roof, roofing, house-top.
δῶμα tectum, superior pars domus, solarium. Տեղի տափարակ կամ ճեմելիք ի վերայ տան. տամալի. երդ. երդիք. տամ, պամ,
condition or authority of the master of a house, or of the chief of a tribe;
feudality.
Զքոյրն (կոչել) ասպապապետի պահլաւ՝ յառնն տանուտէրութենէ զանունն որոշեալ։ Զիւրաքանչիւր ուրուք զտանուտէրութիւն տամ, եւ զգահ եւ զպատիւ. (Խոր. ՟Բ. 27։ Փարպ.։)
cf. Տանջանական.
Զտանջողականն կշտամբութիւն։ Տանջողական զօրութիւնս առաքելով. (Նար. ՟Ժ՟Թ։ Վրդն. ծն.։)
rudeness, ferocity, wildness.
Ստամբակեալս վայրագութեամբ։ Վայրագութիւն օտարացելոյս, կամ թշուառացելոյս։ Ցնդեալ մտացս վայրագութիւն, եւ այլն. (Նար.։)
fallen, demoralized.
Ապստամբողական թշնամւոյն, որ ի յերկնից վայրանկեալ. (Շար.։)
to syllable.
Վանգ, իբր թէ ի միոջէ կողմանէ ձայնաւորն վանգեալ իցէ. իսկ փաղառութիւն՝ որ է հեգ, շուրջանակի պտտեալ ունի զձայնաւորն։ Վանգ ասի, յորժամ ձայնաւորն ի միոջէ կողմանէ ի ձայնորդացն վանգեալ իցէ՝ յառաջոյ կամ ի վերջոյ. իսկ փաղառութիւն՝ որ շուրջանակի պատեալ է ձայնաւորն ի ձայնորդացն։ Որ է ըստ մտի մեկնութիւն. ուր ի յն. մի եւ նոյն է վանկ կամ փաղառութիւն, այսինքն ի միասին առումն տառից ինչ։ Տարտամ է եւ միտ բանիցս.
for, by reason of, for the sake of, on account of, in consideration of, considering, touching, concerning, upon the subject of;
as to, as for, with respect to;
— սիրոյն աստուծոյ, for the love of God;
— իմ, for me, for my sake;
as for me, for my part;
— թեթեւ ինչ յանցանաց, for a slight fault;
— երկիւղի, for fear of;
— ընտրելոց, in favour of the elect;
— զի, for, because, wherefore;
— է՞ր, why ? for what reason ?
— այնր or այնորիկ — այդր or այդորիկ —այսր or այսորիկ, for that reason, therefore, to that end, on that account;
— ո՞յր, for which ? for whom ?
— որոյ, why, therefore, by reason of which, consequently, wherefore;
— անգիտութեան, through ignorance, ignorantly;
— խաչի քո պատուականի, by means of Thy most precious Cross, through Thy intercession;
cf. Մեղք;
սմին իրի or վասն, for this reason.
Զվասն նոցա կշտամբութեան յարմարել զբանս. (Խոր. ՟Ա. 1։)
to be or become cowardly, pusillanimous, faint-hearted;
to grow idle or lazy, slothful.
Առ ի պսակելոյ զյաղթօղն, եւ յամօթ առնելոյ զվատացեալն։ Զվատացեալսն ի կռուի տամբ եւ կենօք հարցանել. (Եզնիկ.։ Փարպ.։)
wild-boar;
boar;
— խանչէ, the grunts;
ժանիք —ի, razors.
Վարազս եւ առիւծս։ Որպէս վարազացն ատամունք, զմիմեանս սրէին։ Իբր ատամունքն վարազին՝ բանիւ զիրեարըս սըրէին։ Ըստ օրինակի վարազացն ի վերայ սրոյն մղեցաք զանձինս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Ածաբ. մակաբ.։ Շ. եդես.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։ տե՛ս եւ Ագաթ.։ Խոր. ՟Ա. 11։ ՟Բ. 38։)
cf. Վարանք.
եւ ի սուրբ գիրս կից ընդ բայի. ՎԱՐԱՆ եւ ՎԱՐԱՆՔ. στενά angustiae ἑπήρεια molestia. եւ ի սուրբ գիրս կից ընդ բայի περικατάληπτος γίνομαι circumprehensus sum ἁθυμέω animum despondeo, consternor եւ ταπείνωσις humiliatio λέσχη futilis sermo. կամ λόχος եւ λοχεία insidiae եւ dolor puerperis. (լծ. որոնումն, եւ պարան, եւ վարակումն). Պաշարումն խորհրդոց ի դժուարութեանց. հոգ. տատամսութիւն. տարակուսանք. անձկութիւն. յոյզք. ծուփ. տագնապ. երկունք. շուարում, մտմտուք, յուսահատութիւն, ո՛ր դին դառնալը՝ ընելիքը չընելիքը չգիտնալը, չորս դին ջուր կտրիլը.
to entwine in, to wind around, to involve, to tangle, to knot;
to lay snares, to wait in ambush;
cf. Վարանեցուցանեմ.
ՎԱՐԱՆԵՄ ՎԱՐԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑξοκέλλω alio averto, pertraho λοχάω , ἑνεδρεύω insidior. Ի վարանս արկանել. պարանել. վարակել. տատամսեցուցանել. այսր անդր տարաբերել. մանաւանդ՝ Պատել դարանակալութեամբ. պաշարել եւ տագնապել իբրեւ ի դարանի.
ՎԱՐԱՆԵԼ. իբր Հոգալ. խորհել տատամսութեամբ, կամ որոնել քննել ցաւով. աշխարել.
to throw into uncertainty, to render perplexed, to embarrass, to puzzle.
ՎԱՐԱՆԵՄ ՎԱՐԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑξοκέλλω alio averto, pertraho λοχάω , ἑνεδρεύω insidior. Ի վարանս արկանել. պարանել. վարակել. տատամսեցուցանել. այսր անդր տարաբերել. մանաւանդ՝ Պատել դարանակալութեամբ. պաշարել եւ տագնապել իբրեւ ի դարանի.
ՎԱՐԱՆԵԼ. իբր Հոգալ. խորհել տատամսութեամբ, կամ որոնել քննել ցաւով. աշխարել.
to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.
ἁπορέω, ἁπορέομαι, διαπορέω in angustiis haesito, nescio quo me vertam ἑκτήκομαι maceror. Ի վարանս մտանել. յանհնարս մտանել. մատնիլ յանձկութիւն. մտայոյզ լինել. տատամսիլ. ծփիլ տարակուսանօք. տագնապիլ. հալիլ մաշիլ. տատանիլ. պարանիլ. պաշարիլ. վարակիլ. անճրկիլ, շուարիլ, նեղը ինկնալ, մտմտալ.
Ապստամբն վարանի հակառակ ընդ ճշմարտութեան. (Համամ առակ.։)
sent as a colony, dispersed, scattered;
vagabond, wandering;
colonist, planter.
Ստամբակեալս վայրագութեամբ ... սրացեալս վարատական։ Մանուկս մեղանչական, անխրատական, եւ վարատական. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Բ։)
cantatrice, singer, songstress, ballad-singer;
dancer;
strumpet, whore.
Տու՛ր ինձ զվարձակս զայս. եւ նա ասէ, ոչ տամ, զի հարճ իմ է։ Ի գիներբուս, եւ յերգս վարձակաց. (Խոր. ՟Բ. 60։ ՟Գ. 19։)
onager, wild ass;
— խանչէ, the — brays.
Զցիռս զայս մեք էշ վայրի ասեմք. որ օրինակ է վայրենամիտ եբրայեցւոցն անհնազանդութեան եւ ապստամբութեան։ Դարձեալ ցռոյս օրինակաւ է իմանալ զլեռնակեցիկ անապատասէրսն ... զատեալք եւ ազատեալք յերկրաւոր զբազմանց. (Նար. յովէդ.։)
cf. Ցունց տամ;
— զձեռն, to shake hands.
grain of wheat, grain.
Ցորենահատ եմ Աստուծոյ, եւ յատամունս դազանացաղացեալ լինիմ, եւ գտանիմ հաց սուրբ Աստուծոյ. (Ածազգ. ՟Է։)
to thrust down, to drive in, to fix, to plant, to set up, to erect, to raise.
Եղեգունս սրեալս ի ծայրս մատանացն ի ներքոյ ըզնգանց նոցա ցցեալ վարէին։ Յորժամ յոգին ոք զատամունսն ցցիցէ։ Զճիրանսն ի վերայ երկուց ուսոցն ցցեալ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 12։ Ոսկ. գաղ.։ Լմբ. սղ.։)
full of dew, wet with dew, dew-besprinkled.
ՑՕՂԱԼԻ ՑՕՂԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ ցօղով. եւ Յորդառատ որպէս զանձրեւ. եւ Զովացեալ կամ տամկացեալ իբր ցօղով.
cf. Ցողալի.
ՑՕՂԱԼԻ ՑՕՂԱԼԻՑ. Լի կամ լցեալ ցօղով. եւ Յորդառատ որպէս զանձրեւ. եւ Զովացեալ կամ տամկացեալ իբր ցօղով.
to dew;
to bedew, to sprinkle or cover with dew, to besprinkle, to wet, to water;
— անձրեւ, to rain;
— արտօսր, to shed tears, to weep;
— բերանով, to sprinkle with the mouth;
ցօղէ, the dew falls;
ամպք զօղեցին ջուր, the clouds melted in rain.
եւ չ. στάζω tillo ῤαίνω, ῤαντίζω aspergo . իջուցանել կամ կաթեցուցանել զցօղ, եւ զանձրեւ, եւ զարտօսր. ցանել. սրսկել. հոսել. տամկացուցատել. թանալ. զովացուցանել. եւ Կաթել. իջանել ցօղոյ. շաղ կամ շաղի պէս կաթեցնել, ցրցըքնել, ցրցնքել, թրջել.
phagrus or pagrus, sea-bream.
Բառ յն. ֆաղրօս. կամ բա՛ղրօս. φάγρος, πάγρος phager, phagrus, pagrus. Կէտ մեծ ի նեղոս, որ ասի ունել ատամունս եւ մօրում, եւ ոսկր խիստ ի վերայ գլխոյն. ըստ կրետացւոց կոչեցեալ, որ է վէմ, յեսան.
cf. Փախուստ.
Որպէս զի կշտամբեալ յանդիմանեսցի փախչութիւն նորա. (Եփր. համաբ.։)
cf. Փախստական.
Փախստեայ փախստէի պատահեսցէ։ Ամենայն փախստեայք յիւրաքանչիւր չարեաց՝ գային յաւելութիւնն ի նոսա։ Նոցին որպէս փախստէից հետամուտ լինէին։ Հացիւ ընդառաջ ելէք փախստէից.եւ այլն։
bleating;
growling.
Արջ անհեդեդ եւ փաղփաղող ատամամբք եւ ռնգամբք եւ ոտիւք. որպէս եւ պարոյկք զազրագործք եւ աւերիչք երկրի. (Վրդն. դան.։)
easel, wooden horse.
Որպէս եւ որ փայտոտամբքն զանհաստատ բարձրութիւնն ամբառնայ յանկանելն. (Արշ. վերջաբ։)
to laud, to praise, to glorify.
Զոր փառաբանեն ի բարձունս իմանալի զօրութիւնքն։ Որով յաւէտ փառաբանի երրորդութիւնն անճառելի։ Մշտամռունչ փառաբանեալ՝ զերրորդութիւնն ամենօրհնեալ. (Շար.։ Ժմ.։ Շ. վիպ.։)
praiseworthy.
Այդ ամենայն երթնցէ ի սպաս պաշտաման փառաւորընկալ սեղանոյն Աստուծոյ. (Ագաթ.։)
cf. Փասիան.
ՓԱՍԵԱՆ ՓԱՍԻԱՆ. յն. ֆասիանօ՛ս. φασιανός (ἁπὸ Φασίδοσ) phasianus, -na. Հաւ յաճախ գտեալ առ փասիս գետով, պարարտ, փափուկ, պիսակ գունով, եւ երկայն տտամբ.
to dissipate, to disperse, to scatter, to remove, to drive away, to destroy, to take away;
to be dissipated, dispelled, removed, to vanish;
— զհոգս, to charm away, to beguile care.
Սատանայ կրճէ զատամունս, փորոտայ որոտայ (յն. մռնչէ ), հուր եւ կայծակունսշնչէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
to comfort, to console, to solace, to cheer, to amuse.
aiding, helping, assisting, auxiliary, subsidiary;
confer derate, allied;
— — բայ, auxiliary verb.
(լծ. Օգն. օճան) Օգնական. սատարիչ. նպաստամատոյց. ձեռնտու. այցելու. գործակից.
soap;
cf. Օշնան;
cf. Աճառ;
bride's dress, furniture, ornaments;
means, remedy.
Ոսկր, ատամն, աւճառք. (գեղձք. Նիւս. բն.։)
days work;
day of the month.
ἑφημερία functio per certas vices statutis diebus. որ եւ ՕՐԱՄՈՒՏՔ. Պաշտօն հանապազորդեան, զոր կատարեն պաշտօնեայք մի մի օր յեօթնեկի, կամ ի սահմանեալ աւուրս ամսոյ. օր ըստ օրէ պաշտամունք. դասակարգ աւուրց.
daily service.
Զամենայն իշխանս օրամտիցն ի սպաս անձնապահաց թագաւորին։ Մնացորդացն օրամտիցն ի պաշտօն քահանայիցն։ Օրամտից քահանայիցն եւ ղեւտացւոց։ Ըստ օրամտից պաշտաման ձերոյ. (՟Ա. Մնաց. ՟Լ՟Է։)
transgression, offence, prevarication, infraction of the law.
παρανομία, παράβασις transgressio legis. Օրէնսազանցութիւն. զանցումն զօրինօք. պատուիրանազանցութիւն. մեղք. ապստամբութիւն.
in the pangs of death, at the last gasp, dying, expiring;
cf. Օրհասաբեր.
Արջք օրհասականք ընդ վախճանել շնչոցն հզորագոյնք կռուին։ Սկսաւ կրճտել զատամունս իբրեւ ՕԶօրհասական վիրաւոր։ Որպէս զգազան օրհասական ընդ ելանել հոգեւորացն դժուարագոյն իմն կռուի. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ։ Շ. ՟ա. պ. ՟Հ՟Ը։)
offering.
Ասեն զհաւատամքն յետ աւետարանին, եւ ապա ՕՓՐԱՆՏ առնեն ժողովուրդն։ Զի՞նչ է օֆռանթ, եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. ԱԽՈՆԴԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԵԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԻՔ. θώραχ, στόμαχος. thorax, stomachus, orificium ventriculi superius Ներքին մասունք կենդանւոյ. ներքսակողմն լանջաց. փորոտիք վերին, կամ բերան փորոտեաց. խախացոց. ստամոքս. կուրծքին կամ փորին միջի գործարանքը. կէօնիւս իչի, պաղր, միտէ.
cf. Հօրամոյն.
Վասն ընդ երեւելին (եպիփան) անտիոքայ, կամ ընդ քաջահայր որդի նորա ճակատամարտս. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 22։)
very cool, very agreeable, fresh.
Ընդ այսպիսւոյ հովանաւոր տամբ, ի ներքոյ պայծառ ձեղուան քաջահովւոջ վայելեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 30։)
sharp-mindedness, genius intelligence, sagacity.
Կորովամտութիւն. հանճար. եւ Առատամտութիւն, բարեսիրութիւն. ողջմտութիւն.
to set forth one's value or worth, to make oneself known, to shew one's courage or energy, to exert one's abilities, to excel.
Քաջացարո՛ւրք եւ զօրացարո՛ւք։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք յորդիս զօրութեան։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք արք։ Քաջացար առնել ուղղութիւն առաջի իմ։ Քաջասցո՛ւք, զհետ ապստամբութեանց մերոց գնասցուք. (եւ այն։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Հողմն յարոյց զալիսն իբրեւ զաղիս քնարի քաջապինդ, հողմք իբրեւ մատամբք հնչեցուցանէին զալիսն. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
very abundant;
generous, liberal.
εὑφρονοῦν facultatem habens. առատաձեռն. ճոխ, առատամիտ.
four-toothed, four-tusked.
Ոյր են չորք ժանիք կամ ատամունք՝ ճանկք՝ ծայրք.
cf. Քարաժեռ.
ՔԱՐԱԺԱՅՌ ՔԱՐԱԺԵՌ. ὁδούς πέτρας dens petrae եւ πετρώδης , ἁκρότομος petrosus, praeruptus. (ի Ժայռ, ժօռ. ռմկ. կեռիք. պրս. զըռս, զուռուս. ատամն ծառքիչ) Ապառաժ վէմ ցցուեալ՝ որպէս զատամն. վասն որոյ եւ ի յն. լտ. կոչի՝ Ատամն վիմի։ Իսկ որպէս ա. է Ապառաժուտ. ապառաժ. տե՛ս եւ ԺԱՅՌ.
sharp rock, steep rock, crag;
rough, rocky, craggy.
ՔԱՐԱԺԱՅՌ ՔԱՐԱԺԵՌ. ὁδούς πέτρας dens petrae եւ πετρώδης , ἁκρότομος petrosus, praeruptus. (ի Ժայռ, ժօռ. ռմկ. կեռիք. պրս. զըռս, զուռուս. ատամն ծառքիչ) Ապառաժ վէմ ցցուեալ՝ որպէս զատամն. վասն որոյ եւ ի յն. լտ. կոչի՝ Ատամն վիմի։ Իսկ որպէս ա. է Ապառաժուտ. ապառաժ. տե՛ս եւ ԺԱՅՌ.