breakage, rupture;
split, cleft;
great fright, consternation, terror, dismay.
Ահ, եւ ահագին պախումն գործէ, իբր դիւրաւ առ ի յըմբռնումն լինել. (Փիլ. լիւս.։)
to fail;
to want, to be wanting in, to lack, to run short;
to lessen, to grow less, to diminish, to cease;
to weaken, to swoon;
to die;
— լուսնի, wane —եալ ի մտաց, mad, foolish;
—եալ են ոգիք նոցա, they are exhausted, worn out;
—եցին աչք իմ յարտասուաց, my eyes are weary with weeping;
մի թէ —եցա՞յք իմիք, have you perhaps wanted for any thing ?
զի՞նչ այլ —սէր ինձ ի բարեբաստութիւն, what was wanting to my happiness ?
to be eclipsed.
ՊԱԿԱՍԵԼ. որպէս Նուաղիլ լուսաւորաց. խաւարիլ. ստուերանալ. բռնուիլ.
want, failure, diminution, decrease;
deficiency;
fault, imperfection;
blemish, defect;
dearth, penury;
— լուսնի, wane;
eclipse.
ՊԱԿԱՍՈՒԹԻՒՆ. որպէս Նուազութիւն լուսաւորաց. խաւարումն. բռնուիլը. թութուլմասը.
to fast together.
ՊԱՀԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Ի միասին պահս պահել. մէկտեղ պաք բռնել.
to exact, to recover, to require, to claim, to lay claim to;
to examine, to discuss;
— զինչս, to claim, to challenge, to demand;
— ի դատաստանի, to require;
ի բաց — յումեքէ զոգին, to require one's soul of one;
— զամբարիշտս, to punish or chastise the impious;
վրէժս —, to avenge, to be avenged.
abstaining, abstinent, fasting.
որպէս թէ Պահեցող, կամ պահօղ զպահս զծոմ. չոր պաք բռնօղ, քիչ ուտօղ.
to preserve, to keep, to maintain;
to guard, to watch over;
to preserve, to guarantee;
to keep, to observe;
to hide, to keep secret, to conceal;
to abstain from, to fast;
լռութիւն, — to keep silence;
— զանձն յիմեքէ, to refrain, to forbear, to avoid;
նմա պահեալ կայ or է, it is reserved or destined for him to;
cf. Խոստումն.
ՊԱՀԵՄ. (ի բառէս Պահք) νηστεύω abstineo եւ jejuno. որ եւ ասի՝ ՊԱՀԵԼ ՊԱՀՍ. Ժուժկալել ի կերակրոց՝ մանաւանդ ի պարարտաց. եւս առաւել պահել զծոմ. պաք կամ պաս՝ ծոմ բռնել, մէկ ժում ուտել .... եբր. ծիւմ. (իսկ պահս պահել, ծիւմ. ծոմ)
limpid, pure;
splendid, shining, bright.
Պաղապանծ, մաքուր. (Հին բռ.։)
cf. Պաղապանծ.
Պաղապանծ, մաքուր. (Հին բռ.։)
shining, sparkling, brilliant.
Իսկ (Հին բռ.)
cf. Պայթիւն.
Թմբիւնք պայթմունք եւ ճայթմունք որոտմանց։ Յորժամ բռնութիւնք հողմոց, եւ որոտմանց ճայթմունք՝ սուղումն սաստիկ, եւ դժնեայ պայթումն հնչեսցեն. (Փիլ. իմաստն.։)
Paulician;
incestuous.
Ըստ Հին բռ. Մծղնէ. cf. ՄԾՂՆԵԱՅ. եւս եւ ՊԱՒՂԻԿԵԱՆ ի բռ. յտկ. ան։ 1
pancratium.
ՊԱՆԿՐԱՏ ՊԱՆԿՐԱՏԻՈՆ. Բառ յն. բանգրա՛դիօն. πανκράτιον pancratium. Որպէս թէ ամենայնիւ հասանօղ ըմբռնօղ, եւ յաղթօղն գոլ. Ազգ հնգամասնեայ խաղու յողոմպիական մրցանսն.
cf. Պանկրատ.
ՊԱՆԿՐԱՏ ՊԱՆԿՐԱՏԻՈՆ. Բառ յն. բանգրա՛դիօն. πανκράτιον pancratium. Որպէս թէ ամենայնիւ հասանօղ ըմբռնօղ, եւ յաղթօղն գոլ. Ազգ հնգամասնեայ խաղու յողոմպիական մրցանսն.
to besiege, to invest, to beset, to blockade, to occupy, to shut, to encircle, to enclose, to surround;
ՊԱՇԱՐԵՄ. πολιορκέω, ἑκπολιορκέω urbem obsidione cingo περικάθημι, -θίζω obsideo, circumsideo περιέχω circumdo περικυκλέω, περικυκλόω circumcingo χαρακόω circumvallo ἑμφράττω sepio, obstruo ἁποκλείω, συγκλείω occludo, concludo. գրի եւ ՊԱՐՇԱՐԵԼ. որպէս Պար շարեալ շրջապատեալ. շուրջ փակել՝ պատել, մանաւանդ զքաղաքաւ. եւ պէսպէս նմանութեամբ. չորս դին պատել բռնել.
to defend, to protect, to sustain, to favour, to support;
to save, to preserve, to keep;
to care, to take care;
— եւեթ անձին, to do nothing but defend oneself, to remain on the defensive.
Պաշտպանեսցէ քեզ օգնականն քո։ Տէր ամենակալ պաշտպանեսցէ նոցա։ Պաշտպանեսցէ Տէր ամենայն բնակչաց Երուսաղէմի։ Յագահութեան բռնաւորաց նորա պաշտպանեաց նմա։ Գուցէ պաշտպանիցէ Տէր Աստուածն իւրեանց։ Աստուածն նոցա պաշտպանէ նոցա։ Պաշտպանեաց Իսրայէլի ծառայի իւրում.եւ այլն։
grand-father, grand-sire, granddad;
pope, pontiff.
cf. ՊՌՏԱՊԱՊ, որպէս բռօդօբա՛բբաս։
ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.
Գիտացեալ զխորհուրդ չարաբարոյ բռնաւորին։ Մի՛ ոք ի մէնջ կերակուր լիցի չարաբարոյ գազանին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
Յարիցէ խստագոյն եւ չարաբարոյ թագաւոր որպէս զերկաթ եւ զպղինձ բռնագործ՝ առ որս գործենն զնոսա. (Պիտառ.։)
evil-doing, wicked, delinquent, criminal, rascally, nefarious, felonious.
Ամենայն չարագործք ըմբռնեալ ի յահէ՝ արգելցին ի չարեաց. (Յճխ. ՟Ժ։)
malefaction, misdeed, wicked deed, spiteful or ill-natured action, wickedness, malignity, malice.
Ոչ ըստ սահմանելոյ ինչ հրամանացն եղանին մեղքն մեղանչականացն, այլ ի բռնաւորութենէ չարագործութեանն. (Եզնիկ.։)
cruelly tormented, ill-treated, vexed, oppressed;
very painful, very grievous;
— տանջել, to torment, to torture;
— մեռանել, to die under atrocious tortures.
Չարաչար լլկեալ. մոլեգնեալ. այսահարեալ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. խոշտանգեալ. վարակեալ. չար բանէ մը բռնըւած, ծեծկըւած, հէլլաք՝ պէրպատ եղած.
Եղէ իբրեւ զայր մի աղճատեալ. եւ իբրեւ զայր մի չարալլուկ ի գինւոյ». յն. ըմբռնեալ իսպառ. συνεχόμενος. (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 9։)
evil eye, malevolence, envy, jealousy;
immodest, lascivious glance.
Ոչ բռնադատել հեշտութեամբն ի յարատ հայեցուած եւ ի չարակնութիւնս. (Շ. ընդհանր.։)
fighting with rabid fury;
combatting with malice.
Ընդդիմակռուութիւն ընդդէմ չարամարտ բռնաւորին. (Յհ. կթ.։)
disastrous, dismal, very grievous;
baleful, atrocious, ferocious.
Ըմբռնեցաւ ի չարաշշուկ գործս ապականութեան. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Չարաչար.
Զոր ըմբռնեալ, եսպան չարապէս. (Կիր. պտմ.։)
of a just measure, measured, right, meet, proper, decorous, suitable;
middling, moderate, tolerable, so so;
moderate, sober, frugal;
modest, discreet.
Փորձութիւնք զձեզ ոչ ըմբռնեցին, բայց մարդկայինք. այսինքն փոքր, դուզնաքեայ, չափաւոր. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
bat.
Չեղջ, մաշկաթեւ. (Հին բռ.։)
Chinese.
cf. Երթամ.
Չո՛գ առ մեղու։ Չոգ, ե՛րթ կամ գնա՛. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ Հին բռ.։)
nourishment composed of dried fruits, legumes or herbs, xerophagy;
vegetarianism;
rigorous abstinence.
ՉՈՐԱԿԵՐ ԼԻՆԵԼ. χηροφαγέω arida comedo, cibis siccioribus vescor. Չոր ուտելեօք կամ հացիւ եւեթ ապրիլ. հրաժարել ի պարարտ կերակրոց. չոր ուտել, չոր պաք բռնել.
bit, curb, bridle, rein, snaffle;
check, curb;
— զօրութենաչափ, dynamometrical brake, friction-brake;
—ս դնել, to put a check upon, to curb, to put a term to;
—ս արկանել, cf. Սանձեմ.
Անստամբակելի երասանաւ սանձաց կրթութեան։ Եւ ոչ զձի խստերախ հանդարտեցուցանել բռնութեամբ սանձաց. (Նար. ՟Հ՟Է։ Շ. թղթ.։)
Սանձաց (կամ սանձուցն) բռնաւորութիւն։ Նախախնամութեանն սանձօք առաջնորդեալ. (Ածաբ. պասք. եւ Ածաբ. կարկտ.։)
cf. Սանձակոծեմ.
Արարիչն ամենայնի բնաւորական իւրով քաղցրութեամբն սանձակոծեալ ընկրէ զբռնութիւնն. (Սարկ. շարժ.։)
Զստահակ ծովու բռնութիւն խաղաղութեան օրինիւ սանձկոծէր. (Երզն. մտթ.։)
cf. Սանձահարեմ.
Արարիչն ամենայնի բնաւորական իւրով քաղցրութեամբն սանձակոծեալ ընկրէ զբռնութիւնն. (Սարկ. շարժ.։)
Զստահակ ծովու բռնութիւն խաղաղութեան օրինիւ սանձկոծէր. (Երզն. մտթ.։)
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
ՍԱՍՏԻԿ. մ. σφοδρῶς vehementer Յոյժ. կարի. սաստկապէս. ուժգին. բռնութեամբ.
vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.
ՍԱՍՏԻԿ. մ. σφοδρῶς vehementer Յոյժ. կարի. սաստկապէս. ուժգին. բռնութեամբ.
severely wounded.
Սակս սաստկավէր չարեաց։ Սակս իմոյ սաստկավէր պարտաւորելոյս։ Գանելս սաստ կավէր խոցուածովքս։ Չարալլուկ զոգիս իմ ի մետաղս անըմբռնելիս տանջեն սաստկավէրս. (Բենիկ.։)
intensity, vehemence, impetuosity, rage, violence;
rigour, rigidity, severity, rudeness;
grievousness, enormity, extremity.
κράτος, βίαιον, ἁποτομή fortitudo, robur, violentia, abscissio եւ այլն. Սաստիկն գոլ եւ հատու. ուժգնութիւն. ոյժ. բռնութիւն. խստութիւն. սաստ. եւ Առաւելութիւն.
Saracen.
ՍԱՐԱԿԻՆՈՍ կամ ՍԱՌԱԿԻՆՈՍ. Տես բռ. յատ. ան։
to be affected by.
Զգածիլ. ի կիրս իմն ըմբռնիլ. համակիլ.
tinnunculus or kestrel.
Անուն զբուս եւ զսարատակս ըմբռնեալ առ լեռնոտամբն կասաբեյա՝ շրջեցուցանէր, բազէ զնոսա կարծեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Ը։)
Sarmatian.
humming, buzzing.
Սօսիւն. սօսափիւն, սաւառնաձայն, թեւաձայնել. (Հին բռ.։)
barber, hair-dresser.
Յաղագս ծովուն պատճառս ասելով՝ ասէ, պնդեցելոյ այնր՝ որ ըմբռնեցեալ յանկութիւնն էր սափչին. անյայտ է բառն եւ բանն։
cf. Սաքրիմ.
Անզգամն դիւաւ ըմբռնի յիմաստնոյն, եւ երկչոտն սաքրեաց ընդ արեաւ. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Սեւաստէ.
Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։
cf. Սեւաստոս.
Թագաւորէ կայսր սեբոստոս սկտաւիոս, որ եւ աւգոստոս. յորմէ հետէ՝ աւգոստեանք, եւ սեբաստեանք անուանեցան թագաւորք հռովմայեցւոց. (Շիր. քրոն.։) Այլ ի յետին դարս ի մէջ յունաց Սեւաստոս եղեւ անուն ինչ պատուոյ իշխանաց։ Տես եւ բռ. յտկ. ան. Սեբաստիա, եւ Սեբաստիան գունդ։
cf. Սեպհականապէս.
Զմեծ մասն երկրիս բռնակալեալ՝ սեպհականաբար իմն տիրէր։ Սեպհականաբար պայազատէրզ տէրութիւն գեղարքունւոյ. (Յհ. կթ.։)
shadow;
shadow, figure, sign;
—ք, shade, manes, ghost, spectre, spirit;
սին —, vain shadow;
—ք մահու, shades of death;
the dark grave;
—ք գիշերոյ, the shades of night;
— երեկորին, the evening shades;
— եւ լոյս ի նկարս (լուսաստուեր), light and shade in painting, chiaro-oscuro;
— արկանել ի նկարս, to shade a drawing;
իբրեւ զ— անցանել, to pass away like a shadow;
իբրեւ զ— են կեանք մարդոյ, life is but a fleeting shadow.
Թուի՝ եթէ ստուեր բռնամահին է, եւ խաբէ զմեզ. (Ճ. ՟Ա.) իմա՛, առասպելեալ ուրուականն մեռելոց. νέκυς manes
cf. Ստունգանումն.
Ստունգանութեան ժառանգեցեր վիշտս։ Մի՛ կարծիցեն զկանխասացութիւն անմիտքն բռնադատիչ ստունգանութեան. (Կիւրղ. կուս.։ Բրսղ. մրկ.։)
contempt, disobedience, indocility.
Ստունգանութեան ժառանգեցեր վիշտս։ Մի՛ կարծիցեն զկանխասացութիւն անմիտքն բռնադատիչ ստունգանութեան. (Կիւրղ. կուս.։ Բրսղ. մրկ.։)