tinnunculus or kestrel.
Անուն զբուս եւ զսարատակս ըմբռնեալ առ լեռնոտամբն կասաբեյա՝ շրջեցուցանէր, բազէ զնոսա կարծեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Ը։)
deacon;
servant, minister;
աւագ —, archdeacon.
Յետ ընկողմանելոյ հացկերութանց (այսինքն բազմելոյ կոչնականացն՝) կալ սարկաւագացն յօրինաւ որ զարդու առ ի սպաս պաշտամանն պատրաստս։ (Փիլ. տեսական.։)
cf. Սարսափելի.
Կատամահ տանջանացն սարսռելի գործոցն։ Լսեն զսարսռելի բարբառն, եթէ երթայք յինէն. (Ոսկ. լս. եւ Ոսկ. ի նեռն.։)
Ի կափկափելոյ ատամանցն, եւ ի սարսռելի կսկծանացն. (Եփր. աղ.։)
cf. Սեղանակապուտ.
Զնոյն ինքն զսեղանապիղծ զտաճարակապուտ զգանձի տամբն արկանէին փախստեայ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 42։)
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
ἁκωνέω, ὁξύνω acuo, exacuo, acutum reddo. Սո՛ւր կամ սայրասուր առնել զգործի երկաթի, որպէս եւ զատամունս եւ զեղջիւրս, առ քաջ հատանելոյ. յեսանել.
rapid course, impetuosity.
Զկնի նորա հետամուտ լինէր, եւ սրընթացութեան նորա ոչ էր կարօղ հասանել. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
disheartened, dismayed, struck with consternation.
Ասեն, թէ դեղ է սրտաթափի եւ ատամնացաւի. (Կանոն.։)
plane-tree, platane;
white poplar.
Թողլով արու զաւակ զանուշաւանն, որ սօս անուանիւր (հին տպ. սօսանուէր). քանզի ձօնեալ էր ըստ պաշտամանց ի սօսիսն արամենակայ՝ որ յարմաւիր. (Խոր. Ա. 11։)
stately, lofty, haughty, proud;
clear (colour);
— երիվար, high-mettled, prancing, fiery or spirited horse.
Թողլով արու զաւակ զանուշաւանն, որ սօս անուանիւր (հին տպ. սօսանուէր). քանզի ձօնեալ էր ըստ պաշտամանց ի սօսիսն արամենակայ՝ որ յարմաւիր. (Խոր. Ա. 11։)
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
ՎԱԶԵԼ. ὐπερπηδάω transilio ἁποπηδάω desilio, resilio. Անցանել զանցանել. արտաքս բերել. եւ Ապստամբել. զանց առնել.
cf. Պոռնկեցուցանեմ.
Զսրբութիւն պաշտաման իւրոյ պոռնկեաց ի կուռս հեթանոսաց. (Լմբ. ամովս.։)
to cause to commit fornication, to prostitute, to abandon to prostitution;
to induce to idolatry, to idolize.
Զսրբութիւն պաշտաման իւրոյ պոռնկեաց ի կուռս հեթանոսաց. (Լմբ. ամովս.։)
paraphernalia, portion, dowry, dower.
Ա՛ռ սուլտան՝ զայդ քեզ՝ կին արա՛, եւ տամք զմանածկերտ քեզ պռոյգ.. (Ուռհ.։)
crushed, shattered, broken;
weak, fragile;
click & spring work (in watches).
Զլոյծ եւ զջախջախ եւ զշեղտամեղտ անգանելիս եւ զգնացս չընդունիմք. (Կանոն.։)
state of an acolyte, acolyteship.
Ի միասին ամենայն եկեղեցիք ջահընկալութեամբ եւ պայցառութեամբ միաձայնեալ ի պաշտամանն հաստատեցաք. (Տօնակ.։)
nerve, sinew;
fibre, string;
whip;
nerve, sinews, force, vigour;
— տեսաբանական, optic nerve;
լուծանիլ ջղաց, to become enervated;
զ—ս հարկանել ուրուք, to shock a person's nerves, to frighten, to terrify;
զ—ս հատանել ուրուք, to hurt a person's nerves, to weaken, to enervate.
Թագաւորն փառաց հետամուտ եղեալ՝ եհատ զջիղս աւազակին, եւ ձերբակալ առնելով կապեալ ած ի դատաստան մահու. (Արշ. ՟Ի՟Թ։)
to heat, to cudgel, to cane, to whip.
Ջնեալ եւ կշտամբեալ անիծիւք ի լեզուէ իւրմէ. (Նար. կ.։)
duster, ruhbing-cloth, rubber;
expiator, atoner, reparer;
— խոհակերոցի, dish-clout.
Ընդ ջնջանի (կամ ջնջոցի) եւ ընդ մաշեալ վերարկու մահճաց (զոր տամք աղքատաց) տայ մեզ զբազմականն աբրահամու. (Եփր. պհ.։)
cf. Ջոլիր;
split hair;
— առ —, cf. Ջոլրաբար;
—ս առնել, to make a distinction or difference;
to sow division.
Զուարթնոցն ջոկք. որք զատեալք դաս դաս ի միմեանց՝ կանգնեալք կան ի պաշտամանն աստծոյ. զորս ջոկս բանն կոչեաց. (Խոսր.։)
drowned.
Պատերազմունք ... գետամեռք, ջրաբաժք, ծովակուլք. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։)
of water, aqueous, waterish;
— ուռոյց, hydrosarca;
— փոշատնկութիւն, hydrocele.
Լցեալ ջրով. յորդաջուր. ջրայեղց. ոռոգեալ. տամկացեալ. ջրոտ.
cf. Յետահարկիմ.
Գիտացեալ արհմն զյետահարկիլն իւր (քան զորմիզդ)՝ խեռեալ ստամբակեաց. (Արծր. ՟Ա. 3։)
to fall or draw back, to withdraw, to retrocede.
Գիտացեալ արհմն զյետահարկիլն իւր (քան զորմիզդ)՝ խեռեալ ստամբակեաց. (Արծր. ՟Ա. 3։)
return;
contumacy, rebellion.
Յետս դարձումն. հեստութիւն. ապստամբութիւն.
memory, archives, annals;
sepulchre, monument;
album;
— մատենից, գրոց, brief epilogue.
Անխափան կացցէ մեծ յիշատակարանս այս (պահոց) ընդ աստուածային անանց տօնին։ Գրեցաւ յիշատակարանս այս վասն նորա (չարին Վասակայ՝) առ ի կշտամբութիւն յանդիմանութեան մեղաց նորա. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
of fifty years;
fifty years old;
—մեայ ժամանակ, jubilee.
Մինչեւ ցյիսնամեանս։ Ի յիսնամենից՝ ի բաց կացցեն ի պաշտամանէ անտի. (Թուոց. ՟Դ. 23. 50։ ՟Ը. 25։)
assembled in great multitudes or flocks, very numerous.
Արիստոտէլ, Պղատոն, եւ այլքն յոգնախումբ ի ճեմարանսն Աթենայ գտեալ։ Վերծանեալ զյոգնախումբ հոյլս հանդիսացելոցն։ Արի՛ իբրեւ զՅեսու քաջամարտութեամբ յոգնախումբ ճակատամարտս հրաշից. (Մագ. ՟Ե. ՟Է. ՟Ժ՟Դ։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
Ի պաշտաման դիցն յոլովելոյ։ Զցայգ եւ զցերեկ յոլովէին ի նոյն պաշտամունս (հոգեւորս)։ Յորժամ մոռանայցեմք զերկիւղն Աստուծոյ, եւ ի չարիսն յոլովիցեմք. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Մանդ. ՟Ի՟Ա։)
hope, hopes, expectation, longing;
confidence, trust;
դեռածին, հաւաստի, կենդանի, եռանդուն, մխիթարիչ, մեծ, կոյր —, renewed or reviving, well-grounded, lively, ardent, solacing, great, blind hope;
ընդունայն, տկար, անստոյգ, պատիր or խաբէական, սուտ, խուսափու, անմիտ —, vain, weak, uncertain, delusive or deceitful, false, fleeting, foolish hope;
նշոյլք յուսոյ, the rays of hope;
բառնալ զ—, to take away or put out hope;
զհետ գնալ սնոտի յուսոյ, to abandon oneself to chimerical hopes, to hunt a shadow;
սնոտի յուսով պարարել, ի սնոտի — կապել, to nourish oneself with vain hopes;
քաղցր յուսով պարարիլ, to hug oneself with the delightful hope;
գեղեցիկ յուսով պարարել, թարթափեցուցանել զոք, to feed or entertain one with flattering hopes or chimeras, to keep one in suspense;
to ridicule, to deride;
վհատիլ ի յուսոյ, to lose hope;
հատանել զ— իւր, to despair, to give up all hope, to be in despair;
յուսով կեալ, to live in hopes;
դնել զ— իւր ի վերայ ուրուք, to build on one's hopes;
— տալ, to cause to conceive hopes, to give hope, to inspire with hopes;
ի դերեւ հանել զ— ուրուք, to deceive one's hopes or expectations;
լնուլ, կատարել զ— ուրուք, to fulfil a person's hopes;
ծփել ընդ մէջ յուսոյ եւ երկիւղի, to hover between hope and fear;
— է ինձ, I have some hopes;
— մի այսպիսի է ինձ զի, I hope that, I am in hopes that;
— իմ է, that is my only hope;
փակեալ յամենայն յուսոյ ակնկալութեան, hopeless;
— եւս շիջեալ էր յիս, hope died within me;
բարձաւ ամենայն — փրկութեան, all hope of safety was lost;
պակասեալ յամենայն յուսոյ փրկութեան, despairing of life;
հատաւ — նրան, he despaired;
հատաւ — մեր, our hope is vanished;
դու ես միակ — իմ, all my hopes are in you;
cf. Հատանիմ;
արծարծել զ—, to revive hope.
Հաւատամք յանսուտ յոյսն մեր։ Սնոտի յոյս ոգւոց առաջի դնէր. (Եղիշ.։)
he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.
Երանի՛ տամ նմա, եւ երանի՛ երկրին՝ ընդ որ նայն անցանիցէ, եւ տեղւոյն՝ ուր նայն (կամ նա) վախճանեսցի. (Եղիշ. ՟Ը։ Դիոն.։ եւ Մաքս.։)
to meet first;
to happen before.
Նախադիպեալ ի ճանապարհի երազացոյց պաշտաման մեհեան. (Ագաթ.։)
cf. Կանխազեկոյց.
Նախազեկոյց աւետամատոյց փառաց գալստեան՝ ի դշխոյն պահեալ սուրբ թագաւորիդ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
the first man, Adam.
Առաջին մարդն. Ադամ. (յորմէ ամենայն մարդ՝ ատամ)։ (Նար. խչ.։)
to raise envy, to cause envy, to excite or awake jealousy;
— ի բարի նախանձս, to incite to emulation;
— զաստուած, to excite the jealousy or anger of the Almighty.
Զյօժարութիւն աքայեցւոցն վասն պաշտաման սրբոցն ի մակեդոնիա պատմեալ՝ նախանձեցուցեալս յորդորեաց. (Բուզ. ՟Դ. 4։ եւ Կորիւն.։)
premier noble.
Շահապն նախարարապետ յետս եկաց յապստամբութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
bravery, valour;
great achievement, exploit, heroism;
struggle, fight, wrestling, match;
suffering, labour, tribulation, mortification;
martyrdom.
Ահագին նահատակութիւնս ցուցեալ գազաւոնի՝ ցրուէ զհետամուտսն. (Խոր. ՟Բ. 44։)
damp, moist, humid.
ՆԱՄԷՏ կամ ՆԱՅԱՄԷՏ. (որպէս թէ Նամաւէտ կամ նայաւէտ). լծ. եւ յն. ναματώδης, νηρός huidus, riguus. Խոնաւուտ. տամկացեալ. թօնուտ. ջրի. ջրարբի. գէճ.
to get humid, moist.
νάω fluo, madesco. Խոնաւանալ. թրջիլ. թանալ. ջրարբի լինել. ոռոգանիլ. տամկանալ. ...
humid;
semi-vowel, liquid letters.
ὐγρός humidus, madidus, fluidus, liquidus, leniter fluens, lenis, mollis, tener. Նոյն ընդ Խոնաւ (որպէս համառօտութիւն նորին). գէճ. ջրի. տամուկ. նամէտ. լոյծ. թոյլ. կակուղ. մեղմ (տառ). նէ՛մ ... (իսկ յն. նա՛մա, է խոնաւութիւն. եւ իղռօ՛ս, խոնաւ. որ եւ նիռօ՛ս. յորմէ ռմկ. նեռօ՛, ջուր).
to moisten, to wet;
to water.
Խոնաւացուցանել. տալ նամիլ. տամկացուցանել. թանալ. ջրել. ոռոգանել, եւ առոյգ առնել.
cloak, mantle;
monk's long mantle;
cope, chasuble.
Տու՛ր ինձ զնափորտ քո. եւ ըստ բանի նորա մերկացեալ՝ ետ ցնա։ Սփռեա՛ զնափորտ քո, եւ ա՛ռ։ Սպիտակ նափորտամբ պատեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Զ։)
Օծցէ զԵղիշէ նափորտամբն (այսինքն մաշկեկաւ). (Եփր. թագ.։ եւ Մծբ. ՟Զ։)
Իջեալ նափորտամբն (իբր շապկաւ կամ կտաւով) միայն, եւ հողաթափովն՝ եկաց ի վերայ հանդերձին։ Զնափորտն իւր արարեալ պատան՝ զսպեաց. (Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Զ. եւ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Թ.։)
Քահանայ եւ եպիսկոպոս իւրով նափորտամբն։ Եպիսկոպոսն հանէ զեմիփոռոնն, եւ գայ առաջի սրբոյ սեղանոյն՝ միայն նափորտամբն. (Պտրգ. աթ.։)
wearing a cope.
Նափորտամբ պատեալ, կամ պատելով. որպէս շուրջառաւոր. պատմուճանազգեաց.
cf. Յատեմ.
կամ Յատեմ, եցի. որ եւ ՅՕՏԵԼ. ն. τέμνω puto, amputo, incido. Հատանել մասամբ. յապաւել. կտրել եւ սրբել զաւելորդ ուռս եւ զոստս. պուտամագ (լծ. լտ. բո՛ւդօ ).
ever merry, cheerful, joyous.
Յարազուարթ պաշտօնքս անդադար, եւ մշտամատոյց աղօթիցս սահման. (Ոսկիփոր.։)
continuous, assiduous;
at every hour, at all times, always, evermore, continually.
Յարաժամ տանջեալ, կամ ըմբռնեալ կշտամբեալ։ Յարաժամ խաղաղականին պարապէ կենաց. (Պիտ.։)
continuation, duration, prolongation;
affinity.
Ոչ լսելի լեալ (յաղօթս), յերկարելոյ պէտք են, եւ յարաձգութեան։ Կրճտելոյ ատամանց վասն յարաձգութեան ցաւոցն. (Բրս. հց.։)
syntax;
orthography.
Մի՛ յոյժ ստուգաբանել զբանիցն յարմարագրութիւնն, այլ ի պատշաճութիւն իմաստիցն հայել։ Ատամանց գովութիւն՝ կարծրութիւն, եւ յարմարագրութիւն. (Նիւս. երգ.։)
symmetry, proportion.
Մի՛ յոյժ ստուգաբանել զբանիցն յարմարագրութիւնն, այլ ի պատշաճութիւն իմաստիցն հայել։ Ատամանց գովութիւն՝ կարծրութիւն, եւ յարմարագրութիւն. (Նիւս. երգ.։)
addition, increase, overplus, surplus, accession, augmentation;
rest, residue;
— գրոց, մատենից, addition, supplement, appendix;
— չարեաց, redundant malice;
—ք որովայնի, excrement;
թափել զ—ս որովայնի, to ease oneself, to go to stool.
Զի կրօնաւոր երեւեսցի եւ խստամբեր, յաւելուածովքն վարի պատուիրանօքն. (որ լինի գ. եւ ա) (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
highwayman, brigand, bandit, assassin;
thievish.
Նահատակութիւնք նորին ի յեղուզակս ազգին վանանդացւոց։ Հետամուտ յեղուզակացն (կամ ելուզակացն) էր. (Խոր. ՟Գ. 44. 45։ եւ ՟Բ. 13. 14. 15։)