divided, discordant.
Զիա՞րդ համահարք՝ միոյ մօր որդիք՝ երկպառակք լիցին. (Եղիշ. ՟Ը։)
disagreement, variance, discord, dissension, division, disunion, quarrel.
Երկպառակութիւն աշխարհի, կամ զօրաց. (Եղիշ. ՟Ե. ՟Ը։)
cf. Երկստուեր.
Ստուերքն յերկուց կողմանցն երեւին, եւ այնպէս անուանեն զաւուրս, երկստուերեան աւուրք. (Վեցօր. ՟Զ։)
agriculturist;
planter, husbandman, labourer.
Մարդկային կեանք առաջին է յորովայնի մօրն ... եւ երկրորդ կեանք երկրագործ, որ յաշխարհիս քաղաքավարի ... իսկ երրորդ՝ կենդանեաց աշխարհն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
to till, to cultivate, to plough.
Ումեմն շինելով ինչ՝ մանկական շինուածովքն խաղալ պարտ է, եւ ումեմն երկրագործելով. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
produced by the earth, terrestrial.
Ոչինչ է երկրածին՝ երկնայնոցն պատուականագոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
Մականուն ոմանց՝ յերկրէ իբրեւ ի մօրէ ծնելոց.
terrestrial.
Եւ ամենայն սրբոց երկրական, որք յերկնային զօրսն խառնեցան. (Գանձ.։)
geometrician
Չիք ի նոսա երկրաչափք, եթէ բաժանեսցեն տացեն զսահմանս իւրաքանչիւր. (Վեցօր. ՟Է։)
Զգիւտս երկրաչափ ճարտարութեան. (Վեցօր. ՟Ը։)
geometrical;
—ն, geometry.
Երկրաչափական արդեօք շարագրութիւնքն օրէ՞նք են. այո՛. (Պղատ. մինովս.։)
worldly;
cf. Գետնաքարշ;
այր —, carnal-minded, lustful.
Յերկրաքարշ պատաղելոցն։ Գետնանախանձ եւ երկրաքարշ զօրէն սեղխենւոյ. (Պիտ.։)
cf. Երկրորդութիւն.
δευτέρωμα secundus actus Երկրորդելն, իլն. կրկնումն. իսկ Երկրորդումն օրինաց, իմա՛ կրկնումն օրինաց տուելոց. Δευτερονόμιον Deuteronomium
Երկրորդումն օրինաց։ Գրեսցես նմա զերկրորդումն օրինացս այսոցիկ ի մատենի. (Օրին. ՟Ա. 1։ ՟Ժ՟Է. 18։ Յես. ՟Ը. 32։)
cf. Երկիր պագանեմ.
Ի համօրէն քարինս նորա քրիստոս երկրպագի։ Երկրպագեալ տէրութիւն։ Երկրպագելի պահպանակդ, կամ բարերարութիւն, կամ բարձրութեամբդ։ Ընդ քեզ երկրպագելւոյ. (Նար.։)
cf. Երկպառակ.
Բաժանեալս եւ երկցեղս երեւեցոյց զզօրսն հայոց. (Եղիշ. ՟Դ։)
cf. Երկպառակ.
Զօրագլխացն եւ մեծամեծացն եղեալ յերկփեղկս. (Ուռհ.։)
space between two days.
Իսկ երկօթի աւուրբքն զերեքօրեայ զյարութիւն յայտնելով. (Մեկն. ղեւտ.։)
happily.
Ի յօրինաւոր ասպարէզ երջանկաբար նահատակութեանն. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
to prosper, to be fortunate
Երջանկացան առաքեալք, զի ականատես եւ ականջալուր եղեն տնօրէնութեանն որդւոյ. (Տօնակ.։)
very happy, superb, magnificent.
Մինն յերջանկափառ համազօր ահաւորութենէ. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
ad. triple;
trebly.
Երեշ օրինակաւ կամ թուով. եւ Երրեակ.
Երրակի յօրինմամբ տաղաւարացն խորհրդոյ։ Վերամբարձեալ ի յերրակի խորանս երկնից։ Երրակի թիւ կատարեալ՝ յերիս անձինըս բաժանեալ. (Շար.։)
ternary, three;
trey.
Ո՛վ երրեկին զօրութեան եւ կատարելութեան ... որպէս ոմանք յարտաքնոցն իմաստասիրեցին. (Սարկ. լուս.։)
third;
third part;
thirdly.
Trinity;
triplicity.
Միութիւն օրհնաբանեալ՝ եւ երրորդութիւն։ Մի պատճառ ամենայն էիցս՝ երրորդութիւնն. յորմէ գոլն եւ բարի գոլն է ամենայն էիցս. (Դիոն.։)
Ի սոյն յարմարեալ ... զպսակօղ եւ զնորոգօղ անուան էութեան ամենազօր սուրբ Երրորդութեանն ... Հայր, Որդի, Հոգի, ի մի շար դասեալ՝ զթիւն պատուեալ եւ օրհնաբանեալ երիցն ազգակցաց՝ երկոտասան վերանկարէ. (Նար. առաք.։)
having a shining colour.
Երանեալ ես նշան զօրութեան երփնափայլ խաչիդ. (Նար. խչ.։)
and;
also, likewise;
-..., -..., both..., and;
— ոչ, neither, no, nor;
ոչ մին եւ ոչ միւսն, neither;
neither one nor the other;
— երիտասարդք — ծերք, both young and old;
— այլն, et caetera, and so on;
— այն զի, — այս զի, the more so;
— արդ, now, then;
—եթ, only, solely;
— եւս, also, more, over, still, moreover, likewise;
— զի, — քանզի, since, because.
Եկից եւ ես զկնի քո։ Եւ ձեզ վա՛յ օրինականացդ։ Եւ դու ի նոցանէ ես.եւ այլն։
Որք եւ ոչ մարդկան միայն, եւ անասնոց անգամ ոչ զօրեն վնասել. (Շ. հրեշտ.։)
also, still, more;
— առաւել, the more so;
— քան զ—, more and more, instantly.
Եթէ ե՛ւս (տակաւին) ընդ երկուեալ եմք, թէ իբրու այլաբար ունի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
ԵՒ ԵՒՍ. շ. եւ մ. ի մի զօդեալք որպէս նոյն ընդ վերնոյն, կամ ընդ Եւս եւ. καὶ ἕτι, ἕτι δὲ, ἕτι καὶ ἕτι et adhuc, atque etiam. Երբեմն զատուցեալ, զոր օրինակ.
Քան զհերակղէս ասէ՝ ե՛ւս զօրագոյն էր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cook.
Մի՛ ոք զենցէ ուլ եւ եփեսցէ զնա ի կաթն մօր իւրոյ. կա՛մ զի մի՛ եփեսցեն զուլ եւ զմայր ի միասին, կամ զի կաթն սնուցիչ նորա մի՛ եղիցի եփիչ նորա. (Եփր. ել.։)
Մի՛ եփեսցես զգառն ի կաթն մօր իւրոյ, զի մի՛ սնուցիչ նորա՝ լիցի եփիչ նորա. (Վրդն. ել.։)
septenary, that consists of seven numbers or letters.
Ուր գոն եօթն թիւք. զոր օրինակ անունս Քրիստոս, Շմաւովն եւ այլն, կամ եօթն դարք կենցաղոյս, կամ ի վերայ վիմին պետրոսի եօթն աչք ըստ մարգարէին, եւ այլն.
septennial, seven years old.
Ի միոյ օրէ բխեաց տարի, եւ ի տարւոյ եօթնամեանքն». իմա՛ իբր գ. ամք եօթն կամ բազում։
having soven branchs or columns;
of seven stars.
Ուր են աստեղք եօթն, որպէս կամարք մոլորակաց. զի եւ ըստ հելլենացւոց եօթնարփի ասին եօթն գօտիք երկնից. կամ ուր են բազմութիւնք աստեղաց, որպէս հաստատութիւնն. կամ Բազմալոյս, պայծառազարդ իմանալի օրինակաւ, որպէս լուսեղէն խորան արքայութեան երկնից.
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
cf. Եօթնալոյս.
Եօթնարփեան շնորհօք, կամ ճառագայթիւք։ Զեօթնարփեան հոգւոյ զօրութիւնն։ Եօթնարփին շնորհաց. (Շար.։)
septenary;
week.
ԵՕԹՆԵՐԵԱԿ. գ. ἠ ἐβδόμη septima (dies) ἐβδομάς septimana Եօթներորդն օր եօթնեկի, որ կոչի շաբաթ. եբր. շապպաթ, շէպատ, (որ է եօթներորդ).
Զեօթներեակն, զոր եբրայեցին շաբաթ կոչեն, հանգիստ անուանէ։ Զեօթներեակն օրհնեաց եւ սրբեաց աստուած։ Զտէրունեան եօթներեակն առնել աստուածավայելչաբար։ Պատուիրան վասն տէրունեան եօթներեկին։ Հանգչելով ի տէրունեան եօթներեակսն. (Փիլ.։)
seventh;
week;
seventhly.
Հանգեան յաւուրն եօթներորդի. օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ։ Յամի կամ յամսեանն եօթներորդի։ Յերեսներորդի եւ յեօթներորդի ամի. եւ այլն։
coarse expressions or language, obscene words.
Որք անօրէն զազրաբանութեամբն եւ քան զանասունս եւս ի վայր իջանեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
unchaste, lascivious, obscene;
luxurious, dissolute.
Իբր Զազրագործական. զազիր, զզուելի. զոր օրինակ,
Զազրագործ օրէնք, կամ աղտեղութիւն, կենցաղ. (Մագ. ՟Բ։ Շ. հրեշտ.։ Ոսկ. յանառակն.։)
cf. Զազիր.
Ազատք եւս ի զազրալի եւ ի ծառայական գարշելեացն հարկատուութենէ՝ օրհնութեամբ ամուսնացեալքն պահպանին. (Պետ.։)
to disfigure, to make ugly or dirty, to soil.
Ընդէ՞ր զլուացեալ զձորձ վերարկուին գարշելի գործովք զազրացուցեր։ Տաղտկատեսակ գարշութիւն գորտոցն՝ մեղաց օրինակքն զիս զազրացուսցեն. (Նար. ՟Խ՟Զ. ՟Կ՟Ը։)
to look, to cast eyes on some thing.
Քաջապէս եւ զայս զականիցէ՛ք հզօրքդ. (Պիտ.։)
to grow angry, to be enraged, to put one's self in a passion, to fly into a passion, to bluster, to be angry, vexed, exasperated, to lose patience, to fret, to be mad, to inveigh.
to irritate, to put in a passion, to enrage, to anger, to make angry, to fret, to vex, to nettle, to affront, to provoke.
cf. Զայրոյթ.
Առ զայրուցս բարկութեան. (Բուզ. ՟Գ. 14։ Վեցօր. ՟Ը։)
diverse, different, various, distinct.
Որով եւ զսա ո՛չ միով օրինակաւ, այլ զանազանիւք տարաբերէր. (Շ. մտթ.։)
Եւ ըզպատիւ զանազանին, ըզհանօրէն զիմ պըսակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
to distinguish, to diversify, to discern, to vary.
(Եկեղեցին) զանազանէ երկնային հօրն քահանայս եւ մարգարէս, ուստերս եւ դստերս. (Սհկ. կթ.։)
to signalize one's self (by), to excel, to surpass.
Զայնոսիկ՝ որ ի պատերազմունսն զանազանին. (եւ այլն. Պղատ. օրին. ՟Ա։)
distinction;
difference;
diversity, variety.
διαφορά differentia, discrimen διορισμός distinctio ποικιλία , ἁλλίοτης varietas, diversitas Որոշումն, մտաւոր կամ իրական. տարբերութիւն. այլակերպութիւն, այլեւայլութիւն. խտիր. եւ Պէսպիսութիւն. բազմօրինակ կամ բազմապատիկն գոլ.
cf. Ընձուղտ.
to fear, to be afraid of, to dread;
to doubt.
Մի՛ զանգիտել յանօրէն հեթանոսաց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Է. 8։)
to make afraid, to frighten, to terrify, to dismay.
Զի մի՛ զանգիտեցուսցէ զսիրտ եղբօր իւրոյ իբրեւ զիւրն. (Օր. ՟Ի. 8։)
Մի՛ ասէ զանգիտեցուցաներ զմիտս զօրացդ. (Ոսկ. ես.։)