cf. Չարամտութիւն.
Չարամտութիւն. չարարուեստութիւն. չարահնարութիւն.
Իւրովի իսկ զհրապոյրս չարիմացութեանն խոստովանեալ։ Չարիմացութեամբ ի մութ թաթաւեալ։ Ոչ կարէ ժամանել հասանել չարիմացութեան խորհրդոյն. (Յհ. կթ.։)
Ամպարհաւաճեալ յիմաստութիւնն՝ ի չարիմացութիւնն, ոչ ծանեան նովաւ զաստուած։ Որ ոչ ունի զչարիմացութիւն աշխարհիս. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Կեղծաւորութեամբ եւ բամբասանօք եւ չարիմացութեամբ. (Եփր. խոստ.։ 19)
indifference for money.
fatal, disastrous.
Վասն լերինն այնորիկ չարհամբաւ պատմութիւն էր. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
sly, pernicious art.
որպէս յն. Արուեստ չար, կամ չարարուեստութիւն. κακοτεχνία.
Զկարեւորն եղծին, եւ զչարուեստն ընդ արուեստն խառնեցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։ 8)
wickedness, evil, malice, malignity, perversity, iniquity, perfidy;
չարութեամբ, wickedly, maliciously, malignantly.
κακία, πονηρία malitia, malignitas, pravitas, improbitas. Չար գոլն. իսկութիւն չարի. չար ինչ. չարիք. մեղք. անզգամութիւն. վատթարութիւն. եւ այլն. գէշութիւն.
Ոչ ես անցից, եւ մի՛ դու անցանիցես չարութեամբ։ Առ չարութեան եհան զնոսա՝ կոտորել զնոսա։ Վճարեալ է չարութիւն առ ի նմանէ։ Բերան քո յաճախէր զչարութիւն։ Զի՞ պարծի ի չարութեան հզօր։ Չարութիւն է ի բնակութեան նոցա եւ ի մէջ նոցա, եւ այլն։
Յայսր ամենայնի վերայ այլ եւս չարութիւն խորամանկեաց։ Լիրբ է խորամանկ չարութիւն նորա. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
Խոտն (նշանակէ) զխորհրդոցն չարութիւն ժողովեալս ի սրտի. (Շ. ընդհանր.։)
Ազատեաց ի ծառայութենէ չարութեան մեղացն. (Ագաթ.։)
unbecoming.
Քեզ զի՞ փոյթ է. զի՞նչ չարուտ ասաց շմաւովն, որպէս զի հաւանեցուսցէ տէր մեր զաշակերտն. զայն, զի եւ նա եկեսցէ՝ ասէր. (Եփր. համաբ.։)
suffering with another, participation in another's suffering;
compassion.
չարչարակիցն գոլ. խաչակցութիւն.
Միաւորեցից զմեղանչական մարմինս տէրունական չարչարակցութեանն. (Պիտ.։)
Եւ մեք զնախատինս նորա յանձին բարձեալ պարծանօք չարչարակցութեամբ տեառն յաւիտենից մահուանէն. (Տօնակ.։)
ՉԱՐՉԱՐԱԿՑՈՒԹԻՒՆ. Կարեկցութիւն. ցաւակցութիւն.
Արտասուօք եւ չարչարակցութեամբ գերեկիցք մեր լինիցիք։ Վասն չարչարակցութեան լամք՝ հրաժարեալք ի գազանաբարոյ անմարդութենէ. (Ճ. ՟Բ.։ 9)
tormenting, vexing.
passibility.
cf. Չարչարանք.
Երբեմն այլազգ ի չարչարութիւն յեղյեղեալ, եւ դարձեալ յառողջութիւն եկեալ։ Չարքն ի չարչարութենէ տանջանաց երկուցեալք՝ ի չար իրաց խորշին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Զի շունչ զգայ զչարչարութիւնն. (Եփր. համաբ.։)
Ցանկանալով ցանկացայ ուտել ընդ ձեզ զչարչարումնս զայս (այսինքն զպասեք չարչարանաց). (Գէ. ես.։)
cf. Չարչարանք.
Երբեմն այլազգ ի չարչարութիւն յեղյեղեալ, եւ դարձեալ յառողջութիւն եկեալ։ Չարքն ի չարչարութենէ տանջանաց երկուցեալք՝ ի չար իրաց խորշին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Զի շունչ զգայ զչարչարութիւնն. (Եփր. համաբ.։)
Ցանկանալով ցանկացայ ուտել ընդ ձեզ զչարչարումնս զայս (այսինքն զպասեք չարչարանաց). (Գէ. ես.։)
cf. Չար.
Որպէս Չարեօք. եւ Չարաչար.
Զբարւոքն ի չարւոքն դարձուցաք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
not to be equalized or equalled.
ՉԱՒԱՍԱՐԻԼ. Իբր Անհաւասար լինել.
Հազար ամ աստէն տանջանք չաւասարին ժամու միոյ անդ տանջանացն. (Վրք. հց. ձ։)
incredible.
որ եւ ՉՀԱՒԱՏԱԼԻ. Անհաւատալի. անկարծելի.
Այլոցն եւս՝ որ հանգոյն նոցին յայտնի չաւատալիք ի նոյն գիրս կան՝ հաւատալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Չաւատալի գիւտ։ Ասէր ոմն ողոքաւոր՝ չաւատալեացն պաշտօնատար. (Նար. ՟Խ՟Զ. ՟Ծ՟Գ։)
to disbelieve;
not to believe, not to give credit to.
Ոչ հաւատալ. անհաւատ կամ անհաւան գտանիլ.
Եթէ ինձ, ասէ, չաւատաս, գոնէ առնն հաւատա՛. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
Զորս գեհենիւ դատապարտէ՝ զչաւատացեալսն ի նոցանէ (կամ չաւատացեալն ի նոցանէ). (Շ. խոստ.։)
versification.
Չափ բանից եւ բառից. քերթուած. տաղաչափութիւն.
Չափաբանութեամբ եւ կշռօք ստեղծանել բանս. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
measure, symmetry, proportion;
rhythm, meter;
cf. Չափագիտութիւն.
μέτρησις, μέτρον mensura, metrum συμμετρία apta proportio, moderatio. Չափ իրաց եւ բանից. չափակցութիւն. համեմատութիւն. յարմարութիւն.
Գեղեցկութիւն մարմնոյ՝ որ ի չափաբերութենէ մասանց եւ գեղեցկակերպութեանց գոյանայ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 19։)
Ի նկարագրութիւնսն՝ ո՛չ որ զպայծառութիւն դեղոցն ունի, այլ որ զչափաբերութիւն յօդաչափաբերութեանն՝ նա՛ է գովելի. (Արշ.։)
Եթող նա զտախտակն պղնձի, այսինքն զաստռոնոմին՝ որ ընդունէր զչափաբերութիւն ժամուց տուընջեան։ Աստուծոյ (չիք) ոչ պատկեր եւ ոչ ձեւ, եւ ոչ քանակութիւն, եւ ոչ չափաբերութիւն. (Մագ. ՟Ե։)
Ոյք քաղդէութեամբ, եւ չափաբերութեամբ, եւ որքանութեամբ զբաղէին». (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17.) իմա՛ ըստ յն. աստղաբաշխութեամբ, մաթէմադիգայիւ, եւ թուաբանութեամբ։
mathematics.
exaggeration, excess;
hyperbole.
proportion, symmetry, analogy;
commensurability.
συμμετρία symmetria, proportio. Զուգաչափութիւն. համեմատութիւն մասին ընդ մասին եւ ընդ բոլորին.
Գեղեցկութիւն՝ չափակցութիւն է մասանց եւ անդամոց, եւ գունոց. (Մաքս. ի դիոն.։ եւ Ոսկիփոր.։)
Չափակցութիւն մասնկաց եւ անդամոց, որ յիրս ինչ կամ ի կենդանւոջ երեւի. (Վրդն. ծն.։)
of a just measure, measured, right, meet, proper, decorous, suitable;
middling, moderate, tolerable, so so;
moderate, sober, frugal;
modest, discreet.
μέτριος, σύμμετρος mediocris, commensuratus, moderatus. Ունօղ եւ պահօղ զչափ. ոչ անցեալ ըստ չափ. ունօղ զչափակցութիւն. համեմատ. յարմար. եւ Միջասահման. միջակ. պարկեշտ. համեստ. զգաստ. եւ Նուաստ. խոնարհ.
Անպատշաճ է մեծ մարմնոյ փոքր զգեստ, եւ կամ փոքուն մեծագոյն. այլ իւրաքանչիւրոցն չափաւորն է օգտակար եւ պատշաճ. (Բրս. ճգն.։)
Որ զմեծագոյն գիտութիւնն ունի, զիա՞րդ ոչ ունի եւ զչափաւորն. (Իսիւք.։)
Ի չափաւորացն զփոքունսն իսկ զգալով համեմատեմք. (Պղատ. տիմ.։)
Աղ չափաւոր խառնել ի կերակուր՝ զանհամեղութիւն ի համեղութիւն ածէ. իսկ աւելին կամ պակասն յանհամութիւն ածէ. (Մեկն. ղկ.։)
Գեղեցիկ եւ չափաւոր մոլութեամբ յայսոսիկ մոլեալ եւ զակատեալ։ Պարկեշտ ի կերակուրս եւ յըմպելիս, եւ ի ցանկութիւնս մարմնոյն չափաւոր. (Խոր. ՟Ա. 1. 23։)
Տեսանեմք՝ ոչ միայն ի չափաւոր մարդիկ, այլ եւ որ մեծն է քան զամենայն՝ թագաւոր եւ այլն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ոչ ոք տրամեսցի ի չափաւորացն՝ պարտս կամ աւանդս հատուցանել (այնմ), որ ետն. (Փիլ. իմաստն.։)
Զայս՝ թուի թէ բազումք ի չափաւոր մարդկանէ կարեն առնել, եթէ կամին. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
Վպտակից լինին այնպիսեացն արք չափաւորք. (Երզն. մտթ.։)
Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն։ Ոչ գիտացին թշուառականքն զաղցաւոր չափաւորացն դիւրութիւն։ Զհարկաւոր կերակրանացն պէտս չափաւորաւն սահմանել ժառանգութիւն. (Պիտ.։)
Փորձութիւնք զձեզ ոչ ըմբռնեցին, բայց մարդկայինք. այսինքն փոքր, դուզնաքեայ, չափաւոր. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Ժամանակս չափաւորս ի կրօնաւորական եղեալ մրցանս. (Կլիմաք.։)
Ընդէ՞ր մարկոս կարճ ի կարճոյ գրեաց. զի պետրոս չափաւոր էր ի խօսս. (Տօնակ.։)
Ոչ գեղայարմար եւ չափաւոր բանիւք զաւետարանսն յարմարեալ յանգաւորեցին. (Մագ. յիշ. ոտ.։)
Ստեղծանել բանս չափաւորս եւ ոտանաւորս. (Թր. քեր.։)
ՉԱՓԱՒՈՐ ՄԻ. մ. Չափաւորապէս. փոքր մի.
Պօղոս ճնշէր զմարմինն եւ չարչարէր. դու գոնեայ չափաւոր մի աղօթեա՛. (Խոսր.։)
to deign, to condescend, to have the goodness to, to favour.
ՉԱՓԱՒՈՐԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Խոնարհիլ՝ զիջանել ի չափ տկարութեան այլոց. ըստ յն. καταξιόω dignor. արժանաւորել, արժան համարել եւ յանձն առնուլ.
Չափաւորակի՛ց լեր եւ այժմ նուաստ եւ անմաքուր շրթանց իմոց։ Չափաւորակի՛ց լեր եւ յա՛նձն առ մտանել յանձն եւ ի մարմինս բորոտեալ. (Ոսկ. պտրգ.։)
with measure, sufficiently, well enough, so so;
tolerably, moderately, modestly, soberly.
συμμέτρως, μετρίως mediocriter, moderate, modicum. Չափով. միջակաբար, սակաւուք, փոքր ի շատէ՝ պարզագունիցն չափաւորապէս հանդիպելով. Պորփ.։
Առ ի տեսանել զչափաւորապէս պարգեւեալսն մեզ ի ձեռն նոցա զաստուածապետականն լոյս. (Դիոն. ածայ.։)
Նաւք՝ որ չափաւորապէս բեռինս ունին, դիւրաւ ամբարձեալ լինին յալեացն. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
Յոյժ նուազ եւ չափաւորապէս։ Ածաբ. (ծն.։)
Եւ այսոքիկ յոյժ աղօտաբար եւ չափաւորապէս. (Նար. յովէդ.։)
Այժմ չափաւորապէս ընկալաք զգիտութիւն հաւատոցն. (Շ. թղթ.։)
Զուարթ երեսօք եհար զծնօտս նորա չափաւորապէս. (Կլիմաք.։ Տե՛ս եւ Պիտ. 60. 118. 126. 165. 194։)
to keep within just bounds or due limits, to limit, to confine, to moderate, to temper, to restrain;
— զանձն, to restrain oneself, to forbear, to refrain from.
ՉԱՓԱՒՈՐԻԼ. Լինել ընդ չափաւորութեամբ. ամփոփիլ խոնարհութեամբ.
Զիա՞րդ ի գերեզմանի անչափն չափաւորի. (ՃՃ.։)
measure, moderation, limitation;
modesty, temperance, mitigation;
sufficiency, mediocrity.
συμμετρία, μετριότης, μέτρησις, διαμέτρησις dimensio, mensio, proportio, mediocritas, moderatio, modestia. Չափաւոր կամ սահմանաւորն գոլ. ընդ քանակաւ մտանելն. չափ.
Բազումք են երանականքն զինուորութիւնք՝ գերազանցեալք զտկար եւ ամփոփեալ եւ նիւթեղէն մերոցս թուոց չափաւորութեամբ. (Դիոն. երկն.։)
Վասն մեր էջ ի չափաւորութիւն եւ ամփոփեցաւ ի մարմին։ Որ վասն մեր ի չափաւորութիւն եկիր անչափդ աստուած. (Ագաթ.։ Ժմ.։)
ՉԱՓԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Միջասահմանութիւն. բարեխառնութիւն. չափակցութիւն. յարմարութիւն. պարկեշտութիւն.
Ըստ մարմնոյ անդամոց, եւ տարերաց առ միմեանս յարմարութեամբ եւ չափաւորութեամբ. որոց մին գեղեցկութիւն, եւ միւսն առողջութիւն է, եւ անուանի. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Զբանիս չափաւորութիւն պատուեալ։ Չափաւորութեան բանիս խնամ տարաք. (Դիոն. երկն.։)
Առ ի լինել առողջութեան՝ պարտ է գոլ չափաւորութիւն խառնուածոցն. (Սահմ. ՟Գ։)
Անհնազանդութեանն՝ հնազանդութիւն, ագահութեանն՝ զչափաւորութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
Պարտ է զայսոսիկ գիտելով՝ պահել զչափաւորութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
Կերակուրքն եւ ըմպելիքն ոչ յաճախութեամբ եւ անկարգութեամբ, այլ պարկեշտութեամբ եւ չափաւորութեամբ եղիցի. (Շ. ընդհ.։)
ՉԱՓԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Խոնարհութիւն. նուաստութիւն.
Ահաւասիկ դարձեալ չափաւորութիւնս մեր զգիրկս իւր պարզեալ ունի ձերում սրբութիւնդ. (Կիռ. ման. առ շ.։)
Յայսմանէ խրատեալ մեր չափաւորութիւնս, զաղմկեալ գրերն՝ զզրպարտութեան կոթողս անտես արարաք. (Լմբ. առ լեւոն.։)
Չափաւորութեան է քարոզ հողն. (Վրդն. ծն.։ 1)
measurement;
metrice or metrica.
Զդատումն քննողութեան առնել ի տեղիցն չափողութիւն. (Երզն. քեր.։)
cf. Չափողութիւն ;
exchange, reward, return.
Չափելն, եւ իլն. եւ Զուգակշիռ հատուցումն.
Հանճարեղք ի հատուցումն դաւանացն՝ զամբարշտացն արդարադատ չափմամբ. (Շար.։)
Սաստ սպառնալեաց արդարակորով չափմանց յաստուածային գրոց լսելով՝ սարսափին եւ դողան երիկամունք իմ. (Սկեւռ. աղ.։)
ignorance of one's true state.
Ամբարտաւանութեամբ եւ չափչգիտութիւն պատուիրեալ էիք. (Յհ. կթ.։)
want of disposition to do good;
selfishness.
Պատժելն բարերարութեան գործ է, չպատժելն՝ չբարերարութեան. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ա։)
Որպէս՝ Ոչ բարերարութիւն.
calmness, mansuetude.
cf. Չբնաւոր.
ՉԲՆԱԿԱՒՈՐ ՉԲՆԱՒՈՐ. τὸ παρὰ կամ ὐπὲρ φύσην quod est praeter naturam, vix naturalis, supernaturalis. Որ ոչն է բնական, անբուն. անբնական. գերաբնական.
Որ զքո բնակաւոր հեզութիւնդ ի չբնակաւոր գազանութիւն հաներ։ Նմա (այսինքն գազանի) զչբնաւորն շնորհես, եւ անձինդ զբունդ չպահես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
unnatural, against nature;
—ք, non-naturals.
ՉԲՆԱԿԱՒՈՐ ՉԲՆԱՒՈՐ. τὸ παρὰ կամ ὐπὲρ φύσην quod es praeter naturam, vix naturalis, supernaturalis. Որ ոչն է բնական, անբուն. անբնական. գերաբնական.
Որ զքո բնակաւոր հեզութիւնդ ի չբնակաւոր գազանութիւն հաներ։ Նմա (այսինքն գազանի) զչբնաւորն շնորհես, եւ անձինդ զբունդ չպահես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
cf. Չգիտուն.
Անմիտ եւ չգիտու։ Ո՞ պակասամիտ եւ չգիտու. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Է։)
Առ նոքօք ճարտարեաց զտխմարս, զչգիտունս, եւ զչմարթունս. (Սեբեր. ՟Ե։)
illiterate, ignorant, stupid.
Անմիտ եւ չգիտու։ Ո՞ պակասամիտ եւ չգիտու. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Է։)
Առ նոքօք ճարտարեաց զտխմարս, զչգիտունս, եւ զչմարթունս. (Սեբեր. ՟Ե։ Տե՛ս եւ Չգիտուածով՝ ի բառն Գիտուած։)
want, lack;
առ —, for want of, in lieu of, in default of.
Ո՛չ գտումն. չգտանիլն. պակասութիւն.
Առնէին թագաւոր զանտիպատրոս՝ առ չգիւտ արքունական ազգին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
non-existence, non-entity.
good for nothing, idle.
not yet;
not till now;
չեւ տեսեալ, before seeing.
ՉԵՒ. ՉԵՒ ԵՒՍ. οὑδέπω, οὕτω, μήπω, οὑκ ἕτι adhuc non, nondum πρίν antequam. Տակաւին ոչ. դեռ եւս ոչ. մինչչեւ. նախ քան. դեռ չ, չեղած.
Չեւ էր հոգի, քանզի յիսուս չեւ էր փառաւորեալ։ Չեւ եւս գիտէին զգիրս։ Չեւ լինէր արեգական ճառագայթիցն յաշխարհ սփռել. (Յհ. ՟Է. 39։ ՟Ի. 9։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 14։)
Ո՛չ է պարտ ձեզ հուպ լինել եւ մերձենալ առ նոսա, որ չեւդ էք բժշկեալ, որ չեւդ էք սրբեալ մկրտութեամբ. (Ագաթ.։)
Չեւ էր ուրուք ձեռնարկեալ յեկեղեցին յայտնի։ Ի ճշմարտտութեան վերայ չեւ է հասեալ. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
Յառաջ քան չեւ էր եկեալ բաբելացին. (Վահր. յար.։)
Մերթ՝ ըստ հոմաձայնութեան յունին, իբր Եւ ոչ իսկ. ոչ եւս. այնուհետեւ ոչ.
Ի բնական կրից ոչ էր օտար. ապա թէ ոչ՝ չեւ էր մարմին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 21։)
Թէ չէր երեւեալ հօրն արդարութիւն ի յերկնից, չեւ էր սկսեալ ճշմարտութիւնն ի յերկրէ. եւ թէ չէր խրախուսեալ մարդն ի յերկնայնումն, ոչ եւս էր սրբեալ. (Նար. կուս.։)
unshaken, firm, solid.
neutralization.
to neutralize.
neutrality;
indifference.
the non-existent, the void;
cf. Չգոյութիւն.
Ոչ էութիւն. ոչինչ. ոչնչութիւն. չգոյ. եւ Ոչ լինելն.
Որ ասենն՝ թէ չէր իսկ, եւ ի չէութենէն իսկ եղեւ, զայնպիսիսն նզովեմք. (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)
Որք պակաս էին չէութեամբ, եւ յաւելան եղելութեամբ յարարչէն. (Վրդն. ծն.։)
Որ զառ ի մէնջ չէութիւնն գրեալ՝ իբր զէութիւն գործոց տեսանէ. (Նար. ՟Զ։)
Տարակուսիմք, էութեան եւ չէութեան կարծեօք չարչարեալք». այսինքն լա՞ւ իցէ, թէ չիցէ. (Մխ. դտ.։)
rabble, mob.
Ոչ ժողովուրդ.
Որք երբեմն չժողովուրդ, բայց արդ ժողովուրդ աստուծոյ. (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 10։)
China.
unheard of.
Ոչ լուեալ. չիմացեալ. եւ ոչ լուեալ գոլ.
Չլուեալ այնուհետեւ այր ընկերի բարբառոյ. (Ագաթ.։)
Ի չքմեղս լինելով՝ չլուելոյն առնէր (ռմկ. չլսելու զարկաւ. չիլսեցի կըսէր). (Բուզ. ՟Ե. 24։)
to turn a deaf ear to, to desire not to hear, not to hear on that side.
unheard of.
not confessing or professing.
Չդաւտնելն. ոչ կամիլն խոստովան լինել.
Ոչ զմարդն լոկ ասել առանց աստուածութեանն օգուտ է, եւ ոչ զմարդկութիւնն ընդ աստուածութեանն չխոստովանութիւն՝ փրկութիւն է. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
unwillingness, ill-will.
Չկամելն, կամ դժկամակութիւն.
Ի յատելութեան եւ ի չկամութեան առ թագաւորն պարսից է արքայն հայոց տիրան. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
(Ագաթ. երկդիմի է գրչութիւնն.)
Եւ ի նմանէն որ ինչ կամութիւն (կամ չկամութիւն) լինելութեան»։
cf. Գազանական.
Գազանային չարութիւն, անմտութիւն, կիրք, անձն, դէմք, խումբ. (Փիլ.։ Լմբ.։ Տօնակ.։ Ոսկ. յհ.։ Մագ.։ ՟Ծ՟Է։ Նար. մծբ.։)
Սրտմտութիւն եւ ցանկութիւն՝ գազանայինք են. (Փիլ. լին.։)
Եթէ բնութեամբ այդպիսի գազանային ստեղծ զքեզ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
become cruel, savage, to be fierce.
θηριόομαι, ἁγριαίνομαι ferocior, efferor, agrestis fio, saevio Իբրեւ զգազան լինել. եւ Ցուցանել զգազանութիւն բնական. եւ Վայրենանալ. կատաղիլ. մոլեգնիլ. սրտմտիլ. գուտուրմագ, ազմագ.
Գազանասցի թագաւորն հարաւոյ։ Գազանացեալ սրտիւ. (Դան. ՟Ժ՟Ա. 11։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 11։)
Առ անընդելսն գազանանան, եւ մահ գործեն. (Յճխ. ՟Դ։)
Որոց (նոյի եւ դանիէլի) ոչ գազանացան. (Վրդն. սղ.։)
Գազանացեալ զօրութեամբ յիրեարս յարձակէին. (Եղիշ. ՟Զ։)
Առաւել եւս գազանանամք ընդդէմ նորա. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Կարի գազանանային, եւ սպանանել խորհէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։)
Գազանացաւ դաւիթ մեծաւ ցասմամբ. (Եփր. թագ.։)
ferocious heart.
Ունօղ զսիրտ անգութ որպէս գազանի.
Գազանասիրտք քան զառիւծս ի կոտորելն իւրեանց. (Եփր. թագ.։)
that produces or nourishes wild beasts.
Որ սնուցանէ, կամ ունի յինքեան զգազանս.
Յեգիպտացւոցն ընկղմին գազանասնոյց գետ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
brutal, heastly, like a beast.
Գազանեղէն զայրացումն, կամ մոլեգնութիւն։ Արիւնապարտ մարմինն գազանեղինին. (Արծր. ՟Բ. 1։ ՟Դ. 11։)
thrown before wild boasts.
ԳԱԶԱՆԸՆԿԷՑ ԱՌՆԵԼ. Ընկենուլ առաջի գազանաց.
Գազանընկէց արա, ի խորս ծովու ձգեա։ Զոմանս ի նոցանէ գազանընկէց արար. (ՃՃ.։)
supreme, highest, greatest;
preterpluperfect.
ὐπερτέλειος, ὐπερτέλεος, ὐπερτελής plusquam perfectus Ամենայնիւ կատարեալ. գերազանց. գերածայրեալ. ծայրագոյն. եւ Վերամբարձ.
Գերակատար է եւ կատարողապետ որդի, որպէս պետ ամենայն կատարելութեան։ ԶՅիսուս զմեր աստուած եւ փրկիչ, զմիշտն կատարեալ եւ գերակատար. (Մաքս.։)
Գերակատար երիցդ անձին, կատարողի արարածին. (Յիսուս որդի.։)
Գերակատար փառք, կամ մտածութիւն, կամ իմաստունք. (Անան. ի յովնան.։ Մագ. ՟Ժ՟Ե։ Շ. ատ.։)
Յարուցից զնա գերակատար փառօք. (Մխ. ապար.։)
Գերակատար կործանումն. իբր ծայրագոյն, յետինն. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Գերակատար հունձք. իսպառ հասունացեալք. (Երզն. քեր.։)
Գերակատար ըստ փարիսեցւոյն. այսինքն փքացեալ, բարձրամիտ. (Բրս. հց.։)
ԳԵՐԱԿԱՏԱՐ (հանդերձ խնդրով). իբր Վերագոյն քան. առաւել քան. յաղթօղ.
(Երկոտասանն) գերակատար արուեստիւ առ քան զայլսն ցուցանի թիւս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Արութեան գերակատար բարձրանայ. (Պիտ.։)
Գերակատար գոյիցս։ Գերակատարդ իմաստից (կամ իմաստնոց)։ Սրբազանդ եւ գերակատար բոլոր ճեմարանի։ Երկնային դասու եւ զօրութեանց գերակատար գտեալք. (Մագ.։)
ԳԵՐԱԿԱՏԱՐ Ժամանակ բայից ըստ քերականաց՝ է Անցեալ կատարեալն արդէն իբրեւ ի վաղուց. զոր օրինակ, գործեալ էր իմ. որ ըստ յն. ὐπερσυντελικός praeteritum plusquam perfectum բայց մեկնիչք հյ. ոճով վերածին ի պարզ կատարեալ, գործեցի, կոփեցի, կամ ի նորահնար ձեւ անպէտ, է գործեցի, էկոփեցի։ (Թր. քեր.) եւ մեկնիչք նորա։
very celebrated, famous, renowned.
ὐπερεύφημος supercelebratus Հռչակեալ յոյժ, մեծահամբաւ.
Զպաշտելի եւ զգերահռչակ եւ ամենահռչակ աստուածապետութիւն. (Դիոն. երկն.։)
Գերահռչակ առաքինութիւն, կամ գլուխ տօնից. (ՃՃ.։)
Գերահռչակ ուխտ (այսինքն վանք), կամ քաղաք հռոմայեցւոց. (Շ. թղթ.։ ՃՃ.։)
Այսպէս գերահռչակ հրճուանօք անցեալ գայր յաշխարհ իւր. (Կաղանկտ.։)
to celebrate, to praise publicly, to render famous.
Բարեհամբաւել յոյժ հռչակաւ մեծաւ. ներբողել. գովել, քարոզել.
Զանհամեմատ քո մեծութիւնդ, կամ զարժանապատիւ ձեր տէրութիւնդ գերահռչակել։ Գերահռչակեալ ես։ Չքնաղապէս գերահռչակի. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)
Իմաստութիւն ի քաղաքաց աշտարակս եւ ի դրունս գերահռչակի. (Լմբ. առակ.։)
astonishing, surprising, marvellous, very admirable, miraculous.
Գերահրաշ զօրութեամբ։ Ո՛վ գերահրաշ ծաղիկ. (Շար.։)
Գերահրաշ բարունակք յէէն զարգացեալք եւ ծաղկեալք. (Նար. գանձ առաք. եւ Նար. մրգ.։)
Ի միում գերահրաշ գահաւորի.. (Ագաթ.։)
Սքանչելեաց մակաւասար, զարմանաց գերահրաշ. (Մագ. ՟Ի՟Է.) իբր գերագոյն եւ ի վեր քար զհրաշս։
Պօղոս գերահրաշիւք յափշտակեալ. (Ճ. ՟Ա.) իբր գերագոյն հրաշիւք, կամ ի հիացման մտաց։
full of rays, effulgent, brilliant.
ὐπεραύξησις excessus, superlatio Կարի ճաճանչեղ. լուսափայլ յոյժ յոյժ.
very elevated, lofty, high.
Գունակ գերամբարձ գնդին (գնտոյ երկնից). (Ասող. ՟Գ. 47։)
Խորհրդածութեան բան գերամբարձ իմն տեսանի։ Յոյժ գերամբարձք են եւ երկնայինք. (Սարկ.։ Սարգ.։)
Գլուխ գերամբարձ մերոյ ազգիս (յկ. (մծբ). Գանձ. (իբր ի վեր ամբարձօղ)։)
very honourable, — respectable;
very reverend.
Յոյժ մեծարոյ, պատուական, պատկառելի.
Այր ոմն լուսաւոր, եւ գերամեծար. (Ճ. ՟Ա.։)
full of beams.
ԳԵՐԱՆԱԼԻՑ կամ ԳԵՐԱՆԱԼԻՐ. Գերանաւ լցեալ (աչք կեղծաւորի).
that bears, supports a beam.
Որ կրէ յինքեան զգերան (աչք կեղծաւորի).
Գերանակիր ակնս թշուառացեալ. (Նար. ՟Ի՟Է։ յորմէ եւ Լմբ.։)
to become a beam, to make one's self a beam.
ԳԵՐԱՆԱՁԵՒ ԳԵՐԱՆԱՑԵԱԼ. Ունօղ զձեւ կամ զչափ գերանի. մեծացեալ իբրեւ զգերան.
Նկատեա՛ ճշդիւ զգերանաձեւ մեղսդ ի քում ականդ։ Զանձին գերանացեալ մեղս ոչ տայ տեսանել. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)
armed with scythes.
որ եւ ըստ յն. Գերանդաբեր կամ գերանդակիր. δρεπανηφόρος falcifer, falcatus Զինեալ գերանդեօք կամ մանգաղօք ի հնձել զդիմապատահեալս.
Երեք հարիւր գերանդազէն կառօք. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 2։)
Գերանդազէն կառքն՝ սուր ունէր ի նմանութիւն գերանդոյ, մի յայս կողմ կառացն, եւ մի յայն ... եւ յերկուս կողմանսն զզօրսն իբրեւ զորայն հնձէր. (Կեչառ. աղեքս.։)
celestial, divine, supernatural, extraordinary;
excellent, rare, peculiar.
ԳԵՐԱՇԽԱՐՀ ԳԵՐԱՇԽԱՐՀԱԳՈՅՆ ԳԵՐԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ԳԵՐԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ. Որ ոք կամ որ ինչ գեր ի վերոյ է քան զկարգ աշխարհի եւ աշխարհականաց. եւ գերաշխարհիկ. չնաշխարհիկ. գերազարդ.
Զաշխարհայնոցն դիցուք օրէնս, եւ ո՛չ զգերաշխարհիցն (ճշմարիտ կրօնաւորաց). (Շ. ընդհանր.։)
Միւսն առաւել գերաշխարհագոյն (կամ գերաշխարհական). (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ըստ գերաշխարհայնոցն (վերնոց) սիրոյ տարփման։ Պատարուն գոլով իմաստութեամբ աշխարհայնով եւ գերաշխարհայնով. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
cf. Գերաշխարհ.
ԳԵՐԱՇԽԱՐՀԻԿ ὐπερκόσμιος supermundanus, mundo sublimior, caelestis որ եւ ԳԵՐԱՇԽԱՐՀ, ԳԵՐԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ. Որ գեր ի վերոյ է քան զաշխարհ. գերազարդ. երկնային. վերին. աստուածային. հրեշտակային.
Երրորդութիւն թագաւորական, փառակից, գերաշխարհիկ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Որ ամենայն գերաշխարհիկ զօրութեանցն է դատաւոր։ Ընդ ամենայն գերաշխարհիկ բնութիւնսն. (Նիւս. երան. եւ Նիւս. կուս. եւ Նիւս. երգ.։)
գերաշխարհիկ զինուորութիւնք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
Եւ թէ ի հոգեւոր գերաշխարհիկ մեծութիւնին ամբառնաս, ի չափու կալ զքեզ. (Համամ առակ.։)
Ակն կալեալ մնային գերաշխարհիկքն ամենայն (զուարթունք)։ Խառնին ի դասս անմարմնոցն տօն գերաշխարհիկ տօնել. (Տօնակ.։)
Գերաշխարհիկ քաջափառութիւն, բարի, պողոտայ, եւ այլն. (Պիտ.։)
Գերաշխարհիկ խաղաղութիւն, իշխանութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։ Սարկ. քհ.։)
Գերաշխարհիկ վարուք. (Շ. ընդհանր.։)
Զխորհուրդն անապական եւ գերաշխարհիկ՝ զփրկութեան մերոյ գրաւական. (Սարկ. հանգ.։)
Առ ստրուկս եւ ներքոյ անկեալս, առ սեպուհս եւ գերաշխարհիկս (ազատս, կամ ազնուականս աշխարհի). (Նար. ՟Գ։)
Մի երկրաւորօրէն (տօնել), այլ գերաշխարհիկ. (Ածաբ. ծն.։)
most illustious;
splendid, brilliant;
*—, — տէր, my Lord, your Lordship.
ὐπέρλαμπρος valde splendidus, praeclarus Առաւելեալ պայծառութեամբ. շքեղ. չքնաղ. երեւելի յոյժ.
Գերապայծառ լոյս աստուածութեան, կամ ճոխութիւն, կերպարանք, շինուածք, տօն, մայր քաղաքաց, երկինք. (Շար.։ ՃՃ.։ Խոր. ՟Բ. 85. եւ Խոր. հռիփս.։ Շ. եդես.։ Վրք. հց. ՟Ա։)
glorious, illustrious, superb, excellent.
գրի եւ ԳԵՐԱՊԱՆՁ. Կարի պանծալի. փառաւոր. շքեղ.
Գերապանծ իշխանութեամբ. (Շար.։)
Ի գերապանձ կրօնից քրիստոնականաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Երկոքումբք գերապանծ եւ անհամեմատ եղեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Գերապանծին պահպանութիւն առիւծուն, մարթի նշանակել նաեւ քաջիկ պանծացեալ։ (Խոր. ՟Բ. 67.)
torrent of tears, bitter tears.
Ոմանք զգերարտօսր արձակելով յաչացն իբրեւ յաղբերականց հոսէին. (Եղիշ. ՟Գ։)
Սաստիկ արտօսր. յորդ արտասուք.
very full of tears, melting into tears;
with tears in the eyes.
πανόρδυτος omnino flebilis, lamentabilis Սաստիկ արտասուօք լի. յոյժ արտօսրագին.
very luminous, splendid, brilliant.
ὐπεραιθέριος, ὐπερουράνιος եւ այլն. Գերագոյն քան զարփի, այսինքն քան զեթեր, զերկինս, եւ զարեգակն. գերերկնային. գերափայլ. գերապայծառ. լուսեղէն. երկնաւոր.
Աստուածամայրն ... վերացաւ որպէս փայլակն ի գերարփի յաւետախաղաց փառս վերինն Երուսաղէմի. (Դիոն. թղթ.։)
Որպէս գերարփի փայլեալ։ Արեւելք գերարփին. (Շար.։)
Գերարփիցն նմանեալ, եւ ընդ Քրիստոսի թագաւորեալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)
Վսեմական գովութեամբ, գերարփի շնորհիւ, վեհագոյն գոլով (եպիսկոպոսն). (Նար. խչ.։)
brilliant, splendid.
Ի բարձր ընտրականութիւն գերափայլ յաճախ գիտութեամբ. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
to shine, to sparkle.
Հանապազ գերափայլեն ի յարկ նոր սիոնի։ Յաւէտ գերափայլեալ քան զտիեզերածաւալ ճառագայթս արեգականն. (Անան. եկեղ։)
Սքանչելիդ եւ գերափայլեալդ ի վկայս. յն. գերափայլ. (Նիւս. թէոդոր.։)
Գերափայլեալ գտաւ ի դասս արդարոց. (Սիսիան.։)
glorious, excellent, magnificent.
Փառաւոր կամ փառացի յոյժ. վեհափառ. հրաշափառ. գերապանծ.
Խորան լուսաւոր գերափառ՝ յաղթօղ սինայի։ Նիւթից գերափառ։ Գերափառ իւղ. (Նար. մծբ. եւ Նար. ՟Զ՟Գ։)
supernaturally.
Գերբնապէս. ի վեր քան զբնութիւն. արտաքոյ բնութեան, կամ նիւթոյ, եւ բնական որակի. մաթեմաթիդապէս.
Գերբնաբար (կամ գերաբնաբար) ծառն ծանուցեալ։ Զսա (զոստայնանկութիւն) ո՛չ ի գծէ գերբնաբար, այլ միեղինութեամբ մակագրեն։ Գերբնաբար ի գոյէ բնաւորեալ. (Մագ. ՟Ի՟Թ. ՟Լ։)
cf. Գերբնաբար.
Որպէս Ջնջան. սրբիչ. ջնջոց, քուրջ. քաչարվա.
Կատուն եղեւ գերբն, եւ անկաւ ի յալիւր տուն. գան մկունքն, եւ ասեն. ո՛վ դու չար, քո հաւատովդ, (ոչ հաւատամք, թէ) դու գերբն ես. (Վրդն. առակ.։)
Յենթակայէ ունել ընդունելութիւն բաղկացուցանէ գերբնապէս. (Մագ. ՟Հ՟Զ։)
servants.
ԳԵՐԴԱՍՏԱԿԱՆ ԳԵՐԴԱՍՏԱՆԻԿ. Ծառայ, կամ աղախին տանուտեառն.
Յիշեցուցանէ նմա զիւր ազնուականութիւն, որպէս դստեր միում թագաւորաց, որ յիւրոց գերդաստականացն երկնչիցի. (Ոսկ. ես.։)
Աղախին է, եւ եւ՛ս չար քան զգերդաստանիկսն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
goods, possessions;
fireside, family, house.
οἷκος, οἱκία, θεραπεία, ἁνδραπόδα familia, famulatus, ministerium, comitatus Որպէս թէ կերտաստան, այսինքն բնակարան հանդերձ բնակչօք եւ ամենայն սպասուք. Տուն, ըստ որում Տան ծառայք. ընդոծինք. կարգ պաշտօնէից.
Տնտես ... զոր կացոյց տէր իւր ի վերայ գերդաստանի իւրոյ՝ տալ ի ժամու զկերակուրս. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 42։)
Գեօղս գնիցէ, եւ գերդաստանս ժողովիցէ։ Գերդաստանացն բազմութիւնքն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23. եւ 20։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
Տէր բերդից եւ գանձից եւ գերդաստանաց. (Կոչ. ՟Ե։)
Եւ Կալուածք անդաստանաց.
Զշինանիստ շինուածս քաղաքաց եւ գաւառաց, գեօղից եւ գերդաստանաց։ Շինեալ անդ գեօղս եւ գերդաստանս. (Յհ. կթ.։)
Ռոճիկս նոցա կարգեալ ի գեղից եւ ի գերդաստանաց։ Գանձս եւ գերդաստանս առաջի մատուցանէին. (Յհ. կթ.։)
domestic;
maid servant.
ԳԵՐԴԱՍՏԱԿԱՆ ԳԵՐԴԱՍՏԱՆԻԿ. Ծառայ, կամ աղախին տանուտեառն.
Յիշեցուցանէ նմա զիւր ազնուականութիւն, որպէս դստեր միում թագաւորաց, որ յիւրոց գերդաստականացն երկնչիցի. (Ոսկ. ես.։)
Աղախին է, եւ եւ՛ս չար քան զգերդաստանիկսն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
repurchase, emanicipation of slaves, deliverance, redemption;
that delivers, frees, emancipates slaves.
Դարձ գերեաց կամ գերութեան. ըստ յն. արձակումն, դարձ, եւ այլն.
Գերեդարձ առնէին քաղաքին եւ տաճարին. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 1։)
Եւ այն արար նոցա գերեդարձ մտաց. ամենայն զգօնացոյց զնոսա. (Վրդն. ծն.։)
ԳԵՐԵԴԱՐՁ ՟Ա. Դարձուցիչ գերեաց կամ գերութեան.
Գերադարձն զմեզ յերկնից քաղաքն ածեալ ամրացոյց։ Եղեն մեզ գերեդարձք եւ առաջնորդք. (Լմբ. համբարձ. եւ Լմբ. ատ.։)
sepulchral, funeral;
— վայրք, cemetery, burial-ground;
—ք, the deads.
τάφιος, ταφήϊος sepulchralis, funebris, funeralis Որ ինչ անկ է գերեզմանի եւ թաղման կամ ասի ի վերայ գերեզմանի իբրեւ ճառ թաղման՝ ողբական եւ ներբողական. որ եւ ԱՐՁԱՆԱԿԱՆ.
Հանդէս գերեզմանական արար (դարեհի) գերեզման դիւցազնական. (Պտմ. աղեքս.։)
Հանդերձ հարսանեացն եղեւ գերեզմանական պատանս. (Ոսկիփոր.։)
Գերեզմանականն անշնչութիւն. այսինքն մեռելութիւն. (Մամբր.։)
Գերեզմանական ձայն, կամ բանաստեղծութիւն, ողբ, ճառ, բան. (Ոսկ. գծ.։ եւ Արշ. ՟Ի՟Է։ Մագ. Բրսղ. մրկ.։ Լմբ. եկեղ.։ Վրք. ածաբ.։)
Ոչ ընդ կենդանեացն ի լոյս՝ քան թէ ընդ գերեզմանականացն ի խաւար. (Նար. ՟Լ։)
Զօդս բարեխառն վասն գերեզմանականացն մաղթեցեր։ (Կեանքն է) գերեզմանականացն՝ անյոյս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
buried together.
Որք մահակիցք եւ գերեզմանակիցք եղեն նորա. (Երզն. մտթ.։)
Ի ներքս մտցես՝ առաքինութեամբն գերեզմանակից լինել. (Լծ. ածաբ.։)
that strips sepulchres or the hurried dead.
τυμβωρύχος busta eruens, spoliator mortuorum, vespillator Որ կրկտէ եւ բրէ կամ բանայ զգերեզմանս ի կողոպտել զզարդս մեռելոց, որպէս գողն. կամ վասն ուտելոյ զգէշս, որպէս բորենի.
Մարդասպանաց, եւ գերեզմանակրկտաց (Ոսկ.մտթ.։ եւ Սկեւռ. աղ.։)
who diligently visits and ornaments sepulchres.
Սիրօղ գերեզմանաց. փոյթ յայց առնել եւ ի զարդարեալ զշիրիմս.
cemetery, church-yard.
Ի գերեզմանատեղւոյն յիրաւի կոչին մանկտին որդիք հռաքելայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Օրհնութիւն դամբարանաց կամ շիրիմաց, որ է գերեզմանատեղիք. այսինքն հողվայրք. (Մաշտ. ջահկ.։)
Կոչեցաւ վանքն այն գերեզմանատուն սուրբ վարդապետաց. (Ուռհ.։)
Հաստատեցի ի Սանահնիս սուրբ աստուածածնիս, որ էր գերեզմանատուն նախնեաց մերոց, զսուրբ կաթողիկէքս Սանահնոյ ի ծնողաց իմոց գերեզմանատունս բագրատունեաց. (Յիշատ.։)
enslaved with another, companion of a captive or slave.
ԳԵՐԵԿ կամ ԳԵՐԵԱԿ. Իբր Գերի եկեալ, կամ գերի աւաղելի.
Գերեկ, եւ յաւարի երթեալդ, ե՛կ այսր. (Վրք. հց. ձ։)
συναιχμαλώτος concaptivus Ընկեր գերութեան, եւ վշտաց. չարչարակից.
Ազգականաց իմոց, եւ գերեկցաց. (Հռ. ՟Ժ՟Զ. 7։)
Գերեկից իւր լեալ բարսումայի ուրումն. (Խոր. ՟Բ. 67։)
redeemer, that delivers slaves.
Գերեթափ, եւ ազատարար ամենեցուն. (Օրբել.։)
Թէպէտ գուն գործեալ բազումս ջանացին գերեթափ լինել, ոչ կարացին. (Ուռպ.։)
cf. Գերեթափ.
Որ հանէ զայլս ի գերութենէ. ազատարար գերեաց. գերեթափ.
Սուրբդ Սարգիս գերեաց գերեհան. (Շար.։)
to make prisoner, to enslave;
to take captive, to take;
to seduce, to gain.
αἱχμαλωτεύω, αἱχμαλωτίζω, ἁποικίζω captivo, captivum duco, in servitutem abduco, deporto Գերի կամ ի գերութիւն վարել. ըմբռնել կալանաւորել ի պատերազմի. վտարել յօտարութիւն. բռնի ձգել ի ծառայութիւն.
Աւար առին զքաղաքն, եւ զկանայս նոցա գերեցին։ Ո՛չ սպանին զայր եւ զկին, այլ գերեցին։ Եւ երկոքին կանայքն Դաւթի գերեցան։ Գերեցաւ Յուդայ յերկրէ իւրմէ.եւ այլն։
Գերեցաւ Յուդա զվախճանեալ գերութիւն զկատարեալն հատուցմանց. այսինքն յետին գերութեամբ իսպառ. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 19։)
Հարին զՅուդայ, եւ գերեցին գերութիւն. այսինքն զբազում գերիս. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ը. 17։)
Գերեսցես զգերութիւն քո։ Գերեաց զգերութիւն. իմա՛ դարձուցանել զգերեալս. (Դատ. ՟Ե. 12. Սղ. ՟Կ՟Է. 19։)
Նմանութեամբ ասի.
Գերեալ զիս օրինօքն մեղաց։ Գերեմք զամենայն միտս ի հնազանդութիւն Քրիստոսի. (Հռ. ՟Է. 23։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 5։)
Գերեն զվաստակ եւ զքաղաքս նոցա (զմեղուաց). (Վրք. հց. ՟Ե։)
that makes prisoner, that leads into slavery, captivity, that takes captive.
ԳԵՐԵՎԱՐ որ եւ ԳԵՐԷՎԱՐ, ԳԵՐԻՎԱՐ. αἱχμαλωτεύων, αἱχμαλωτεύσας
Վարօղ ի գերութիւն. (գերիչ. գերօղ.)
Եկին գերեվարք, եւ գերեցին զնոսա. (Յոբ. ՟Ա. 15։)
Եւ եղիցին գերիք՝ գերեվարք նոցա. (Ես. ՟Ժ՟Դ. 2։)
Եղեն ի հպարտութիւն գերեվարաց պատերազմողաց. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 25. (յն. իբր գերեվարութեանց)։)
Զգերելոցն եւ զգերեվարացն. (Վրդն. ծն.։)
ԳԵՐԵՎԱՐ ԼԻՆԵԼ. ԳԵՐԵՎԱՐԻԼ. Ի գերութիւն վարիլ. գերիլ.
Տեսեալ զանամօթ եւ զլրբենի բարս մատնչին գերեվար եղեալ ի սէր ընդ արծաթոյն. (Զքր. կթ.։)
Գերէվարեալ էին ի թշնամւոյն բազումք. (Գէ. ես.։)
cf. Հանճարեղ.
ὐπέρσοφος supraquam sapiens Գերագոյն իմաստութեամբ. ամենայն հանճարով լի.
Գերիմաստ եւ ամենիմաստ պատճառն (աստուած)։ Ուսանել զգերիմաստ զճշմարտութիւն աւանդութեանս մերոյ. (Դիոն.։)
Գերիմաստիցն բանաւորաց. (Շ. հրեշտ.։)
Զգերիմաստ զմայրն իշխանին Սիւնեաց. (Յհ. կթ.։)
incomprehensible.
ὀ ὐπὲρ νόησιν intelligentia superior Գեր ի վերոյ քան զիմացումն. եւ Գերիմաստ.
Ելանեն ի ձեռն աննիւթ եւ անբաժանեցւոյ իմացման ի գերիմացն միութիւն. (Դիոն.։)
inconceivable.
Գերագոյն յիմացական եւ յիմանալի կարգի.
Գերիմացական քահանայապետութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
cf. Գերեվար.
Բռնութիւն ոչ կարաց յայս գերչէս զերծանել զնա. (Լմբ. ժղ.։)
Այս է գերի գերիչ գերեվարաց իւրոց. (Եփր. համաբ.։)
to shave;
to make bald.
ԳԵՐԾԱՆԵՄ ԳԵՐԾԵՄ ԳԵՐԾՈՒՄ. ξυράω, ξυρέω rado, tondeo, glabro Քերել ի բաց. քերծել. յապաւել զհերս. սափրել. փոքրել. կտրել. ածիլել, կամ կերպով մը մազը կտրել.
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
Եգիպտացիքն եւ զբոլորն գերծուն զմարմինն, ուր ծածկէ եւ ստուերացուցանէ մազն զմարմինն։ Որք ուսանին ի վարդապետացն, զանուսմնութիւն ի բաց գերծուն. (Փիլ. լին.։)
Մազ գլխոյ ոչ կարէ կալ առաջի սրբչի (այսինքն ածելւոյ), այլ վաղվաղակի գերծու (կր), եւ անկանի. (Ոսկ. ես.։)
cf. Գերծանեմ.
ԳԵՐԾԱՆԵՄ ԳԵՐԾԵՄ ԳԵՐԾՈՒՄ. ξυράω, ξυρέω rado, tondeo, glabro Քերել ի բաց. քերծել. յապաւել զհերս. սափրել. փոքրել. կտրել. ածիլել, կամ կերպով մը մազը կտրել.
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
Եգիպտացիքն եւ զբոլորն գերծուն զմարմինն, ուր ծածկէ եւ ստուերացուցանէ մազն զմարմինն։ Որք ուսանին ի վարդապետացն, զանուսմնութիւն ի բաց գերծուն. (Փիլ. լին.։)
Մազ գլխոյ ոչ կարէ կալ առաջի սրբչի (այսինքն ածելւոյ), այլ վաղվաղակի գերծու (կր), եւ անկանի. (Ոսկ. ես.։)
in german;
German, the German language;
— ուսանել՝ գիտել՝ խօսել, to learn, to know, to speak German.