cf. Համագումար;
flocked together, gathered in crowds or in a mob;
in a united company, with all the company, in crowds;
— թռչիլ, to fly in flocks or swarms.
Դիք ի լսելիս համագունդ զօրականացս. (Արծր. ՟Գ. 2։)
ՀԱՄԱԳՈՒՆԴ. մ. ՀԱմօրէն գնդաւ կամ բազմութեամբ. միաբան առ հասարակ. պատերազմակից լինելով.
Իսկ (Վեցօր. ՟Ը.)
of the same nation, family, kind or sort;
national;
related;
homogeneous.
Ումեմն համազգին արամազդ վկայ, եւ ումեմն օտարականն արամազդ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
equal, even, alike, similar.
Փարք հօրն էականի, պատիւ որդւոյն իւր էակցի, ընդ հոգւոյն համազուգի. (Շար.։)
ՀԱՄԱԶՈՅԳ. իբր Երկոքեան միաբան. զոյգ մի. միօրինակ, կամ միաձայն.
Համազո՛յգք սոքա գարուն եւ ամառն ընդ ամենայն սփռեալ տարածին աշխարհ։ Ըստ սմին օրինակի եւ համազոյգս (ձի բաղդատեալ ընդ արջառոյ)։ Զերկուս տարերս համազոյգս՝ զծով եւ զցամաք. (Պիտ.։)
that can be heard, or heard every where.
Ընդ համօրէն աշխարհ եւ ընդ ամենայն կողմն լսելի. տիեզերալուր.
academy;
university, faculty.
ἁκροατήριον auditorium ὀμοακοεῖον auditorium commune. եւ ἁκαδημία academia, universitas Լսարանն համօրէն բազմութեան աշակերտաց կամ ունկնդրաց. ուսումնարան հանդիսական.
to gather or put together, to muster, to collect, to convoke.
Քրիստոսազօր զինուորաց համախմբօղ ի հոգեւոր պատերազմին. այսինքն հաւաքիչ եւ կրթիչ կրօնաւորաց. (Շար.։)
concordant, analogous.
Իբր Միաբան. ձայնակից. եւ Միօրինակ.
connate, twin;
uterine;
natural.
Սրբասնեալ ոմն պատանի որդի դստեր համածին եղբօր նորա. (Նար. խչ.։)
of the same will, concordant;
obedient to the will of, resigned.
Քրիստոս համակամ եւ համագործ է ընդ հօր. (Ագաթ.։)
Յակոբ համակամ եղեւ ընդ մօր իւրոյ, եւ զյաւիտենական օրհնութեան ընկալաւ զպտուղ։ Յեսու եւ քաղէբ համակամ եղեն, եւ միայն ժառանգեցին զերկիր աւետեաց. (Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)
Զզօրսն՝ համակամս իւր արարեալ. (Խոր. ՟Գ. 15։)
Յակոբ նահապետն համակամ եղեալ ընդ մօր իւրոյ. (Եփր. աւետար.։)
concord, unanimity, agreement, union, consent;
համակամութիւն ընդ կամացն աստուծոյ, obedience to God's will, resignation, trust in God.
Զհամակամութիւն եւ զպատիւ ընդ ծնողին ցուցանէ։ Ըստ բնաւորական իշխանութեանն որդւոյ ընդ հօր իւրում, եւ ըստ համակամութեան. (Երզն. մտթ.։ Տօնակ.։)
Ըստ համակամութեան օրինի. (Պիտ.։)
put in the same order or number.
Է համակարգ սորա։ Որպէս մի եւ համակարգ։ Համակարգիցն այս օրէն սահմանի. (եւ այլն. Դիոն.։)
similar, like;
—ք, all beings, all creatures.
Համեմատ կերտեալ. բարեյարմար. իսկ յոքն. Համօրէն արարածք, կամ միօրինակ եղականք.
Համակերտ օրինակութիւնք առ չքնաղ ընտրութիւն սրբոցս. (Նար. մծբ.։)
destroying, exterminating.
Համօրէն կորուսիչ կամ կորուսեալ, համայնաջինջ.
born of the same father, consanguineous;
— եղբայր քոյր, half-brother, half-sister, by the father's side.
ὀμόπατρος, ὀμόπατριος eiusdem patris (filius), germanus (frater). Միոյ հօր զաւակ. հարազատք ի նոյն հօրէ. մէկ հօրմէ.
Զիա՞րդ համահարք միամօր որչիք երկպառակք լինիցին, եւ ոչ միաբանք. (Եղիշ. ՟Ը։)
clothed alike, in uniform.
Նման հանդերձիւք. նոյն օրինակ զգեցեալ.
aid-de-camp;
adjutant.
Էած զհամհարզսն՝ նախ յառաջ ինքն անցանէր թագաւորն քան զամենայն զօրսն։ Զանտիգոնոս զհամահարզն իմ։ Իբր զհամահարզ իմ հրամա՛ն տուր պատրաստել զօրու. (Պտմ. աղեքս.։)
concordant, consonant, conformable;
in unison;
unanimously.
Զի համաձայն խաչազգեցից՝ ըզքեզ օրհնեմք յաւիտենից. (Շար.։)
Սրբաբանիցըն համաձայն՝ տո՛ւք օրհնութիւն քովբէական. (Շ. տաղ.։)
Զի հրեշտակացն համաձայն՝ ըզքեզ օրհնեմք յաւիտեան. (Տաղ կուսի.։)
to accord, to bring to agree;
to conciliate, to reconcile;
to tune.
Համաձայնիմ եւ ես միասնական գոլ զորդին հօր. (Աթ. ՟Ը։)
Համաձայնեալք անմարմնոցն՝ օրհնէին։ Ընդ որս եւ մեք համաձայնեալք՝ բարեբանեմք. (Շար.։)
to agree, to concord with, to be agreed;
to grant, to come to terms, to comply with;
to be in tune.
Համաձայնիմ եւ ես միասնական գոլ զորդին հօր. (Աթ. ՟Ը։)
Համաձայնեալք անմարմնոցն՝ օրհնէին։ Ընդ որս եւ մեք համաձայնեալք՝ բարեբանեմք. (Շար.։)
concord, unison, consonance, concordance;
conformity, unanimity, union;
unison, tune;
concordance.
Աստուածայնոցն օրհնութեանց համաձայնութեամբ օրինադրէ. (Դիոն. եկեղ.։)
configuration.
Զնոյն համաձեւութիւն ի մի թախանձ մաղթանաց աստանօր եդից։ Զկանոն համաձեւութեան օրինին փոխեցեր. (Նար. ՟Ի՟Է. եւ ՟Հ՟Ը։)
born of the same mother;
— եղբայր, uterine, by the mother's side.
ὀμομήτριος uterinus Ի նոյն մօրէ ծնեալ. որոց մայրն է մի. մէկ մօրէ.
Եղբայր միահայր, եւ ո՛չ համամայր։ Համամօր եղբօրն իւրոյ անտիոքայ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զքոյր իւր ոչ համամայր։ Եղբարք համամայր՝ յայլեւայլ հօրէ. (Խոր. ՟Բ. 85. եւ Խոր. առ արծր.։)
whole, entire, total, complete;
all, entirely;
together, all together, together with;
even, yet, still;
—, —իւ, totally, completely, wholly, thoroughly;
— եւ այնպէս, even though, even if, however, nevertheless;
— եւ այնպէս ոչ յագեցա՞ր, what, and you are not yet satiated?
— ասել, ասացեալ, in short, in a word.
ὄλος, συνόλος, -ον, πᾶς, σύμπας totus, -um;
simul omnis, cunctus, universus, -si, -sa. Ամենայն համօրէն. հանուր. բովանդակ. բոլոր. եւ գ. Ամենեքեան. բոլորեքեան.
Այսօր զէակն համայնից իմանալեաց եւ զգալեաց. (Շար.։)
Զանձն իւր օրինակ բարեաց համայնից կացուցանելով. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ։)
Եւ համայն ասել օրէն թագաւորութեան։ Համայն եւ յետ նորա օտար յօտարաց. (Խոր. ՟Բ. 7. 72։)
Զբնաւն համայն տեսանես։ Զնմանիսն իմ յիշատակել համայն աստանօր։ Համայն մաքրեցաւ։ Համայն ախտացեալ կամ մեղուցեալ։ Համայն անքննին։ Համայն կենդանարար. (Նար.։)
Թէ յայլոց ազգոց ի կերպարանս եկն առ նոսա, համայն եւ այնպէս յօրինաց ն մահարտ էր. (Եզնիկ.։)
equal, alike, similar;
conformable, analogous;
imitating, following;
equally, alike.
Պատկեր հօր՝ ո՛չ փոփոխական, այլ անփոփոխ՝ համանըման. (Շ. խոստ.։)
cf. Համանման.
Հհամանմանեալ առաքելապատիւ հօր. (Ճ. ՟Ը.։)
similarity, conformity, analogy.
Ի համանմանութիւն նոցին բորբոքեալ։ Յօրինէ զդասակարգութիւն աստիճանաց տաճարին ի համանմանութիւն երկնաւորացն պարուց։ Նմին է համանմանութիւն։ Ի համանմանութենէ վերջանան։ Բարւոք պահսեցուք զհամանմանութիւն հրեշտակական կարգաւորութեանցն. (Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ. Լմբ. պտրգ.։)
cf. Անուանակից;
name-sake.
Համանուն է հողմն՝ հոգւոյն (յեբր. եւ յն) վասն անօրութեանն։ Քրիստոս, որ է օծեալ. եւ որք հոգեւոր ծննդեամբն եղաք նմա որդիք, կոչեցաք համանուն նորին քրիստոնեայք. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. առակ.։)
homonymously.
ὀμωνύμως comuni, veleodem nomine. Նովին անուամբ. միօրինակ կոչմամբ. անխտիր. եւ Հոմանունաբար.
the whole country, the public;
countryman.
ՀԱՄԱՇԽԱՐՀ կամ ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԻ. Համօրէն աշխարհ. եւ որ ինչ ա՛նկ է նմին.
universal, general, common, public.
καθολικός, οἱκουμενικός universus, universalis, generalis. Որ ինչ հայի առ աշխարհ համօրէն. հասարակաց. ընդհանրական. տիեզերական.
of the same measure, equal, proportioned, symmetrical;
commensurable.
Տեսանե՞ս ըստ օրինակին համաչափ զճշմարտութիւն. (Լծ. կոչ.։)
quite clear, bright, shining, luminous, resplendent.
Զի մի օրն այն է աներեկ եւ անվախճան, համապայծառ եւ անստուեր արփիական։ Թագազարմից լուսերամին՝ համապայծառ է պանծալին. (Շ. իմ. եղակ. եւ Շ. առ մխիթ.։)
equally glorified, equally adorable;
equal in rank or honour, having the same dignity.
Համապատիւ հօր եւ որդւոյ (սուրբ հոգին)։ Համապատիւ էութեամբ՝ ծնողիդ եւ ծնիցելոյդ։ Համապատիւն կցորդութեանց։ Առ համապատիւդ քո հայր։ Ոչ իբր գործեաւ իւիք, այլ իբրեւ համապատուաւ եւ էակցաւ։ Նստելն՝ համապատուի է եւ փառակցի. (Շար.։ Նար. ՟Խ՟Դ. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Ե։ Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
equal honour, rank or dignity.
Զորդւոյ համապատուութիւն ընդ հօր ծանոյց. (Խոսր.։ Երզն. մտթ.։)
Միշտ հաճոյ է որդի՝ հօր, եւ հայր՝ որդւոյ, համապատուութեամբն. (Շ. մտթ.։)
destroying, exterminating all;
— կործանումն, entire destruction, extermination;
— առնել, to exterminate, to root out, to utterly destroy;
— լինել, to be totally exterminated.
Սատակէին զամենեսեան համաջինջ։ Ամենայն համաջինջ սատակէր յեղիմացւոց ճակատուն։ Համաջինջ ի միջոյ զօրինաց բառնալ զամբարիշտ սովորութիւն. (Զենոբ.։ Եւս. քր. ՟Ա։ Պիտ.։)
brief, short, abridged, concise, succinct, summary;
peremptory;
—, —ս, —աբար, succinctly, briefly, summarily, precisely;
peremptorily;
compendium, abridgement;
final or irrevocable sentence;
— հատանել, to cut short;
— ասել, ասացից, եւ — իսկ ասացեալ, in short, in a word.
ՀԱՄԱՌՕՏ σύντομος, συντετμημένος, ἑπίτομος brevis, concisus, praecisus, compendiosus, compendiarius. որ եւ ԿԱՐՃԱՌՕՏ. (իբր ի կարճոյ համօրէն առեալ, կամ առյօդեալ) Կարճ. սուղ. ամփոփ. բովանդակեալ. ի կարճոյ եւ փութով եղեալ կամ լինելի. եւ Վճռական. հատու. եւ կտրուկ
Համառօտ ասէ, քանզի ոչ ըստ օրինի մարմնաւոր դատաւորաց ի դատել յերկարի ժամանակն կամ քննութիւնն, այլ համառօտ եւ կարճ բանիւ ունի լուծանել զսահման դատաստանին։
produced from the same seed.
(Յակոբ) համասերմ միաբոյս զուգաշաւիղ եղբօրն յաղթեաց. (Նար. մծբ.։)
nourished, brought up together.
Համակրօնութիւն աստուածային՝ որպէս համասնից՝ օրինադրէ նոցա (սուրբ հաղորդութիւնն). (Դիոն. եկեղ.։)
fragrant, odoriferous, sweet-smelling or scented.
Տնկեաց զդրախտն, եւ զարդարեալ յօրինեաց զանազան եւ երփն երփն լի համասպրամ (կամ համասփրամ) ծաղկօք։ Իբրեւ հովիտս գարնանային զանազան եւ համասպրամ ծաղկօք զարդարեալ եւ պաճուճեալ. (Զքր. կթ.։)
Կամեցան (ծաղկունք) եւ ինքեանց կարգել թագաւորութիւն. ոմանք ասէին զշուշան լինել, եւ այլքզախրիզան, եւ բազումք զհամասպրան. եւ ամենեցուն հաճոյ թուեցաւ լնել համասպրանն։ Երկոտասան ոստ է համասպրանին . . . մեծամեծ ունելով զօրութիւն բժշկութեան։ Ամենեցուն հաւանութեամբ թագաւորեաց համասպրանն. (ուր եւ ի ՟Ի՟Է. յիշին յատկութիւնք ինչ ծաղկանց։)
passionately or dot-ingly fond, amorous, very affectionate;
languishing, eager, very anxious;
passionately, lovingly, fondly, eagerly;
— սիրել, to love to excess;
— տենչացեալ, eagerly desired, longed for;
— են ընդ միմեանս, they tenderly love each other;
— լինել, cf. Կաթոգնիմ.
Կղկաթ կաթոգի լինէին զիւրեանց քաջ զօրավարէն. (Բուզ. ՟Բ. 44։)
cf. Կաթոգի.
Կղկաթ կաթոգի լինէին զիւրեանց քաջ զօրավարէն. (Բուզ. ՟Բ. 44։)
to love passionately, dotingly, fondly;
to be smitten with violent love, to be enamoured, to burn, to languish or long for, to sigh or pant after.
Կաթոգնեցաւ նա վարձել զօր առ ի թիկունս օգնականութեան. (Եփր. մն.)
universal, general;
catholic;
թուղթ —կեայց, epistle, universal letter.
ԿԱԹՈՂԻԿԵԱՅ որ առ մեօք գրի եւ ԿԱԹՈՒՂԻԿԵԱՅ. Բառ յն. գաթօլիգօ՛ս, -գի՛, -գո՛ն. καθολικός, -κή, -κόν catholicus, -ca, -cum. այսինքն Հանրական. ընդհանրական. Սեպհականեալ անուն շրջաբերական թղթոց առաքելոց առ համօրէն հաւատացեալս. որպէս յակոբայ, պետրոսի, յովհաննու, եւ յուդայի.
Եւ յակոբայ եղբօրն յիսուսի՝ կաթուղիկեայ քաղցրաբան թըղթի. (Գանձ.։)
cf. Կաթողիկեայ;
cathedral, basilic.
Գլուխ առաքելոցն պետրոս յերկրորդ թղթին իւրում, յերրորդ ըստ կաթողիկէիցն՝ ասացեալ իյուդայէ յակովբայ եղբօրէն, որ ասի կնիք թղթոցն կաթողիկէից. (Տօնակ.։)
an oriental ecclesiastical dignity, patriarch of a people;
— Հայոց, Catholicos, Patriarch of the Armenian Church.
Ամբարձեալ զձեռս իւր՝ օրհնեաց զնոսա, եւ արար զնոսա (առաքեալսն) կաթողիկոսունս, կամ կաթողիկոսս տիեզերաց. (Տօնակ.։ եւ Մեկն. ղկ.։)
patriarchal seat or residence.
Զօր հինգշաբաթուն մեծացուցանել ի սուրբն սիոն ի կաթողիկոսարանն (վրաց). (Պտմ. վր.։)
threshing-floor, barn-floor;
corn-sheaves, rick, stack;
Halo;
արկանել, հոսել, սրբել զ—, to winnow.
(լծ. յն. ա՛լօն, ա՛լօս). ἄλων, ἄλως area (trituraria) եւ ἁλωητός tritura եւ այլն. նոյն եւ վր. կալօ. Ընդարձակ վայր, ուր կասուն կամ ծեծեն եւ հոսեն զցորեան. եւս եւ Բարդք որայիս. օրան. դադիշ. եբր.
that thrashes or treads out corn, thrasher.
to take, to layhold of, to seize;
to arrest;
to subjugate, to rule over;
to succeed.
Ցանկալի եղեալ օրինապահն կալեօք (այսինքն կալմամբ). (Ագաթ.։)
Դնէ զօրէնս ի քաղաքի յամենայն ժամ կալօղն ( այսինքն իշխօղն). (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
gibbet, gallows;
հանել ի —, to hang by the neck, to hang up a criminal;
արժանի —ի, that deserves hanging;
criminal;
գործ —աւ, hanging, suspended or pensile work.
Զսատանայ՝ զամենայն աւուրս տնօրէնութեան քրիստոսի՝ ի հնարավորութիւն եւ ի կախաղանի եւ ի տարակուսանս պահեաց մինչեւ ի խաչն. (Լծ. կոչ.։)