cylinder;
roller.
Նոյն ընդ Գլան, որպէս եւ Լողքար գլանաձեւ. (լծ. յն. գի՛լինտրօս ). κύλινδρος cylindrus κυλινδροώδης cylindro similis.
Կէսք ղուղանի նմանեցուցին (զձեւ երկրի). (Վեցօր. ՟Թ։)
to swim;
to hide.
Որպէս Լուղիլ. լողալ. κολυμβάω, νέω, νήχομαι no, nato.
Մերկանդամ իջեալ ղուղի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
Ի մեծալայնութեան ծովու՝ եւ ոչ սակաւ մի ի վերայ ղուղել կարացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ի ծովուն դեռ ղուղին. (Բուզ. ՟Գ. 10։)
Ղուղիս ի շատխօսութեան հոսանս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Դեռ տակաւին ի մոլորութեան ղուղին. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Որ առանց աստուծոյ յաղագս աստուծոյ ի բազոմւ խորս ղուղելով նաւաբեկութիւնս ընդունի. (Եփր. համաբ.։)
ՂՈՒՂԻՄ. որպէս Ղօղիլ, թախչել. ծածկիլ. λανθάνω lateo. պահուըտիլ
Հոգին անդրէն ի ներքս ջանայցէ խուսափել եւ ղուղել, դանդաղել առ ի մարմնոյն քակելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
Ղուղելովն եւ սաքրելովն ի մէջ խտացեալն անտառի. (Պիտ.։)
Մեկնեն զղուղեալ խորհուրդն. (Վեցօր. ՟Գ։)
Ղուղեալ հետեւէր ... ձախող դիմեցմամբ ի մահ. (Տաղ.։)
the Koran.
cf. ԿՈՒՐԱՆ. ( գուրան. այսինքն ընթերցուած)
Եդ օրէնս ազգի իւրում՝ կոչելով ղուրանս. (Արծր. ՟Բ. 4։)
ringling, tinkle, tinkling;
noise, sound, clang.
cf. Ղօղանջութիւն.
ՂՕՂԱՆՋԻՒՆ ՂՕՂԱՆՋՈՒՄՆ. որ եւ ՂՕՂԱՆՋ, ՂՕՂԱՆՋԱՆՔ. Ղօղանջելն. հնչիւն. հաչիւն. աղաղակ աննշան. շաղփաղփութիւն. բարբանջ.
Սոսկ ղօղանջիւն իմն, որ նշանակիցէ բան ինչ. (Գէ. ես.։)
Ղօղանջիւն շանց. (Ճ. ՟Ա.։)
զշատախօս դիւականին, եւ զղօղանջիւն դիմագրաւին. (Յիսուս որդի.։)
Զբանիցն ղօղանջումն, զկաքաւս ոտիցն։ Թողցուք զղօղանջուն առասպելական բանից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 20։)
Դարձուցանեն զմիտս իւրանց եւ զփոյթ ի տունս (եռմոսաց) եւ ի ղօղանջմունսն յայնոսիկ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Ղօղանջութիւն.
ՂՕՂԱՆՋԻՒՆ ՂՕՂԱՆՋՈՒՄՆ. որ եւ ՂՕՂԱՆՋ, ՂՕՂԱՆՋԱՆՔ. Ղօղանջելն. հնչիւն. հաչիւն. աղաղակ աննշան. շաղփաղփութիւն. բարբանջ.
Սոսկ ղօղանջիւն իմն, որ նշանակիցէ բան ինչ. (Գէ. ես.։)
Ղօղանջիւն շանց. (Ճ. ՟Ա.։)
զշատախօս դիւականին, եւ զղօղանջիւն դիմագրաւին. (Յիսուս որդի.։)
Զբանիցն ղօղանջումն, զկաքաւս ոտիցն։ Թողցուք զղօղանջուն առասպելական բանից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14. 20։)
Դարձուցանեն զմիտս իւրանց եւ զփոյթ ի տունս (եռմոսաց) եւ ի ղօղանջմունսն յայնոսիկ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to hide, to conceal.
ՂՕՂԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Իբր Թաքուցանել. κρύπτω abscondo.
Առ հասարակ ղօղեցուցի զհեղս երկրի. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 4։)
Զցայգ ղօղեցուցանէ. (Եզնիկ.։)
hiding oneself.
Ղօղուն ստեղծեալ՝ իբրեւ ծառայ ղօղեալ. (Ոսկ. յաւագ երկուշաբթի.։)
pulley-shaped, round, rounded, circular.
cf. ՃԱԽԱՐԱԿԱԳՈՐԾ. որպէս Ձեւացեալ ճախարակաւ, կամ ի ձեւ ճախարակի՝ բոլորշի.
Ճախարակաձեւ խարիսխ ոսկի. (Ագաթ.։)
furnished with pulleys;
cf. Ճախարակագործ.
cf. ՃԱԽԱՐԱԿԱՁԵՒ, ՃԱԽԱՐԱԿԱԳՈՐԾ. որպէս Ունօղ զբան ինչ ճախարակի.
Ճախարակաւոր իմն արուեստաւ արարեալ է երկին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 73։)
marshy, fenny, boggy, miry.
(արմատն է Ճակ. այսինքն գէճ) Ուր կայցէ խոնաւութիւն շատ իբրեւ ի ճահիճս.
Ի ճախճախուտ տեղի մի։ Ի տղմային եւ ճախճախուտ վայրս։ Ի ճախճախուտ վայր. (Ագաթ.։ Երզն. մտթ.։ Կանոն.։)
Մտեալ բնակէին ի ճախճախուտ եւ լօռաբոյս մայրիսն. (Կաղանկտ.։)
lecherousness, lasciviousness;
whoredom;
fornication.
Իգամոլութիւն. վաւաշոտութիւն. գիճութիւն. բղջախոհութիւն.
Ցանկականին, որ ըստ առողջամտութեան, եւ ճակաճանութեան. (Փիլ. լին.։)
Վասն ճակաճանութեան ախտի է նենգելն զնա. (Ճ. ՟Ը.։)
Յայս միտեալ վարեցաւ ճակաճանութիւն։ Անխուզ վաւաշոտութիւնք շռայլական ճակաճանութեանց. (Պիտ.։)
fatalism.
Եւթէ այդպէս իցէ (ըստ մոլար մտաց), հաստատուն է ճակատագրութիւնն. (Մխ. երեմ.։)
rushing on the enemy.
Գործոյ ռազմիկ ճակատամուղ նիզակին ... նահատակք քաջանունք. (Բուզ. ՟Դ. 2։)
to put or arrange an army in order of battle, to draw up, to marshal, to array.
Եւ այս իսկ սատանայի խարդախութեանն գործ է, ընդդէմ ճշմարտութեան զմոլորութիւնն ճակատել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
Ընտրեաց յամենայն երիտասարդաց իսրայէլի, եւ ճակատեցոյց ընդդէմ ասորւոց։ Զզօրսն սփռեաց ճակատեցոյց ի մարտ պատերազմի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 33։)
cf. Ճահ.
ἑπιτήδειος, προσήκων conveniens, aptus. Ճահ. դիպող. պատշաճակն. պատեհաւոր. յարմար. արժանաւոր.
Ընտրեսցէ, եթէ ճահաւոր է կարգաւորութիւն բանիս, եթէ ոչ. (Պղատ. տիմ.։)
Զնիւթն ճահաւոր ունել (ի) շինել (ինչ). (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Թուէին նմա (համբակքն) առ յիմաստութիւն ճահաւոր. (Նոննոս.։)
Առաքելով զճահաւոր եւ զ՝ի դէպ յորձանսն. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.
ՃԱՀԱՒՈՐԵԼ ՃԱՀԱՒՈՐԻԼ. ἑπιτηδεύω, -ομαι coapto, habilis reddor, convenio. Պատշաճել, յարմարել, իլ. ի ճահ համարել, եւ գալ. cf. ԿԱՀԱՒՈՐԻՄ.
Եւ զի՞նչ յոքունցն ... բերել ի նորոց այժմ՝ ճահաւորել տարացոյց. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
Պարտ է առ սմա ի սակս այնմիկ ճահաւորել, եւ ոչ զայնոսիկ ի սակս այսորիկ ուսանել. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Այս երրորդ մակաբայեցւոցն ճահաւորի. (Նախ. ՟ա. մակ.։)
Հովուական կենցաղով կեալ ճահաւորեալք. (Նոննոս.։)
Այլում ի հարցն ճահաւորեալ յարմարական շարամանել բանս։ Նմանութիւն աստուծոյ յանգագոյն նմա ճահաւորին տալ. (Մագ. ՟Ա. ՟Ծ՟Բ։)
fitness, suitableness;
decency, decorum.
ἑπιτηδείοτης, ἑπιτήδευμα opportunitas, aptitudo եւ այլն. Յարմարութիւն. քաջադիպութիւն. վայելչութիւն. պատեհութիւն.
Ճահաւորութիւն բանի կամ բանից, կամ լուսաւորաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ.։)
Ծառայիւքն պատրաստեալ ոք իցէ ... ճահաւորութեամբ առ իւրաքանչիւրոց գործոցն օգնականութիւնսն։ Օրէնք եւ կամ սովորութիւնք եւ կամ ճահաւորութիւնք. (Պղատ. օրին. ՟Զ. ՟Է։)
Եթէ՛ օրէնք, եւ եթէ՛ ճահաւորութիւն զայս ինչ պարտ է կոչել. (անդ։)
to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.
Զոր եւ այսր ճահեցուցանել՝ ոչինչ քակտիչ լինի բանիդ. (Անյաղթ բարձր.։)
Փոխանակ տերեւաբեր աղաւնոյն հոգին սուրբ զզարմանալի եւ զաստուածածագ լոյս ճահեցուցանելով. (Անան. եկեղ։)
Ճահեցուցիցի քեզ ճայթմունս առասութեան։ Մերոյն լուսաւորչի ճահեցուցանել։ Մերոյն լուսաւորչի ճահեցուցանել։ Դիմացն ուղղակի ճահեցուցանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Ա. ՟Կ՟Ա։)
fitness.
Ոչ է շարալրական գոյացութեան, եւ ոչ մասն նորա, այլ ճահողութիւն միայն. (Պորփ.։)
Ճահողութեամբ զանց արար զժամանակաւն. (Ոսկ. գծ.։)
troop, pack.
• «խումբ, ջոկ» Ոսկ. հռովմ. 134 (Քրիստոսի հօտը), 329 (ոչխարների), 407 (սեռ. ճահկիս), 422 (աղուէսների խումբ), «բանակատեղի՞» Սիմ. ապար. 88 (Եւ սրի-կայքն վեցեքին չուեալ ի ճահուկ բանակին)։
Որպէս առիւծ հուր շնչէ, յորժամ ի ճահուկս աղուեսաց խառնիցի. (Ոսկ. հռ. ՟Լ՟Բ։)
cf. Ճաճանչաւոր.
radiant, brilliant, shining, refulgent, dazzling, beaming, glittering, sparkling, gleaming, resplendent, glistening, bright.
Ունօղ զճաճանչս. լուսափայլ. պայծառ. նշուլագեղ. շողշողուն. փալփլուն, պլպլացօղ.
Լոյս ճառագայթաւէտ վառեալ իբրեւ զճրագ ճաճանչաւոր. (Յհ. կթ.։)
Որպէս աստեղքն սակաւ ինչ ճաճանչաւոր լուսովն զգիշերն լուսաւորեն. (Տօնակ.։)
Զոսկին սոփերայ, եւ կամ զքարն ճաճանչաւոր լուսափայլ. (Նար. մծբ.։)
Ճաճանչաւոր տպազիոն. (Նանայ.։)
Ընդ ոսկւոյդ ճաճանչաւոր փայլիւինդ զարմացեալ. (Կոչ. ՟Դ։)
Ճաճանչաւոր եւ մարգարտական զրահիւն արքունի. (Կաղանկտ. յորմէ եւ Ուռպ.։)
cf. Ճաճանչաւուխտ.
ՃԱՃԱՆՉԱՆԱՒՈՒԽՏ կամ ՃԱՃԱՆԱՒՈՒԽՏ. ποικίλος, -λα versicolor, -ria. (գրի եւ Ճաճանչաւուխտ) Դիպակ կամ կերպաս կամ քեմուխտ բազմագունի երեւեալ. (որպէս թէ ճաճանչիւք վխտալով) գունագոյն. պէսպիսակ. գունզգուն, խատուտիկ.
Հանդերձ քո բեհեզ, եւ զառնաւուխտ, եւ ճաճանչանաւուխտ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 13։)
gay with many colours, with gold and silver embroidery;
embroidery.
• , որ և ճաճանչանաւուխտ, ճաճանաւուխտ «գոյնզգոյն՝ խատուտիկ՝ փայլ ի փայլ բանուած կտոր կամ շոր». գործածուած է միայն հետևեալ երկու տե-ղերը. «Հանդերձ քո բեհեզ և զառնաւուխտ և ճաճանչաւուխտ (կամ ճաճանչանաւուխտ) Եզեկ. ժզ. 13 (նոյնը այլ թրգմ. Եփր. աւետ. ՅՈ6. Եւ զզարդս քո սնդուս գառնաւուխտ և ճաճանաւուխտ. ՍԳրքի յոյն թարգմանու-թիւնն ունի τα περιβόλαιά σον βύσσινα ϰαὶ τρί-γαπτα ϰαὶ ποιxίλα, ուր համապատասխան բառը՝ ποιϰίλα, նշ. «խայտաբղէտ, զանազան գոյներով»).-«Կոյս մի որ ունէր արկանելիս ճաճանաւուխտ» (այլ ձ. արկանելի ճանճա-ւուխս). Անկ. գիրք հին կտակ. Ա. էջ 143։
• = Բառիս վերջի մասը -ւուխտ «հիւսեալ» փոխառեալ է իրան. *vafta<*ufta «հիւ-ևեալ» բառից (տե՛ս զառնաւուխտ). իսկ ա-ռաջին մասը անծանօթ է՝ ինչպէս ձևոմ. նոյնպէս և ծագումով. ուղիղ ձևն է թերևս ճաճանաւուխտ, որ յետոյ շփոթուելով հա-ճանչ բառի հետ, դարձել է ճաճանչաւուխտ։ Հաւանական է որ ամբողջը իրանեան փո-խառութիւն է։-Աճ.
• ՆՀԲ «որպէս թէ ճաճանչիւք վխտա-լով»։
quackery, charlatanry;
bombast, fustian, turgidity, boasting, bragging.
game-bag of horse-hair.
• «մազէ պարկ, մախաղ». ունին միայն ՀՀԲ և ՋԲ. մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Յայսմ. փետր. 24. «Եւ առեալ եդին ի մազեայ մախաղն իւրեանց... և առ-եալ յինքն զճամբրուկ նոցա»։ Նոր գրակա-նի մէջ սկսաւ գործածուիլ «ճամբորդական պայուսակ» նշանակութեամբ։
• ԳՒՌ.-Մշ. ճամբրուկ «ճամբի պաշար կամ նրա ծրարը», որ և ճամբրայ (Kivola) «ճամբորդական կամ հովուի պարկ»։ Նո՞յն է արդեօք նաև Լ. ճամբռուկ անել «քղանցքը բռի մէջ հաւաքելով վեր բարձրացնել» (Ազգ. հանդ. ժա. 40 և Ամատունի, Հայոց բառ ու բան, էջ 423-4)։
embellished, decorated, adorned;
embroidered.
(յն. եւ լտ. պէսպէս ոճով) Ունօղ զճամուկս. պճնազարդ, ոսկեհուռն, նրբաթել եւ պաճուճազարդ.
Զբեհեզն ... եւ զճամկաւորն, եւ զոսկեճամուկն. (Մխ. դտ.։)
Շապիկս բարակս ճամկաւորս։ Ճամկաւորն դիպակաց. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. եբր.։)
to adorn, to decorate, to deck, to embellish;
to embroider, to work.
ՃԱՄԿԱՒՈՐԵԼ. Պաճուճել. զարդարել. պատել ժապաւինօք, եւ այլն։
Սիրոյն զմռսով լցեալ, զօդեալ, եւ ճամկաւորեալ. (Վրդն. երգ.։)
decoration, ornament;
embroidery.
• , ի-ա հլ. «զգեստի վրայ գեղե-ցիկ բանուածք, պատի վրայ նկարուած զար-դեր» Եփր. օրին. էջ 271. Ոսկ. մ. բ. 24. Փի-լիպ. ժ. որից ճամկաւոր Ես. գ. 23. Ոսկ. եփես. 814 և եբր. ճամկաւորել Վրդն. երգ. ռոկեճամուկ Ես. գ. 23. Յհ. կթ. բազմաճա-մուկ Ոսկ. փիլիպ. խայտաճամուկ (արդի գրականի մէջ) «գոյնզգոյն զարդերով, խա-տուտիկ»։
• ՆՀԲ պրս. լāma «զգեստ», jāmag «կերպաս», թրք. janfes «սնդուս»։ Bug-ge, Btrg. I7 իրանեան եիդգահ բար-բառով čāmāh «զարդ» ձևի հետ (կարե-ւոր է ստուգել)։ Թիրեաքեան, Կարնա-մակ էջ 21 և ՀԱ 1914, 56 պհլ. čāmak, պրս. jāma «զգեստ» բառերի հետ։
(յն. պէսպէս բառիւք) Յօրինուած եւ զարչ ազնիւ զգեստուց. ոսկեթել ժապաւէնք. պաճուճանք եւ նկարք. նկարէն հանդերձ, եւ գունագեղ պատկեր, եւ կենդանատեսակ պաճուճապատանք. (լծ. պրս. ճամէ, ճամէկի, ճամֆէս եւն).
Ճամուկ ի մեկնոցի ոչ զպէտս մեկնոցին վճարէ, այլ զգեղեցկութիւն. (Երզն. քեր.։)
Արասջի՛ք ձեզ արկանելիս զքղանցաւորս, եւ ճամուկս դարձիւք. (Եփր. ել.։)
Սքեմ է նոցա բամբակէ գրատք կազմաւ ճամկօք. (Մխ. դտ.։)
Ո՞վ ոք ասիցէ, թէ ըստ որոց ի ճամուկսն է նկարագրեալ, սոյնպէս պիտոյ է իմանալ յաղագս աստուծոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ճամուկքն՝ որ գործիցին, կամ գազանակերպ ինչ պատկերք։ Ոսկի խառնեալ ընդ նկարս որմոյն, եւ ազգի ազգի գեղքն ընդ միմեանս ի ճամուկսն մտեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24. եւ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)
to make a loud noise, a crash, to cause to crackle, to crack, to burst;
to speak in a bombastic manner, to brag, to boast.
ՃԱՅԹԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Հանել շաչիւնս եւ շառաչիւնս. մեծամեծս կոտորեք բանիւ.
Որ խօսին զաստուծոյ եւ զաստուածայինսն ... յաղագս ճառաց մարդկայնոյ, եւ ճայթեցուցանելով ի լսելիս մարդկան. (Խոր. ՟Բ. 89։)
cf. Ճայթումն.
Ճայթիւն որոտմանց։ Ոչ կարէ տանել զորոտման ճայթիւն. (Վեցօր. ՟Գ։ Պտմ. աղեքս.։)
ՃԱՅԹԻՒՆ ՃԱՅԹԻՔ ՃԱՅԹՈՒՄՆ. ψόφος strepitus, crepitus, crepatio βρόντημα tonitru πτώματα casus κρότος plausus ἧχος echo, sonus. Ճայթելն, եւ ճայթեցուցանելն. շաչիւն. շառաչիւն. պայթիւն. հնչիւն սաստիկ.
Ճայթիւնք կարկտաբերք հրձգութեանց։ Ի ճայթիւն վանգիցն ուռուցման պատառելոյ պայթման մորթոցն. (Արծր. ՟Գ. 15։ Մագ. ՟Լ՟Ը։)
Ճայթիք եւ աղաղակ եւ ծաղր սաստիկ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
Ջրոցն հոսմունք, եւ որոտմանց ճայթմունք. յն. անկմունք. (Պղատ. տիմ.։)
Ճայթմանց հնչմունս. (Նանայ.։)
Ուժգնութիւն ճայթմանն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Ճայթմունս առասութեան. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Ճայթումն ամպոցն։ Իբրեւ յամպոց ճայթմանէ. (Արծր.։)
Բան ասեմք՝ ո՛չ ամենայն իրօք, զոր ի ձեռն լեզուիս ճայթման. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ամպք ճայթմամբք, եւ շանթք կարկտի սպասեն քեզ. (Եփր. խոստով.։)
Յարմարելով զբանն առ ի լսողացն հիացումն ճայթմամբ իւիք. (Բրս. գորդ.։)
great noise, crash, cracking, crackling, crick-crack;
bursting, blowing up, explosion.
ՃԱՅԹԻՒՆ ՃԱՅԹԻՔ ՃԱՅԹՈՒՄՆ. ψόφος strepitus, crepitus, crepatio βρόντημα tonitru πτώματα casus κρότος plausus ἧχος echo, sonus. Ճայթելն, եւ ճայթեցուցանելն. շաչիւն. շառաչիւն. պայթիւն. հնչիւն սաստիկ.
Ճայթիւն որոտմանց։ Ոչ կարէ տանել զորոտման ճայթիւն. (Վեցօր. ՟Գ։ Պտմ. աղեքս.։)
Ճայթիւնք կարկտաբերք հրձգութեանց։ Ի ճայթիւն վանգիցն ուռուցման պատառելոյ պայթման մորթոցն. (Արծր. ՟Գ. 15։ Մագ. ՟Լ՟Ը։)
Ճայթիք եւ աղաղակ եւ ծաղր սաստիկ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
Ջրոցն հոսմունք, եւ որոտմանց ճայթմունք. յն. անկմունք. (Պղատ. տիմ.։)
Ճայթմանց հնչմունս. (Նանայ.։)
Ուժգնութիւն ճայթմանն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Ճայթմունս առասութեան. (Մագ. ՟Ժ՟Գ։)
Ճայթումն ամպոցն։ Իբրեւ յամպոց ճայթմանէ. (Արծր.։)
Բան ասեմք՝ ո՛չ ամենայն իրօք, զոր ի ձեռն լեզուիս ճայթման. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ամպք ճայթմամբք, եւ շանթք կարկտի սպասեն քեզ. (Եփր. խոստով.։)
Յարմարելով զբանն առ ի լսողացն հիացումն ճայթմամբ իւիք. (Բրս. գորդ.։)
offuscation of the sight, blearedness, purblindness.
Բլշակնութիւն. բթութիւն. բժժանք աչաց. մանաւանդ իբր ջերոտութիւն. տոչորումն ի ցաւոց. այրուց. ախտ կիզանօղ. σφακελισμός sideratio, membrorum mortificatio per inflammationem.
Հարի զքեզ դալնկամբ, եւ տապով, եւ այրոտութեամբ. (Ածաբ. կարկտ.։)
Մինչդեռ փափուկքն են (եղջիւրք եղջերուաց), սկալեալ լինի իբր ճայրոտութեամբ յարեգակնային տապոյն, որպէս կաւ բրտի ի հրոյ. (Փիլ. լիւս.։)
knowledge;
recognition.
ՃԱՆԱՉՈՂՈՒԹԻՒՆ ՃԱՆԱՉՈՒԹԻՒՆ ՃԱՆԱՉՈՒՄՆ. Ճանաչելն. ծանօթութիւն. խելամտութիւն. միտք. խորհուրդ. նշանակ.
Ըստ ճարտարագէտ ճանաչութեան ստուգահմուտ բժշկացն։ Եւ զձեր ճանաչութիւնդ կամիմ գիտել։ Գիտել ճանաչութեամբ որոշել զիմաստունն յանմտէն. (Փարպ.։)
Ի խրախ ճանաչութենէ, խրախճան. (Երզն. քեր.։)
Ճանաչումն եւեթ էր (թլփատութիւնն), յայլոց ազգացն որոշելով. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Ճանաչողութիւն.
ՃԱՆԱՉՈՂՈՒԹԻՒՆ ՃԱՆԱՉՈՒԹԻՒՆ ՃԱՆԱՉՈՒՄՆ. Ճանաչելն. ծանօթութիւն. խելամտութիւն. միտք. խորհուրդ. նշանակ.
Ըստ ճարտարագէտ ճանաչութեան ստուգահմուտ բժշկացն։ Եւ զձեր ճանաչութիւնդ կամիմ գիտել։ Գիտել ճանաչութեամբ որոշել զիմաստունն յանմտէն. (Փարպ.։)
Ի խրախ ճանաչութենէ, խրախճան. (Երզն. քեր.։)
Ճանաչումն եւեթ էր (թլփատութիւնն), յայլոց ազգացն որոշելով. (Եղիշ. դտ.։)
travelling.
cf. ՃԱՆԱՊԱՐՀՈՐԴՈՒԹԻՒՆ. եւ ՈՒՂԵԳՆԱՑՈՒԹԻՒՆ.
Ծարաւեցաւ, եւ աշխատեցաւ իճանապարհագնացութենէն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ճանապարհագնացութեանն յարութեամբ. (Փիլ. յովն.։)
Երկուց աւուրց ունել ճանապարհագնացութիւն. (Նանայ.։)
Զբարւոք ճանապարհագնացութեանն արարին սկիզբն. (Ոսկ. մտթ.։)
Առաջի դրացն անսայր առաջնորդ աստղն՝ զճանապարհագնացութեան նոցա ցուցանելով զփոյթութիւն. (Թէոդոր. կուս.։)
highwayman.
Որ դաւէ եւ սպանանէ զոք ի վերայ ճանապարհի կամ զճանապարհորդն.
Զճանապարհադաւն ի տեղւոջն սատակել. (Ոսկիփոր.։)
travelling company.
συνοδία, συνόδιον, σύνοδος comitatus, conjugatio. Ճանապարհակցելն. ուղեկցութիւն. եւ Զուգընթացութիւն. միաբանութիւն.
Չէ՛ ինչ օգուտ քեզ ո՛վ թագաւոր՝ ճանապարհակցութիւնս իմ. (Ճ. ՟Ա.։)
Զանմոլարից զճանապարհակցութիւնս. (Ածաբ. աղք.։)
Մի ճանապարհակցութիւն ունին ի բնութիւնս։ Յիրերաց ճանապարհակցութենէ խելագարեալ զարհուրիմք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Լմբ. ատ.։)
Հրաշափառ զլուսինն յարեգակն անկեալ տեսանէաք, զի ո՛չ էր ճանապարհակցութեան ժամանակ. (Դիոն. թղթ.։)
journey, way;
— ընդ ծով, voyage;
ծախք ճանապարհորդութեան, travelling expenses;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, travels and voyages.
ὀδοιπορεία profectio, iter ἁποδημία peregrinatio. Ճանապարհորդելն. ճանապարհագնացութիւն. ուղեւորութիւն. գնացք. անցք. ճանապարհ. ուղի. ճամբորդութիւն, ճամբայ.
Վասն ճանապարհորդութեան։ Բազում ճանապարհորդութիւն. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 19։ Ես. ՟Ծ՟Է. 10։)
Եթէ մշակութիւն, եթէ ճանապարհորդութիւն. (Յճխ. ՟Ե։)
Զճանապարհորդութիւն հրամայեսցէ (այնմ), որ կարօղն է առանց վնասու կատարել. (Բրս. հց.։)
Անտարակոյս ճանապարհորդութեամբ անարատապէս առ քեզ հետեւել. (Նար. մծբ.։)
Ո՛չ ի վերայ գետոց ճանապարհորդութիւնք, (այսինքն կամուրջք), եւ ո՛չ գործիք ձկանց որսոց։ Ի ճանապարհորդութիւն ուսանն. (Խոր. ՟Բ. 56։ ՟Գ. 62։)
conformable, equal.
ἱσότυπος ejusdem formae. Զուգատիպ. նմանօրինակ. համանման. նման.
Հաւասարատիպ բարուք։ Ի հաւասարատիպ փորձոյն։ Հաւասարատիպ սորին լնուլ զհոգին. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
cf. Հաւասարեցուցանեմ;
cf. Հաւասարիմ.
Մերումս հաւասարեաց կրից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Չհաւասարել ընդ նոսա ի հոգեկան եւ ի մարմնական սեղանս. (Յհ. իմ. ատ.։)
ՀԱՒԱՍԱՐԵՄ συγκρίνω comparo, aequparo ἁνισόω adaequo. որ եւ ՀԱՒԱՍԱՐԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Հաւասար առնել կամ համարել. համեմատել. բաղդատել. հաւասարցընել, նմանցընել.
Ոչ իշխեմք կշռել եւ հաւասարել զանձինս մեր ոմանց. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 12։)
Եթէ զգործս առ գործն տարեալ հաւասարեսցես, հաւասարեալ լինին եւ երեւմունքն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զպաշտօնեայսն բարձօղս հաւասարեմք չորեքկերպեան կենդանեաց. (Լմբ. պտրգ.։)
Այսու զաղքատսն՝ իւր հաւասարէ. (Երզն. մտթ.։)
Առ սա (առ լեառն) զո՞ ոք ի տեղեացդ հաւասարիցեմք՝ բերել զապագովութեանցն հանգոյն վարկ. (Պիտ.։)
Ոչ կարացաք բանիւ հաւասարել զմեծութիւն գործոյն. (Ոսկ. լս.) իմա՛, ըստ արժանւոյն եւ հաւասարապէս յայտնել։
Արդարադատ իրաւամբքն չափել եւ հաւասարել ամենեցուն. (Իգն.) այսինքն հաւասար մատուցանել։
ՀԱՒԱՍԱՐԵԼ μετέχω participo κοινωνέω communico. Կցորդ առնել. հացորդ կացուցանել. իլհախ ընել, մասնակցել.
Հաւասարեցեր զմեզ մարմնոյ քո եւ արեան. (Շար.։)
ՀԱՒԱՍԱՐԵՄ եցի. չ. ՀԱՒԱՍԱՐԻՄ եցայ. ձ. ἱσόομαι, παρασυμβάλλομαι, συμπρόσειμι, συμπαριστήμι aequor, aequiparor, assisto եւ այլն. Հաւասար լինել. հանգէտ գտանիլ. նմանիլ. համեմատիլ. միաբանիլ.
Ոչ հաւասարեսցէ նմա տպազիոնն։ Ո՞վ է յամպս, որ հաւասարէ քեզ։ Հաւասարեաց անասնոց անբանից։ Ո՞ հաւասարեսցէ ինձ ի վերայ այնոցիկ՝ որ գործեն զանօրէնութիւն.եւ այլն։
Ոչ հաւասարեցին շաւղաց նորա. յն. չեղեն նմանք։
Հաւասարեսցի մահս մեր ընդ մահ քաջ նահատակացն։ Հաւասարեսցեն առ միմեանս զուգութեամբ. (Եղիշ. ՟Զ. եւ ՟Ը։)
Հաւասարեալք ամենեքեան ի միասին հատուցանել զփառս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Ո՞վ մեզ յայսոսիկ ճառակցէ՝ հաւասարելով տրտմութեանս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
Ոչ միշտ վայրաբնակ լինելով՝ ընդ անձեռնընդելսն հաւասարէ. (Պիտ.։ (որք մարթին ձգիլ եւ ի յաջորդ նշ։))
Եւ որպէս κοινωνέω communicor, participo συνευδοκέω consentio. Հաղորդիլ. կցորդ կամ մասնակից գտանիլ. կամակից եւ ձայնակից լինել.
Ո՞վ են՝ որ հաւասարեն առ ամենայն կենդանիս։ Թէ ոք ուրեք ընդ օրէնս հաւասարէր. (Ժղ. ՟Թ. 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. 60։)
Անսրբոցն ընդ սուրբս հաւասարել. (Յճխ. ՟Դ։)
Իշխեսցեն եւ նոքա հաւասարել գործոյն. այսինքն գործակցիլ. (Ագաթ.։)
Լոկ աղօթիցն հաւասարեն։ Հաւասարեսցի օրինացն. այսինքն սուրբ հաղորդութեան։ Չէ արժան ի տօնս հեթանոսաց հաւասարել. (Կանոն.։)
Աստուածորդւոյն կենարար կրիցն հաւասարեաց. (Նար. մծբ.։)
Առ երկիւղի հաւասարէին կամաց ձերոց. (Լմբ. ստիպ.։)
Ժողովուրդն միաբան ասեն զամէնն, եւ սակաւ բանիւս հաւասարին բովանդակ ասացելոցս. (Խոսր.։)
Ոչ էր պարտ եւ պատշաճ մեկնելոց եւ քակելոց եկեղեցի կոչել, այլ՝ հաւասարելոց եւ ժողովելոց. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
to render equal, to equal;
to equalize, to level, to make even, level or smooth, to equal, to compare;
to counterbalance;
to communicate, to make a sharer or partaker.
Հաւասարեաց անասնոց. ո՛չ եթէ աստուած հաւասարեցոյց զնա անասնոց, այլ ինքն հաւասարեցաւ. (Լմբ. սղ.։)
Գրեթէ անմարմին զօրութեանցն հաւասարեցուցանէ. (Պիտ.։)
Որք զողբսն գիտեն գրել, եւ զբանսն հաւասարեցուցանել չարչարանացն (այսինքն կրիցն). (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Հաւասարեցուցանել շնորհին եւ ուրախութեան զբանսն. (Իգն.։)
Հաւասարեցո՛ զմեզ ընդ ճշմարիտ երկրպագուս քո. (Պտրգ. ձ։)
to equal, to match, to be on a par or level with, to liken oneself to, to make oneself equal or conformable with, to be compared, confronted with;
to communicate, to participate, to share;
—իմ ընդ կնոջ, to be united, to conjoin.
participating, equal;
companion, partner.
κοινωνός, συγκοινωνός, μέτοχος particeps, consors. Հաւասապէս հաղորդ. կցորդ. հաւասարակից. հասարակորդ. մասնակից. իլհախ եւ նման.
Եւ ասէ յովհաննէս եղբայր ձեր, եւ հաւասարորդ ձեր նեղութեան եւ արքայութեան. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 24։)
Հասարակորդ հաւասարորդ էապէս կենացն. (Փիլ. իմաստն.։)
Հաղորդ հաւասարորդ նորին բուսոյ բարուց ծննդեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
Հաղորդս լինել՝ հաւասարորդ է լինել. (Խոսր. պտրգ.։)
Հաւասարորդ հաւատոցն աբրահամու. (Եփր. հռ.։)
Ամենայնի տէր գոլով՝ հաւասարորդ ճանաչիս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Հաւասարորդ հրեշտակաց գտան, եւ որդիք աստուծոյ. (Իգն.։)
Կրօնիցն հաւասարորդք, եւ առաքինութեանն գործակից. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)
Եղեւ հաւասարորդ կերակրոց ի դիպել եղբարց. (Վրք. հց. ձ։)
equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.
ἱσότης aequalitas Որպէս Հաւասար գոլն. համաչափութիւն. հաւսարութիւն .... Տե՛ս (Յոբ. ՟Լ՟Զ. 29։ Զաք. ՟Դ. 7։ ՟Բ. Կոր. ՟Ը. 14։ Կող. ՟Դ. 1։)
Առ համափառս հաւասարութիւն. (Բրս. թղթ.։)
Իսկութեամբ ընդ հօր, եւ ընդ հոգւոյդ հաւասարութեամբ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Զուգութիւն բարբառոյ, եւ հաւասարութիւն թուոյ կարգի. (Խոր. ՟Ա. 18։)
Բաժանէ հաւասարութեամբ. (Շ. մտթ.։)
Հաւասարութիւն զսիրելութիւն գործէ։ Երկուց հաւասարութեանց գոլով՝ հոմանունք իսկ են. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
ՀԱՒԱՍԱՐՈՒԹԻՒՆ. որպէս Համեմատութիւն.
Ժամանակս այս գիշեր խաւարային եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիկ պակասութեան։ Փոքր են հաւասարութեամբ առ հրեշտակս. (Իգն.։)
ՀԱՒԱՍԱՐՈՒԹԻՒՆ. εὕνοια benevolentia, concordia. Միաբանութիւն. միաբան հաւանութիւն. միամտութիւն կամ մտերմութիւն.
Իբրեւ ետես աղկիմոս զնոցա ընդ միմեանս հաւասարութիւն։ Հաստատել ի վերայ ուխտին հաւասարութեան. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 26։ ՟Ժ՟Ե. 17։)
Ի գործ արկեալ հաւասարութեամբ բարեպաշտ արքային. (Ագաթ.։)
Սուրբ սիրոյն հաւասարութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
Եղեւ մի հաւասարութիւն ընդ ամենայն տեղիս վասն զատկի։ Հաւասարութիւն եկեղեցւոյ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 24։ եւ ՟Դ. 22։ Լմբ. ատ.։)
ՀԱՒԱՍԱՐՈՒԹԻՒՆ. κοινωνία communicatio, participatio. Հաղորդութիւն. մասնակցութիւն.
Զի՞նչ հաւասարութիւն է լուսոյ ընդ խաւարի. (՟Բ. Կոր. ՟Զ. 14։)
Հատանել ի հաւասարութենէ հասարակաց. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 24։)
Խառնեսցին ի հաւասարութիւն օրինաց (սուրբ հաղորդութեան). (Կանոն.։)
Դրոշմ ձեզ տուաւ ի հաւասարութիւն հոգւոյն սրբոյ։ Ոչինչ հաւասարութիւն ունէր ո՛չ ընդ հրէութիւն եւ ո՛չ ընդ քրիստոնէութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Զ։)
Ի հաւասարութիւն կալ աւելաստացին առ նուազեալն. (Շ. մտթ.։)
equation.
to reason.
Հաւաստեաւ ճառել. ստուգաբանել.
Մարդասէրն չհաւաստաբանէ ինչ առ քեզ. (Ոսկ. հռ.։)
Զհաստատութիւն եւ զկատարելութիւն սրբոյ եկեղեցւոյ հաւաստաբանէ. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
cf. Հաւաստեաւ.
σαφῶς, δήτα certe, manifeste, sane, utique ἁκριβῶς diligenter, exacte, plane. որ եւ ՀԱՒԱՍՏԵԱՒ, ՀԱՒԱՍՏԱԲԱՐ. Հաւաստի. հաւաստիւ. անրկբայաբար. հաստատապէս. անշուշտ. ստուգապէս. եւ Յստակապէս. յայտնապէս.
Հաւաստապէս քննել, կամ ցուցանել. (Պիտ.։ Փարպ.։)
Ապողոն դիւթելով՝ ո՛չ հաւաստապէս եւ ոչ յանդիմանաբար հրամանատուութիւն առնէր, այլ՝ երկդիմի եւ անորոշ պատամս տայր. (Նոննոս.։)
Ասա՛ հաւաստապէս ո՛չ զայլ ուրուք կրել զկիրս, այլ զմես. (Նիւս. խոստով.։)
Թէ ոչ մահն հաւաստի, ապաքէն եւ ոչ կեանքն հաւաստապէս. (Անան. եկեղ։)
Որպէս մարմին քեզ հաւաստապէս։ Հրեշտակք հաւաստապէս՝ բացակայք յերկրային կրից. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. առաք.։)
certainly, truly, doubtlessly, assuredly, positively, upon good grounds.
cf. ՀԱՒԱՍՏԱՊԷՍ. (ի գործիականէ բառիս Հաւաստի)
Ահա ստոյգ եւ հաւաստեաւ իցէ բանն. (Օր. ՟Ժ՟Գ. 14։)
Ծանուցաւ հաւաստեաւ, այսինքն ստուգութեամբ. (Խոսր. պտրգ.։)
Հաւաստեաւ ասել, կամ պատմել, վիպել. ցուցանել, ուսանել, հայել, ի վերայ հասանել. (Աթ. ՟Դ։ Եւս. քր.։ Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Ը։)
Ի հաւաստեաւ պատմութենէս բերկրեալ. լինի ածակ. եւ մկ. պատմութեան։
Որպէս եւ (Ճ. ՟Ժ.)
Ես զհաւաստեաւն գիտացեալ եմ, թէ դու ես։
that has seven lights.
ԵՕԹՆԱԼՈՅՍ ԵՕԹՆԱԼՈՒՍԵԱՆ. Ունօղ զեօթնեակ լոյս. եօթնաջահեան. եօթնարփեան. պայծառափայլ.
Տեսանէ զսա եւ սքանչելին զաքարիա եօթնալոյս աշտարակն. (Ճ. ՟Ժ.։)
Զաքարիայ տեսանողին, եւ եօթնալոյս աշտանակին. (Յիսուս որդի.։)
Շինեաց իւր տաճար զմարմինն, յորում էջ եւ եկաց եօթնալոյս հոգին. (Նախ. առակ.։)
Եօթնալուսեան ճառագայթք ճոխանալ. (Անան. եկեղ։)
that has engendered seven times.
Ծնօղ զաւակաց եօթանց կամ բազմաց. յն. (մայր) ծնօղ զեօթն. օխտը զաւակի մար.
Ունայնացաւ եօթնածինն. (Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 9։)
septenary;
seven times
Եօթնեկին. եօթն. եւ Եօթնիցս, կամ բազմապատիկ.
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեօթնարփի շնորհս հոգւոյն ... նոյնպէս եօթնակի յանցանօքն իւրեանց ոռ որթոյն եւ այլն. (Եղիշ. դտ.։)
heptachord.
Եօթնաղի քնարն գրեթէ քան զամենայն գործիս լաւագոյն է. (Փիլ. այլաբ.։)
Եօթնաղի շնորհաց հոգւոյն սրբոյ». իբր եօթնարփի. (Նար. տաղ.։)
of seven candles or lights (chandelier).
ԵՕԹՆԱՃՐԱԳ ԵՕԹՆԱՃՐԱԳԵԱՆ. ἐπτάλυχνος septem lucernas habens որ եւ ԵՕԹՆՃՐԱԳԵԱՆ. Որ ունի եօթն ճրագունս. եօթնաջահեան. եօթնալոյս.
septennial, seven years old.
Իսկ Եփր. աւետար.
Ի միոյ օրէ բխեաց տարի, եւ ի տարւոյ եօթնամեանքն». իմա՛ իբր գ. ամք եօթն կամ բազում։
of seven months.
ἐπτάμηνος, ἐπταμηναῖος septimum mensem agens, qui septimo mense in lucem editus est Եօթն ամսոց. օխտը ամսըւան.
Եօթնամսեայ ծնեալ մանկունքն՝ կատարեալ հանդիպին գոլ. (Լմբ. սղ.։)
Զեօթնամսեայսն նկարագրէ՝ անկատար լինել զծնունդն. (Արշ.։)
Տղայք ծնանելով վեցամսայք եւ ութամսայք՝ չապրին, իսկ եօթնամսեայքն ապրին. (Սահմ. ՟Ժ՟Դ։)
Եօթնամսեայ յանապատ վարեցաւ (յհ. մկ) ի հրեշտակէն. (Մագ. ՟Ե. (գրեալ էր, եօթնամեայ)։)
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնանշոյլ ճրագունք. (Նար. առաք.։)
of seven branchs (chandelier).
Ունօղ զեօթն ջահս ճրագաց. եօթնաճրագեան. եւ Բազմապայծառ.
Եօթնաջահեան աշտանակն լուսոյ նուազեցուցին. (Եղիշ. դտ.։)
Եօթնաջահեան լուսով հոգւոյն սրբոյ շնորհաց մեծարեալ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
having soven branchs or columns;
of seven stars.
Ուր են աստեղք եօթն, որպէս կամարք մոլորակաց. զի եւ ըստ հելլենացւոց եօթնարփի ասին եօթն գօտիք երկնից. կամ ուր են բազմութիւնք աստեղաց, որպէս հաստատութիւնն. կամ Բազմալոյս, պայծառազարդ իմանալի օրինակաւ, որպէս լուսեղէն խորան արքայութեան երկնից.
Մտանելով յեօթնաստեղեան խորանսն։ Ընկա՛լ եւ հանգո՛ զհրաժարեալ հոգիս յեօթնաստեղեան լուսեղէն խորանսն. (Շար.։)
Եօթնաստեղեան սեամբք կառուցեալ».
թուի հայիլ ի բանն (Յայտ. ՟Ա. 20)
Եօթն աստեղքն հրեշտակք եօթն եկեղեցեացն են, եւ ճրագարանքն եօթն՝ եօթն եկեղեցիք են». եւ կամ իմա՛ իբր եօթնստեղնեան, որ եւ Եօթնաստեղն։
cf. Եօթնաջահեան.
Ունօղ եօթն աստեղանց, իբր եօթնաջահեան.
Զի մի՛ ճրագն եօթնաստեղն ընդ գրուանաւ զփայլումն լուսոյն ծածկիցէ. (Արծր. ՟Գ. 2։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեծթնարփի շնորհս հոգւոյն. (Եղիշ. դտ.։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եօթն անգամ կանգնումն ասաց սակս եօթնարփի շնորհացն. (Համամ առակ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեծթնարփի շնորհս հոգւոյն. (Եղիշ. դտ.։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եօթն անգամ կանգնումն ասաց սակս եօթնարփի շնորհացն. (Համամ առակ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեծթնարփի շնորհս հոգւոյն. (Եղիշ. դտ.։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եօթն անգամ կանգնումն ասաց սակս եօթնարփի շնորհացն. (Համամ առակ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
cf. Եօթնալոյս.
ԵՕԹՆԱՐՓԵԱՆ ԵՕԹՆԱՐՓԵՆԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻ ԵՕԹՆԱՐՓԻՆ. ἐπταφαής septem partibus lucens, micans Արփիափայլ եօթնեակ պայծառութեամբ. եօթնալոյս. եօթնանշոյլ. (ըստ եօթնեակ շնորհաց հոգւոյն). (Ես. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
Եօթնակի յանցանօք շիջոյց յինքեան զեծթնարփի շնորհս հոգւոյն. (Եղիշ. դտ.։)
Աշտանակն՝ խաչն լուսոյ, եւ ի վերայ նորա գունդ վառեալ աստուածութիւնն եօթնարփի շնորհօք. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եօթն անգամ կանգնումն ասաց սակս եօթնարփի շնորհացն. (Համամ առակ.։)
Խելամո՞ւտ իցես բազմաստեղացն, եօթնարփին շնորհացն հոգւոյն». տպ. եօթնարփեան. (Լծ. կոչ.։)
septenary, seven;
week.
Պատուէ սա զեօթնեակն՝ կոյս իբրեւ զաթենայ. (Մագ. ՟Ե։)
Եօթնեակ զաւակօք։ Յեօթնեակ բերանոյ։ Եօթնեակ դար. (Նար.։)
Զեօթնեակսն ըստ եօթնեկացն՝ որ ի մեզ հոգեկան շարժմունք՝ զգենուլ զհոգւոյն շնորհս, զոր եսայիասն թուէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զուգաթուեսցի եւ աթենայ իւրով անլծորդ եօթնեկիւն, որ եւ սա կոյս կոչիւր. (Անան. եկեղ։)
ԵՕԹՆԵԱԿ. որպէս Եօթներեակ մի աւուրց. շաբաթ մի.
Էր ի մէջ եօթնեկին։ Երիս եօթնեակս։ Զկնի երկուց եօթնեկաց. (Վրք. հց. ՟Գ. ՟Զ. ՟Ժ։)
seven times.
ԵՕԹՆԵԿԻ ԵՕԹՆԵԿԻՆ. Եօթնակի. եօթնեակ. եօթնպատիկ. եւ Եօթն անգամ. եօթը խաթ, օխտը կերպով.
Եօթնեկի շնորհօք։ Զեօթնեկի շնորհս հոգւոյն. (Լմբ. առակ.։ Վրդն. ղեւտ.։)
Թուեսցես ... եօթն ամ՝ եօթնեկին ... քառասուն եւ ինն ամ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 8։ զի եօթնիցս եօթն է քառասունիննը։)
Զեօթնեկին պսակքս ստացաւ ի գիշերիս յայսմիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Եւ ո՛չ եօթնեկի ըստ յանցմանն պատժեցեր. (Երզն. աղ.։)
Եւ լնոյր ի նոսա եօթնեկինն հատուցանել. (Կիւրղ. թագ.։)
ԵՕԹՆԵԿԻ ԵՕԹՆԵԿԻՆ. Եօթնակի. եօթնեակ. եօթնպատիկ. եւ Եօթն անգամ. եօթը խաթ, օխտը կերպով.
Եօթնեկի շնորհօք։ Զեօթնեկի շնորհս հոգւոյն. (Լմբ. առակ.։ Վրդն. ղեւտ.։)
Թուեսցես ... եօթն ամ՝ եօթնեկին ... քառասուն եւ ինն ամ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 8։ զի եօթնիցս եօթն է քառասունիննը։)
Զեօթնեկին պսակքս ստացաւ ի գիշերիս յայսմիկ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
Եւ ո՛չ եօթնեկի ըստ յանցմանն պատժեցեր. (Երզն. աղ.։)
Եւ լնոյր ի նոսա եօթնեկինն հատուցանել. (Կիւրղ. թագ.։)
seven years old.
Եօթնամեան. եօթն ամաց. օխտը տարու կամ տարուան.
septenary;
week.
ἐπτά septem ἐβδομός, -ον septenarius, -um Եօթն. եօթնեակ. եւ Թիւն եօթնեակ կամ եօթներորդ.
Եօթներեակ գիսուց. (Եղիշ. դտ.։)
Եօթներեակ եւ յիսներեակ աւուրբք. (Յհ. իմ. ատ.։)
Եօթներեակն ոչ ծնանէ զոք զներսոյց տասնեկի թուոցն, եւ ոչ ծնանի յումեքէ։ Բարին ազգակից է եօթներեկին, իսկ չարն եղբայր է երկակին։ Զըստ եօթներեկիսն, եւ այլն. (Փիլ.։)
Զեօթներեակն, զոր եբրայեցին շաբաթ կոչեն, հանգիստ անուանէ։ Զեօթներեակն օրհնեաց եւ սրբեաց աստուած։ Զտէրունեան եօթներեակն առնել աստուածավայելչաբար։ Պատուիրան վասն տէրունեան եօթներեկին։ Հանգչելով ի տէրունեան եօթներեակսն. (Փիլ.։)
Եւ կատարեցան զարդք նոցա եօթներեկի. (Տօնակ.։)
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ. իբր Եօթներորդ դար կամ շաբաթ աշխարհի, որում յաջորդէ հանդերձեալն իբր կիրակէ.
Ի կատարումն եօթներեկին ի նախկի ութերորդ դարուն մտելոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Բանաւոր ասեն զմարդ ըստ առաջնում եօթներեկին ... իսկ ըստ երկրորդում եօթներեկին (՟ժդ ամաց) կատարելապէս յանգի ... երրորդ դարձեալ եօթներեկաւ (՟իա ամաց) յանգումն է աճման. (Փիլ.։)
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ, կամ ԵՕԹՆԵՐՐԵԱԿ, ըստ տումարագիտաց է Կիրակագիր, որպէս նշանագիր յայտարար կիրակէի՝ որով յայտնի լինին եւ այլ աւուրք եօթնեկին՝ զամն ողջոյն. Տօմար. ստէպ։
Արա՛ եօթներեակ ... փոխել յեօթներրեկէն ի նոր ութերրեակն հոռոմի. (Արշ.։)
Ասեն՝ թէ տարով մի յառաջ լուսինն բոլորի եւ մնայ նախ քան զքրիստոսի գալն. եւ խանգարի տոմարն, վերադիրն երեսուն լինի, եւ եօթներրեակն եօթն. (Վրդն. սղ.։)
seventh;
week;
seventhly.
ἔβδομος, -η, -ον septimus, -a, -um Վերջինն յեօթն թիւս. օխտերորդ.
Հանգեան յաւուրն եօթներորդի. օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ։ Յամի կամ յամսեանն եօթներորդի։ Յերեսներորդի եւ յեօթներորդի ամի. եւ այլն։
ԵՕԹՆԵՐՈՐԴ. գ. ἐβδομάς hebdomas, septimana Եօթնեակ մի. շաբաթ մի. եօթն աւուրք, եւ ամիսք, եւ ամք.
Էի ի սուգ երիս եօթներորդս աւուրց. (Դան. ՟Ժ. 2։)
Տօն եօթներորդաց։ Եօթն եօթներորդս. Եօթն եօթներորդքն ամաց՝ քառասուն եւ ինն ամ. (Ել. ՟Լ՟Դ. 22։ Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 15։ եւ ՟Ի՟Ե. 8։ Օր. ՟Ժ՟Զ. 9. եւ այլն։)
Եօթանասուն եօթներորդք համառօտեցան ի վերայ ժողովրդեան քո. եւ այլն. (Դան. ՟Թ. 24։ (այն են ամք 490, յաւուրց դանիէլի ցՔրիստոս։))
to repeat seven times.
ἐβδομίζω Եօթնիցս կրկնեալ զիմն, կամ առնուլ զեօթներորդ մասն. կամ առաջի առնել այսչափ եօթնեակս, այսինքն շաբաթս.
զի պէսպէս է մեկնութիւն բանիս (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 23.)
Որպէս հմայիցէ ոք հմայս առաջի նոցա, եւ եօթներորդիցէ նոցա եօթներորդս»։
of seven thousand years.
Ուր իցէ հաշիւ եօթնհազար ամաց.
Ըստ դարուցն եօթնհազարեկի. (Տօնակ.։)
cf. Եօթնհազարեակ.
ԵՕԹՆՀԱԶԱՐԵԱՆ ԴԱՐ, ըստ Ճ. կամ ԵՕԹՆՀԱԶԱՐ ԴԱՐՔ, ըստ Լմբ. սղ.։ Ժամանակ եօթնհազար ամաց. cf. Եօթնդարեան, եւ cf. Եօթնաշրջան։
sevenfold, seven times as many.
Կամ ἐπτάκις septies որպէս Եօթնիցս, եօթն անգամ։ (Ղեւտ. ՟իզ. 18. 24. 28։)
of seven days.
ἐπταήμερος, ἐπταῖος septem dierum եւ այլն. Եօթն աւուրց. օխտը օրուան.
Եօթնօրեայ ըստ շաբաթուցն. (Արշ.։)
Զեօթնօրեայ տաղաւարահարացն նուէրս. (Տօնակ.։)
the sixth letter of the alphabet and the fourth of the consonants;
six;
sixth;
It is sometimes changed for, or confounded with the letter ս;
զգեստ, սգեստ;
սքողել, զքողել;
զգալ, սգալ.
that marks the accusative;
սիրել զաստուած, to love God;
տեսանել զարեգակն, to see the sun;
ուտել զհաց, to eat bread. This article is sometimes understood, for example;
մնացի՝ զի բերցէ խաղող, եւ եբեր փուշ (instead of զխաղող, զփուշ). It is often repeated;
որք միշտ փրփրեն զիւրեանց զանձանց զամօթ (instead of զամօթ անձանց իւրեանց). It often changes its place;
ետուն նմա գիրս զԵսայեայ (usually զգիրս Եսայեայ).
It marks the narrative or sixth case, on, of, for;
երթալ զոսկւոյ, to go and fetch gold, or in order to bring gold;
առաքել զջրոյ, to send in order to bring water;
խօսել զնմանէ, to speak of him.
It marks the eighth case, round, about, on, above;
արկանել զնովաւ, to put on him;
ածել զբոցով, to pass above the flame, to singe;
անցուցանել զամենեքումբք, to surpass, to surmount, to excel more than all.
augmentative letter;
գրգռել, զգրգռել;
եղծանել, զեղծանել;
անցանել, զանցանել.
unchaste, lascivious, obscene in words.
Զազիր եւ գարշ բերանով.
Թրթուր զազրաբերան. (Շ. եդես.։)
unchaste, lascivious, obscene;
luxurious, dissolute.
αἱσχροποιός turpia perpretrans, foedus Որ գործէ զգարշելիս. պղծագործ. որոյ գործն է զազիր եւ զզուելի.
Սատակմամբ մարդկան զազրագործաց դարուն երկրորդի. (Խոր. ՟Ա. 3։)
Զազրագործ են ի մարմնական ցանկութիւնս. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Զազրագործ եւ ժանտապաշտօն եգիպտական ազգին. (Աթ. խչ.։)
Ուսումնատեացք եւ զազրագործք ի մի տեղ գումարեալք. (Վրք. ոսկ.։)
Իբր Զազրագործական. զազիր, զզուելի. զոր օրինակ,
Զազրագործ օրէնք, կամ աղտեղութիւն, կենցաղ. (Մագ. ՟Բ։ Շ. հրեշտ.։ Ոսկ. յանառակն.։)
nasty, ugly, impure.
Զազրութեամբ թորմեալ, այսինքն թրմեալ ծրդեալ, կամ թառամեալ թորշոմեալ. զազիր. գարշ. գարշելի.
Անիծք անկերպաւորք, եւ երամակք ոմանք քրտնածինք զազրաթորմիք. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Ետուն՝ ոմն մունս զազրաթորմիս, եւ ոմն գորտս սքանչելիս։ Զազրաթորմի արիւն։ Կրայքն զազրաթորմիք. (Լմբ. իմ.։ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ովս.։)
cf. Զազիր.
Զազրութեամբ լի, կամ զազրանալի. զզուելի. նողկալի. գարշելի, գանելի.
Ազատք եւս ի զազրալի եւ ի ծառայական գարշելեացն հարկատուութենէ՝ օրհնութեամբ ամուսնացեալքն պահպանին. (Պետ.։)
Ի զազրալի կենցաղոյս առաւ. (Փարպ.։)
Զգեստ ինչ աղտեղեալ՝ զազրալի թուի տեսողացն. (Լմբ. սղ.։)
Զազրալի տեսակաւ». (տպ. գարշելի տեսլեամբ. Ոսկ. լուս.։)
Զազրալի հարուածք». իբր քստմնելի։
having a bad voice;
of perverse doctrine.
Որոյ ձայնն կամ վարդապետութիւնն է զազիր եւ յոռի, գարշ եւ գարշեցուցիչ.
Ի պղծաբան եւ ի զազրաձայն խօսից ամենայն աղանդոց ի բա՛ց մերժեսջիր զքեզ. (Եփր. ՟բ. տիմ.։)
to loathe, to nauseate;
cf. Աղտեղանամ.
ԶԱԶՐԱՆԱՄ μιαίνομαι foedor գրի եւ ԶԱԶՐԱՄ. որ եւ ԶԱԶՐԻԼ. Զազիր եւ գարշելի լինել. աղտեղանալ. գէշ ու գանելի ըլլալ.
Իբր զհանդերձս ինչ ապարահից զազրացայ։ Ո՞վ ոք զազրացաւ, եւ ոչ ամաչեաց։ Զի՞նչ օգուտ ի լուացմանէն, եթէ կրկնակի զազրացայց։ Լուանիմ, եւ նովին զազրանամ։ Ոչ ինքնակիր մեղօք զազրանայ. (Նար. ՟Ի. ՟Ի՟Թ. ՟Ծ՟Դ. ՟Հ՟Ա. ՟Հ՟Է։)
Զդին՝ որ յորդանց եւ ի թարախոյ զազրացեալ, այնպէս զարդարեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38.) տպ. զազրեալ. յն. ծախեալ կամ ծախելի։
ԶԱԶՐԱՆԱՄ. βδελύττομαι Զզուիլ. գարշիլ. խորշիլ. խրտչիլ. գանիլ, քաշուիլ.
Վասն մոլորութեան Եզաբելայ զազրացեալ ձանձրացեալ էր։ Որ ըստ սովորութեան զազրանային եւ գարշէին ի նոցանէ, զնոսա կարդաց պիղծս (ի մէջ կենդանեաց). (Եփր. ծն.։)
Եթէ էր յայտնեալ նորա զառաջին՝ եթէ ես եմ Քրիստոս, զազրայր (կամ զազրանայր) նա՛ի նմանէ։ Իբրեւ՛ի հրէէ զազրացաւ. (Եփր. համաբ.։)
Ոչ զերեսն դարձոյց յաղտեղութենէն, ոչ զազրացաւ՛ի նեխութենէն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
Կոտորել զմարգարէսն, այսինքն զազրանալ եւ փախչել. (Ճ. ՟Թ.։)
Եթէ ատեաց հայր, գարշեցաւ որդի, զազրացաւ հոգի. (Վանակ. հւտ.։)
Երկիր զազրացեալ ի վարուց մարդկանն գարշեցեալ, եւ այլն. (Ագաթ. (որ ըստ այլ եւ այլ կետադրութեանց՝ բերի ի կրկին նշ)։)
nasty-looking, ugly, deformed, unpleasant to the sight.
ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής, δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.
Չար որդունքն զազրատես. (Գանձ.։)
Չարահոտ են եւ զազրատես. (Մխ. առակ.։)
Ի խխնջիւնից զազրատեսից երփներանգ որակ ծիրանւոյ. (Երզն. լուս.։)
Ոչ ախորժեաց ընդ զազրատես կենցաղն (յն. ընդ զազրակենցաղս) բնակել մեծութիւն շնորհին. (Ոսկ. ղկ.։)
Փոխանակ տգեղին եւ զազրատեսակին զգեղեցիկն եւ զբարետեսակն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)
Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք եւ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Է։)
Քան զսողունս զազրատեսիլս ե՛ւս գարշելիք եղեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
cf. Զազրատես.
ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής , δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.
Չար որդունքն զազրատես. (Գանձ.։)
Չարահոտ են եւ զազրատես. (Մխ. առակ.։)
Ի խխնջիւնից զազրատեսից երփներանգ որակ ծիրանւոյ. (Երզն. լուս.։)
Ոչ ախորժեաց ընդ զազրատես կենցաղն (յն. ընդ զազրակենցաղս) բնակել մեծութիւն շնորհին. (Ոսկ. ղկ.։)
Փոխանակ տգեղին եւ զազրատեսակին զգեղեցիկն եւ զբարետեսակն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)
Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք եւ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Է։)
Քան զսողունս զազրատեսիլս ե՛ւս գարշելիք եղեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
cf. Զազրատես.
ԶԱԶՐԱՏԵՍ ԶԱԶՐԱՏԵՍԱԿ ԶԱԶՐԱՏԵՍԻԼ. δυσειδής, δυσειδέστατος, αἱσχρός deformis, turpissimus Զազիր տեսութեամբ, տեսանելով, տեսլեամբ, տեսակաւ. տգեղ. գարշ. դժոխատեսիլ. գարշելի տեսքով, գէշ.
Չար որդունքն զազրատես. (Գանձ.։)
Չարահոտ են եւ զազրատես. (Մխ. առակ.։)
Ի խխնջիւնից զազրատեսից երփներանգ որակ ծիրանւոյ. (Երզն. լուս.։)
Ոչ ախորժեաց ընդ զազրատես կենցաղն (յն. ընդ զազրակենցաղս) բնակել մեծութիւն շնորհին. (Ոսկ. ղկ.։)
Փոխանակ տգեղին եւ զազրատեսակին զգեղեցիկն եւ զբարետեսակն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)
Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք եւ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Է։)
Քան զսողունս զազրատեսիլս ե՛ւս գարշելիք եղեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։)
cf. Զազրանամ.
Զազրանալ, ըստ որում Զզուիլ. գանիլ.
Աչից միայն է զկեղտն տեսանել. (եւ զազրիլ. Լմբ. յանառակ.։)
Զգարշս եւ զաղտեղիս ... որ եւ ես իսկ զազրիմ յինէն. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
Ատելի զգաստից, եւ զազրելի ամենայն բարեսէր մարդկան. (Եղիշ. ի չարչարանս.։)
Մերթ՝ Զզուելի լինել. աղտեղանալ.
Որ յանապաշաւ չարիսն իցեն զազրեալ. (Մանդ. ՟Ի։)
dirty, ugly, impure;
idol.
προσόχθισμα molestum, offensa Գարշելի. գարշելիք, իբր կուռք.
Մեղքոմայ զազրոտւոյ. (՟Գ. Թագ.։ ՟Ժ՟Ա. 33։)
to look, to cast eyes on some thing.
Քաջապէս եւ զայս զականիցէ՛ք հզօրքդ. (Պիտ.։)
cf. Երկնչիմ.
Զահի հարեալ, աստանդիլ. զարհուրիլ. խրտչել. զանգիտել.
Ձին յերիզաց զահանդեցաւ. (Մագ. առ Ստեփ. լեհ.։)
to be suitable.
ԶԱՀՈՄԻԼ. Ըստ Հին բռ. Պատռաճիլ. միաւորիլ։
till tomorrow, tomorrow morning.
ἑπαύριον crastino die, postridie Ընդ այգն. այգուց. ի վաղիւ անդր.
Զայգոյ զատկին ելին որդիքն Իսրայէլի. (Թուոց. ՟Լ՟Գ. 3։)
Արարին զզատիկն յերեկորեայ. եւ կերան ի ցորենոյ երկրին զայգոյ՝ բաղարջ եւ նորի. (Յես. ՟Է. 11։)
passionate, desperate, furious, turbulent;
grievous;
—, — գնաբար, abruptly, turbulently, angrily.
Զայրացեալ. նեղեալ սրտիւ. յն. պէսպէս ըստ իմաստից.
Հայեցեալ շուրջ զամենեքումբք զայրագին. (Ղկ. ՟Զ. 10։)
Եկն յայր անդր զաղրագին լի բարկութեամբ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 45։)
Կացի յաղօթս զայրագին սրտիւ յն. (ցաւագին. Տոբ. ՟Գ. 1։)
Հրամայէ գրել ... բանս զայրագինս (ըսպառնալիս)։ Ցածո՛ զքեզ սակաւիկ մի ի զայրագին սրտմտութենէդ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
to be angry, to fire up, to feel wroth, to become incensed.
ἁγανακτέω indignor, stomachor, succenseo διαπορέομαι elaboro, doleo Զայրանալ յոյժ. սրտմտիլ. ծանրացասումն լինել. մոլեգնիլ. դժուարիլ. սրդողիլ, կատղիլ, նեղանալ, հինալ.
Զայրագնեալք վասն ուսուցանելոյ նոցա զժողովուրդն. (Գծ. ՟Դ. 2։)
Զայրագնեսցի ի վերայ նոցա ջուր ծովու. (Իմ. ՟Ե. 23։)
Յայնժամ ե՛ւս առաւել զայրագնեցաւ ի վերայ նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ընդ որս առաւել զայրագնեալ՝ սատակէ զամենեսեան. (Խոր. ՟Ա. 6։)
Ելին զայրագնեալ ի խրատուէ սրբոյն։ Զայրագնեալ սրտիւ ասաց։ Մի՛ զայրագնեալ թշնամանէք. (Փարպ.։)
to grow angry, to be enraged, to put one's self in a passion, to fly into a passion, to bluster, to be angry, vexed, exasperated, to lose patience, to fret, to be mad, to inveigh.
ἁγανακτέω, θυμόομαι, ὁργίζομαι , ἑξίστημι, ἑκκήνουμαι indignor, furo, irascor եւ այլն. Սաստիկ բարկանալ, սրիլ ի ցասումն. սրտմտիլ. կատաղիլ. դառնանալ սրտիւ. դժկամակիլ. զչարիլ. խիստ սրդողիլ, տաքնալ, տակնուվրայ ըլլալ, դժարը գալ.
Եւ զայրացաւ անձն արքային ասորւոց վասն բանին այնորիկ. (՟Դ. Թագ. ՟Զ. 11։)
Սկսան իշխանք զայրանալ ի գինւոյ. (Ովս. ՟Է. 5։)
Սո՛ւր սո՛ւր, սրեա՛ց եւ զայրացի՛ր. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 9։ տե՛ս եւ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 27։ Ես. ՟Գ. 8։ ՟Ժ՟Գ. 13։)
Լոյսն բնութեամբ զանկուածոյ հողոյս զայրացեալ. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Կամ Նեղիլ սրտի, դժուարիլ. վշտանալ, մինչեւ յոգւոց հանել, մռնչել. (պէս պէս բացատրեալ ի յն) Տե՛ս (Յհ. ՟ժա. 33։ Մրկ. ՟ը. 12։ Գծ. ՟ժզ. 18։ ՟ա. թգ. լ. 6։)
ԶԱՅՐԱՆԱԼ. Սաստկանալ ախտից եւ հիւանդութեանց. որ եւ ասի ԶՕՐԱՆԱԼ, ԱՃԵԼ. յն. պէսպէս.
Չէր ինչ օգտեալ, այլ եւս առաւել զայրացեալ. (Մրկ. ՟Ե. 26։)
Միով միով ցաւովք ի վերայ հարեալ մարմնոյն զայրացելոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 11։)
Զայրացաւ վէրն։ Տե՛ս զայտումն թունիցն, թէ ո՛րքան զայրացաւ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
Եւ Սաստկանալ յուզմանց ծովու, կամ բարձրանալ գետոց. (յորմէ Գարնանազայր).
Զաշխարհ իւրայովքս պատկեր ծովու ծփեալ ի բազմաց ... ախտիւ զայրացեալ, մեղօք պղտորեալ. (Նար. մծբ.։)
increase, irritation.
Զայրացումն, իբր սաստկութիւն.
Ցաւոցն զայրանաց համբերէր. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
hasty, passionate, fiery, wrathful.
Ցասկոտ. բարկասիրտ. որ ուժգին բրդի ի բարկութիւն.
Բնութիւն զայրացկոտ. (Վրդն. սղ.։)
flight, gust of passion, anger, wrath, spite, vexation, indignation, fury, rage, revolt;
առ —, in despite of.
ԶԱՅՐԱՑՈՒՔ ԶԱՅՐԱՑՈՒԿՔ եւ ԶԱՅՐՈՅԹ. cf. ԶԱՅՐԱՑՈՒՄՆ, ըստ ամենայն առման.
Առ զայրացուս ինչ ի խարանս մատուցեալ։ Առ զայրացուս ցաւոցն՝ թշնամանս դնեն հիւանդքն բժշկացն. (Սեբեր. ՟Թ։)
Սաստկացուցանեն զզայրոյթ ախտին. (Լմբ. սղ.։)
diverse, different, various, distinct.
διάφορος, ποικίλος differens, diversus, varius Ազգի ազգի. պէսպէս. այլ եւ այլ. գոյն զգոյն. տարբեր. աննման. բազմապատիկ. ցեղ ցեղ, կերպ կերպ.
Գոյնք զանազանք։ Ի զանազան ժամանակս, տեսակս։ Զանազան հանդերձիւ, վիրօք, եւ այլն. (Փիլ.։ Սահմ.։ Մխ. երեմ.։ Շար.։)
Բազմօք եւ զանազանիւք մտածութեամբք գամք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զբազմազան տարազս ցեղիցն զանազանից ախտաւորութեանց. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Վասն ծառոց բազմապատկաց եւ զանազանից. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Ա.)
Որով եւ զսա ո՛չ միով օրինակաւ, այլ զանազանիւք տարաբերէր. (Շ. մտթ.։)
Թէպէտեւ ի զանազանից իցէ նիւթ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զանազան բարեբախտութիւն. իբր բազմապատիկ. (Պիտ.։)
Ըստ յն. ոճոյ. διαφέρων exquisitus, eximius Լաւութեամբ տարբեր եւ առաւելեալ. աննման.
Համբաւն հռչակեալ պարկեշտութեան զանազան գեղեցկութեան Հռիփսիմեայ. (Ագաթ.։)
Եւ էին զանազան դիմօք իբրեւ զճառագայթս արեգական. (ՃՃ.։)
Եւ ըզպատիւ զանազանին, ըզհանօրէն զիմ պըսակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Աշխարհագիր առնելոյն պատճառն չունի ինչ խորինս կամ զանազան. (Կիւրղ. ղկ.։)
to distinguish, to diversify, to discern, to vary.
διαφέρω, διορίζω, ποικίλλω differo, distinguo Որոշել զիր յիրէ, եւ զբան ի բանէ՝ իրօք կամ մտօք. յայլ եւ այլ կարգս դասաւորել. զատել, ջոկել.
Ի դէպ է լինել ըստ իւրաքանչիւր ախտից բազմութիւն. ոչ ապա անպատշաճ է զանազանել զվարդապետութիւնս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
(Եկեղեցին) զանազանէ երկնային հօրն քահանայս եւ մարգարէս, ուստերս եւ դստերս. (Սհկ. կթ.։)
Բայց թէ զանազանէ ոք զմեղսն, զյանցանսն, զպարտիսն։ Զանազանէ եւ զանուանսն աստ. (Խոսր.։)
Զանազանին ի միմեանց։ Ի՞ւ զանազանի։ Զի՞նչ զանազանի. (Սահմ.)
Զանազանի սեռ՝ տարբերութեան. է հելլենաբանութիւն. այսինքն ի տարբերութենէ. (Անյաղթ պորփ.։)
to signalize one's self (by), to excel, to surpass.
ըստ յն. ոճոյ διαφέρω excello, praesto, Տարբերիլ առաւելութեամբ. գերազանցել.
Զայնոսիկ՝ որ ի պատերազմունսն զանազանին. (եւ այլն. Պղատ. օրին. ՟Ա։)
ԶԱՆԱԶԱՆԵԱԼ. որպէս διαφέρων differens, excellens Գոյնզգոյն, ազգի ազգի եւ վայելուչ. գեղապանծ, գերապանծ. աննման.
Հիւսին պսակք զանազանեալ. (Շար.։)
Զանազանեալ վարուք նոցին, եւ ծաղկերանգ քեզ ընծային. (Յիսուս որդի.։)
Պատուեալ զայնոսիկ՝ որ ի ձեռն առաքինութեանն զանազանեալ են։ (Իրք աշխարհի) անուսմանցն յոյժ զանազանեալք թուին. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. կուս.։)