emitting rays.
to be emaciated, exhausted;
to wear oneself out.
Բազումք ի նոցանէ ոգեթափք լինին. (Եփր. աւետար.։)
to give vent to one's wrath, to discharge or vent one's rancor, to revenge oneself.
ՈԽԱԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. χαλαζόω grandino. (թափել որպէս զկարկուտ) Թափել ի վերայ ուրուք զոխ սրտին կամ զմթերեալ բարկութիւն.
Յո՞ բացիք զբերանս ձեր, եւ կամ իբրեւ ի վերայ ո՞յր պատճառի ոխաթափ եղերուք. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
to be undressed.
ՇՈՐԵԹԱՓԻԼ. Մերկանալ զձորձս. կամ որպէս Շողեթափիլ. սորել. զլորձունս.
Դաւիթ խաղաց ի յափսըթեր, եւ շորեթափեցաւ. (Ոսկիփոր.։)
nimble, light-footed, swift, quick, agile, lithe.
«արագ, շուտ շարժուող» Փիլ. նխ. բ. 101, որից շութափել «շտապել, փութալ, արտորալ» Սիր. ժա. 11. Ոսկ. մ. բ. 7. Վե-ցօր. 85. Արծր. 211. «ազատել» Արծր. 240. շութափութիւն (գրուած նաև շութափութու-թիւն) Առակ. ժդ. 35. Ոսկ. հռ. Յհ. կթ.։
ՀՀԲ շուտափոյթ բառից։ ՆՀԲ շուտ թա-փով, շտապ։ Հիւնք. 16 շտապ բառի հետ նոյն։ Patrubány ՀԱ 1907, 305 կրճատ. ուած շուտաթափել ձևից։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 226 պրս. [arabic word] sitab= շտապ բառից։
Շո՛յտ թափով. շտապ եւ արագ ի գնացս.
to be hurried, to hasten, to make haste.
Է՛ որ ջանայ եւ վաստակէ եւ շութափէ. (Սիր. ՟Ժ՟Ա. 11։)
Ոչ այնչափ ինչ շութափեաց մտրակել զերիվարն։ Ոչ շութափեաց հետեւել նկոցա. (Խոր. ՟Բ. 82. 85։)
Աւելի ինչ շութափելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
Զստէպ այսր անդր զշութափել մշակին. (Պիտ.։)
Կէսքն շութափեն, կէսքն հպատակութիւն մատուցանեն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Առ ծուլութեան շութափեալք՝ թողուն զքարոզս զայս. (Խոսր.։)
Ախոյանայորձակքն զմիմեամբք շութափէին. (Արծր. ՟Գ. 11։)
ՇՈՒԹԱՓԵԼ. ն. Շուտով թափել ի բաց. փութով շորթել.
Շութափեալ զնա ի ժանեաց գազանին՝ ելեալ գնաց. (Արծր. ՟Դ. 7։)
agility, nimbleness, quickness, celerity;
hurry, haste.
Իւրով շութափութեամբ թօթափէ զանարգանս. (Առակ. ՟Ժ՟Դ. 25։)
Վասն շութափութեան ազգին զգուշանալ. (Ոսկ. հռ. (ա՛յլ ձձ. շութափութութեան)։)
Վասն շութափութեան վաղվաղուկ եւ անվայելուչ յանդգնութեան. (Բրս. հց.։)
Վտանգն շութափութեանզ լեզուին տուեալ՝ ոչ բաւէր զբանն ինքնակատար յայտնել։ Շութափութիւն ժամուն ոչ ետ թոյլ ժամանել զկնի մեր. (Յհ. կթ.։)
Ոչ երկմիտ ինչ շութափութեամբ անհաստատապէս զտեղի փոխէ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
featherless, stripped of feathers, plumeless, bare, plucked;
— առնել, to pick, to shake the feathers, to pluck;
— լինել, to moult, to change feathers.
to set free from a place.
ՏԵՂԱԹԱՓ ԱՌՆԵԼ. Թափել ի տեղւոջէն զգերեալն. կամ ի բաց թափել զխախատեալն ի տեղւոջէն.
Վասն տեղաթափս առնելոյ զյափշտակեալսն ի նոցանէ. (Արծր. ՟Գ. 17։)
awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.
νήφων, νηφίλιος sobrius. Որ թափեալ է յիւրմէ զթմրութիւն, զքուն, զգինի. զգաստ. արթուն. ժիր. փոյթ. զւարթ. զօրաւոր, եւ ժուժկալ.
Հայեաց ի քեզ. սթափ լեր, խոհեմ, մօտակայիցն պահապան, նախահոգակ հանդերձելոցն. (Բրս. հայեաց.։)
Առ կեանս փոյթ, առ ողորմութիւն սթափ։ Սթափ մտօք եւ սրտիւ։ Այնոքիկ՝ որ սթափն են եւ սակաւապէտք, իմաստնագոյնք են. (իսկ շու այտեալքն անիմաստ. Նար. ՟Խ՟Դ։ Վրք. հց. ձ։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ելեալ սթափ ձիով՝ այր զընկեր յառաջէր։ (Լաստ. ՟Դ։)
Գնաց յինէն ծարաւն եւ կարճմտութիւն, եւ սթափ եղեն ոտք իմ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Զողորմութիւն նորա սթափ ի վերայ մեր ծագել. (Լմբ. պտրգ.։)
մարմնոյն պարկեշտութեամբ սթափ լինիցին. (Երզն. մտթ.։)
entertaining, diverting, amusing, recreative, distractive.
Թէպէտ եւ ձեզ ծիծաղելի այս, եւ կամ սթափական թուեսցի, սակայն իմ կեանս վտանգաւորք լեալ յայսպիսիեացս. (Արշ.։)
sprightliness, liveliness, sportiveness, entertainment, diversion, sports, relief;
watchfulness.
Մթին գիշերի՝ լոյս խարուկի՝ սթափանք են. (Ոսկ. ես.։)
Որ զպահպանութիւն վկայիցն հաւատացեալ էր, մօտ ի կրթութենէ իմեմնէ սթափանօք ակնունէր ապառնեացն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Ոչ էր նոցա կենդանութիւն. բայց միայն մոլեգնութիւն եւ սթափանք նախանձու եւ սատակումն. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
cf. Սթափեցուցանեմ.
Զբաժակն սրտմտութեան զոր արբերն, եւ սթափեցեր (կամ թափեցեր). (Ես. ՟Ծ՟Ա. 17.) (յն. դատարկեցեր, կամ ունայնացուցեր)։
Աստուած սթափեալ զինքն մարդ եղեւ։ կամաւ ըսթափեաց զինքն, եւ մարդացաւ. այսինքն ունայնացոյց, կամ խոնարհեցոյց զանձն. (Դամասկ.։)
Սթափեա (կամ թափեա) զինչն քո ի գանձանակն քրիստոսի. (Վրք. ոսկ.։)
Մակ յերկինն հայելով (մանկանց յըմպելն՝) ստորիջեալ ջուրն սթափի յէլիսնն։ Յորդեն յիշատակ տանջանացն. վասն զի ոչ յոք սթափին խորհուրդք անձիս։ բանն մինչ մարմնացաւ, ոչ սթափեցաւ ի բնական իւրն մեծութենէ. (Մագ. լ։ Իսիւք.։ Դամասկ.։)
Սթափեաց վաղվաղակի զտրտմեալ միտսն, եւ մխիթարեաց։ Սթափել կամէր զմիտս նոցա ի տրտմութենէ. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Եւ եթէ տրտմէր, թագաւորդ ողոքէր, մինչեւ սթափեցուսցէ զնա. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 31։)
Սթափեցո զխելս մտաց քոց, եւ լու՛ր ինձ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Է.։)
to awaken, to enliven, to inspirit, to refresh, to recreate, to revive;
to cheer, to exhilarate, to divert, —եցո զխելս մտաց քոց, awake from your mental stupor;
cf. Թափեմ.
Սթափեաց վաղվաղակի զտրտմեալ միտսն, եւ մխիթարեաց։ Սթափել կամէր զմիտս նոցա ի տրտմութենէ. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Եւ եթէ տրտմէր, թագաւորդ ողոքէր, մինչեւ սթափեցուսցէ զնա. (՟Ա. Եզր. ՟Դ. 31։)
Սթափեցո զխելս մտաց քոց, եւ լու՛ր ինձ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Է.։ 1)
to wake up, to be lively, renewed, to recover, to come to oneself again;
to brighten up, to be cheerful, to divert or amuse oneself;
— ի գինւոյ, to grow sober again, to get sober;
— ի քնոյ, to shake off sleep.
Սթափեցաւ նոյ ի գինւոյ անտի իւրմէ։ Արի՛ կե՛ր հաց, եւ սթափեա՛ց (յն. անձինդ լեր)։ Սթափեսցին յորդայթից սատանայի. (Ծն. ՟Թ. 24։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 7։ ՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 26։ Տե՛ս եւ Յովէլ. ՟Ա. 5։ Ամբ. ՟Բ. 19։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 37։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Է. 34։)
Սթափեա՛ ո՛վ մարդ ի տրտմութենէդ. (Ոսկ. ննջ.։)
Սթափեցի՛ր ի քնոյ քումմէ գոնէ սակաւ ինչ անագան. (Եփր. դատաստ.։)
Սթափեցի՛ր յանզգայ մոլորութենէդ, եւ ե՛կ ի քեզ. (Եփր. խոստ.։ եւ Մանդ. ՟Ա։)
Փոքր ինչ սթափեցաւ ի դառն սգոյ. (ՃՃ.։)
Եղեւ շարժումն, զի սթափեցին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 30։)
Թէ կամիցիս սթափիլ, Ե՛րթ ի բուրաստանս ուրեք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
Հարցանէր առ ի սթափելոյ՝ ամբարապետն զխուժիկն յաղագս գեղջն նորա եւ ծնողացն. (Փարպ.։)
cf. Սթափումն.
ՍԹԱՓՈՒԹԻՒՆ ՍԹԱՓՈՒՄՆ. Սթափ գոլն. Սթափեցաւ նոյ ի գինոյն. տեսանել ստուգապէս կարէ սթափութեամբն։ Սթափումն զգաստութեան է, ի նմա. (Փիլ. լին. ՟Բ. 73։)
Կենաց եւ վայելչութեան եւ սթափութեան։ Յուրախութիւն եւ ի սթափումն որսատենչ ազատացն. (Փարպ.։)
Պատմէին զօրագլխացն՝ սթափութեամբ հասնել ի միջոյ կողման աշխարհիս. զոր լուեալ ճեպէին երթալ ընդնէմ նոցա. իմա՛, որպէս շութափութեամբ, շտապաւ, ստիպաւ։
awaking;
refreshment, distraction, diversion, pastime;
sobering.
ՍԹԱՓՈՒԹԻՒՆ ՍԹԱՓՈՒՄՆ. Սթափ գոլն. Սթափեցաւ նոյ ի գինոյն. տեսանել ստուգապէս կարէ սթափութեամբն։ Սթափումն զգաստութեան է, ի նմա. (Փիլ. լին. ՟Բ. 73։)
Կենաց եւ վայելչութեան եւ սթափութեան։ Յուրախութիւն եւ ի սթափումն որսատենչ ազատացն. (Փարպ.։)
Պատմէին զօրագլխացն՝ սթափութեամբ հասնել ի միջոյ կողման աշխարհիս. զոր լուեալ ճեպէին երթալ ընդնէմ նոցա. իմա՛, որպէս շութափութեամբ, շտապաւ, ստիպաւ։
to make water;
to be of age, to attain puberty, to be pubescent, marriageable.
Ծնաւ ուստր մի. եւ իբրեւ ջրթափեաց, եւ եղեւ հուժկու, մի. եւ իբրեւ ջրթափեաց, եւ եղեւ հուժկու, եւ այլն։ Կրթեալ վարժեցաւ, եւ ջրթափեալ՝ եհաս ի գիտութիւն բարւոյ եւ չարի. (Բուզ. ՟Դ. 15։ Հ. յնվր. ՟Գ.։)
stripped of leaves, leafless.
որոյ սաղարթն է թափեալ. տերեւաթափ.
Սաղարթաթափ լինել։ Սաղարթաթափ լեալ՝ զգենուցու զտխրական տգեղութիւն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։ Պիտ.։)
sprouting, budding.
Սաղարթափթիթ տերեւովք կանաչազարդեալ. (Անան. եկեղ։)
Յոքնուղէշ ընձիւղեալ բողբոջք անօրէնութեան սաղարթափթիթ. (Սկեւռ. աղ.։)
deprived, stripped of leaves, leafless;
stripping or despoiling of leaves;
— առնել, to pluck or strip off leaves;
— լինել, to shed or lose leaves.
ἁποβεβληκυῖα τὰ φύλλα abjiciens folia. Որ թափէ յիւրմէ զտերեւս իւր. թափեալ եւ մերկեալ ի տերեւոց.
Եղիցին իբրեւ զբեւեկնի տերեւաթափ. (Ես. ՟Ա. 30։)
Որպէս զծառս տերեւաթափս։ Ծառ տերեւաթափ եւ պտղակորոյս։ Որթք տերեւաթափ եղեալ՝ զարդարին ըստ ժամանակին։ Յաշունն տերեւաթափ լինին եւ ցամաքին տունկքն։ Այս դրժանք տերեւաթափ լինելոյ. (Մեսր. երեց։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։ Տօնակ.։ Փիլ. ել.։ Լմբ. սղ.։)
Սուգք առեալ ծառոց՝ տերեւաթափ լինել յոստոց (ընդ մահն անտոնի). (Տաղ.։)
Որպէս փոթորիկ յանտառէ տերեւաթափ՝ այնպէս արագ յերիվարացն առեալ նիզակօք դի ցուրտ յերկիր ընկենուին. (Խոր. ՟Գ. 37։)
ԳՐԱՒԱԹԱՓ ԼԻՆԵԼ կամ ԱՌՆԵԼ. λυτρόομαι redimo Գրաւով թափել. ազատիչ լինել՝ տալով զգրաւ կամ զփրկանս. փրկանաւորել.
Գրաւաթափ գերելոցն ընտանեաց լինել։ Գրաւաթափ իւրոյ տէրութեան լինել։ Գրաւաթափ առնելով՝ որք ըմբռնեալ իսկ էին ի ձեռս չար ոստիկանին. (Յհ. կթ.)
ԸՆՉԱԹԱՓ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Յընչից թափել, իլ. զրկել, իլ.
Մերկանան՝ ընչաթափ առնեն։ Ի ձեռս ապիրատ արանց անկանիցի, որք ընչաթափ առնիցեն զնա. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)
Հարկահանք ձեր ճռաքաղ առնեն զձեզ ... ընչաթափ առնեն ի դէմս հարկի. (Գէ. ես.։)
Բազումք ի հրէից հաւատացելոցն ընչաթափք եղեն յընչիցն. (Ոսկ. գաղ.։)
nostrils.
Հոտոտելիք յերկուս ըռընգունս բաժանեալ, ըստ իւրաքանչիւր քթափողաց շրջեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5։)
Քթափողք արձակ եւ ի բաց։ Ընդ բերանն եւ ընդ քթափողքն խմցո՛ւր. (Վստկ.։)
foolish, wanton, mad, cracked.
μωρός stultus, fatuus Բախեալ յայսոյն չարէ. հարեալ ի խելսն. թափեալ ուղեղ. խելագար. անմիտ. մորոս. փախուկ. խենթ
to strike, to beat;
to shock, to knock;
to touch;
to scourge;
—ի քարի զոտս, to strike one's foot in a stone;
— հողմոց զտուն, raging of the wind against the houses;
— զգուռն, ի գրան, to knock at the door;
— զկուրծս, to beat one's breast;
— զքնար, to touch a cithern, harp, lyre;
— ճառագայթից զաչս, to dazzle the eyes;
բախեալ արտասուօք, burst into toars.
Որով բախեալ զձայնարձակութեանցն զազդողական՝ սթափեցաք կանգնեցաք. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
camp;
army;
encampment;
castramentation;
— առնուլ, հարկանել, to encamp, to pitch a camp;
բառնալ զ—ն, to remove the camp.
Երթեալ տեսանէին՝ զի թափուր կայր բանակն առանց մարդոյ. (Բուզ. ՟Դ. 20։)
to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.
φαντάζομαι, πλάνομαι եւ այլն. imaginor, erro, deliro եւ այլն. Ցնորիլ. երեւութանալ. երազել. յայլոց խելս լինել. կապիլ մոշոյ. ափշիլ. ընդվայր յածիլ. թափառիլ. տատանիլ. վարանիլ. յիմարիլ. մոլորիլ. մոլիլ.
clavicle, collar-bone.
that does not wink the eye;
without winking, with fixed eyes.
ԱՆՔԹԹԵԼԻ ԱՆՔԹԻԹ Որ ոչ քթթէ. ուր չիցէ թօթափումն կամ թարթափ աչաց. անշարժ հայեցիւք. դէպուղիղ նկատօղ.
cf. Անքթթելի.
ԱՆՔԹԹԵԼԻ ԱՆՔԹԻԹ Որ ոչ քթթէ. ուր չիցէ թօթափումն կամ թարթափ աչաց. անշարժ հայեցիւք. դէպուղիղ նկատօղ.
autumnal.
Զըստ տարւոյն զուգօրութիւնս, զգարնանայինն եւ զաշնանայինն։ Զաշնանայինն՝ փոխանակ ժողովելոյ ամենայն պտղոց։ Յաշնանային հասարակօրութեան։ Աշնանայնոյն (կամ աշնայնոյն) զուգօրութիւն։ Գարնանայնոյն, եւ աշնայնոյն։ Տերեւթափ լինին եւ ցամաքին տունկք աշնայնովն եւ ձմերայնովն. (Փիլ.։)
glass;
drinking-glass;
bottle;
— պատուհանաց, window-glass.
պ. ապկիւն, ապկիւնէ, ապկինէ, այսինքն ջրագոյն. ὐάλος. vitrum. Նիւթ թափանցիկ եւ փայլուն՝ դիւրաբեկ եւ հալելի. եւ ամենայն անօթ կամ հայելի կազմեալ ի նիւթոյ անտի. որոյ ազնիւն է սառնատեսակ. ապիկի.
menstrual;
having menses;
excrement;
privy.
Յայտնին գործովք՝ սերմն ի մանկարարութիւն եւ ապահարն ի ծնունդ ծնիցելոյն։ Նուազեալ թափի ի մարմնոյն ապահարն։ Որչափ մանուկն ի ստինսն է, ոչ լինի մայրն յապահար. (Կանոն.։)
cf. Ապահար.
Կանայք յապարահս իւրեանց. (Կոչ. ՟Զ։) Կամ Հարկ բնութեան՝ ի թափել զաւելորդս.
idle tales, nonsense, tiresome repetitions, silly story, prating, gossip, dotage
Այս ի մտաց թափելոց են բարբաջանք։ Զսատանայական բարբանջս բարբանջել (որպէս զվհուկս). (Մանդ. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Ի՟Զ։)
cf. Բարբանջ.
Այս ի մտաց թափելոց են բարբաջանք։ Զսատանայական բարբանջս բարբանջել (որպէս զվհուկս). (Մանդ. ՟Ժ՟Զ. եւ ՟Ի՟Զ։)
signal, illustrious;
cheerful;
increased, flourished, flourishing, civilised.
Զի բնաւին ի բոլոր բարւոյական բարգաւաճիցն թափուր զմեզ թորեսցէ. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
cf. Անվայել.
Բեւեկնի տերեւաթափ եղեալ՝ յոյժ է անվայելուչ. (Գէ. ես.։)
unlimited, unbounded;
incomprehensible.
to become a forest.
ὐλημανέω, ὐλομανέω. silvesco, frondibus ac sarmentis luxurio. Իսկ ԱՆՏԱՌԱՑԵԱԼ, ἁλσώδης. nemorosus, sylvestris. Իբրեւ զանտառ կամ անտառամոլ լինել. ուռճանալ. եւ ծաւալիլ, ոստախիտ կամ տերեւաթափ գտանիլ՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
not confined to one place, uncircumscribed;
absurd, extravagant;
unbecoming, unsuitable.
Չունօղ զտեղի. կարօտ տեղւոյ. թափառական. մէքեանսըզ, տէտիրկին.
darkening, offusca-tion;
tenebrse;
eclipse;
— արեգական՝ լուսնի, solar, lunar -;
— բոլորական, մասնական, մանեկաձեւ, total, partial, annular -.
Խաւարումն աչաց, խլութիւն ականջաց։ Փորեցին զաչս հասանայ ... թափել զհասան ի պատուհանից խաւարմանն. (Արծր. ՟Ե. 2։)
mad, crazy, lunatic, insane.
παραφρώνουν desipiens ἑπίληπτος laborans epilepsia, sive morbo comitiali;
correptus a daemone . Ոյր խելքն կամ ուղեղն է խանգարեալ. խելացնոր. խելայեղ. գլխագար. վերնոտ կամ այսահար, լուսնոտ. ուշաթափ. մտաթափ. ապուշ մտօք. անմիտ. կամ ըստ Հին բռ. Խելացաւ. խելքը տւրած, բախուկ, խենդ, խեւ.
madness, craziness, insanity, lunaoy.
Սթափեցարու՛քոչ ի ցքւոյ, այլի խելագարութենէ եւ յանմտութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։ Որ խելագարութեամբ մոլորեալ) (այսինքն մոլեգնեալ) իցէ, ո՛չ շրջեցի յայտնապէս ի քաղաքին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
buffoneryy, scurrility, lampoon, bantering, jeering, mockery, raillery, jocularity, waggery.
զազրութիւն կամ խօսք յիմարութեան, կամ խեղկատակութիւն, որ ոչ վայելէ։ Ի բա՛ց թօթափեցէք զխեղկատակութիւն ի բերանոց ձերոց. (Եփես. ՟Ե. 4։ Կող. ՟Գ. 8։)
to cut, to cut off, to break off, to tear off or away;
to burst open;
— զհերս, to tear out the hair;
— ներքինիս, to castrate.
Խզեաց զջիլսն, զորօրինակ խզիցի քուղ ի թօթափելոյ յորժամ ի հուր հոտոտիցի։ Առասան երեքկուղի ոչ վաղվաղակի խզեցի։ Մի՛ խզեսցին ապաւանդակք նորա։ Խզելոյ ի նմանէ զշղթայսն. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 9. 12։ Ժղ. ՟Դ. 12։ Ես. ՟Լ՟Գ. 20։ Մրկ. ՟Ե. 4։)
robe of honour.
Ընդէ՞ր առեալ (ռեբեկայ) զխլայն՝ արկաւ զիւրեաւ։ Նշանակ է խլայն թափանցանցալոյս առաքինութեան. (Փիլ. լին.։ եւ Վրդն. ծն.։)
hog-shaped, like a pig.
ravine, deep hollow;
sylvan valleys, forest;
mountain streams, torrents.
Անցանէ գետն երասխ յորձանուտխոխոջիւք ... թափ անկեալ ընդ նեղ եւ ընդ նուրբխոխոմքն քարանձաւի միոյ։ Զօրս ղօղեալ թագուցանէր ի խոխոմս այգեստանին։ Ամրացեալք ի խոխոմս խորոցն ձորոց, եւ յամուրս քարանձաւաց. (Յհ. կթ.։)
cf. Խոխոջանք.
Խոխոջք. Խոխոջիւն. ուստի՝ Զառ ի վայր խողխոջանք՝ է արտաթորութիւն կամ թափումն կղկղանաց.
to soar up, to fly on high, to dart forward, to swoop down, to rush headlong on, to dash at, to pounce on, to fall on.
ὀρμάω, ὀρμῶμαι impetum capio, irruo, praerumpo. Բուռն յարձակիլ որպէս զխոյ. թափով իմն դիմել. սլանալ. սրանալ. վարգել.
hour;
time, moment;
proper time, precise time;
loisure-time, opportunity, occasion;
canonical hours, divine service;
season;
horoscope, nativity, ascendant;
*church;
Վրան or Խորան ժամու, Tabernacle;
միջին —, mean -;
աստեղական —, sideral —;
արեւային —, solar -;
ճշմարիտ —, true -;
հնչել երկրորդ —ու, to strike two;
քանի՞ են —ք, what o'clock is it ? what's o'clock ? — է երկրորդ, it is two o'clock;
—ք երկու եւ վայրկեանք տասն, it is ten minutes past two (o'clock);
երկու —ք եւ քառորդ մի, it is a quarter past two;
—ք երկու եւ վայկեանք քսան, twenty minutes past two;
—ք երկու եւ կէս, half past two;
—ք երկու քառորդաւ ընդհատ, a quarter to three;
—ք երկու եւ վայրկեանք քառասուն, twenty minutes to three;
զերրորդ —ու, about three o'clock;
առաջին — եւ կէս, an hour & a half;
կէս —, half an hour;
քառորդ մի —ու, a quarter of an hour;
ի վեցերորդ —ու առաւօտուն, at six (o'clock) in the morning, or at six AM.;
յեօթն —ու յետ միջօրէի, at seven in the afternoon, or at seven PM.;
ի սմին իսկ —ու or պահու, just now, now;
յամենայն —ու, յորում եւ է —ու, every hour in the day, at every moment;
ի նշանակեալ —ու or պահու, at the appointed time;
ամենայն —ուց են նորա գործք, every hour of his time has its appointed task;
ի —ս պարապոյ իմոյ, in my leisure hours;
— առնուլ, գտանել, to take occasion, to find time, or opportunity;
— բարեպատեհ, favorable moment;
—ու, ի —ու, ի դէպ —ու, in time, in good time, at the proper time;
— առնել, դնել, տալ, to appoint an hour, a time, to fix a day, cf. Ժամադրեմ;
յորժամ — լինիցի, when the opportunity arrives;
— է, it is time, it is the fitting moment;
այլում —ու եւ ժամանակի սպասել, to wait better times, or for a more favorable occasion;
զում —ս ընդ իմն հանել, to stay some hours with;
— հարկանել, to ring the bell;
— առնել, to pray;
to say the mass;
յամենայն —, at all times, always;
— ի —, from hour to hour;
— ի — առնել, սահմանել, to put off from time to time, to spin out, to prolong;
— ի —է, —է ի —, at every moment, hourly, from hour to hour;
առ — մի, ընդ —ս, առ —ս, at present, for the moment, now, provisionally;
—ս —ս, ընդ —ս —ս, —ս ընդ —ս, from time to time, now and then, sometimes;
յառաջ քան զ—ն, out of time, before the time, too soon;
եկեալ հասանէր —ն, the moment had arrived;
— ճաշոյն, dinner-time, the dinner hour;
— ճաշոյն է, it is dinner-time;
ըստ —ուն պիտոյից, according to circumstances, seasonableness;
զօգուտ —ս, ի բազում —ս, —ս ձիգս, ցմեծ —ս, for hours together, whole hours, hours at a time, a long time;
ի —ու եւ տարաժամու, seasonably and unseasonably;
հասանել —ու կնոջ, to be near delivery or childbirth;
to be near her time;
յետին —, dying hour, hour of death, last moments;
time.
Ժամքն (լուսանալոյ տուընջեան) են այսոքիկ. Այգն, ծայգն, զայրացեալն, ճառագայթեալն, շառաւեղեալն, երկրատեսն, շանթակողն, հրակաթն, հուր փայլեալն, թաղանթեալն, առաւօտն, արփողն։ Ժամք գիշերոյն. Խաւարակն, աղջամուղջն, մթացեալն, շաղաւօտն, կամաւօտն, բաւականն, խօթափեալն, գիզակն, լուսաճեմն, առաւօտն, լուսափայլն, փայլածուն. (Տօմար.։)
time;
year;
century, epoch, period;
age;
the end of life, death;
the present life, our times;
season;
opportunity, leisure;
appointment;
ճշմարիտ —, true or correct -;
միջին —, mean -;
արեւային — solar -;
աստեղական —, sideral -;
դիշերահաւաստրային —, equinoctial season, equinox;
—ք Թագաւորաց, The Books of Kings;
անցանել զ—օք, to grow old, to advance in years;
— պատեհի գտանել, to find a favorable moment;
յօգուտ վարել զ—ն, to make a good use of time;
կորուսանել, անցուցանել զ—ն, to lose, to waste one's time, to while away;
դէպ —, a favorable moment;
—ի մնալ, սպասել, or սպասել դիպող —ի, to wait the favorable moment;
— առնուլ, գտանել, to find a favorable occasion or opportunity;
ընտրել զ—ն, cf. Ընտրեմ;
ոչ բազում —ք են, a short time since, not long since, lately, of late;
ոչ սակաւք են, a long time since, a long, long while ago, long since;
առ այնու —օք էր տեսանել, then one saw, it was at that period one saw;
առ —օք Վարդանայ Մեծի, in the time of Vardan the great;
յաւուրս —աց սորա, of his epoch;
ի վաղեմի —սն, in remote ages;
ի սուղ, ի սակաւ —ի, in a short time, in a moment;
ի միում, ի նմիմ —ի, at the same time;
ի յետին —ս, in these latter times, years or days;
անդստին ի —աց անտի, or յառաջին —աց, thenceforth, from the earliest or olden times;
առ նովին —օք, towards this period, about the same time;
հզօր ի —ին, powerful at that time;
— ինչ, some time, a short time;
առ — մի, provisionally, for a certain period, for the present;
—աւ, with time, in the course of time, in time, in the long run;
ընդ or ըստ —ս —ս, from time to time, at intervals, now and then, ever and anon;
զայնու or առ այնու —աւ, զայնու —օք, ընդ —ս, or յամս —ացն այնոցիկ, առ սովիմբ, or զսովին —աւ, ընդ —ս ընդ այնոսիկ, ընդ ամս —ացն այնոցիկ, then, at that time, in those times, at that epoch, during that century;
ի —ին՝ յորում..., in the time when...;
ընդ ամենայն —ս, at all times;
—աւ, once upon a time;
once there was;
formerly;
— ինչ առնել առ ձեզ, I shall remain some time among you;
—ս ձիգս, long time;
բազում —ս աշխատ եղէ ի վաստակս այս, this work has cost me much time;
բազում —ի պէտք են առ այս, that requires much time;
անցանէ —ն, time flies.
time;
time;
tense.
Զի՞նչ չար էր քան զմարդասպան աւազակ. ո՞չ ի միում ժամանակի անդ ի գլուխ քաջութեան վաղվաղակի մատուցեալ յական թօթափել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Յորժամ ժամանակ առնուն, յայնժամ թափեն զթոյն։ Իբրեւ ժամանակ առին, ապա յայտնեցին. (Սարգ. պ. ՟Գ։)
to arrive;
to happen, to come to pass;
to ripen;
to be able;
to have time or leisure;
ոչ —, to have no time;
to be unable;
— ի գահ թագաւորութեան, to gain the throne, to succeed to the throne;
ժաշամեցին արդիւնքն՝ բանիցն, the words are realized.
Ժամանեաց ի հանգիստ անմահական կենացն։ Շութափութիւն ժամուն ոչ ետ թոյլ ժամանել զկնի մեր. (Յհ. կթ.։)
deadly, deleterious, pestilent, venomous, baneful.
Զխոհերական ոգւոցն ժանկաբեր թոյնսն ի բաց թոթափեցաք. (Կոչ. ՟Է։)
to render wicked or cruel, to divest of humanity;
to irritate, to enrage;
to corrupt, to spoil.
Զսպիտակութիւն արծաթափայլ հոգւոյն շնորհաց ի ձեռն նոցա ժանդացուցանել. (Լմբ. սղ.։)
toothless.
ԺՕՌԱՏ կամ ԺԱՒՌԱՏ. Որպէս Ատամնատ. (ի ժաձռ կամ ժեռ. ռմկ. կեռիք) νωδός edentulus, dentibus carens. Պակասեալ յատամանց. որոյ թափեալ են ատամունք. ակռաները թափած. ակռապլիկ.
the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
like or similar to vipers.
Վառեալք զթոյնս իժանման չարութեանն ի հաւատացեալս քրիստոսի թափեսցես. (Յհ. կթ.։)
plentifully, abundantly, copiously, fully;
completely;
amply, largely;
diffusely.
Ի քարընկէց բարկութենէ թափեսցի լիով կարկուտ. (Իմ. ՟Ե. 23։)
cf. Լլկանք.
Ծերութիւնն ըստ ամենայն լլկութիւնս անցեալ, զբնաւ չարիսն ի բաց թօթափէ. (Ոսկ. եբր. ՟Է։)
that shakes off the yoke, disobedient, refractory, froward, rebellious;
— լինել, to shake off the yoke, to obtain liberty;
to be refractory.
Որ ի բաց ընկենու կամ թօթափէ զլուծ. վտարանջօղ. անհնազանդ. ապստամբ.
to fill;
to accomplish, to fulfil;
to spread, to diffuse;
to complete, to consmnate;
to load, tore-load, to fill again;
to repeople;
to glut;
to stuff;
— զաղեղն, to bend the bow;
— լուսնի, to be at the full (moon);
— զօրէնս, to fulfil the law;
— զօրէնս բնութեան, to satisfy the laws of nature;
— զոք օրինօք տեառն, to instruct in, to fill with knowledge of the divine law;
— զքաղց, զծարաւ, to drive away hunger, to satisfy;
to quench thirst;
— զիղձս, to satisfy or content on's wishes;
— զպէտս, to satisfy one's necessities;
— զձեռս, to give to the priest, to consecrate;
to be consecrated;
արեամբ — զձեռս, to dip the hands in blood, to assassinate;
— զոք պարգեւօք, to load with gifts;
— զտեղի, to take the place of, to substitute, to replace;
— մինչ ի վեր, to fill up to the brim;
ընդ ամենայն տեղիս — զաւետարանն Քրիստոսի, to spread the gospel of Christ everywhere.
եւ կր. լնում, կամ լնանիմ, կամ լնիմ, լցայ, լցեալ. πληρόω, γεμίζω impleo, repleo եւ այլն. Լի առնել զթափուրն. լցուցանել. հեղուլ զեղուլ, իրօք կամ նմանութեամբ. Լեցընել.
to be filled, to come to its highest pitch, to complete;
լնու չափ հասակին, he becomes adult.
եւ կր. լնում, կամ լնանիմ, կամ լնիմ, լցայ, լցեալ. πληρόω, γεμίζω impleo, repleo եւ այլն. Լի առնել զթափուրն. լցուցանել. հեղուլ զեղուլ, իրօք կամ նմանութեամբ. Լեցընել.
to be alone, abandoned;
to be empty, void, desert;
to deprived of.
Լոկ մնալ. թափուր գտանիլ.
privation, want, emp-tyness, void;
— ընչից, poverty, indigence.
Սոսկ կամ թափուր մնալն. չքաւորութիւն.
washer, bleacher.
Լուացօղ հանդերձից. թափիչ. cf. ԼՈՒԱՆԱԼԻՔ. լաթ լուացօղ. (Վրք. հց. ձ։)
yoke;
pair, couple;
լուծք եզանց, yoke of oxen;
լուծ կշռոց, pair of scales;
beam of a balance;
բառնալ ինչ ի լուծ կշռոց, to weigh with scales;
—ք, a pair;
— —, in pairs;
լուծ իմ քաղցր է եւ բեռն իմ փոքրոգի, my yoke is easy and my burden light;
աունուլ զլուծ կրօնաւորական կարգի, to take the cowl (monk), to take the veil (nun), to pronounce the vows, to become a monk or nun;
մտանել ընդ լծով ամուսնութեան, to bear the yoke of matrimony;
ընդ լըծով արկանել, to place under the yoke;
to subject, to reduce to slavery;
խոնարհել ընդ լծով, to bend under the yoke;
to submit tamely to slavery;
ընդ լծով կալ, ընդ լծով ծառայութեան մտանել, to pass under the yoke, to become a vassal, or tributary;
լուծանել, բառնալ զլուծ, to unharness;
to take off the yoke;
ընկենուլ, թօթափել, նշկահել զլուծ, ի բաց ընկենուլ զլուծն, to throw off the yoke, to slip the collar;
զերծանիլ ի լծոյ, to be freed;
yoke, subjection, slavery, bondage;
yoke;
libra, the balance (sign of the zodiac).
surrounded by a bright array;
— երկնային թռչունք, angels.
(եթէ չիցէ գրելի Լուսատու) Լուսաւոր ըստ իմիք, կամ պայծառ մասն լուսնի իբր թափաւցիկ. որ ըստ կարծեաց ոմանց յառջնոց այսպէս բացատրիւր.
to shine, to shed light, to be brilliant.
Լուսափայլին, եւ դարձեալ ի յազգակիցսն՝ լիւրեանցսն թափանցիկ առնեն. (Դիոն. ածայ.։)
cf. Լուսափայլեմ.
Լուսափայլին, եւ դարձեալ ի յազգակիցսն՝ լիւրեանցսն թափանցիկ առնեն. (Դիոն. ածայ.։)
gay, joyful;
sprightly, lively;
sober, grave, imposing, serious;
— երեսօք, seriously;
ի բարբառ —, with a serieus voice;
ի լրջեաց, ի լրջէ, in a waking state.
cf. Լուրթ.
ԼՈՒՐՋ. νήφων vigilans, sobrius. Արթուն զուարթուն. զգաստ. սթափ.
Ի ԼՈՒՐՋԷ, կամ Ի ԼՐՋԱՑ, կամ Ի ԼՐՋՈՒՑ. մ. ἑγρηγορότως vigilanter, vigilando. (որ վրիպակաւ արդեօք գրի եւ Ի վերջէ, Ի վերջի. տե՛ս ի բառն ՎԵՐՋ) Յարթնութեան. յարթմնի. ի սթափութեան.
entire estate, complement, completeness, fulness;
accomplishment, completion, perfection, consummation;
satiety;
reunion, multitude;
— լուսնի, full moon;
ի — ածել, to accomplish, to complete, to finish, to crown, cf. Կատարեմ;
ի — գալ՝ ելանել՝ հասանել, to be accomplished, to be fulfilled;
ի —, for the completion of;
ի — աղետիցս, to complete my misfortunes, to give me the finishing blow, to fill up the measure of my misfortunes;
— ժպրհութեան, եղերան, the height of insolence;
the lowest depth of crime;
— եղեւ փառաց նորա, his glory was at the highest pitch.