաստիկ ոլորմամբ վայրաբերի. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
to be circumscribed, bounded, limited.
Ոլորտացեալ յանտեղի բացածութիւն (անբնակ վայրաց). (Տօնակ.։)
inundating;
bathing, immersing.
Անիմաստիցն այրիչ վտակքն (հրեղէնք), եւ ողողիչք եւ հրդեհիչք։ Ընկեցեալ ի վտակն վայրկենական ողողիչ. (Ագաթ.։ Նար. ՟Ծ՟Դ։)
artery;
— թոքային, pulmonary -.
Շնչերակքն ի խոնարհ կողմն զմարմինն ճնշէ, զի որ ի ներքսն իցէ՝ բռնադատեալ ուժով ի վայր բերցի. (Շիր.։)
to whisper, to speak low, to murmur;
to hum, to mutter, to grumble;
— են ականջք իմ, my ears ring or tingle.
շուն զայնոսիկ ասէ, որք վայրապար ընդդէմ տեառն իւրեանց շշնջեն. (Ոսկ. խչ. (յն. կատաղիլ)։)
tale-bearer, tell-tale, backbiter, informer, slanderer;
tale-bearing, slanderous.
Որ ի գազանաց չարաչար խածանէ. ի վայրենեաց օձ եւ ինձ, եւ յընտանեաց շոգմոգք եւ զրպարտօղք. (Պիտառ.։)
Դիւրաւ զլսելիսդ ի վայր տայք այլոց երբեմն վատաբարոյից եւ շոգմոգաց (կամ շոգմոգ մարդկան). (Պտմ. աղեքս.։)
to shoot or throw out rays, to beam, to glitter, to shine, to twinkle, to scintillate, to blaze, to flame, to flash, to glitter, to gleam, to sparkle.
Ի շողալ փայլակման՝՝ զգլուխս ի վայր արկանեմք. (Գէ. ես.։)