innumerable.
Յաչս մարդկան են յոքնակի՝ եւ անթուական. (Շ. իմ. եղ.։)
too late;
unseasonable;
unforeseen, unexpected.
Եթէ անցանէ ընդ սահմանեալ կէտն, ո՛չ է կենդանի, այլ որպէս զանժամ ոք ցաւօք եւ հեծութեամբ. (Լմբ. սղ.։)
impatient;
incontinent, intemperate.
Մարմնով փոքրահասակ, եւ անժուժկալ լեզուաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։) եւ (Կլիմաք.։)
impatience;
intolerance;
incontinence, intemperance;
immoderation, violence.
Ի կիրակէի զայլ ինչ կերէ՛ք յաղագս անժուժկալութեան ձերոյ։ Եւ թէ ոք անժուժկալութեամբ սխալէ, բեռն ապաշխարութեան ի վերայ դնեմք. (Շ. թղթ.։)
nit.
Չարչարեալ լուով, ոջլով անծով, կծով։ Փոքր տարր զանիծն ասէ։ Անիծք ծնանին անկերպք, զի ոչ ճանաչի վերջք կամ առաջք, գլուխ կամ ոտք. (Լծ. նար.։)
unintelligible, inconceivable, incomprehensible.
Զայլոց իմանալեաց փոքր ի շատէ, այլ ոչ տիրապէս ծանուցելոց. անգիտելի. դժուարիմաց. խորին. խելք չհասնելու, խելքէ վեր. անզլաշըլմազ, ագըլ էրմէզ.
pennyless, poor;
nothingness
Անինչ վասն այն պարտ է լինել, որպէս զի փափաքս ազատեսցի յաշխարհէ, եւ ի վեր յառեսցի. ապա թէ ոք անինչ է, եւ անդր ոչ փափաքէ, նանիր աշխատի. (Լմբ. սղ.։)
negligence, heedlessness, carelessness, inattention, lethargy.
Յորժամ կացցէ ոք յանհոգութեան հոգեւորացն. (Շ. հրեշտ.։)
not fordable;
unfathomable, immense.
Ոյր կամ ուր չիք հուն անցից. ընդ որ ոչ ոք կարէ անցանել՝ իրօք կամ մտօք. անկոխ. անեզր. անբաւ. ընդարձակ եւ լայն. անչափ. անթիւ. անսպառ. որ եւ ասի անհնարին. որպէս եւ հնարն՝ թ. հիւււնէր, է իբր հունարար, գտիչ անցից. կեչիդսիզ. ուճսուզ. նիհայէթսիզ. հատսըզ. ἅβατος. invius մանաւանդ ἅπηρος, infinitus, termino carens, ἁχανίς, vastus, immensus, եւ այլն.
insubordinate;
not subject.
Բժիշկք հոգ տանելով բոլորումն, եւ ոչ փոքր ինչ թողուլ անարուեստ եւ անհպատակ. (Նիւս. բն.։)
cf. Անկիրթ.
Քան զամենայն ծանունս ծանրագոյն՝ մարդ անհրահանգ։ Մեծատուն անհրահանգ եւ առանց խրատու։ Ո՛չ բարւոք է, որք հրահանգեալ իցեն՝ ընդ անհրահանգս խօսել. (Ոսկիփոր.։)
that does not allure or seduce.
ԱՆՀՐԱՊՈՅՐ ԱՆՀՐԱՊՈՒՐԵԼԻ Որ ոչ ձգի ի հրապոյրս. որ ոչն հրապուրի. անողոքելի. անխաբ. անպատիր, եւ առանց պատրանաց. ալտանմազ.
who invites nobody;
cf. Անկոչ.
Իբր այն՝ որ ոչ հրաւիրէ զայլս, կամ ի բարին ոչ հրաւիրի. աննուէր. անամոքելի ի լաւ անդր.
cf. Անձանձիր.
Անձանձրոյթ խօսել, կամ բողոքել, պատմել, հրատարակել, աղօթել, եւ այլն. (Փարպ.։)
that cannot be taken in hand, extremely difficult;
untractable.
Ինձ յոքունց տարացոյց վկայս կացուցանել ո՛չ է անձեռնարկելի. (Մագ. ՟Ի՟Ա։)
presumptuous, vain.
ԱՆՁՆԱՀԱՃ կամ ԱՆՁՆՀԱՃ. որ եւ ԱՆՁՆԱՀԱՃՈՅ, ԱՆՁՆՀԱՃՈՅ. αὑτάρεσκος. sibi nimis placens. Ինքնահաճ. ինքնահաճոյ. ինքնահաւան (ոք, կամ գործ նորա). քիւսթահ, մազրուր.
on guard, cautions;
royal guard, body-guard;
— լինել, to be cautious, to be on guard.
Ոչ են այնպէս զգոյշք թագաւորի անձնապահք, որպէս նոքա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
selfish, self-interested;
guilty of egotism;
mild, courteous.
Մի՛ ոք եղիցի անձնասէր, եւ մի՛ առանց համարձակութեան. (Ածաբ. ի մակաբ.։)
given to pleasure, to one's own comforts, lazy, dissipated;
selfish;
comfortable.
Փափուկն եւ անձնդեւրն չէ՛ արժանի (կերակրոյ). (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։) յն. եթէ ոք թողու կամ ընդարձակէ զանձն իւր։
freewill, choice, free agency, independence.
Կայ ի նոսա բարուցն անձնիշխանութիւն՝ յայն կոյս խոտորել, յոր իւրաքանչիւր ոք կամի. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
narrow, strait;
narrow passage, defile, strait, pass;
desire, wish;
— ունել, to desire, to wish.
Մերթ փոքրիկ. դոյզն. սակաւ. եւ դժուարին. ծանր.
ԱՆՁՈՒԿ գրի եւ ԱՆԾՈՒԿ. στενός. angustus. Ոյր անցքն կամ միջոցն եւ դիրքն է փոքրիկ. նեղ. անմասն ի լայնութենէ կամ յընդարձակութենէ. նեղկուկ. տառ. տառաճըգ. սըգը. (լծ. եւ թ. ենսիզ, ինճէ. եւ լտ. անկուսդուս.)
Անձկաւ ի նորա բարիսն փափաքել։ Լնուլ զբաղձանս անձկոյն՝ որ առ Աստուած։ Բորբոքումն անձկոյ. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)
to be avaricious, niggard, to save sordidly;
to be sparing of, to hoard avariciously;
— զագահութիւն, to be given to covetousness;
— ի ժամանակն, to be sparing of one's time.
Ամենայն ոք ագահէ զագահութիւն. (Երեմ. ՟Ը. 10։)
solid, stable, durable, tough, lasting;
hard, strong, firm, fast;
compact, massive, thick;
locked, fastened.
—, ամրի, րաց, րոյ, ոց, fort, fortification, fortress;
grotto, cave, cavern.
Բռնազբօսեսցի ոք ամուր (յն. ամրագոյն) զօրութեամբ. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
to act according to ones entire will, pleasure or caprice.
Որոյ կամակարօղ հրամանին ոչ ոք դիմակալել զօրէր. (Թէոդոր. մայրագ.։)
crooked, bent, curved, tortuous, sinuous;
indirect, crafty;
cf. Յամառ;
— շաւիղ, winding path, crooked way;
crookedly, against the grain.
Այլ ընդ այռոց՝ խանգարս եւ կամակորս։ Նոքա արարին կամակոր զանձինս. (յն. թիւրեցին)։ Զկամակոր զպատրանս ի գործ արկանէ։ Վասն կամակոր կրօնիցն ի կորուստ մատնեալս. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. գաղ.։ Ոսկ. տիմ.։)
to wring, to twist;
to bend, to bow, to curve;
to distort, to overstrain a phrase, to strain, to misinterpret;
to pervert, to deprave;
— զարդարութիւն, to pervert justice.
Իսկ թէ ոք առ այս խորհրդոյ գիտութիւն կամակորի. այսինքն մոլար ընթանայ. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Կամայ.
ἐκούσιος . Կամաւորական. կամայ. կամաւոր. իսկ յոքն. τὰ ἐκούσια կամաւոր նուէրք, ռմկ. սրտէն փրթածը.
cf. Կամիմ.
Թէ զայլ ոք ընտրել կամենայք։ Որքան կամենայ ոք, եւ այլն. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։ ՃՃ.։ Վրք. հց.։ Յայսմաւ.։ (Իբր կամիցիմ, ցիս, եւ այլն. կամ յօժարիլ. ուզելու ըլլալ )։)
flail, roller to thrash corn or beat out grain.
Կոխիցէ ոք զկալ կամնասայլիւք։ Զանիւ կամնասայլին։ Իբրեւ զանիւս նորս սղոցաձեւ կամնասայլից. (Ես. ՟Ի՟Ե. 10։ ՟Ի՟Ը. 27։ ՟Խ՟Ա. 15։)
cf. Կամն.
Կոխիցէ ոք զկալ կամնասայլիւք։ Զանիւ կամնասայլին։ Իբրեւ զանիւս նորս սղոցաձեւ կամնասայլից. (Ես. ՟Ի՟Ե. 10։ ՟Ի՟Ը. 27։ ՟Խ՟Ա. 15։)
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
Նոքա ի հարկէ կապեալ են, եւ սոքա ի կամաց. (Ոսկ. ես.։)
դիմազ. ԿԱՄ Է, ԷՐ, ԵՂԵՒ. ԿԱՄՔ ԵՆ, ԷԻՆ, եւ այլն. դիմազ. δοκέω, δοκεῖ, ἕδοξε, συνευδοκεῖ , βούλομαι censeo, videor, visum est, placet, volo. Հաճոյ կամ բարւոք թուի. լաւ. կամիլ. հաճիլ. Յիշեցուցանել ձեզ այսուհետեւ կա՛մ է ինձ։ Եւ նմա կամ իցէ բնակել ընդ նմա։ Կամ եղեւ եւ ինձ կարգաւ գրել քեզ։ Որոց զիա՛րդ եւ կամ եղեւ անձանց իւրեանց, բերէին նուէրս տեառն։ Եթէ կամք իցեն արքայի։ Եթէ կամք իցեն քեզ։ Գրեցէ՛ք, որպէս կամք իցեն ձեզ։ Իբրեւ կամք եղեն աստուծոյ. եւ այլն։
lightning, thunder;
thunderbolt;
spark;
live or burning coal, glowing embers;
carbuncle, anthrax;
հրացայտ —կունք, lively sparks;
—կունս արձակել, թօթափել, to emit sparks;
to launch thunderbolts, to blast with lightning.
σπινθήρ scintilla ἅνθραξ carbo, pruna. Կայծ՝ մեծ կամ փոքր. շանթ. հուր կամ լոյս փայլատակեալ. եւ Կրակ. ածուխ վառեալ, խարոյկ. կայծ. եւ կրակ վառած.
thunder-struck;
thundermg;
fulminating;
startling;
— ծառ, tree struck with lightning, ablasted tree;
— առնել, սատակել, to blast or strike with lightning, to thunders trike;
— եղեւ տուն նորա, his house has been struck with lightning.
ԿԱՅԾԱԿՆԱՀԱՐ ԱՌՆԵԼ. ԿԱՅԾԱԿՆԱՀԱՐԵԼ. Հարմամբ որպէս կայծքարի ընդ պողպատ՝ հուր բորբոքել. կամ որպէս շանթիւ հարկանել ի հրդեհել.
emperor, caesar;
Վեհափառ —ն, His Imperial Majesty.
Յօգոստոս կայսերէ։ Տիբերեայ կայսեր։ Ի կայսր բողոքեցեր, առ կայսր երթիջի՛ր։ Տո՛ւք զկայսերն՝ կայսեր։ Չի՛ք մեր թագաւոր բաց ի կայսերէ. (եւ այլն։ Իսկ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. 1. եւ ՟Գ. 27.) ուր ասի ի մեզ աղեքսանդր կամ անտիոքոս կայսր, ի յն. թագաւոր դնի, կամ ոչինչ։
to rejoice, to exult, to leap, to frisk or skip for joy, to romp, to sport, to frolic, to play, to be all alive.
Կայր եւ մնայր բարիոք որսոյն, եւ տեսեալ՝ կայտռէր. (Ոսկ. հռ.։)
cf. Կայտռամ.
Կայր եւ մնայր բարիոք որսոյն, եւ տեսեալ՝ կայտռէր. (Ոսկ. հռ.։)
born of & woman.
Այր կանանցածին։ Ո՞ ոք կանանցածին։ Ո՞վ ի կանանցծնաց՝ Յոբ. (՟Ժ՟Ա. 12։ ՟Ժ՟Դ. 1։ ՟Ժ՟Ե. 14։ ՟Ի՟Ե. 4։)
womanish, feminine.
Ազգ կանանցական։ Կանանցական շողոքորդութիւն. (Ոսկ. յհ.։ Լմբ. առակ.։)
the raising up;
re-establishment, building, erection, construction;
restoring, reviving;
resurrection.
Օգնականք նորա են եւ գազանք, զի նոքօք եգիտ նա զկանգնումն իրաց բազմաց. (Եփր. ծն.։)
cf. Կանգնութիւն.
Օգնականք նորա են եւ գազանք, զի նոքօք եգիտ նա զկանգնումն իրաց բազմաց. (Եփր. ծն.։)
cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.
Որպէս ոք զի ժողովէ որայ կանգուն ի գիրկս իւր. (Ես. ԺԷ. 5։)
to rise or get up early;
to arrive early, before daybreak;
to hasten, to hurry, to make haste, to arrive beforehand, to anticipate, to go or get before, to precede, to get the start of, to outstrip;
— ըստ առաւօտն, to rise with the dawn, to get up at day-break;
— ունել, to preoccupy — ի կատարումն ըզձից ուրուք, to anticipate one's desires or wishes.
Չեւ էր եկեալ ի գերեզմանն, կանխեն նոքա զհակառակութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
to regulate, to determine, to order, to dispose, to arrange;
to prescribe, to decree, to constitute, to establish;
to canonize.
Սիրես քննել զգիրս, եւ նոքօք կանոնել զառ ի քէն աւանդութինսն. (Սարկ. մարդեղ.։)
to cry, to cry out, to scream;
to exclaim;
to call after, to halloo.
κράζω clamo, vociferor. Գոչել, կոչել, ճչել, խանչել, կական բառնալ. ձայն արձակել. կանչել կանչւռտել, պոռալ.
to bribe, to corrupt, to practise upon, to buy over, to suborn, to seduce with bribes.
δωροκοπέω muneribus corrumpo. Կաշառօք որսալ, ամոքել. կաշառաբեկ առնել. կաշառ տալ.
to bind, to unite, to join together.
Կապակցել լծով հաւանականաւ զվեհն ընդ փոքուն. (Նար. ՟Խ՟Զ։)
bond, conjunction, connexion;
coherence, relation, concatenation.
Շարայարութիւն մեծամեծ քարանց եւ փոքունց, եւ կապակցութիւն խճիցն եւ այլոց նիւթոց զհաւատելոց ունի նշանակ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
deserting, fugitive;
rebellious.
Սոքա են կապարճադարձոյցք ի ճանապարհէ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
ape;
— փոքր, marmoset;
— մեծ, baboon;
— երկայնաձետ, monkey.
lovage.
ԿԱՊՆԴԵՂ որ եւ կոչի ՔԵՂՈՅ ՍԵՐՄՆ. ՔԱՇՄ. Խոտ եւ արմատ կծու ախորժ՝ օգտակար ստամոքաց, իբր համազօր պղպեղի մանանխոյ. ... ըստ Մենինսքեայ որպէս լտ. ligusticum, siler montanum, կամ cunilago եւ այլն. (Բժշկարան.։)