cf. Ծովակ.
sea-coast, sea-side, shore, strand, beach;
առ or ի ծովեզերին, on the sea-shore.
Բնակեալ էր իսաքար ի ծովեզերի եւ ի լերին. (Եփր. օրին.։)
dwelling on the coast.
Տալ պատերազմ ընդ ծովեզրեցիսն, որ ութմանիկք կոչին, որք ամրանային ի յամիւկ անկասկածելի քարանձաւին. (Արծր. ՟Գ. 17։)
fluor;
ծորնաքար, fluorspar.
piece of linen, bits, cuttings, shreds, strips, rags, tatters;
ի ծուէնս ծուէնս պատառե, to tear, to rend, to pull to pieces;
յերկուս ծուէնս պատառել, to tear in two parts or pieces.
ῤῆγμα scissura, fissura, rima եւ ῤάκος (լծ. թ. եարըգ, էըրըգ ). lacera vestis, pannus. Արմատն երեկի լինել ռմկ. Ծիւ ծիւ, բզիկ բզիկ. Հերձիք. ցելումն. ճեղք. պատառուած, եւ պատառեալ կապերտ, փայտ, եւ այլն. կտոր, քուրջ. քարչէ, քարէ.
rendering idle.
Սուտ մարգարէքն զհեշտականսն եւ զծուլացուցիչսն քարոզէին. (Ոսկ. ես.։)
construction;
preparation, furniture, ornament;
— գրոց, binding of books;
ready, quite ready, prepared;
active, diligent;
disposed;
— լինել, to be ready, prepared;
to be disposed to.
ԿԱԶՄ, ոյ, կամ ի. գ. κατασκευή apparatus (լծ. եւ κόσμημα, κόσμησις ornamentum ). Կազմութիւն, կազմած, հանդերձանք. սպաս. զարդ. (լծ. յն. գօ՛սմիմա. թ. քէսիմ, թագըմ, թէքարիք).
apparatus;
preparing, preparation;
goods, furniture, household effects;
moveables, utensils;
equipage;
armour;
cf. Կազմութիւն;
— մարմնոյ, constitution, temper;
- պատերազմականք, military stores;
- ձիոյ, harness, caparisons, trappings;
— նաւու, rigging;
astronomical instruments.
Կազմէր զկազմած իւր ի վերայ երաքարիւրոցն. (Կիւրղ. թագ.։)
Ի քարանց եւ ի փայտից կազմածք մղեղ եւ մանրաճիւն լինէր. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Կաթ;
— առ —, drop by drop.
Ի կաթել կաթլոցն զխստագոյն քարինս եւ զվէմս ծակեն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Հակառակ.
Հակառակ. եւ Հակամէտ. (իբր հակ քարշ)
to incline, to lean, to bend, to bow.
Բնութիւն վայրաքարշ եւ հակեցօղ է ի մեղս. (Սկեւռ. աղ.։)
cf. Համախմբեմ.
Համահաւաքէր զբազմութիւն քարանցն. (Աթ. ի ստեփ.։)
concordant, consonant, conformable;
in unison;
unanimously.
Զքրիստոս քարոզեցին համաձայնաբար եւ հետեւապէս որդի աստուծոյ. (Աթ. ՟Բ. եւ ՟Դ։)
to accord, to bring to agree;
to conciliate, to reconcile;
to tune.
to agree, to concord with, to be agreed;
to grant, to come to terms, to comply with;
to be in tune.
whole, entire, total, complete;
all, entirely;
together, all together, together with;
even, yet, still;
—, —իւ, totally, completely, wholly, thoroughly;
— եւ այնպէս, even though, even if, however, nevertheless;
— եւ այնպէս ոչ յագեցա՞ր, what, and you are not yet satiated?
— ասել, ասացեալ, in short, in a word.
Քրիստոս կենդանի՝ արքայդ համայնի։ Արքայդ համայնին։ Ծաղկեալ շնորհօք յիսուսի, փառք եւ պատիւ համայնին։ Ո՛վ երանուհի՝ պարծանք համայնի։ Պօղոս անուանի՝ քարոզ համայնի։ Գովեալ ի պարս ազգաց համայնոյ։ Խնամող համայնոյնի. (Գանձ.։ (որ են անսովոր ձեւք բանի)։)
Ընդ աքարու հիւ ջնջէ։ Եւ ես համայնիւն չար ապիկար։ Ձիթոյ առակաւ ընդ ոսկերս չարին համայնիւ բաշխի։ Ի քեզ իսկ աստուած համայնիւ խրախուսեալ. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Համաջինջ.
Աքար զարմեան համաջունջ տամբն քարկոծեցաւ. (Լծ. նար.։)
to abridge, to diminish, to shorten;
to digest, to resume, to recapitulate;
to reduce, to contract, to extract;
ուղիղ —, to understand thoroughly and cause to be perfectly well understood;
— զօրէնս, to transgress, to break a law;
— քորեպիսկոպոսին զեկեղեցիս, to make a visitation of the diocese.
to take, to layhold of, to seize;
to arrest;
to subjugate, to rule over;
to succeed.
Եկալ զաթոռն աղեքսանդրի։ Չոգաւ կալ զդուռն քարամբք. (Սոկր.։ Վրք. հց. ձ։)
Կալուլ զոտից մանկանց նորին, եւ հարկանել պինդ ըզքարի. (Շ. եդես.։)
to grow soft, to become tender;
to soften, to relent, to be appeased, to become more tractable;
to become effeminate.
Կակղանայ քարացեալ սիրտ մարմնեղէն. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Կակղացուցանեմ.
Կակղել զսիրտ քարեղէն, զկարծր բռնութիւն մարմնոյս գառոզութեան. զանընտել կամ զանհամբոյր գազանն. զմիասն. (Յհ. կթ.։ Նար, ՟Հ՟Զ։ Բրսղ. մրկ.։ Ոսկ. մտթ. ՟Գ։ եւ Ոսկ. ՟բ. թես.։)
inkstand;
— ձուկն, cuttle-fish
Խնդրեաց կաղամար, եւ քարտէզ. (Ճ. ՟Ժ.։)
cabbage;
— ընդաւոր, cauliflower;
— խոպոպի, savoy cabbage;
— վայրի, colewort, rapeseed;
—ի տակ, — stalk, — stump.
Ի բժշկութիւն որովայնի զինքն քարոզէր կաղամբ, եթէ կերեալ ոք հում, զորովայնն լուծանեմ, եւ եփեալ՝ պնդեմ. (Մխ. առակ.։)
to gnaw, to nibble;
to corrode, to canker;
to eat, to consume, to destroy;
to take or carry away.
ἁποκνίζω, διατρώγω carpo, rodo, vellico. Ատամբք կորզել շորթել զուտելի միսն յանուտելի ոսկերաց. ատամամբք քարշելով ուտել. կեղեքել. կրծել, փրցընել.
gathering small wood.
Զկրկնաքաղն ըմբռնեալ ի շաբաթու, եւ քարկոծեալ սպանին. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ եւս եւ Վրդն. թուոց.։ Երզն. մտթ.։ Լծ. նար.։)
joining, union, joint;
insertion, annex.
Ընդ մէջ կցուածի քարանց վարեսցի ցից. (Սիր. ՟Ի՟Է. 2։)
melting;
smelting;
fusion;
— առնուլ, to melt;
to smelt;
to thaw.
Ի հալ անկեալ ապառաժ վէմ քարածերպ այրոյն, եւ պաղեալ կախեալ կան իբրեւ զսառն պաղեալ. (Վրդն. ել.։)
persecutor.
Եղէց փոխանակ հալածչի՝ քարոզ. (Պիտ.։)
state of a persecutor.
Զպօղոս ի հալածչութենէ անտի ի քարոզութիւն անդր փոփոխէ. (Կոչ. ՟Է. յն. ի հալածելոյ՝ ի քարոզել։)
apt to be melted, fusible;
dissoluble.
Որ ապակւոյն է սեռն ամենայն, եւ որչափ ի քարանցն հալական տեսակք կոչին. (Պղատ. տիմ.։)
Առնել քերածոյս ի փայտից, եւ կոփածոյս ի քարանց, եւ կռածոյս ի հալական նիւթոց, կամ ձուլածոյս. (Անթիպատր։)
Երկաթ, եւ պղինծ, եւ ամենայն հալական քարինք՝ խառնակեալ էին եւ կորուսեալ ... նախ քան զհալական քարանցն արհեստին գտանելն առ մարդկան. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
cf. Հալական.
Երրեակ զօրութեամբն (ստամոքաց), քարշողականաւն, հալողականաւն, եւ վտարականաւն, որով առաքէ ի լեարդն ութ երակօք. (Ոսկիփոր.։)
cylinder;
roller.
Նոյն ընդ Գլան, որպէս եւ Լողքար գլանաձեւ. (լծ. յն. գի՛լինտրօս ). κύλινδρος cylindrus κυλινδροώδης cylindro similis.
to hide;
to smooth or level with a roller.
ՂՕՂԵՄ. ն. որպէս Լողել. իմա՛ լող քարիւ այսինքն ղուղանաւ կամ գլանաւ ողորկել, հարթել եւ պնդել զհող տանեաց.
turner's wheel or lathe;
small wheel, pulley;
block.
Ճախարակաւ քանդակեն զքարն եւ փորեն. (Նիւս. երգ. (ուր շփոթի յն. քանդակ ընդ ճախարակ)։)
one who marshals troops in order of battle;
adjutant general, general.
radiant, brilliant, shining, refulgent, dazzling, beaming, glittering, sparkling, gleaming, resplendent, glistening, bright.
Զոսկին սոփերայ, եւ կամ զքարն ճաճանչաւոր լուսափայլ. (Նար. մծբ.։)
to travel with another, to be a travelling companion.
Երթային յեմմաւուս. եւ ճանապարհակցեցաւ նոցա յիսուս։ Կղէոպայ, որ ի գեղն եմմաւուս ճանապարհակցեցաւ ընդ քրիստոսի։ Ճանապարհակցեալ պօղոսի (ղուկաս) յամենայն վաստակս քարոզութեան. (Սկեւռ. յար.։ ՃՃ.։ Հ. կիլիկ.։)
flay, flies.
Ո՛վ բերան հայհոյիչ, յորժամ հասանի օր մահուան քո, յայնժամ դնեն ճանճիւռն հրեղէն ի բերան քո, եւ քարշեն ի գեհենն. (Եփր. քրզ.։)
cf. Հաւաստիք.
Հաւաստումն ցուցմանս՝ ի զաքարիայէ մարգարէէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
to believe, to give credit to;
to confess;
to persuade oneself;
to commit oneself, to trust to, to confide in, to rely on;
չ-, to disbelieve;
— յաստուած, to believe in God;
— բոլորով սրտիւ, to believe firmly, with all one's heart;
— ամենայն բանի, to believe every thing;
— զոք, to side with, to second, to lend an ear to.
Միածին որդին զայնպիսին ինքնին առաջի հօր իւրոյ հաւատատայ (յն. վերաքարոզէ)։ Դու յերկրի հաւատաս (յն. խոստովանիս) զնա, եւ նա յերկինս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
gravelly, sandy, stony.
որ ասի ՍԱԼՈՒՏ. Խճային, աւազուտ, քարուտ։ (Վստկ.։)
flank, side;
side, part, party;
climate;
confine, quarter, canton;
country, soil, region, land;
հակառակ —, the wrong side;
the opposite party;
տկար —, weak side;
ի մի —, aside, apart;
առ ի —, slantingly, awry, sideways, laterally;
ի մի — թողուլ, to set apart, to lay aside;
ի — լինել, անկանիլ, to lean on one's side, to lay oneself down, to repose;
ի — առնել ի վերայ մահճաց, to place in bed, to put to bed;
— տալ, to recede, to retreat, to draw back;
ի — ելանել, to retire from, to withdraw oneself, to stand aside;
ունել զ— ուրուք, to take up the cudgels for, to take one's part, to range oneself on the side of, to side with one;
երկոցուն իսկ կողմանց հաճոյ լինել, to run with the hare hold with the hounds, to contrive, to stand well with opposite parties;
ոչ միում յերկոցունց կողմանցն լինել ձեռնտու, to preserve neutrality, to remain neutral;
նստաւ ի կողմանէ նորա, he sate near him;
յայսմ կողմանէ, on this side;
ի միւս կողմանէ, on the other side;
յերկոցունց կողմանց, on both sides;
ի կողմանց կողմանց, from different parts;
ի միոյ կողմանէ զմիւսն, from one side to the other;
through through, right through;
յամենայն կողմանց, on all sides or hands;
from all quarters, everywhere;
յինէն կաղմանէ, on my side;
on my part, as for me;
ի ձէնջ կողմանէ, from you;
in your name.
machine, engine;
machination, cabal, plot, device, intrigue;
բազմահնար —ք, sly, crafty dealings, intrigues, machinations;
—ս հառնել, cf. Մեքենայեմ;
— երկանիւ, վեցանիւ կամ ութանիւ, two-wheeled, six-wheeled or eight-wheeled machine;
շոգեշարժ —, steam-engine;
տեղափոխ —, locomotive engine;
— պարզ կամ կրկին արդասեօք, single or double-acting engine;
— ջրեղէն սիւնակաւ, water-pressure engine;
— վերամբարձ, jack, lifting-jack or screw-jack;
— ցցահար, steam pile-driving engine;
— օդահան, air-pump, pneumatic engine;
գործարան —ի, engine-building;
լուծել, քակել զ—, to take an engine to pieces, to dismount;
յարդարել, կազմել զ—, to fit or put an engine together again, to mount;
ի գործ արկանել զ—, to work an engine.
Արար յերուսաղէմ մենքենայս արուեստից ճարտարութեան՝ լինել ի վերայ պարսպաց եւ ի վերայ անկեանց, ձգել նետս եւ քարինս մեծամեծս. Բ. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 15։
cf. Մերօրէն.
Մեօքակերպ զաստուած քարոզեսցուք (զմարդացեալն) յօդապատ անդամօք. (Ագաթ.։)
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
Մէն մի բռնաքար առ այր՝ հրամայէին, զի բերցեն ընկերեսցեն՝ շեղջ կուտել. (Բուզ. ՟Գ. 7։)
mass, heap, pile, accumulation;
provision, store, hoard;
remainder;
filth, dirt;
— առ —, in a heap, like a heap, in quantity.
Մթերս ոսկւոյ եւ արծաթոյ եւ քարանց պատուականաց, եւ զգեստուց բազմացոյց. (Խոր. ՟Ա. 29։)
cf. Միախորհուրդ.
of the same opinion or way of thinking, unanimous;
unanimously.
Only Begotten;
— որդի, only son.
Որպէս զի եղիցի միածին (յհ. մկրտ) քարոզ միածնին. (Եփր. համաբ.։)