victorious, bright, signal;
famous conqueror.
Զօրքն հայոց եւ զօրագլուխք քաջայա՞ղթք իցեն, եթէ յամրեղք. (Ղեւոնդ.։)
fitness, aptitude, right proportion;
adaptability;
harmony.
Ամենայն մասունքն առ իրեարս իւիք քաջայարմարութեամբ են շարակայեալ։ Իբրեւ ի քնարի քաջայարմարութիւն եւ կարգ (ի զարդս երկնից)։ Կադ եւ յեկեղեցիս՝ առ ամենայնի քաջայարմարութիւն եւ օգուտ։ Եօթն թիւդ ըստ եօթնօրեայ աշխարհիս քաջայարմարութեան. (Արիստ. աշխ.։ Ածաբ. աղք. եւ Առ որս. ՟Ժ՟Բ։ Կամրջ.։)
to set forth one's value or worth, to make oneself known, to shew one's courage or energy, to exert one's abilities, to excel.
ἁνδρίζομαι, κραταίομαι, ἁγαθύνομαι in virum evado, confortor. Քաջ լինել. քաջալելիլ. արիանալ. զօրանալ. կտրիճ ըլլալ, կտրըճնալ, սիրտ առնել՝ ունենալ.
Քաջացարո՛ւրք եւ զօրացարո՛ւք։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք յորդիս զօրութեան։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք արք։ Քաջացար առնել ուղղութիւն առաջի իմ։ Քաջասցո՛ւք, զհետ ապստամբութեանց մերոց գնասցուք. (եւ այն։)
Վարդանանք քաջացան ի մրցմունս կրթարանի ընդդէմ անօրինաց. (Շ. բարձր.։)
highly renowned, far-famed, celebrated, very famous.
Երբեմն քաջանուն զօրքն հայոց ի մէջ այլ զօրացն ամենայնի երեւէին. (Փարպ.։)
bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.
Եւ իբր ա. Արիական. հզօր.
Գեղեցիկ խորհրդովք՝ քաջապէս զօրութեամբ միաբան ազաղակէին։ Քաջապէս արութեանն շնորհք ի վերայ նորա բացափայլեալ. (Եղիշ. ՟Բ։ Արծր. ՟Ե. 2։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Քաջապինդն ի հաւատս։ Քաջապինդ հաւատովք հարկանէին զբարձրակոհակ կոյտս ջուրցն։ Քաջապինդ երիտասարդութեամբ զբանն Աստուածոյ յին քեանս բնակեցուցին։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին՝ քաջապինդ զօրութեամբ արդելու զվնասն առ ի նմանէ։ Եւ զոր յաղագս ճանապարհին քաջապինդ լինելոյ. (Վրդն. ծն.։ Լաստ ՟Ի՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Տօնակ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
solidity, firmness;
vigour, sustained effort, unflagging force.
εὑτονία firmitas, vis in extendendo, sive nitendo. Պնդակազմութիւն. տոկունութիւն. հաստատութիւն. զօրանալն. սրտապնդութիւն.
Գվելի եւ հզօր քաջապնդութեամբն կարծրատարր լինելով եւ սերա. (Պիտ.։)
abounding in good water, irriguous.
Զերաշտացեալ տեղիսն՝ բազմաջուրս իսկ, եւ քաջաջուրս գործիցեն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
in the full vigour of youth, in the springtime of life, lively, brisk, vivacious, vigorous.
Զօրաւորագոյն ունելով բնութիւն (տունկս՝) յաղագս քաջառոյգ լինելութեանն բարձրագունի. (Պիտ.։)
very suitable, very decent;
very elegant, handsome, charming.
εὑπρεπής, -ός decorus, decens, speciosus, formosus. Բարեվայելուչ. կարի վայելուչ եւ պատուական. յոյժ վայելչական եւ յարմար. գեղեցիկ. շքեղ. չքնաղ. սիրուն, ըռինտ, աղուոր, օրինած.
cf. Քաջատոհմիկ.
Մօր քաջատոհմի բարետոհմն շառաւեղք։ Հոգւոյ քաջատոհմի. (Ածաբ. մակաբ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։)
industrious, ingenious, clever, skilful.
Զքաջարուեստ տնօրէնութեան օրինակ պատուեմք. (Կիւրղ. ծն. քրիստոսի.։)
act of courage or valour, great bravery, prowess.
Զօրացո՛ քաջարութեամբ լինել կատարիչ հրամանի քո. (Սկեւռ. աղ.։)
to render courageous, brave, to inspire courage, to give heart, to reanimate, to revive.
Արիացուցանել. զօրացուցանել. քաջալերել.
very bright, brilliant, splendid, illustrious, superb.
Ըստ քաջափայլ հանդիսի առն զօրութեան. (Յհ. կթ.։)
good preaching.
Բասիլիոս ծերունին՝ քաջակորովն ի խօսս, եւ քաջաքարոզն ի պատմել զօրէնս տեառն. (Ասող. ՟Գ. 7։)
choice, select, picked;
— զօրք, choice troops, picked soldiers.
well, very well, properly, as it ought to be.
Քաջիկ եւս յուդայ մխիթարէր զզօրսն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 42։)
cf. Քաջառողջութիւն.
Պտուղք ծառոյն քան զհացին զօրութիւն ի ճաշակելն առ քաջողջութիւն կերողացն անուժագոյնք են. (Նիւս. երգ.։)
the brave, the valorous.
Ի մէջ անչափ բազմութեան գնդի եւ ի զօրաւոր քաջորերոյ։ Որպիսի՞ վստահութեամբ կարասցուք զայնպիսի քաջորերոյ ունել զդէմ սակաւացեալքս. (Փարպ.։)
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
ἁνδρεία, εὑανδρεία, ἁνδραγαθία fortitudo, virtus, virilitas. Քաջ գոլն, եւ գործ քաջի, ըստ ամենայն առման. որպէս արիութիւն. զօրութիւն. աներկիւղ համարձակութիւն. կտրճութիւն.
Լա՛ւ է անզաւակութիւն հանդերձ քաջութեամբ։ ըզփառս իմ այլում ոչ տաց, եւ ո՛չ զքաջութիւնս իմ դրօշելոց։ Տացեն զփառս Աստուածոյ, եւ զքաջութիւն նորա կղզիք պատմեսցեն։ Քաջութեամբ փոխեցայց յաշխարհէ աստի, զի արժանի իմոյ ծերութեանս երեւեցայց։ Իբրու թէ անձին զօրութեամբ ինչ, կամ քաջութեմբ (յն. բարեպաշտութեամբ) արարեալ իցէ զգնալդ դմա. եւ այլն։
well instructed, learned;
fond of science.
Եթէ ոք ի վատթարաց այսպէս քաջուսումն եղեալ յանկարծօրէն ... Որպէս եւ յաջողակ քաջուսմունքն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 207. 209։)
floor.
Նոյն է իրօք եւ ձայնիւ ընդ Չորք, չորս. պ. չար, ջիհար, ճահար. լտ. քուաթուօռ. quatuor τέσσαρες, -ρα . ռմկ. չորս. տէօրթ.
cf. Քառադիմի.
Ե՛լ գնա՛ ի ժառանգութենէ մերմէ ի կառոն քառադիմի։ Որ ցանկայր զորդի իւր տեսանել յաթոռն գաւթի, ետես զնա այսօր ի յաթոռն քառադիմի. (Ճ. ՟Ժ.։ Լմբ. վերափոխ.։)
cf. Քառադիմի.
Ե՛լ գնա՛ ի ժառանգութենէ մերմէ ի կառոն քառադիմի։ Որ ցանկայր զորդի իւր տեսանել յաթոռն գաւթի, ետես զնա այսօր ի յաթոռն քառադիմի. (Ճ. ՟Ժ.։ Լմբ. վերափոխ.։)
four-faced, square;
tetrahedron.
Ե՛լ գնա՛ ի ժառանգութենէ մերմէ ի կառոն քառադիմի։ Որ ցանկայր զորդի իւր տեսանել յաթոռն գաւթի, ետես զնա այսօր ի յաթոռն քառադիմի. (Ճ. ՟Ժ.։ Լմբ. վերափոխ.։)
cf. Քառաթեւ.
Զչարչարանաց խաչի ունել զօրինակն, չորրորդ տասամբք քառաթեւեալ. (Բրս. տեառնընդառաջ.։)
cf. Քառաթեւ.
Զչարչարանաց խաչի ունել զօրինակն, չորրորդ տասամբք քառաթեւեալ. (Բրս. տեառնընդառաջ.։)
in four manners or ways.
τετραχῶς quatuor modis, quadrifariam. քառակաբար. քառեակ օրինակաւ. չորս կերպով.
cf. Քառանիւթեայ.
Խորհուրդ քառանիւթ աւուրն. (Նար. առաք.) հայի ի չորեքշաբաթի օր ստեղծման լուսաւորաց։
composed of four matters or elements.
Խորհուրդ քառանիւթ աւուրն. (Նար. առաք.) հայի ի չորեքշաբաթի օր ստեղծման լուսաւորաց։
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
having four angles, quadrangular.
cf. Քառասայրի.
Խոցեալ զնա քառասայր սլաքաւ զօրեղ այս զինու։ Նար. (խչ.։)
cf. Քառասայրի.
Խոցեալ զնա քառասայր սլաքաւ զօրեղ այս զինու։ Նար. (խչ.։)
four-edged.
Խոցեալ զնա քառասայր սլաքաւ զօրեղ այս զինու։ Նար. (խչ.։)
quarantine.
Քառասուն թիւն. քառասուն մի. ՟Խ օր. եւ Քառասնօրեայ.
Աստ յտշէ զառաջին քառասնեակ պահոցն։ Կենդանասերութիւն քառասնեակ. (Նախ. օրին.։ Փիլ. լին.։)
cf. Քառասնորդ.
ՔԱՌԱՍՆԵՐՈՐԴՔ գ. τεσσαρακοστά quadragesima. իտ. quaresima. Քառասնորդք. պահք քառասնօրեայ. աղուհացք. մեծպափ.
Եզ. եւ յոք. ա. Իբր Քառասնօրեայ.
cf. Քառակերպ.
Կազմեցին եւ պատրաստեցին ոսկեկուռ ձուլածոյ՝ քառատեսակ յօրինմամբ զեւեւ տեսակի աստուածեանն խաչի. (անդ։)
quadruped, four-footed, four-legged.
Որ եւ նոյն հերանի իբր յերիվար ի քառաքեաց յախտս՝ ըստ օրինաց զնոսին կարգելով. (Վահր. յար. ըստ Եփր. թագ.։)
quadrature;
quartation.
Փոխանակ սրբոյ երրորդութեանն քառորդութիւն անվայելուչ տարօրինապէս խորհեցան. (Սանահն.։ եւ Ոսկիփոր. Իբր յԱթանասէ։)
to frighten, to startle, to scare, to dismay, to terrify.
Զո՛ր օրինակ վէոք զերեսս քասքնեցուցանեն, նոյնպէս եւ մեղք զոգիս. (Ոսկ. ես.։)
stony, of stone, made of stone;
cf. Քարակոփ;
gravel, stone.
Յօրինեալ քարագործ աւազամած կրագործութեամբ. (Արծր. ՟Դ. 11։)
made or built of stone;
stone-cutter, stone-mason;
sculptor, carver.
Շիրիմս քորակոփս յօրինէ։ Տեղին իսկ քարակոփ շինեալ. (Յհ. կթ. Ճ. ՟Ա.։)
stone's throw.
Աղօթէիր ի վերայ քո քարաձգողաց։ Որ ի վերայ անօրէն քարաձգողացն աղօթէիր. (Շար.։ Ժմ.։)
Աղօթէիր՝ որ քարաձիգն լինէին ի քեզ։ Ստիպեցին զժողովեալս՝ քարաձիգ լինել ի նոսա։ Քարաձի՛գ լեր ի նոսա քարամբք զօրաց. (Շար.։ Ճ. ՟Ա.։ Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 47։)
cross-shaped distaff.
Ի տեղի արօտական ըզտուցն գտանէր զհնացեալ ստեւն, եւ առեալ զայն փայտիւ նիւթէր քարամանիւ, եւ տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. եւ նոքա արարին զնիւթն զայն նմա հանդերձ զօրէն քրձի. եւ ի նմին հատեալ օձիս՝ ագանէր քրձազգեաց լինելով. (Եպիփ. ծն.։)
to turn to or become stone, to be changed into stone, to be petrified;
to be stoned, hardened, obdurate.
Արձանաղի մածեալ քարանայր։ Կարծրացեալ քարանայ։ Քարացեալ ամենայն զգայարանօք։ Քարացեալ կռապաշտութեանց սառնամանիքին։ Յամուլ եւ ի քարացեալ յարգանդէ յառաջ եկն միտմօր. (Ճ. ՟Ա.։ Իգն.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Խոր. հռիփս.։ Շ. բարձր.։)
cavern, grotto.
Իսկ (Վեցօր. ՟Դ.)
cf. Քարեղէն.
Կարկուտ քարեայ հոսեա՛ նոցին, եւ ըզպիծակ զօրաց քոյին. (Յիսուս որդի.։)
made of stone, stony, stone.
Կարկուտ քարեայ հոսեա՛ նոցին, եւ ըզպիծակ զօրաց քոյին. (Յիսուս որդի.։)