like or resembling his father, following in the steps of his father;
like a father.
ՀԱՅՐԱԲԱՐՈՅ կամ ՀԱՅՐԱԲԱՐՈՒ. Ունօղ զբարոյս հօր իւրոյ. հօրամոյն. հօրը նման, հօրը ելած.
Հօրն՝ մեծին գրիգորի հայրաբարոյ գտանէր. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
Կամ որպէս Հայրանման. իբրեւ հայր համարեալ. հօր պէս մը.
proceeded from the Father.
Ի հօրէ իբրեւ յաղբերէ յառաջագայեալ, ծնեալ իբրեւ յականէ, կամ ցօղեալ մեզ յերկնից.
paternal.
Սեպհական հօր՝ երկնաւորի, կամ երկրաւորի. որ ինչ է ի բուն ի հօրէ. հայրական. հայրենի.
cf. Հայրախեղդ.
πατραλοίας, πατραλώας patris percussor, parricida. Որ զեղծուցանէ զհայր իւր. հարկանօղ կամ սպանօղ հօր իւրոյ, հայրատանջ. հայրատեաց.
parricidal.
Խեղդօղ հօր իւրոյ. յն. հայրասպան. πατροκτόνος parricida.
born of the Father.
Ծնեալ ի հօրէ (երկնաւորէ).
willed by the Father.
Եղեալն կամօք հօր (երկնաւորի).
Զամենայն հայրակամ տնօրինութիւնս քո. (Պտրգ. (այլ ըստ բազում ձեռ. հայրական, նովին մտօք).)
paternal, belonging to the father.
πατρωός, πατρικός paternus. Սեպհական հօր. եւ Որ ինչ ի հօրէն երկնաւորէ, կամ երկրաւորէ. հայրենի. հայրաբուն.
parricidal.
Կորիւնք (օձից) ծակեն զկողս մօրն իւրեանց եւ ելանեն. եւ այնպէս հայրակերք եւ մայրասպանք են. (Եպիփ. բարոյ.։)
resembling one's father.
ὀμοιόπατηρ patri similis. Նման հօր իւրոյ. հայրաբարոյ. հօրամոյն.
bearing the father's name.
Ունօղ կամ կրօղ զանուն հօր իւրոյ. համանուն հօրն.
Պիտակ հայրանուն կոչի, որ ոչ ի հօրէ, այլ ի նախնեացն ունի զածանցական անուն։ Գաղափարք հայրանուանցն վեց. (Նչ. քեր.։)
patronymic.
πατρονωμικός, -ον Յայտարար անուան հօրն կամ նախնեաց. որպիսի են բառք կամ յանգք բառից առ քերականս, եան, եանց, ունի, եւ այլն. (աբրահամեան, նաւեա, արշարունի, մամիկոնեանց. եւ այլն)
Հայրանունական է, որ ի հօրէ իսկ ձեւացեալ է. իսկ պիտակապէս՝ որ ի նախնեացն։ Ըստ կանանց պճնէ հոմերոս զհայրանունական տեսակս. (Թր. քեր.։)
Հայրանունական է՝ որ զհօրն անուն ունի. (Նչ. քեր.։) cf. ՀԱՅՐԱՆՈՒՆ։
cf. Հայրաբուղխ.
ՀԱՅՐԱՇԱՐԺ որ եւ ՀԱՐԱՇԱՐԺ. Ի հօրէն երկնաւորէ շարժեալ, այսինքն յառաջագայեալ, ծագեալ, ծննդեամբ կամ բղխմամբ. ուստի որդին ասի ի հօրէ իբրեւ յականէ աղբիւր հայրաշարժ, եւ Հոգին վտակ կամ գետ կամ ծով եւ այլն.
patriarch, pontiff.
Ցնծութեամբ տօնեսցուք զյիշատակ հայրապետին մերոյ (գրիգորի)։ Հայրապետ սուրբ եւ անբիծ (յակոբ մծբ)։ Այսօր սրբոց հայրապետացն ժողովեալք ի միասին։ Քարոզեցին սուրբ հայրապետք. եւ այլն. (Շար.։)
parricidal;
a parricide.
πατροκτόνος parricida. Սպանօղ հօր իւրոյ. որ եւ հայրազեղծ. հայրախեղդ. հայրակեր. հայրատանջ. հայրանարգու.
Որ ի տղայութեան փախուցեալ ի հայրասպան մարդախոշոշ հօրեղբարցն. (Եղիշ. ՟Գ։)
parricide.
parricidium. Սպանութիւն հօր իւրոյ.
Որ զհայրասպանութիւն եւ զմայրասպանութիւն ի բաց գործիցէ սրտմտութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
hating one's father.
Ատեցօղ եւ թշնամի հօր իւրոյ.
planted and cultivated by the Father.
Ի հօրէն (երկնաւորէ) անկեալ եւ մշակեալ.
paternal;
patrimonial;
— ստացուացք, patrimony, inheritance.
πατρωός, πατρικός paternus Հայրական, եւ հայրենի. սեպհական հօր եւ հարց եւ նախնեաց, եւ բնիկ աշխարհին. հօրենական, ծնողական, պապենական, բուն հայրենեացը.
left by a father, transmitted from the ancients;
paternal, ancestral.
ՀԱՅՐԵՆԱՏՈՒՐ πατρόδοτος, πατροπαράδοτος a patre vel patribus traditus. որ եւ ՀԱՅՐԱՏՈՒՐ. Ի հօրէ անտի իւրմէ, եւ ի հարց տուեալ. որդւոց յորդիս աւանդեալ ի նախնեացն հայրենեաց. հայրենական.
Հայրենատուր աւանդք, հաւատք, օրէնք, վարք. (Սարգ. յկ. ՟Զ։ Ճ. ՟Բ.։ Աթ. ի ստեփ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Հաճեցաւ յիս (տէր) հայրենատուր օրհնութեամբ։ Հայրենատուր խատով յառաջ կոդէ (որդեակ ասելով). (Համամ առակ.։)
paternal;
native, natal;
— ժառանգութիւն, patrimony;
— գաւառ, աշխարհ, երկիր, cf. Հայրենիք.
πάτριος, πατρωός, πατρικός patrius, paternus. Սեպհական հօր, եւ հարց, եւ նախնեաց. հայրական. հայրենական. հայրենեան. եւ Իւրական. սեպհական. հօրենական, պապենական, հին, բուն, իւրը.
Հայրենի տուն, բնակութիւն, պատիւ, փառք, օրէնք, գիրք, գերեզմանք, բարեկամ, աւանդութիւն, երկիր, գաւառ. (եւ այլն. ի սուրբ գիրս ստէպ։)
Այս են կամք հայրենիք (այսինքն հօր). (Մաշտ.։)
Հայրենի յանդիմանութիւն (բան դաւթի հօրն սողոմոնի). (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Որդի է, որպէս ի հօրէ ունի զհայրենիսն. (Իգն.։)
paternity.
Ամենայն հայրութիւն եւ որդիութիւն (յաստուծոյ) պարգեւի մեզ. եւ երկնայնոց զօրութեանց հոգեւորապէս այսպիսւոյս հայրութեան եւ որդիութեան կատարեցելոյ. (Դիոն. ածայ.։)
demand, request;
ընդ — անկանիլ, — եւ խնդիր լինել, to ask, to demand, to request, to be in search of, to look for.
Յորժամ ընդ հայց անկեալ խնդրեսցես, եթէ յորմէ՞ հետէ էր սկիզբն գնացից ժամանակաց։ Ո՞չ եմք հայց եւ խնդիր նորա. (Վեցօր. ՟Զ։)
accusative.
αἱτιατική (ի αἱτέω հայցել. կամ αἱτιάομαι պատճառել) accusativus. Խնդրական. որ ինչ է նշանակ հայցելոյ կամ խնդրելոյ զիմն. ըստ քերականաց անուն հոլովոյ, որ յայտ առնէ զներքոյ անկեալն զներգործութեան այլոյ, ունելով ի սկզբան տառդ՝ զ ՝ ներգործութեամբ կամ զսրութեամբ. զոր օրինակ, կե՛ր զհաց կամ հա՛ց կեր։
to request, to ask;
to entreat, to beg earnestly, to beseech, to implore, to solicit, to pray;
to seek, to search;
— օգնութիւն, to implore aid or succour;
շնորհ —, to entreat a favour.
Հայցել աղօթոս եւ օրհնութիւնս ի նմանէ։ Հայցել առնուլ զպատանդս ի կայսերէ։ Հայցէին կցորդակից ինքեանց լինել. (Յհ. կթ.։)
to be driven or cast away.
Իմանալի բնութիւնն (մտաց), ոչ առաւելեցելոյ մարմնոյն, արտաքս մղեալ հանանի։ Ոչ ամենայն իրօք ի բաց կորզեալ հանանի սորա ըստ զգայութանն զօրութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Հանապազորդ.
ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԱՅ ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԱՆ. որ եւ ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴ. ὐπερούσιος, καθημερινός quotidianus, assiduus. Որ ինչ լինի անդադար օր ըստ օրէ. հանապազօրեայ. յաւէժական. ամմէն օրւան, շարունակ.
Կամ որպէս ἑφημερία vices statutis diebus. Օրըստօրեայ՝ եւ շաբաթաւոր կարգեալն. ... ըստ այսմ ասի ի սուրբ գիրս.
cf. Հանապազորդ.
ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԱՅ ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴԵԱՆ. որ եւ ՀԱՆԱՊԱԶՈՐԴ. ὐπερούσιος, καθημερινός quotidianus, assiduus. Որ ինչ լինի անդադար օր ըստ օրէ. հանապազօրեայ. յաւէժական. ամմէն օրւան, շարունակ.
Կամ որպէս ἑφημερία vices statutis diebus. Օրըստօրեայ՝ եւ շաբաթաւոր կարգեալն. ... ըստ այսմ ասի ի սուրբ գիրս.
to continue, to persevere, to last, to endure;
to frequent;
ոչ —, to discontinue, to interrupt, to cease;
— յաղօթս, to continue instant in prayer.
προσκαρτερέω semper sum praesto, perduro. Օր ըստ օրէ կամ ստէպ կանխել. դեգերիլ. մշտ գալ կամկ կալ. անխափան պարապիլ. շարունակել.
Հանապազորդեալքն ի նոցանէ ծխեն խունկս տեառն. իբր շաբաթաւորք, կարգեալք փոխանակաւ ըստ օրաթուի. (՟Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Գ. 10։)
Հանապազորդել առ նա ոչ զօրէին. (Իգն.։)
assiduity, perseverance, persistence.
Յառաջադէմ լիցի հանապազորդութեամբ օր ըստ օրէ. (Ագաթ.։)
to rate, to club, to contribute, to club together, to subscribe;
to contribute, to have a share in, to be accessory to.
Իմաստուն երկրագործք ի միասին հանգանակեալ զեզն արօրաձիգ. (Վրք. ածաբ.։)
repose;
refreshment, relaxation, recreation;
ease, tranquillity;
convenience, wellbeing, leisure;
pause, rest, intermission, truce, cessation;
station, abode;
tomb;
repose, sleep, death;
quiet, tranquil, peaceful;
—գստեամբ, conveniently, comfortably;
at one's ease or leisure, leisurely;
—գստեան ժամ, compline;
—գստեան շարական եւ աւետարան, hymns and gospel in burial service;
—գստեան պաշտօն, requiem;
— առնուլ, to take rest, to be at rest, to repose;
— տալ, to rest, to repose;
թողուլ ի —գստեան, to leave or let alone;
— առնել բանի, to end a discourse.
Զօր յիշատակի կատարման քո հանգստեան։ Զհանգստեան քո սուրբ յիշատակս։ Զհանգստեան օր յիշատակի քո. (Շար.։)
Որպէս սաղովմոն զաւակն դաւթի զկնի հանգստեան հօրն իւրոյ վեհի։ Զկնի տիահրաւէր հանգստեան նորա. (Նար. խչ.։)
Աստ եւ ի սմին ժամու արասցուք հանգիստ բանիս. (Վեցօր.։)
having the same honour, equally honoured or honourable.
Զի զհանգիտապատիւ զուգականութիւն որդւոյ ընդ հօր յայտնեսցէ մեզ. (Ոսկ. ես.։)
Զիւր հանգիտապատիւ զուգականութիւն ընդ հօր ցուցանիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
Հանգիտապատիւ այսոքիւք ցուցցի օրինադրին մովսեսի։ Հանգիտապատիւ այսմ եւ հարցաքննեալս առ սա գտանի. (Պիտ.։)
knot;
tie, bond;
station, post, stage, resting-place;
cf. Կայարան;
գորդեան —, the Gordian knot;
knot, joint;
knotty point, rub, difficulty, intricacy, tangle;
note;
վերելից or վերամբարձ, վայրաբեր, ascending, descending node;
գիծ —գուցից, nodal line;
— առնուլ, to make or tie a knot, to knot;
արձակել զ—ն, to untie, to loosen or undo a knot;
լուծանել զ—սն, to untie or cut the knot of a difficulty or question, to delucidate;
— ի —գուցէ փախչել, to flee by post, or by relays of horses.
Հանգոյց հաստակապ։ Անլուծանելի կամ անխզելի հանգուցիւք. (Վեցօր.։ Եղիշ.։ Նար. ՟Ծ՟Ը։)
cf. Հանգունակատիպ.
Զի հաւասար հանգունակի՝ յանօրինաց եղաք գերի. (Շ. եդես.։)
like, similar, conformable, equal, uniform.
Ցուպ ի ձեռս առեալ (սուրբ նիկողայոս) զզօրութիւն փրկչին՝ հանգունակատիպ սքանչելի հրաշիւք. (Տաղ.։)
to repose, to give repose, to leave to rest;
to recruit, to relax, to refresh, to ease, to recreate;
to lay, to set, to put, to place;
to finish, to end;
to bury, to inter;
to translate, to remove to heaven;
to make happy, to beatify, to glorify;
— յերկոց տունջեան, to rest from daily labour, to repose.
Հանգուցանել ի միջօրէի (զհօտն), կամ զժողովուրդն ի վերայ ջուրց վտակաց. զձեռն ի վերայ լանջաց, զերկիր (ի վարելոյ), զսաւուղ (յայսոյ)։ Սա հանգուսցէ զմեզ ի գործոց մերոց։ Հանգուսցէ զքեզ տէր ի ցաւոց, կամ յամենայն թշնամեաց քոց։ Խրատեա՛ զորդի քո, եւ հանգուսցէ զքեզ։ Հանգուսցեն զանձինս իւրեանց. եւ այլն։
giving or procuring rest, reposing.
Նոքա զհալածիչսն օրհնէին, մեք զհանգուցիչսն անիծանեմք։ Սարգ. (՟բ. յհ.։)
to repose, to take repose, to be at ease;
to rest, to cease from work, to relax, to refresh oneself;
to end, to stop, to stand still, to halt, to be settled;
to lodge, to sojourn;
to cease, to end;
to die, to depart this life;
to be buried;
to rest in heaven;
— ի վաստակոց, to take rest from work, to pause from labour;
— ի խաղաղութեան, to rest in peace;
հանգիր ի սրտամտութէնէ, let your anger cease;
եմուտ անդ —, he went in to ease himself.
Յակոբեանքն՝ առ որս օրհնութիւնն հանգեաւ. (Նախ. յոբ.։)
too fond of one's ease.
Եթէ հանգստասէր իցես, մի՛ կարծիցես՝ թէ այլ հանգիստ մեծ եւ կարեւոր կայցէ քան զհանգիստ պատգամացն աստուծոյ. (Վեցօր. ՟Ը։)
place of rest;
temporary altar;
tomb, sepulchre.
Առ հանգստարանաւ նորին։ Ուր էր հանգստարան եղբօր նորա արիստակեայ. (Խոր. ՟Բ. 71։ ՟Գ. 2։)
Եդաւ մարմինն ի հանգստարանի անդ, զոր իւրովի իսկ յօրինեալ էր. (Յհ. կթ.։)
very convenient, very comfortable.
Ընդ հանգստաւէտ հովանեաւ մօրս ձեր սուրբ եկեղեցւոյն. (Տօնակ.։)
Հանգստաւէտս է՝ որոց կարօտութեանն լցիչք են. (Վեցօր.։)
to tranquillize, to appease, to calm;
to render tranquil, to soften;
to be appeased, calmed, tranquillized;
to abate, to be settled, to diminish, to assuage;
to hold one's peace, to keep silence;
to support, to endure, to suffer, to resist, to be able;
— զկիրս, զամբոխեալ միտս ուրուք, to calm the passions, to relieve anxiety.
Զօրութեան բանից քոց ո՞ հանդարտեսցէ։ Երկիս ոչ կարէ հանդարտել ամենայն բանից նորա։ Կամ հանդարտիցե՞ն երիվարք ի մէջ մատակաց։ Չորրորդին ոչ կարէ հանդարտել։ Ոչ կարէր հանդարտել քաղաքն ընդդէմ յուդայ։ Ոչ հանդարտէին հրամանին։ Ոչ հանդարտեսցեն բարկութեան, կամ առաջի բարկութեան նորա։ Ոչ հանդարտեաց իւրում ամբարտաւանութեանն։ Ոչ կարէր երկիրն պանդխտութեան հանդարտել նոցա ի բազմութենէ ընչից իւրեանց։ Ոչ կարեմ միայն հանդարտել ձեզ.եւ այլն։
Հանդարտեցուցանել զամբոխեալ եւ զալէկոծեալ բնութիւնս. կամ զարօրադիր եզինս, կամ զհարթուցեալս. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ա։ Նիւս. թէոդոր.։ Յճխ. ՟Ե։)
cf. Հանդարտեմ.
Հանդարտեցուցանել զամբոխեալ եւ զալէկոծեալ բնութիւնս. կամ զարօրադիր եզինս, կամ զհարթուցեալս. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ա։ Նիւս. թէոդոր.։ Յճխ. ՟Ե։)
slowly, softly, gently, quietly, smoothly.
Ընդ նմին երթան հանդարտիկ. (Վեցօր. ՟Ը։)
tranquillity, stillness, repose, quiet, peace, silence;
phlegm, calmness, coolness, composure;
— կրից, moderation;
— ծովու, calm at sea, calm, smooth sea, dead calm;
— հոգւոյ, մտաց, peace of soul or mind.
Բնութեանն ամենայն համբակաց ջերմագոյն գոլով՝ հանդարտութիւն բերել ոչ կարէ, բարբառի միշտ, եւ վազէ անկարգաբար. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
coat, clothes, garb, attire, wearing apparel;
old clothes;
preparation, show, pomp, magnificence;
— շքեղ, լայն, magnificent, flowing robe;
— առանց խորշխորշանի, garment without folds;
— արքայական, royal robe;
հեծելազն —ք or —անք, riding habit;
— բաղանեաց, bathing gown;
—ք նորք, a suit of new clothes;
— հարսանեաց, wedding garb;
— սգոյ, mourning;
արկանել զիւրեւ — այրութեան, to wear widow's weeds;
ի բաց հանել զ— այրութեան, to put of widow's weeds.
Մեծաւ չուով, անչափ հանդերձիւ։ Զկահ եւ զհանդերձս։ Զհանդերձս պատրաստութեան զօրաց բազմաց։ Ի հանդերձ մեքենայից նետիցն։ Արրձակեաց մեծաւ հանդերձաւ (իբր հանդերձանաւ)։ Առատապէս հանդերձս առնել ի պէտս ճանապարհին։ Որ ինչ պիտի յուրախութեան հանդերձ. (Ա. Մակ. Թ. 37։ ԺԵ. 32։ Բ. Մակ. ԺԲ. 27։ ԺԴ. 12։ Գ. Մակ. Ե. 12։ Ի. 21։)
Եղբարբքն հանդերձ։ Անհամար զօրօք հանդերձ։ Եդովմայեցւովքն հանդերձ։ Աշակերտօքն հանդերձ. եւ այլն։
Հանդերձ այսոցիկ՝ եւ այլոց զկնի եկց ... բայց ես հանդերձ ձեօք տագնապեցայց ասել. (Պղատ. օրին. ԺԲ։)
with, along with, together with;
եղբարբքն —, with his brothers;
— այնու, withal, besides, moreover;
— այսու ամիենայնիւ, all the same, in spite of all that;
after all, however;
— ամենայն թերութեամբքն, in spite of all his faults or defects;
— սոքիմբք, with all that;
at the same time;
այլովքն —, et cetera, etc., and so of the rest, so on, so forth.
Մեծաւ չուով, անչափ հանդերձիւ։ Զկահ եւ զհանդերձս։ Զհանդերձս պատրաստութեան զօրաց բազմաց։ Ի հանդերձ մեքենայից նետիցն։ Արրձակեաց մեծաւ հանդերձաւ (իբր հանդերձանաւ)։ Առատապէս հանդերձս առնել ի պէտս ճանապարհին։ Որ ինչ պիտի յուրախութեան հանդերձ. (Ա. Մակ. Թ. 37։ ԺԵ. 32։ Բ. Մակ. ԺԲ. 27։ ԺԴ. 12։ Գ. Մակ. Ե. 12։ Ի. 21։)
Եղբարբքն հանդերձ։ Անհամար զօրօք հանդերձ։ Եդովմայեցւովքն հանդերձ։ Աշակերտօքն հանդերձ. եւ այլն։
Հանդերձ այսոցիկ՝ եւ այլոց զկնի եկց ... բայց ես հանդերձ ձեօք տագնապեցայց ասել. (Պղատ. օրին. ԺԲ։)
cf. Հանդերձանք.
ՀԱՆԴԵՐՁԱՆ որ եւ ՀԱՆԴԵՐՁ ըստ ՟Բ նշ. σύνθεσις , πραγματεία compositio, apparatus. Պատրաստութիւն. կազմութիւն. կազմած. տարազ պէսպէս. սար եւ սարաս. բաղադրութիւն այլ եւ այլ իրօք հանդերձան. յօրինուած. սպաս. զարդ. հանդէս. պէտք. կահք.
linen, of linen.
Կանոն հանդերձեղէն սպաս օրհնելոյ. (Մաշտ.։)