that imbitters, irritates.
whose fruits are bitter.
Իբրեւ զնռնենիս թթուենիս, եւ զնշենիս դառնենիս. (Վեցօր. ՟Ե. յն. զդառնագոյնս ի նշենեաց.)
endive;
wild lettuce;
bitter.
πικρίς picris, amarago, lactuca agrestis Բանջար դառն, որ ի սուրբ գիրս Եղէգ ասի. լեղի մառօլ. եբր. մեռօրիմ.
troop, order, division;
flock (of sheep, etc.);
herd (of oxen, etc.).
Դասակն (այսինքն դաս զօրականաց) հոռոմոց յափշտակեցին զնա. (Ոսկ. գծ.։)
ordinal;
classical;
arranged, divided.
ԴԱՍԱԿԱՆ գ. τάγμα ordo Դաս հետեւակ զօրաց.
order, class.
Ի դասակարգէ աբիայ. (Ղկ. ՟Ա. 5.) իմա՛ զօր ըստ օրէ պաշտօնն, որ եւ ՕՐԱՄՈՒՏ ասի։ յն. ἑφημερία.
to put in order, to associate, to enrol.
Դասակարգել ընդ զօրս անմահից. ընդ անմարմնական բազմութիւնսն. ի դասս մատենագրի. (Զքր. կթ.։ Շար.։ Նար. գանձ.։)
of the same order or class;
colleague, comrade.
Դասակից եղեն վերին զուարթնոցն։ Այսօր դասակից եղեն հովիւքն հանդիսի վերնոցն. (Շար.։)
to be in the same class or society, to enrol one's self.
Ընդ հրեշտակս՝ օրհնեմք զաստուած, ընդ սրբոցն դասակցեմք յերգս. (Ոսկ. ննջ.։)
the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.
ταξίαρχος, ταξιάρχης ordinum ductor, praefetus cohortis, tribunus, centurio Պետ եւ գլուխ դասու յոր եւ է կարգի. դասագլուխ. պարագլուխ. մանաւանդ՝ Զօրագլուխ, կամ հազարապետ.
Զդասապետ զօրութեանց վերնոցն։ Դասապատն երկնից զօրացն. (Շար.։)
Յորժամ փողն նշանակէ զօրավարին, դասապետն զդասն կազմէ. (Արիստ. աշխ.։)
Զօրավարք, հեծելապետք, եւ ազգագլուխք, եւ հետեւակ ցեղիցն դասուց զարդարողք ... որպէս եւ բազումք, դասապետս մականուանեն զսոսա սոցունց։ Զօրավարացն եւ դասապետացն, եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
office of a master of the choir;
hierarchy.
ταξιαρχία ordinis, vel cohortis praefectura Կարգապետութիւն. դասակարգութիւն. կարգաւորութիւն ըստ աշտիճանաց. դաս կամ քահանայապետութիւն երկնային զօրաց.
Անհամար դասապետութեամբ (զօրաց) որպէս զմարախ. (Ուռհ.։)
hit of a sword;
guard (of a gun).
Զոր օրինակ սուսերի դաստապանն՝ ողորկ եւ դիւրաւ ունելի ... նոյնպիսի է ամուսնութիւն իբրեւ դաստապան իմն դիւրահնար. (Նիւս. կուս.։)
to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.
Ծնելոցն ոչ ոք դաստիարակէ զսնունդ օրինացն. (Երզն. լս.։)
lawsuit, cause, litigation;
justice;
— վարել, դնել, to proceed, to sue in law, to bring an action;
— առնել, to do justice;
to judge a lawsuit;
— տալ հատուցանել, to judge one's self, to condemn one's self, to be condemned;
ի — կոչել, to summon, to cite.
Ոչ կամեցեալ դատի հանդուրժել, փախիցէ զմիշտ փախուստն. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
sentence;
condemration, proscription, censure, fulmination.
Որ զնախամօրն անիծից երկանց լուծեր զդատակնիք. (Շար.։)
Յապողոնի տաճարն գոլով՝ բերիցեն դատակնիք գաղտնի զօրինապահացն։ Որում յոլովագոյն պատահեսցին դատակնիք, իշխեսցէ ամս հինգ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
cedex, code of laws.
Գիրք օրինաց դատաստանի։ Մխ. դտ եւ այլն։
cf. Դատաստանարան.
Եթէ ոչ առ սոքօք զբաւական դատն կալցի, առ այլ հասցէ դատարան։ Եթէ երկու դատարանքն ոչ կարասցեն հաշտեցուցանել, դիցէ զկատարած, ըստ որում դատարանացն կարգաւորութիւնքն են, եւ կամքն իշխանաց. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
empty, void;
hollow;
vain, useless;
idle, indolent, unoccupied, lazy;
— ինչ, in vain.
Կային դատարկք ի հրապարակս։ Ընդէ՞ր կայք աստ զօրս ցերեկ դատարկք։ Ոչ միայն դատարկք, այլ եւ փասքուսք։ Բանն իմ մի՛ դարձցի դատարկ։ Ընդ ամենայն դատարկ բանի։ Մի՛ ելանիցէք դատարկք։ Ոչ դատարկս եւ անպտուղս հաստատիցեն զձեզ.եւ այլն։
to be vacant, void;
to be empty;
to be useless;
to be idle or unoccupied.
Խափանեալ դատարկացաւ գործ տաճարին։ Դատարկացան աղօրիք։ Յաւուրն շաբաթուց եգիտ զհրէայսն դատարկացեալս։ Կամիս, զի մի՛ դատարկասցի գործ իմաստութեանն։ Ոտք նոցա դատարկացեալք ի գնալոյ։ Որոց դատաստանն ի բնէ ոչ դատարկանայ. (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 24։ Ժող. ՟Ժ՟Բ. 3։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 25։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 5։ ՟Ժ՟Ե. 15։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 3։)
to empty, to evacuate, to clear;
to exhaust.
Ի մարդն լինել՝ ոչ դատարկացոյց զծոց հօրն, եւ ոչ թափուր եթող զաթոռն հայրենի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
to judge;
to discern;
to criticize;
to know;
to think, to esteem;
to reason;
to condemn;
— ընդ ումեք, to bring an action against some one;
հրով, ի հուր —, to burn, to consume by fire, cf. Այրիմ;
սրով՝ ի սուր —, to kill with a stroke of a sword, cf. Կոտորեմ, cf. Խոցեմ.
Դան դատեսցէ զժողովուրդ իւր։ Դատեսցէ տէր՝ որ դատելոցն է այսօր ի մէջ որդւոցն իսրայէլի եւ ի մէջ որդւոցն ամոնայ։ Ոչ տարապարտուց դատեցեր։ Եւ դատեաց յեփթայի զիսրայէլ ամս վեց։ Որ դատիս զամենայն երկիր։ Մի՛ դատիք (զայլս), զի մի՛ դատիցիք (յաստուծոյ)։ Տէր դատի զդատաստանս նորա։ Դատեա՛ տէր զայնոսիկ, ոյք դատին զիս։ Սուրբք զաշխարհ դատին. եւ եթէ ձեօք դատի աշխարհ, ապա ոչ էք արժանի անարգ ատենից. եւ այլն։
Եղբայր ընդ եղբօր դատի։ Դատեա՛ց ընդ լերինս։ Դատեցայց ընդ ձեզ, ասէ տէր։ Դատեցարո՛ւք ընդ մօրն ձերում. (՟Ա. Կոր. ՟Զ. 6։ Միք. ՟Զ. 1։ Երեմ. ՟Բ. 9։ Ովս. ՟Բ. 2։ Տե՛ս եւ Մտթ. ՟Ե. 40։ Յոբ. ՟Թ. 3։ Ժող. ՟Զ. 10. յորս գրի դատել, իբր դատիլ։)
judgement, opinion, sentiment, advice, understanding;
judgement, reasoning, criticism;
discernment, decision.
Օրինաւոր, կամ մեղմօրէն դատմամբ։ Ի դատումն ընտրութեան վարժից. (Նար. ՟Ի՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
completion of a century.
Ոչ զմի եւ ոչ զերկու եւ ոչ զերիս, եւ ոչ ամենեւին զդար եւ զկոճատ հնարելով ճանաչել, եւ ոչ թուել ամենեւին գիտելով. (Պղատ. օրին. Է։)
Գլուխ դարու իւիք օրինակաւ հաշուելոյ.
shelf;
little hill.
Առի հող օրհնութեան եւ ի փլուզեալ դարակէն. (Յհ. կթ.։)
cupboard;
watch, ambush, ambuscade;
trap, caltrop, gin, snare;
subterraneous passage;
plot, cheat, deceit, intrigue;
— գործել՝ դնել, ի — մտանել, to lay an ambush, to lie in ambuscade, to be on the watch;
to dupe, to cheat, to plot;
— մատենից, book-case.
բայիւ ἑνεδρεύω insidior. Ծածուկ տեղի, ուր նստին կամ դարեալ դադարին զօրք՝ առ յանկարծ յարձակելոյ ի վերայ թշնամեաց անցելոց ընդ այն. ուստի Դարան կամ Դարանակալութիւն ասի եւ ամենայն դաւաճանութիւն կամ որոգայթ.
Եմոյծ զնոսա ի դարան։ Յարիջի՛ք ի դարանէ անտի։ Յարեաւ աբիմեղէք, եւ ամենայն զօրն որ ընդ նմա՝ ի դարանացն։ Ելին ի դարանէ անտի։ Դարան նստէր նմա ի շտեմարանի։ Ի դարան մտեալ։ Որ ատիցէ զընկեր իւր, եւ դարան գործիցէ նմա։ Դարան գործեալ է նմա ի նոցանէ։ Դարան գործեալ իցէ նմա յետուստ քաղաքին. եւ այլն։ Յարուցելք յիւրաքանչիւր խաւարային դարանացն։ Եւ են նոքա դարանք սատանայի. զի նոքօք կատարէ զդառնութիւն կամաց իւրոց. (Եղիշ. Բ. Է։)
chief of footpads.
λοχαγός cohortis (insidiantis) praefectus, centurio Զօրագլուխ առանձին գնդի՝ առաւել ի պէտս դարանաց. ըստ հոմաձայնութեան յն. λοχαγός գնդապետ, եւ դարանապետ. զի λόχος , եւ գունդ, եւ դարան։ (Վրիպակաւ գրի եւ Դարապետ, որ է դռնապան։)
Զինուորքն ընդ դասապետսն, եւ դարանապետքն ընդ զօրագլուխսն։ Ի դարանապետաց եւ ի դասապետաց։ Երկրորդ իշխանքն դարապետք (կամ դարանապետք) եւ դասապետք լինելով. (Փիլ.։)
cf. Դարափոս.
Ոչ գոյին փապարք կամ ծերպք դարափորք. (Վեցօր. ՟Դ։)
belonging to a smith;
—ն, smithcraft.
Դարբնական իմն գոլ, եւ առանց ազատութեան, եւ ոչ արժանացեալ ամենեւին կոչիլ խրատ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
forge, smithery, smithy.
Որ իցեն ի դարբնոցի. (Վեցօր. ՟Գ։)
to return, to turn;
to avert;
to restore;
to bring or carry back, to reinstate;
to bring back, to recall;
to return, to send back;
to make over again;
to reduce;
to distract;
to abate;
to resolve;
to convert;
— յետս or ի բաց —, to revoke;
to reject;
to reflect;
— անդրէն, to cede, to resign, to yield;
— զերախտիս, to remunerate;
— զմաղձ, to vomit.
Դարձոյց զամենայն աւարն, եւ զժողովուրդն։ Դարձուցանելով դարձուցի՞ց զորդի քո յերկիրն՝ ուստի ելեր։ Զարծաթն այսրէն կշռով դարձուցաք։ Ոչ դարձոյց զերեսս իւր յինէն։ Դարձոյց զերեսս իւր յորմն։ Դարձո՛ զոտն քո ի ճանապարհէ չարէ։ Դարձոյց զթիկունս իւր։ Դարձուսցէ զբարկութիւն իւր ի նմանէ։ Դարձոյց զվէմն ի վտակս ջուրց։ Դարձուցից զսուգ նոցա ի խնդութիւն։ Դարձոյց զմիտս իւր։ Կենաց ի կեանս դարձուցանէ։ Զամենայն զօրսն ի փախուստ դարձուցանէին։ Դարձոյց զարծաթն առ մայր իւր։ Դարձուցաւ ինձ այսրէն արծաթն։ Եւ զյափշտակութիւնն դարձուցանիցէ։ Դարձուցից քեզ զամենայն անդս սաւուղայ.եւ այլն։
Դարձուցանել ի մեզ զտէրութիւնն քուշանաց։ Ի մի օրէնս դարձուցանես զամենայն ազգս. (Եղիշ. ՟Ա։)
to nourish, to sustain, to feed;
to fodder;
to cherish, to foment;
to physic, to dress, to heal;
to repair.
Դարմանել զզօրս, զխորտակեալսն. (Եղիշ. ՟Գ։ Նար. ՟Ծ՟Ե։)
careful of;
who nourishes.
Օդոյն դարմանչի. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Դաւաճան.
Դաւաճանօղ եւ ամբարտաւանագոյն գազան լինիցի. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
treason, deceit, intrigue, rebellion, fraud, prevarication;
stratagem;
ambush.
Լուեալ զդաւաճանութիւնն։ Լինիք դուք ինձ այսօր ի դաւաճանութիւն։ Եդին նմա դաւաճանութիւն. (Գծ. ՟Ի՟Գ. 16։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 22։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 20։)
confession or declaration of faith.
Փոխարէն տրիտուր դաւանութեանն պետրոսի զորդի ի բնութենէ հօր. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
cf. Դաւանութիւն.
Որ զդաւանումն պետրոսի զքեզ որդի հօր աստուծոյ. (Շար.։)
to frequent company;
to trifle;
to wander, to recreate one's self.
Որ յուսումնականին դեգերեալ է։ Որ դեգերեալ են յուսմունս իմաստասիրութեան օրինաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Դեգերանք.
Զայն՝ որ առ գինիսն՝ հասարակաց դեգերմունք են. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
to vacillate, to totter, to waver, to shake, to fluctuate.
Այս օրէն է վարդապետի, զի ոչ դեդեւի, եւ ոչ սայթաքէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Զօրէն արբելոց այսր անդր դեդեւին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
who applies a plaister or administers medicine;
hair-pencil to dye the eyes.
Միայն զտեսսն պատուեալ անշուշտ, որպէս հարօր ի վար, կամ դեղադիր ի դեղոցի. (Յհ. կթ.։)
painted in colours.
Դեղով ներկոց նկարեալ. երանգօք յօրինեալ. ներկով քաշուած.
Զդեղանկար ծաղկայօրինուորակ պատկերացն կենդանագիր տեսակի գեղոցն. (Նար. խչ.։)
cf. Դեղատութիւն.
Երկակի գոլով այսպիսի չարաչար դեղատուութեանս (կամ դեղատութեանս) ... Այս ինչ օրէն յաղագս այսպիսի դեղատուութեանս. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
to poison;
to infect with poison;
to physic;
to dye.
Կենդանագրացն ոչ կատարած ունել իրողութիւն՝ թուի առ ամենայն կենդանիս, դեղելոյն, եւ ոչ դեղելոյն. այսինքն ներկով կամ աններկ նկարելոյն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
still, yet, to this hour;
newly, recently.
Դեռ մարմնաւոր էք։ Ջուր դեռ ունէր զամենայն երեսս երկրի։ Անօրէնութիւն իմ դեռ ընկղմէր զիս. (՟Ա. Կոր. ՟Գ. 2։ Ծն. ՟Ը. 9։ Ես. ՟Ի՟Ա. 4։)
cf. Դեռաբողբոջ.
Դեռաբոյսք ի մօրէ. (Շար.։)
recent, new;
recently, newly.
Մօրուքն այն ինչ դեռադեռ ծաղկեալք. (Փիլ. տեսական.։)
recently born or produced;
that has recently engendered.
Առ սնունդս դեռածին մանկանցն։ Որպէս այնոցիկ՝ որ դեռածինքն են, ասացաւ. (Պղատ. օրին. ՟Զ. ՟Է։)
present.
antichrist.
Զօրավիգն գտեալ զկարապետս դերաքրիստոսին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
much heaped up;
in great quantity.
Վերանան ջուրքն ի բարձունս վերինս դէզադէզ կուտակեալ. (Վեցօր. ՟Դ։)