hoofed, having hoofs.
Միաճիւք կենդանեացն արագագլորք են. եւ հաստատագոյն երկաճիւքն՝ միւսոյ օգնական մատչելով կճղակացն. (Իրեն. առ Լեհ.։) որպէս յն. μονώνυξ, μονόνυχος ... unicae ungulae, solidas ungulas habens.
deadness, want of animation, privation of life;
mortality;
mortification;
— արգանդի, the being past bearing, impotence, sterility.
Զի՞նչ քան զմեռելութիւն քառօրեայն դիոյ առ կենդանութիւն մեզ անյուսագոյն. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
to cause the death of, to put to death, to kill;
to mortify.
Եթէ մեռանիմք, կեանք (կամ կեամք). եւ եթէ մեռուցանեմք, մեզ նոյն կեանք առաջի կան։ Լաւագոյն զմեռանիլն կամին՝ քան զմեռուցանելն. (Եղիշ. ՟Ե։)
deathlike.
Որ ինչ լինիցի հանգոյն մեռելութեան. մահահանգոյն. (զոր օրինակ է քունն)
to be fortified or strengthened by, to be consolidated.
Էին պատրաստեալք յառաջագոյն մեստեալ մահիճք երկաթիք յառաջահոգութեամբ, զի մի՛ անհնարին ծանրութեամբ փղացն բակցի. (Փիլ. լիւս.։)
having the warp of silk.
Բերէին զգոյնագոյն նարօտս պատանաց, զմետաքսառէչս եւ զոսկեթելս կերպասուցն. (Ագաթ.։)
nakedly, openly, plainly, clearly.
(Խորհուրդն չարութեան) յայտնեցաւ մերկաբար. (յն. մրկագոյն) (Եւս. պտմ. ՟Ը. 5։)
wrestling naked.
Զմերկամարտութեանն զոմանս ասացաք։ Յոյժ յաւէտագոյն մեզ այսպիսի մերկամարտութիւնս. (անդ։) cf. ՄԵՐԿԱԿՐԹՈՒԹԻՒՆ։
roman, latin;
greek.
Բայց ի հոռոմ գիրս եւս յայտնագոյն զսոյն գտանեմ. (Լմբ. սղ.։)
flowing, running, fluid;
transitory, transient;
fluid;
ելեկտրական — electric fluid.
Ի հոսանուտ վայրէ կենցաղոյս (հանգոյն գետոյ). (Յհ. իմ. եկեղ.։)
belvedere, terrace, kiosk, turret;
baldaquin, cover;
blind;
parasol or umbrella;
—, տուն —, summer-residence.
Կապուտաւ երկնագոյն հովանոցս. (Բուզ. ՟Ե. 38։)
the pastoral art, shepherdism.
Առ ինքն սիրոյ՝ ցուցումն առնէ զոչխարացն հեզագոյն հովուականութիւնն. (Դիոն. թղթ.։)
loving, faithfully following the shepherd.
Զմեր զիրսն բամբասեն, եւ զի հովուասէրք եղաք, եւ ունէաք գտանել յերկուց բարեաց զընտրելագոյնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)
odour, smell;
perfume, scent;
sign, indication;
— անոյշ, անուշից or անուշութեան, grateful odour, sweet, savory smell, perfume, fragrance, cf. Անուշահոտութիւն;
քաղցր, ախորժելի, թեթեւ, սաստիկ, չար —, sweet or fine, agreeable or delicious, slight, strong, disagreeable or bad odour or smell;
— գարշ, stench;
— առնուլ, հանել, to perceive an odour, to smell, to scent, cf. Հոտոտեմ;
— ունել, to smell, to be odorous;
— հարկանել, բուրել, to spread, to exhale an odour;
cf. Հարկանիմ;
ի հեռաստանէ առնու զ— պատերազմի, he smelleth the battle afar off;
ի —ոյ ջրոյ ծաղկեսցի, it will shoot up as soon as the moisture effects it.
Ոչ եկն մեզ հոտ անուշ ի հոգւոյն սբոյ։ Ի հոտ անուշից ծաղկաձեւ վարդագոյն արեան վկայիցն. (Եղիշ. խրատ.։ Խոր. հռիփս.։)
strong, vigorous, robust;
powerful, potent, mighty.
fire;
fire, heat, spirit, ardour;
passion, love, flame;
fiery, igneous;
—ն անշէջ, hell, hellfire;
շրջմոլիկ —, night-fire, Will-o' the wisp, Jack-o' lantern, ignis fatuus;
— արկանել, վառել, to set on fire, to light, to kindle, to make a fire;
— հարկանել, արկանել, տալ, հրով or —բ դատել, to set fire to, to burn, to set on fire, to inflame;
ի — եւ ի սուր սպառել, մաշել զամենայն, to put every thing to fire and sword, to destroy by burning;
to chastise with fire and sword, to punish severely;
ի — այրիլ, տոչորիլ, to be burnt, consumed by fire;
իւղ արկանել զհրով, to add fuel to the flames;
— առնուլ, to catch or take fire, to fire or blaze up;
չառնուլ —, to miss fire;
— վարեալ բորբոքէր ի գաղղիա, all France was on fire, all in a blaze;
ի — ! ի — ! հարաւ զտանէ, fire ! fire ! the house is on fire !
առ սէր քո տայր զինքն or մատնէր զանձն եւ ի —, he would go through fire and water for your sake.
Նրբագոյնն եւ թեթեւագոյնն ի չորից տարերաց՝ այրեցօղ եւ լուսատու. եւ ամենայն նիւթ հրացեալ. կրակ. խարոյկ. ջահ. բոց։ Նմանութեամբ՝ Վառեալ սէր, բարկութիւն, ցանկութիւն, տենդ, եւ այլն.
proud, arrogant, haughty, lofty, lordly, overbearing, imperious, supercilious, vain.
ὐπερήφανος, ὐβριστής, ἁλαζών superbus, arrogans, jactabundus. (լծ. հյ. Պարծօղ. յն. էբէ՛րթիս կամ իբէ՛րդադօս. ամբարձեալ, եւ վերագոյն. ուստի լտ. սուբէրպուս ). Ամբարտաւան. բարձրամիտ. բարձրայօն. փքացեալ. փառասէր. արմարհոտ. սոնք եւ սէք.
cf. Հպարտագոյնս.
to be proud, to swell with pride, to be puffed up;
— ընդ տոհմ իւր, to boast of one's descent or birth.
ἑπαίρομαι, ὐπεριφανέω, ἑξυβρίζω , ἁλαλαζονεύομαι, μετεωρίζομαι, ὐψηλοφρονέω, γαυριάω , φυσίομαι superbio, effero me, extollor, jacto me, glorior, inflor եւ այլն. Կամիլ վերագոյն երեւիլ քան զայլս. փքանալ. ամբարտաւանիլ. բարձրամտիլ. պարծիլ. պանծանալ. ամբարհաւաճիլ. մեծաբանել. յանձնապաստան լինել. ... խօրօզ չանմաք (լծ. գոռոզանալ)
full of fire, ardent, burning.
Հորվ լցեալ կամ լի. որ ունի յինքեան զհուր. եւ Հրախուռն, կամ հրագոյն. հրակերպ.
mixed with fire.
Հրախառն եւ յստակագոյն տեսակ. (Պղատ. տիմ.։)
metallic.
Հանգոյն հրահալելի նիւթոցն, ոսկւոյն, պղնձոյն. (Լմբ. իմ.։)
pyramid;
cf. Հրակերպ.
Հուրն հասաւ հոմանունակին հրաձեւի։ Բոցագոյն է աշունն, զհրաձեւն ցրտացուցանելով. (Փիլ. լին.։)
command, order, injunction, ordination, behest;
permission, authorization, license, leave;
decree, edict;
հակառակ —, counterorder;
—ք, destiny, fate, lot, fatality;
doom;
— հաւատոց, doctrine of faith;
— պատասխանւոյ, oracle;
անդարձ —, irrevocable order;
— հանել, դնել, տալ, to command, to order, to dispose;
to appoint, to decree;
to give leave, to permit;
— առնուլ, — պատուիրանի առնուլ, to obtain leave;
to receive orders or directions;
— տալ վասն տանն իւրոյ, to make one's will;
ես եդի զ—ս զայս, յինէն ել —ս այս, I have signed this decree;
cf. Զէն;
fire-pot.
Թեթեւագոյն թեւս ունի արեգակն քան զլուսինն. իսկ յեսու թեւաւորին եւ անթեւին հասարակ առնէր զհրաման պատասխանւոյն. (Եղիշ. յես.։)
oracle.
Յառաջագոյն յաղագս կիզմանն նոցա հրամանաբանութիւն տուեալ էր մօրն. (Նոննոս.։)
igneous, fiery, pyric, ardent.
Փոխարկեցեր զբնութիւն հրային՝ ի մեղմագոյն ցօղ անձրեւին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Հրեղէն;
— փոշի, gunpowder.
Հրանիւթ երգոյն գործի. (Նար. մծբ.։)
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
θαυμάσιος, θαυμαστός mirus, mirificus, miraculosus, stupendus. Սքանչելի. արժանի հրաշանալոյ, եւ հրաշիւք լի. սխրալի. գերագոյն. աննման. վսեմ. եւ Անակնունելի. խիստ զարմանալի, խելքէ վեր.
cf. Սքանչելացուցանեմ.
Յառաջագոյն հրաշացուցեր զտեսողութիւն մարգարէիցն. (Շար.։)
wonderfully, marvelously, admirably;
miraculously;
majestically, gloriously.
Եթէ մատուցանիցես պատարագ քո, զայս հրաշափառապէս եւ նախատիպ՝ առ քահանայս առնուլ յարմարագոյն է. (Բրս. հց.։)
magnificence, august grandeur;
wonders, marvels.
Անունն յառաջագոյն նշանակէր, որ ինչ յապայ լինելոց էին հրաշափառութիւնքն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Քան զյարուցանելն՝ ելանելն կապանօք՝ ոչ նուազագոյն թուէր հրաշափառութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
red, red hot, all on fire, incandescent, at a white heat;
fiery, ardent, burning.
πεπυρώμενος ignis factus, ardens, ignitus. Շիկացեալ հրով, կամ շէկ լեալ հանգոյն հրոյ. հրագոյն. շանթացեալ. հրաբորբոք. կրակ դարձած.
fire-eyed.
Հրաչեայ. սա կոչի վասն առաւել պայծառերես եւ բոցակնագոյն իմն լինելոյ. (Խոր. ՟Ա. 21։ Յհ. կթ.։)
democracy.
Արիագոյն ասես լինել զքաղաքն ի հրապարակակալութենէ. (անդ. ՟Դ։)
fire;
pyre;
funeral pile;
fire, ardour;
Mars;
—ս արկանել, հարկանել, to kindle, to light, to set on fire.
ՀՐԱՏ. գ. որ եւ ՀՐԱՒՈՐ. գ. πυρόεις pyrois Ἅρης Mars Մի ի մոլորակաց հրագոյն. եւ ի կարգի դից Արէս, ըստ յն. եւ հյ. եւ Մարս, այսինքն մարտ. ըստ լտ. մառէխ
cf. Հրատեսիլ.
πυροειδής, πυρώδης igneae formae, igneus, ignitus. որ եւ ՀՐԱՏԵՍԻԼ. Ունօղ զտեսիլ եւ զհանգամանս հրոյ. հարգոյն. հրախառն. կրակի նման.
Որպէս երկաթ ոմն հոգիքն քաղցելոց (ուսման) հրատեսակ լինելով՝ կակղագոյն լինել. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
like fire, flame-shaped;
fire-coloured.
Հրատեսիլ գոյն, կամ երեւմունք, երեսք, կամ երեւեցուցանել եւ այլն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 85։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Ճ. ՟Ա.։ Եզնիկ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
inviting, alluring;
person invited, guest.
Յառաջագոյն եւ կանխագոյն է հրաւէր քան զվայելումն հրաւիրականացն բարութեանց. (Սարկ. քհ.։)
endowed with angelic prerogatives.
Աստուած զմարդն հոգէխառն հրեշտակակիր հաւասարագոյնս արար. (Ագաթ.։)
cf. Հրկէզ առնեմ.
Կարմրագոյն շամփրօք զմարմին սրբոյ վկային հրկիզուին. (Ճ. ՟Ա.։)
to rejoice, to divert, to amuse;
— զլսելիս, to delight the ears, to charm, to please.
Գրեթէ զայն ասեմք գոլ գեղեցիկ երաժիշտ, որ զվեհագոյնսն եւ զբաւականապէս խրատեալսն հրճուեցուցանէ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
flock, flock of sheep, of goats, fold;
cf. Յօտ;
the faithful, the universal Church.
Հօտք խաշանց։ Ամենայն հօտք։ Ի մակաղատեղս հօտից։ Առնոյր ոչխար ի հօտէ անտի։ Այծս, քաղս, մաքիս, խոյս, ուղտս, կովս եւ այլն, հօտս հօտս առանձինն։ Բացագոյնս ի միմեանց տանիցիք հօտս ի հօտից։ Զհօտ հանդերձ հովուօք յափշտակեցին.եւ այլն։
tuberose.
ՀՕՐՈՒՏ կամ ՀՕՐՈՏ. Նոյն եւ ռմկ. Ծաղիկ գեղեցիկ եւ անուշահոտ իբրեւ զկանթեղաշար փունջ մանրիկ շուշանաց, հանգոյն սըմպուլի, է՛ որ կապուտակ, եւ է՛ որ սպիտակ.
cf. Ձաղ;
cf. Ձաղկանք;
ի ծաղր եւ ի —նս լինել, cf. Ձաղ լինիմ.
Պատիժ ձաղանաց։ Ձաղանս պատեհագոյնս։ Ձաղանօք սաստիկս իմն ամբաստանէ։ Ձաղանօք այպանման. (Նար.։)
agreement, consent, unanimity;
concert, harmony, symphony;
accompanying.
Եւ ո՞ւր է ճշմարտութիւն ձայնակցութեան մարգարէական երգոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
exhorting, exciting;
cf. Ձայնատու;
— լինել, to dare, to defy, to challenge, to throw down the glove or gauntlet;
to provoke, to instigate;
— ժամանակ, day fixed for combat or duel;
—ք, noise, rumour, crash, resounding, sound, echo.
Կազմէր ձայնատուրս հանգոյն որոտմանց բարբառոց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
tedium;
cf. Ձանձրութիւն;
cf. Ձանձրանալի;
— առնել, լինել, cf. Ձանձրացուցանեմ;
cf. Ձանձրանամ.
Զի մի՛ ի սկզբան անդ ձանձրոյթ արարեալ՝ դժուարընկալք լինիցին. եւ դարձեալ դանդաղագոյնք լինիցին առ ի զնոյն ձանձրոյթ ժողովել։ Զձանձրոյթ աշխատութեան ի մտաց ձերոց գողանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
to pull or haul about;
ձգձգեալ ի դատաստան, dragged from one tribunal to another.
Ի մեծագոյն եւս նկրտել վաստակս ձգձգեն, զի մեծապէս հպարտասցի. (Եւագր. ՟Ժ՟Բ։)
artisan, artificer, mechanic;
artistic production;
skilful, expert.
Սա է, որ ձեռագիտացն եւ պայծառագոյն արուեստիցն ասացելոց գտակ. (Փիլ. բագն.։)
to put one's hand to, to undertake, to try, to attempt;
to lay hands on, to make an attempt, to attack, to encroach;
to argue, to reason, to dissert, to descant.
Ձեռնարկել ի գերագոյնսն քան զմեզ, կամ ի սրբազանս. (Դիոն. եկեղ.։)
Մեծագոյնս ձեռնարկեաց մեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)