abusively, falsely, improperly;
catachrestically;
— վարիլ, to abuse, to use improperly.
Ոչ իսկ տիրապէս սոքա օգնականք, այլ պիտակաբար ասին։ Չարչարելոյ անուն ասի եւ իսկապէս, ասի եւ պիտակաբար. իսկապէս՝ առ գորցսն չարութեան՝ որ է որդւոյն առանձինն. եւ պիտակաբարն՝ ի վերայ այլոցն, որոց ստածուածովք եւ մարմնովք լինին վնասք. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 4։)
Ոչ են սոքա տիրապէս սուրբ, այլ պիտակաբար ասին. (Ի գիրս խոսր.։)
Մի ոք կարծեսցէ ի վերայ աստուածոյ զստուերս իսկապէս տիրաբանիլ, քանզի պիտակաբար իրք են այս (իբր զեղծումն չարաչար Վարումն). (Փիլ. իմաստն.։)
to want, to be in want of;
to be necessary, useful.
Ստորոգութիւնքն արիստոտէլի պիտոյ են մեզ յամենայն իմաստասիրութիւն. իսկ ներածութիւնքս պորփիւրի պիտանան մեզ ի ստորոգութիւնքն արիստոտէլի։ Այսոքիկ առինչունակին են. յորում պիտանան յըստ միմեանց բանն. (Անյաղթ պորփ.։)
Ես զիմ աման ձիթոյն ո բացեալ էի, այլ մախաթով ծակեալ էի ըզծեփ նորա. քանզի փոքր ինչ պիտացաւ ի նմանէ. (Վրք. հց. ՟Ե. ձ.) (տպ. տիպոյացաւ)։
utility, profit, advantage;
use, employ.
ՊԻՏԱՆՈՒԹԵԱՄԲ իբր մ. որ եւ ՊԻՏԱՊԷՍ. Օգտակարապէս. բարւոք, ըստ արժանաւոյն. որպէս պարտ էր.
one must, it is necessary;
սակաւիկ ինչ պիտեցաւ, it was within a hair's breadth of.
Սակաւիկ ինչ պիտեցան՝ ասէ, եւ եղեալ գտանէի ի մէջ ամենայն չարեաց։ Սակաւիկ ինչ պիտէր՝ եւ սպառեալ կործանէր զնա յերկիր. (Վրք. հց. ձ. այսինքն փոքր միւս եւս եւ ... քիչ մնաց որ.)
cf. Պիտանամ.
Փոքր ինչ պիտոյացաւ ի նմանէ։ Ողորմելով տային նմա որչափ եւ պիտոյանայր նմա։ Եթէ ճգնէաք ի խոնարութիւն, ոչ պիտոյանայր մեզ այլ ճգնութիւն. (Վրք. հց. ՟Է. ՟Ը. ՟Ժ՟Ը։)
Որպէս ոք հեդից եւ վանկից ուսման պիտոյանայ. (Ոսկ. գծ.։)
pyrheum, Persian Fire-altar.
Հրով վառեաց զպիւռիոնն պարսից, զոր տաճար հրոյ անուանէին, յորում զհուրն բորբոքէին հրապաշտքն։ Հրամայէր նմա միւսանգամ շինել զպիւռիոնն՝ զոր այրեաց. (Ճ. ՟Բ. եւ Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։ եւ Տէր Իսրայէլ. մայ. ՟Ի՟Դ.) որ գրէ ՊԻՌԻՈՆ, եւ ՊԵՌԻՈՆ։
cf. Պիւրամիտ.
Այլ պիրամիդքն՝ եւ սոքա արժանի են հրաշից. շինեալք յոյժ անըմբռնելիք յեգիպտոս. զոր քրիստոնեայքս ասեմք շտեմարանս յովսեփու գոլ. իսկ հելլենացիք՝ յորոց մի է եւ հերովդոտոս, ասեն եթէ թագաւորաց շիրիմք են. (Նոննոս։)
Platonic;
— սէր, platonic love;
Platonist.
Զպղատոնականն համարձակագոյն այժմ բարբառիմ։ Եւ այսոքիկ պերճ եւ պայծառ՝ պղատոնականքն իբր եղանիլ բանք. (Խոր. Ա. 35։)
copper, made of copper;
—ձիք, copper utensils, cauldron, copper kettle.
եթէ պղնձի մարմին ունէին նոքա, արդ լուծեալ էր ի դէջ խոնաւոյ աստի. (Եղիշ. ՟Ը։)
pepper;
— լոսեալ, ground or pounded -;
համեմել —աւ, to -.
ՊՂՊԵՂ. գրի եւ ՊՂՊԻՂ. նոյն բառ է եւ յայլ լեզուս. թ. պիպէր. πέπερι, πέπερις piper. իտ. pepe, pevere. Համեմ կծու եւ ջերմ յոյժ՝ ի գոյն սեաւ, եւս եւ սպիտակ՝ ի չափ գնձոյ՝ ողկուղօրէն բերեալ ի վերայ փոքրիկ ծառոյ յարեւելեան հնդիկս. իսկ յայլ տեղիս պղպեղ է բերք դոյզն բուսոյ՝ ի սկզբան կանաչ պատճով, որ յետոյ կարմրանայ. տաքդեղ.
Զսպիտակ պղպեղ եւ զսեաւ՝ նմանս միմեանց ասեմք գոլ ըստ ջերմայնոյն. քանզի երկոքին ջերմինք են, այլ ըստ առաւելութեան եւ նուազութեան. քանզի սեաւն առաւել ջերմային է, իսկ սպիտակն նուազ. (Սահմ. ՟Ծ։)
turbidness, muddiness;
trouble, broil, agitation, disorder, confusion.
Զոր ոչ ոք կարէ գիտել, պէ որպէս, դիւրեա՞ կամ սաստիկ պղտորմամբ պատերազմդ եղեալ վճարեսցի, (Փարպ.։)
to bedizen oneself with coquetry and too great attention to effect, with studied neatness.
Եթէ ոչ սոքօք պճնեսցի ոք, զի այսպէս ասացից, զնա եւ ոչ գէթ ճանաչել զիրին զօրութիւն ասացից. (Սարկ. խր. ուսմ.։)
dish;
bowl, porringer, wooden bowl;
մխել զձեռն ի — ընդ ումեք, to eat together, at the same table, to be a table-companion.
Նոյն եւ յն. բինաքս. πίναξ, πανάκιον catinus, catilus. իտ. piatto, catino, scudella. Սկուտեղ, սկաւառակ. ամենայն անօթ կերակրոյ ի սեղանի՝ տափարակ, եւ փոքր մի խոր, թեփսի, սահան. ...
Եթէ ոք զպնակ լուտնայցէ, եւ շարաւով զոհիցն լնուցու. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ղ։)
strong, robust;
brave, daring, gallant, courageous, manful;
hard, firm, solid, steady.
Ոչ ամենայն ոք պնդակազմ է լսովք (լսելօք). (Լաստ. ՟Ի՟Գ ։)
flat-nosed or snub-nosed;
noseless.
Զոր օրինակ նահատակս ոք ընտրիցէ՝ կողմնակէս, կամ պնչատս. (Ոսկ. գաղ. ՟Է։)
cf. Պշնեմ.
Յորժամ ոք ընդ զննական արեգակամբս նայիցի՝ պշնելով, եւ շնչմարելովն՝ ճանաչէ զպայծառութիւն լուսաւորութեանն. (Սեբեր. ՟Ա։)
to gaze, to stare, to look at fixedly, to fasten or fix one's eyes upon, to look upon attentively, to consider, to observe, to contemplate;
cf. Հայիմ.
Եթէ ի ճառագայթս արեգականն ոք պշնուցու, ոչ միայն չհասանէ նայել հաւաստեաւ, այլ եւ վրիպի՝ եւ կարի իսկ վնասի. որչափ եւս առաւել որ ընդ անմատոյց լոյսն կամիցի պշնուլ մտացն աչօք. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Բ։)
to cause to look at fixedly or attentively, to cause to rivet one's gaze on.
Եթէ կարճիչք յանցանաց էին դեւք, ոչ երբէք զմարդիկ ի կռապաշտութիւն յօժարեցուցանէին ... ոչ ընդ աստեղաց պշուցանել, թէ նոքա ինչ իցեն պատճառք բախտաւորութեան եւ շուառութեան. (Եզնիկ.։)
account, calculation, computation, enumeration, numeration;
number;
catalogue, list;
roll-call, muster;
examination, inventory, statement, account;
esteem, respect, value, regard, station, degree;
presentation or rendering of accounts;
comparison;
lesson;
verse;
ի —, ի —ի, —, for, on account of;
ընդ մի —, same, same thing;
— առնուլ, պահանջել, to ask for an account of, to require one to account for;
— առնել, to find out an explication of, to examine;
to take or draw up an inventory of;
to take stock;
— տալ, to render an account;
to give a reason;
to be responsible, to account for;
— առնուլ ի մէջ ծառայից իւրոց, to make an account with his servants;
ի — ածել, արկանել, դնել, to count, to calculate, to compare;
մտանել ի —, to be reckoned, numbered, esteemed among;
ի —ի լինել, to be counted as, to pass for, to be reputed, esteemed;
ընդ մարդկան կալ ի — ի, to be taken for a man;
— դնել ընդ ումեք, to dispute;
հանել թիւ —ոյ, to draw or cast lots;
տուր զհամար տնտեսութեան քո, give an account of thy stewardship;
ոչ եղեւ ի —ի բան իմ, no attention was paid to my words;
չէ ինչ ի — ի, it is unimportant;
no matter;
թուով — ով էր ամենայն, all was counted;
—ովք թուոց կատարեալ, a clever arithmetician;
— առնուլ, to take lessons;
գիտել, ուսանել, ասել զ—ն, to know, to learn, to say or repeat one's lesson;
cf. Թիւ.
Տղայ մանկունքն փոքրահոգի ի համարս ուսմանցն. (Մաշկ.։)
Երկոքեան սոքա ընդ մի համար են։ Սղ. (՟Բ. վերնագր։)
Զմեծամեծս եւ զփոքունս (ի տրոց) ընդ մի համար առնիցէ. (Ոսկ. եբր.։)
Որ յորովայնի մեռանի, ընդ այն համար է, թէ զամբեւտն ոք սպանանիցէ. (Կիւրղ. օրին.։)
reckoner, calculator, book-keeper, accountant, auditor of accounts;
տուն, տեղի —ի, counting-house;
accountant's office, ciphering.
Նոքա եւ համարակարք երկայն ճանապարհաց, նոքա եւ ուղեգնացք աշխարհի. (Ագաթ.։)
frankly, freely, boldly, plainly;
resolutely, firmly;
clearly, openly, ingenuously;
կարի իմն —, too free, bold, rash, audacious, too daring.
Ոչ համարձակաբար (այսինքն տիրապէս) տեղեակ իցեմք, թէ նոքա են. (Եւս. պտմ.։)
cf. Համարձակեցուցանեմ.
θαρσύνω, ἑάω, ἑπιτρέπω , προτρέπω fiduciam adfero, do;
permitto, propello. Համարձակ առնել զոք, կամ ումեք զիրս ինչ. հրաման տալ, թոյլ տալ. թողացուցանել. եւ Վստահացուցանել. քաջալերել. համարձակեցնել, ազատութիւն տալ, թող տալ, երես տալ.
to grow bold, to have the boldness to, to take the liberty of, to allow oneself, to have the courage, to be daring, to dare, to venture;
կարի իմն —, to presume, to take liberties.
Ո՞վ համարձակիցի, եթէ սուրբ իցէ ի մեղաց։ Համարձակեսցիս առաջի տեառն։ Յարեայց համարձակեցայց ի նոսա։ Համարձակեցաւ յանուն յիսուսի։ Համարձակեցաք աստուծով մերով։ Համարձակեա՛ց, ոչ մեռանիս։ Համարձակեալ խօսի։ Ի հեռուստ համարձակիմ առ ձեզ։ Համարձակեցաւ եմուտ առ պիղատոս։ Յոր ինչ ոք համարձակիցի, անզգամութեամբ ասեմ, համարձակիմ եւ ես։ Համարձակեցան սիրտք որդւոց մարդկան յանձինս իւրեանց՝ գործել զչար.եւ այլն։
of equal glory or honour.
Յամօթ լիցին այնոքիկ, որ զհաճոյն եւ զհամափառ վկայեալն (ի հօրէ՝) վկային հակառակ ուսուցանեն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ձ՟Է։)
Սոքա պատրիարգունք համափառք եւ համափառք են. (Ոսկիփոր.։)
little child, boy;
lad;
apprentice, novice, beginner;
scholar, disciple;
new, raw, inexperienced;
ignorant;
— կրպակաց, shop-boy;
— կապեղացի, pot-boy;
— նաւաստւոյ, cabin-boy.
νέος juvenis νήπιος infans եւ այլն. Նորածին, դեռաբոյս հասակաւ. երախայ. տղայ. կացի (իբր նոր ոտք ելած) մանուկ. պատանի. երիտասարդ. եւ Զաւակ, եւ Աշակերտ. (լծ. յն. բա՛իս կամ բէ՛ս, մանուկ, մանչ. պրս. հէմբա, համբա, ընթացակից, արբանեակ. ճորտ, փոքրաւոր։ Իսկ Հին բռ. ըստ մտի արդեօք գրէ.
Անտիոքացի համբակն ղուկաս. (Նար. առաք.։)
cf. Համբաւեմ.
Եթէ ոք եկեսցէ յանապատէ, որ համբաւակօծ առնիցէ, մի՛ ելաներ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
to have patience, to be patient, to endure, to suffer, to support, to bear, to undergo, to sustain;
to persevere, to remain firm and constant, to persist;
to wait;
— յամուսնութէնէ, to live single;
to live continently, chastely;
որ համբերեսցէ ի սպառ՝ նա կեցցէ, he that shall endure unto the end, the same shall be saved.
Եւ նոքա համբերին զգերութիւն, եւ զանզաւակութիւն որովայն. (Եփր. օրին.։)
patience, suffering;
hope, expectation, confidence;
time, delay;
տանել համբերութեամբ, to be patient, to bear with patience;
կորուսանել զ—, to lose one's patience, to grow impatient;
տալ կորուսանել զ—, to put quite out of patience;
cf. Թոյլ.
ՀԱՄԲԵՐՈՒԹԻՒՆ. ὐπομοσία dilatio. Խնդիր փոքր մի եւս համբերելոյ. յապաղումն. միջոց պարապոյ.
kiss, embrace;
*buss;
sweetness, affability, familiarity;
union, joint, joining together;
spondee;
sweet-tempered, affable, benign, gentle, mild, meek;
propitious, favourable;
agreeing, unanimous;
— ձեռաց, hand-kissing;
յուդայի, մատնչի, a traitor's kiss;
— տալ ումեք, to embrace, to kiss;
to buss;
տալ միմեանց — խաղաղութեան, to give the kiss of peace;
ի — ածել, to familiarize, to tame, to domesticate;
հաշտ եւ — առնել, — յարդարել, to appease, to calm, to pacify, to reconcile;
գալ ի —, to get or grow tame, familiar, to be tamed;
— եւ կամակ բարս ստանալ, to be good-tempered, gentle, amiable.
Զերդմանց եւ զհամբուրոյ շփոթութիւնս. (Ճ. ՟Ա.։ Համբուրիւ շրթանցս։ Զհամբոյր ողջունիս։ Համբոյր շողոքորդին. Նար.։)
(Գազանք) մարդկեղէն արուեստիւք պատրեալ՝ բազում անգամ գան ի համբոյր (յն. ընդել լինին)։ Զառիւծս ողոքես, եւ ի համբոյր ածես (յն. ձեռնընդել առնես). եւ զքո ցասումդն քան զառիւծուն վայրենագոյն կազմես։ Ձի ամեհի, եւ գազան վայրենի ... ի համբոյր գայցէ։ Տիրեմք նոցա, եւ ի համբոյր ածեմք. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. տիմ. Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Համեղաճաշակ.
Բոյսս ... տարազոց մրգոց, համեղահամ դիւրամոքելիս կրից կոկորդաց. (Նար. ՟Ղ՟Զ։)
proportionate, equal, conformable, corresponding, analogous, regular, symmetrical, adequate;
— գործել, to proportion;
դնել —, to compare;
եթէ իցեն ի քեզ առաքինութիունք —ք վեհ ճակատագրիդ, if your virtues correspond with your high destiny;
"ըստ համեմատի համեմատաբար, cf. Համեմատութեամբ."
Ոչ գտի զոք համեմատ ինձ պարտաւոր. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
comparison, confront;
proportion;
analogy, relation, conformity, correspondence, harmony, eurythmy, symmetry;
ratio, proportion;
— գրոց, collation;
բառնալ զ—ն, to disproportion;
համեմատութեամբ, proportionably, in proportion, proportionally, symmetrically;
comparatively, in or by comparison, relatively, in reference.
Համեմատութիւն իբրեւ փոքու ընդ մեծի։ Ծառայից առ տեարս համեմատութիւն. (Շ. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Է։)
seasoned, flavoured;
aromatic, spicy, fragrant.
Զհամեմաւոր անոյշ արմատ ոք ծամեսցէ, եւ զհամ անուշութեան բուրեսցէ. (Ոսկ. խչ.) (յն. միւռոն, կամ իւղ անուշութեան։)
modest, decent;
reserved, moderate, temperate.
Ընդ զարդարելի ձեւով ընդ պարկեշտիւ եւ համեստիւ մտցէ։ Խօսի համեստ հայեցածոք. (Փիլ. քհ. ՟Է։ եւ Փիլ. տեսական.։)
to become modest or wise, to put on a modest look.
σωφρονίζομαι modestus fio. Զգաստանալ. պարկեշտանալ. բարւոք քաղաքավարիլ.
modesty, moderation, reserve, temperance, probity;
politeness.
σωφροσύνη modestia. Պարկեշտութիւ. զգաստութիւն. բարւոք քաղաքավարութիւն.
persuading;
persuasive;
— լինել, to persuade, to convince;
cf. Թափիչ.
(իբր համոզակեար. ի պրս. քէար. օղ, իչ) Համոզիչ. ամոքիչ. որ ջանայ հաւանեցուցանել. խրատատու.
to persuade, to induce, to gain or bring over;
to impel, to urge;
to calm, to appease, to reconcile.
πείθω suadeo եւ այլն. Ամոքել. համոքսել. ողոքել. յորդորել. հաւանեցուցանել. խաղաղել.
Մարտեան ընդ միմեանս երկոքեան յանդի, եւ ոչ ոք էր՝ որ համոզէր ի մէջ նոցա. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 6.) յն. կորզէր, կամ ընտրէր. ἑξαιρέω
եւ փիլիմ։ Ի Հին բռ. որպէս փաղանուն դնին, Համոզել, ամոքել, ողոքել, միջնորդել։
Armenian;
—ք, Armenia;
—ք or —եր, the -s, the — nation;
— լեզու, բարբառ, the Armenian language;
թարգմանել ի —, յեղուկ ի — բան, to translate into —, into the — language.
Եթէ ոք աւելի քան զտա՛յ կամ զո՛չ ա՛յլ երդնուցու երդումն ... որոշեսցի շաբաթ մի. (Բրս. կանոն.։)
armenizing, having religion, persuasion, the policy, the customs of the Armenians.
Անեցի՞ք էին սոքա, եւ դըւնեցիք, կամ հայադաւան լեզուաւ եւ ազգաւ. (Գր. տղ. թղթ.։)
Armenian;
in Armenian;
— գիր, Armenian writing;
— տառիւք, in Armenian letters or characters;
— լեզու, դպրութիւն, the Armenian language, literature;
ուսնանել զ—, to learn, to study -;
— թարգմանել, to translate into -;
— գիտ՞էք, խօսի՞ք, do you know Armenian ? do you speak Armenian ?.
Նա՛ թէ եւ հայերէն ոք մանր միտ դնիցէ, նոյնպէս գտանի. (Եզնիկ.։)
contemplation;
speculation;
theorem.
Իմանալի հայեցողութեամբ։ Հայեցողութեամբն առ աստուած։ Իմդ եղբօր տկարացեալ է հայեցողութիւն առ ի նոցայն հայել ճշմարտութիւն։ Արտաքոյ մնաց յիշմանն եւ հայեցողութեանն աստուծոյ եւ ոչ ոք. (Լմբ. ժղ. Լմբ. սղ. Լմբ. պտրգ.։)
to cause to see, to view;
to incline, to dispose to wards;
to apply;
յինքն — զոք, to attract, to draw another's eye on oneself.
cf. Հայթհայթանք.
Եթէ աստուծոյ կամք էին, զի՞նչ պիտոյ էին հայթայթանքն (հնարից)։ Զի փոքր մի ինչ հայթայթանք լիցին ի ցաւոցն. (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. թագ.։)
invention, expedients, means, shift, device, way;
provisions, food, victuals;
relief, solace;
pretext, subterfuge, pretence;
— կենաց, subsistence, means, necessities of life;
cf. Հնարք.
Եթէ աստուծոյ կամք էին, զի՞նչ պիտոյ էին հայթայթանքն (հնարից)։ Զի փոքր մի ինչ հայթայթանք լիցին ի ցաւոցն. (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. թագ.։)
to curse and swear, to blaspheme;
to talk scandal;
to revile, to abuse, to slander, to traduce, to defame, to speak ill of.
Եկեալ հայհոյէին. ել հրեշտակ քո, եւ եհար զնոսա։ Հայհոյէին զաստուած որդիք նորա։ Որ հայհոյէ զհայր կամ զմայր, շիջցի լոյս նորա։ Նոքա հայհոյէին զնա, եւ ասէին. դո՛ւ լիջիր նորա աշակերտ. եւ այլն։
paste;
dough;
— հարականել, to knead.
Փոքր խմոր զյոլով հայսն խմորէ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
father;
papa, pa;
dad;
father, chief;
founder;
author, inventor;
— մեր, the Lord's prayer;
— երկնաւոր, գթութեան, heavenly Father, God of mercy;
հարք եկեղեցւոյ, the fathers of the church;
հարք միանձունք, old anchorites;
հարք մեր, our fathers, forefathers, ancestors;
— աշխարհի, Adam;
յարգոյ —, Reverend Father;
բարեյիշատակ —ն իսահակ, Father Isaac of blessed memory;
— սուրբ, holy father;
— խոստովանութեան, confessor;
հոգեւոր —, spiritual father;
— հայրենեաց, ժողովրդեան, աղքատաց, father of his country, of the people, of the poor;
քերթողաց —, father of Armenian literature, Moses of Khoren;
— պատմագրաց, father of history, Herodotus;
— եւ մայր, father and mother, parents;
որդի ի հօրէ, from father to son;
— իբրեւ զ—, like a fatherly, paternal;
ազնիւ, բարեգութ —, good, tender father;
— սիրտ, գութ, սէր հօր, the heart, tenderness, love of a father, paternal, fatherly affection;
սիրել, պատուել զ—, զօրավիգն լինել հօրին, to love, honour and succour one's father;
յաւելուլ առ հարս, to go the way of all flesh, to go to kingdom come, to die;
ննջեաց ընդ հարս իւր, he slept with his fathers;
— որդւովք բերկրեալ, a father happy in his children;
— մարդպետ, kislar-agasi, master of eunuchs.
Արդ նոքա են քո հայր եւ մայր. (Տոբ. ՟Ժ. 12.) յն. ծնօղք. γονεῖς parentes
paternal;
native, natal;
— ժառանգութիւն, patrimony;
— գաւառ, աշխարհ, երկիր, cf. Հայրենիք.
Նոքա զինչսն՝ զոր ի հայրենեացն անտի ունէին։ ցրուէին. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
native country, native-land, country, birth place, home;
parentage;
patrimony, paternal property, fortune;
հող —նեաց, fatherland;
սէր, յիշատակ —նեաց, patriotism;
remembrance of one's native land;
անձուկ, կարօտ —նեաց, longing for home;
home-sickness, nostalgia;
վտարել զոք ի —նեաց, to expatriate;
ելանել ի —նեաց, to go abroad, to leave one's native land;
թողուլ զ —նիս, to quit one's country;
երթալ, դարձ առնել ի —նիս, to return to one's country;
մտանել ի —նիս, to return home, to regain one's native land;
արժանի լինել —նեաց, to deserve well of one's country;
ծառայել —նեաց, to serve one's country;
նուիրել զանձն —նեաց, զանձն դնել ի վերայ —նեաց, to devote oneself to the service of one's country, to consecrate oneself to one's country's welfare.