pancratium.
Որ կատարելապէս կրթեալ իցէ պանկրատիոնաւն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
cf. Պանկրատ.
Որ կատարելապէս կրթեալ իցէ պանկրատիոնաւն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
milk-diet, fasting on lacteal products.
Վասն հնգօրեայ պահոցն պանդուտուին՝ պարտ էր թէ եւ զայն բնաւ ոչ ուտէիք. (Ուռհ.։)
swelling, tumour.
Ոտք քո ոչ փապարեցան. թերեւս բոկ շրջէին, եւ ոչ կեղեքեալ վիրաւորէին պաշպաճ անկանելով. (բշտելով). (Վրդն. օրին.։)
worship, adoration;
service;
— առնուլ, to be served or ministered to.
Փոխեցան յօրինական պաշտմանէն ի հոգեւորն. (Կիւրղ. ղկ.։)
defender, patron, protector, favourer;
minister, servant;
— սուրբ, patron saint, patron;
— դատի, advocate, attorney;
— կալ, լինել ումեք, to defend, to protect, to assist.
Ձեռս իմանամք զգործս մեր, զի ձեռն՝ գործոյ է պաշտպան։ Զգայարանս իւր կէտն ետ պաշտպան Յովնանու յաղօթելն, զո՛ր օրինակ փող՝ որ բարբառի ձայնիւ հնչողին։ Յաւելու, թէ՝ եւ պաշտպան, որ ծառայական գործ է պաշտելն։ Պաշտպա՛ն (իբր ծառայական) խոնարհութեամբ զարդարութիւնն ի գլուխ եհան. (Լմբ. սղ.։)
to defend, to protect, to sustain, to favour, to support;
to save, to preserve, to keep;
to care, to take care;
— եւեթ անձին, to do nothing but defend oneself, to remain on the defensive.
Ի նուէր քո զենման հրեշտակացն պարք պաշտպանեալ։ Մի որդի մերովս բնութեամբ յաթոռ հօրն իւր աջոյ՝ յերկնաւորացն միշտ պաշտպանեցաւ. (Նար. կուս.։)
protection.
Նա է յոյս նորա, պաշտպանումն զօրութեան նորա, եւ հաստումն ուժոյ. (Սիր. ՟Լ՟Ա. 19։ 11)
worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.
Օրըստօրէ պաշտամունք։ Օրամուտք ի պաշտօն կամ պաշտաման։ Հանապազորդ կամ հանապազորդեան պաշտօն. (՟Ա. Մնաց. եւ ՟Բ. Մնաց. ստէպ։)
Առ իւրեանցն պաշտօնս վարելով պաշտօնայիւք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
colleague, coadjutor;
fellow-servant, help-mate.
Տեառն եւ սիրելի եղբօր եւ պաշտօնակցի մերոյ Յովհաննու՝ Կիւրղոս, ի Տէր խնդալ. (Պրպմ.։)
adorer;
servant;
functionary, official, minister.
Ըստ օրինացն պաշտօնատար լինէին Աստուծոյ. (Աթ. ՟Է։)
clerk, official, minister;
servant, domestic, waiter, valet;
administrator, officiating, deacon;
religious, pious;
— արդարութեան, Minister of Justice;
cf. Պաշտօն;
cf. Պատերազմ;
— աստուածային վրէժխնդրութեան, instrument of divine vengeance;
—ք, Therapeutae, servants of God;
—ք արքունեաց, courtiers.
Ոմանք բժիշկք, եւ ոմանք պաշտօնեայք բժշկացն. սակայն բժիշկս կոչեմք եւ զսոսա. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Զասացեալսն իսկ իշխանս այժմ պաշտօնեայս օրինացն կոչեցի. (անդ։)
Կամ որպէս οἱκέτης domesticus, famulus. եւ οἱκονόμος oeconomus. Ընտանի ծառայ, ընդոծին. եւ տնտես, տնօրէն.
Առ իւրեանցն պաշտօնսն վարելով պաշտօնայիւք։ Պաշտօնայիւքն համբակօքն վարելով. իբր պաշտօնէիւք. յն. διακόνοις. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
to teach, to instruct in, to lecture, to be a teacher or professor of, to profess, to enlighten, to form, to make erudite or wise.
Լո՛ւր իրաւանց եւ դատաստանաց, զոր ես ուսուցանեմ քեզ այսօր առնել։ Ուսուսջի՛ք որդւոց ձերոց։ Ուսուցից զբանս իմ ձեզ։ Զշաւիղս քո ուսո՛ ինձ։ Ուսուցանես հեղոց զճանապարհս քո։ Ուսուցեր զձեռս իմ ի պատերազմ։ Զկտակարանս իւր ուսուցանէ նոցա։ Ուսուցէ՛ք զիս, եւ ես լռեցից.եւ այլն։
cf. Ուստեք.
Զօր ուստեմն՝ ասեն՝ օտար եկն։ Այր հասանէր ի հռոմայ ուստեմն։ Անդուստ ուստեմն ի վերուստ խօսի ընդ մեզ, եւ ոչ աստուստ յաշխարհէ. (Վեցօր.։ ՟Ը։ Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
from some place;
— —, from several places, in all directions;
ամենայն —, on all sides;
from all quarters;
այլ —, այլուստ —, from another side, elsewhere, in or from another part;
բազում —, յոլով —, from many places;
often, in many ways;
ոչ —, ոչ — այլ —, from no other place, from no other part;
երկիւղ եւ ոչ —, no fear;
ոչ — է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ, there is no power but from God;
ոչ գոյր — նմա պատերազմ, no war was undertaken in his time.
Աստուստ ոք զսա տեսցէ դիւրապէս. ո՞ւստ. ուստի իսկ եւ զքաղաքացն աճմունս. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Ո՞ւստ ուստեք ծառք զգենուն զիւրեանց քաջ վայելչութիւն. (Վեցօր.։ եւ Եփր.։)
Ուրանօր ի միասին ընթացեալ կուտեցան ամենայն ուստեք։ Ամենայն ուստեք ահից յաճախութիւն լինի. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Խոսր.։)
ԲԱԶՈՒՄ ՈՒՍՏԵՔ. ՅՈԼՈՎ ՈՒՍՏԵՔ. մ. πολλαχόθεν multis e locis, partibus, rebus եւ πολλαχοῦ multis in locis. Ի բազում տեղեաց, եւ ի բազում տեղիս. բազում ուրեք. ստէպ. բազում օրինակաւ. շատ տեղաց, շատ տեղ, շատ կերպով.
Ի յոչ ուստեք եւ յոչ գոյէ եղեն զօրութեամբ աստուծոյ. (Հին քեր.։)
to eat;
to run through, to squander, to eat up, to waste, to consume;
to eat away or up, to corrode;
to fret;
to consume, to devour;
անյագաբար —, to eat greedily, to eat up, to devour;
եկեր զամենայն կեանս իւր, he lavished or squandered away all his fortune.
ն. եւ կր. ուտի, ուտիցի, կերիցի. կերաւ, իբր կերեալ եղեւ - (լծ. յն. լտ. էտօ, կամ է՛տօմե ). ἕδω , մանաւանդ ἕδομαι, φάγω, φάγομαι edo, comedo τρώγω rodio ἑσθίω, ἕσθω vescor καταφάγω, καταβρώσκω , κατεσθίω, κατέδομαι (որպէս չարաչար ուտել). devoro, consumo եւ այլն. Դնել զկերակուր ի բերան, ծասկել, եւ կլանել. ճաշակել. ճարակիլ. եւ Ծախել. վատնել. հալել, մաշել. ուտել եէմէք ... խօրտէն. (որպէս եւ եուտմագ ՝ է կլանել)
giving or inspiring joy, rejoicing, joyous, pleasant.
Իւրաքանչիւր ծաղիկք են ուրախարարք ամենայն հոտոտելեաց։ Այգիս ուրախարարս։ Ուրախարար բաժակ։ Գինի ուրախարար է արբեցելոց։ Ուրախարար գինւով։ Ուրախարար զոհագործութեամբ. (Վեցօր. ՟Ե։ Պրոկղ. յոսկ.։ Նար. յովէդ.։ երգ։ Յհ. իմ. ատ.։)
to rejoice, to give joy, to enjoy, to enliven;
to revive.
Որ զզօրս հրեշտակացն ուրախացուցանէ. (Յճխ. ՟Զ։)
rejoicing, joy, gaiety, mirth, merriment, pleasure;
feast, festivity, entertainment;
ուրախութեամբ, joyfully, cheerfully, with pleasure;
ուրախութեամբ ուրախ լինել, to overflow with joy;
առնել — մեծ, to give a great banquet.
Արար աբրամ ուրախութիւն մեծ։ Առնէր ուրախութիւն ամենայն ծառայից իւրոց։ Էր անդ յանհոգութեան եւ յուրախութեան ինքն եւ ամենայն զօրք իւր։ Արար ուրախութիւն կոչնոցն։ Առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերացն.եւ այլն։
to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.
Որ յառաջն ուրանային ծանեան՝ զի աստուած ճշմարիտ է։ Ուրանան գիտել զքեզ ամպարիշտք։ Որ ուրասցի զիս առաջի մարդկան, ուրացայց եւ ես զնա առաջի հօր իմոյ։ Խոստովան եղեւ, եւ ոչ ուրացաւ։ Զքեզ ոչ ուրացայց։ Ուրացաւ, եւ եւ ասէ, ոչ գիտեմ զնա։ Եւ դուք զսուրբն եւ զարդարն ուրացարուք։ Ուրասցուք զամբարշտութիւն եւ զաշխարհական ցանկութիւնս։ Ուրասցի զանձն իւր.եւ այլն։
Սպառսպուռ ուրացան յօրինաց եւ ի մարգարէից. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 28։ Որ ի դրանց անտի ուրացեալ է, զիա՞րդ առ հայր մտին արժանի լինիցի. Կոչ. ՟Է։)
cf. Ուրացութիւն;
յ— լինել, կալ, cf. Ուրանամ;
յ— լինել յերախտեաց, to be unmindful of favours received, to pay a favour with ingratitude, to be ungrateful, unthankful;
յուրաստ լինիմ, to deny, to disown.
Որ յուրաստ է ի հօրէ, յուրաստ է եւ ի յորդւոյ։ Մի՛ յուրաստ կար ի խրատուէ անտի։ Ոչ յուրաստ ինչ կալ (այսինքն հրաժարել) ի նշանէն. Յորժամ պահանջէիր զբանն, յուրա՞ստ ինչ ի լուծմանէն կայի։ Ի հեշտութենէն յուրաստ կալ։ Յուրաստ եղեն ի նմանէ. (Կոչ. ՟Է։ Եւագր. ՟Ժ։ Սեբեր. ՟Ը։ Լմբ. առակ.։ Տօնակ.։)
cf. Ուրացումն.
Ոյք առնէին զուրացութիւն (կամ զանօրէնութիւնս), ատեցի. (Սղ. ՟Ճ. 3։)
Երկու օրինակ է երդմանն. մի ուրացութեան, եւ միւս՝ խոստովանութեան. արդ երդումն խոստովանութեան լիցի, եւ մի՛ ուրացութեան. (Մխ. դտ.։)
to cause to deny or abjure.
Ուրացուցիք բազումս յօրինաց։ Ի հաւատոցն ուրացուցեալ։ Զորդիս գերեցին եւ ուրացուցին. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։ Շ. վիպ.։ Գանձ.։)
to cause to fast on friday.
ՈՒՐԲԱԹԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Առնել զօր ինչ հանգոյն ուրբաթու պահօք կամ սգով ապաշխարութեան.
conduct, water-pipe, channel, trench, gutter;
drain.
Աստուած՝ զօրէն յորձանաց ուխից զարկածս չարութեանն ընդ այլ ուրդս արձակել ցանկացեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.
Մտանէր ի գեղ ուրեմն։ Դատաւոր մի էր քաղաքի ուրեմն։ Հաստատութեամբ ուրեմն պահեն զօրէնս՝ որ ի նմանէ կալեալ է.եւ այլն։
Ծեր ոմն բնակէր ընդ եղբօր ուրեմն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
other;
cf. Որիշ.
Վասն ուրիշ ի միմեանց բնակելոյն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
leprous, lazar-like;
lazar.
fantastic, imaginary, visionary, false, apparent, chimerical;
shadow, image, phantom, spectre;
idol, image;
rough-draught, sketch;
—ք, manes, shades, apparitions, ghosts, visions;
—ք մարդկան, statue, likeness;
— պղծութիւն, nocturnal pollution.
φανταστικός speciem meram habens ἵνδαλμα species, spectrum . Ի բառէս Ուրու. (ռմկ. րույ, իւրեա ). որպէս թէ երեւական. երեւութական ինչ. երազական. ցնորական. խօլական. եւ Ցնորք. երազ. երեւոյթ առ աչս. պատկեր. ստուեր. օրինակ. տեսիլ նմանութեան. խէյալ, խէյալ կիպի. (լծ. հյ. խօլ)
Զուրուականին տեսակ իրօրէն ճշգրտաբանեաց. (Նար. խչ.։)
Որք զուրուականաց հմայութիւնս յանդգնին». իմա՛ հմայիւք յարուցանել զմեռեալս. խօրթլանմագ պիւյիւսիս. յն. νεκυομαντεία.
insignificant, vain, idle, false.
Սրինգ նորոգ, ոչ հեթանոսօրէն ուրուաձայն հնչման. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
falsely;
apparently.
offering.
Ոֆրանթ առնեն ժողովուրդն. եւ զի՞նչ ոֆրանթն. գեղեցիկ եւ աստուածահաճոյ օրէնք՝ ի պօղոսէ հրամայեալ. (Լմբ. պտրգ.։)
the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.
Լծորդ է ի մեզ ընդ ջ, այլ ոչ ընդ ճ, որ լծորդ է ընդ ջ. վասն որոյ գրի հաչել կամ հաջել, կարկաչել կամ կարկաջել, յօրանչել եւ յօրանջել, եւ այլն։
people which is not a people, foolish nation, rabble, mob.
cf. Չախորժելի.
Յօրէնս ... զչախորժականսն մտաց մարդկան՝ պիղծ կոչէ. (Եզնիկ.։)
mark of quotation, inverted commas.
Նշանագիծ իբրեւ զգլուխ բոլորագիր չայ տառի, որպէս կերտօղ զչայ. զոր վարեն գրիչք ի սկիզբն տողի կամ ի լուսանցս՝ ի նշանակ բնաբանի, կամ կոչելոյ զվկայութիւնս գրոց եւ հարց. որպէս եւ ի վերայ տառից եդելոց ի լուսանցս՝ առ ի կոչելի ներքս ի տողն, եւ ի վերայ տառից ինչ տողի՝ առ ի ցուցանել զաւելորդն գոլ նոցին կամ զպակասիլն յայլում օրինակի, եւ այլն։ Են եւ որ դնեն կրկին չակերտ կամ ստորակէտ, եւ կամ երիս միջակէտս, եւ այլն։ Այս բառ ի յիշատակարանս գրչաց յետին դարուց եւեթ գտանի։
false god, idol.
Ո՞ եղեւ նմա խորհրդակից. այս ոչ ընդ հայր եւ ընդ որդի անջրպետ է, այլ՝ ընդ աստուած եւ ընդ չաստուածս։ Աստուած հզօր, ընդ չաստուածսն է անջրպետութիւն, որ ոչինչ զօրեն առնել, եւ ոչ ոտն յոտանէ փոխել. (Գէ. ես.։)
Չարաբար յարտաքին օրէնսն փոխէին. (Բրսղ. մրկ.) ((որ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 28. չարագործաբար)։)
ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.
Չարաբարոյ գազանի։ Չարաբարոյ եւ անգութ թռչնոյն. (Վեցօր. ՟Ը։)
ill-nature, wickedness, malignity, iniquity, malevolence;
immorality.
Առաքինութեան հաղորդեալն՝ ըստ մարմնոյ եւ ըստ հոգւոյ, քան զայն՝ որ չարաբարութեան է հաղորդեալ՝ կենցաղն, հեշտագոյն գոլով. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Դու ընդէ՞ր ոչ հատանիցես ընկենուցուս ի քէն ամենեւին զխստութիւն եւ զչարաբարութիւն. (Վեցօր. ՟Է։)
very bad, worse;
more wicked;
of a bad colour;
cf. Չարաչար;
եւ որ —ն էր, and that which was most deplorable.
Պարտիլն ինքեան յինքենէ՝ յամենայն պարտութեանցն յոռին է համանգամայն եւ չարագոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
ՉԱՐԱԳՈՅՆ. մ. Առաւել չար եւ անբերելի օրինակաւ. աւելի գէշ կերպով.
evil-doing, wicked, delinquent, criminal, rascally, nefarious, felonious.
Ի կենաց ի մահ զօրէն չարագործաց յուղարկիմք. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 10։)
maliciously, malevolently.
Քանզի զառ ի յօրինացն իւրեանց վնասս մատուցանելով՝ ոչինչ օգտեցան, չարագործաբար յարտաքին օրէնսն փոխէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)
to do mischief, to work evil, to injure;
to frame plots or conspiracies, to conspire.
Հնարաւորեալք զամենայն հնարս առ ի չարագործել զմիմեանս եւ յապիրատել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
spent with fatigue.
Ասաց այն սեաւ թագաւորն ցկախարդն՝ թէ իմ չարադա՛տ մշակ, այսօր ի՞նչ ես արարեալ, եւ կամ ի՞նչ ես վաստակեալ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Չարադեւ.
Որ զնորա՝ զօրէն բարի բժշկի՝ զջերմն հալածեսցէ, եւ զախտն եւ զհիւանդութիւնս եւ զանկարգութիւնս ի թշուառական եւ ի չարադիւակ կենաց նորա բժշկելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 216։)
demoniacal wickedness, abominable malice;
misadventure, very great misfortune.
Յորոց իւրաքանչիւր ոք առանձինն է քուրմ եւ տօն, եւ հասարակաց չարադիւութիւնն ի վերայ ամենեցուն։ Որ է ծայրագոյն չարադիւութեան, ոչ իւրեանց զօրութեանն զգուշութիւն ունել, այլ այլոց տկարութեանն. (Ածաբ. յայտն.։ Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
hurtful, pernicious.
Չարախտական դեղով մեղանաց վարեցաւ ի վնաս անձին եւ հասարակիս։ Զօրէն խելագարեալ բնութեանց ի չարախտականս ի սեւամաղձութենէն. (Պիտ.։)
evil-speaking, slanderous, backbiting, talebearing, calumniating, detracting, defaming;
— լեզու, venomous tongue, slanderer, backbiter;
— լինել, cf. Չարախօսեմ.
Մի՛ համարիք, եթէ ես չարախօս ինչ իցեմ զձէնջ առ հօր. գոյ որ չարախօս կայ զձէնջ։ Սկսան չարախօս լինել զնմանէ։ Եղեն չարախօս զհրէից առ նաբուգոդոնոսորայ։ Դարձաւ անդրէն առ թագաւորն չարախօս լինել զնմանէ։ Որ չարախօս կային զանձնէ իմմէ։ Չարախօս կային զինէն առ տէր. եւ այլն։
to speak ill of, to slander, to detract, to calumniate, to accuse, to defame;
to tittle-tattle, to gad about gossiping.
Որ չարախօսեսցէ զհօրէ կամ զմօրէ, մահու վախճանեսցի։ Նստան իշխանք, եւ չարախօսէին զինէն։ Զի որով չարախօսիցեն զձէնջ, յամօթ լիցին.եւ այլն։
Որ չարախօսէ զեղբօրէն կամ զառաջնորդէն։ (Մարիամ) չարախօսեաց զմովսէս. (Բրս. հց.։)