cf. Պատուիրանազանցութիւն.
որ գողանայ ոք զոսկի, նոյն գողութիւն է եւ պատուիրանահատութիւն՝ եւ որ զկապարն գողանայ։ Զվրէժ պատուիրանահատութեան պահանջէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ. եւ ցանկ։)
to command, to order, to enjoin, to impose, to charge, to prescribe;
to recommend.
Ընդէ՞ր ասէ, արար նոյզամենայն զոր ինչ միանգամ պատուիրեաց նմա տէր աստուած. Ոչ կամի հրամայել նմա առաւել քան պատուիրել. քանզի հրամայեն տեարք ծառայից. իսկ պատուիրեն սիրելիք բարեկամաց, եւ մանավանդ՝ աւանդք՝ փոքունց։
punishment, chastisement, pain, correction;
scourge, revenge;
threat, threatening tone;
reprimand, reproach, rebuke;
պատիժ —ի, severe punishment;
— մահու, sentence or punishment of death, capital punishment;
տեղի —ի, exile;
ազգի մարդկան, the scourge of human kind;
— կապել ի վերայ, to inflict a punishment;
կրել խիստ —, to be severely punished;
առնել —, to threaten.
Լաւ է լսել զպատուհաս իմաստնոյ, քան լսել մարդոյ զերգս անմտաց (այլ ձ. զպառնալիս իմաստանայ)։ Զի եթէ առ խրատու պատուհասի կենդանի տէր մեր նռ փոքր մի ինչ բարկացեալ իցէ, դարձեալ հաճեսցի ողորմութեամբ ընդ ցառայս իւր։ Շատ է այնպիսւոյն պատուհանսն այն՝ որ ի բազմաց անտի է. (Ժող. ՟Է. 6։ ՟Բ. Մակ. ՟Է. 32։ ՟Բ. Կոր. ՟Բ. 6)
asylum, refuge, retreat, shelter, cover;
protection, patronage, defence, prop, support;
resources;
— լինել, to be the refuge of to protect, to defend, to take under one's protection.
հալածելոց ապաստան, փախուցելոց պատսպարան։ Ուստի ոչ զօրէ ոք յէիցս առ պատսպարան փախստեան. (անյաղթ. բարձր։ եւ Արծր. ՟Դ. 12։ Նար. խ.։)
Ոչ զկերակրանացն, եւ ոչ զպատսպարանն լինլոյ մատուցանել բարւոք օժանդակութիւն. (Պիտ.։)
to surround, to encircle, to enclose, to shut in;
to protect, to prop, to defend, to sustain;
to shelter, to screen, to cover;
to fortify, to restore;
to return, to restore, to give back.
ὐπερασπίζω clypeo rotego, propugno, defendo ἁντέχομαι, ἁντιλαμβάνομαι suscipio, apprehedo. Պատել իբր ասպարաւ. հովանի եւ պահապան եւ վերակացու լինել. պաշտպանել. ընդունել, ժողովել զոք. զուփը վըրան ըլլալ.
to prepare, to make or get ready, to put in condition;
to provide with, to dispose, to put in order, to fit, to dress;
— բանս ի բերան ուրուք, to prompt, to suggest.
Ես պատրաստեցի տու եւ տեղի ուղտոյցդ։ Զեն զենլիս, եւ պատրաստեա՛։ պատրաստեցին զպատարագսն։ Որոգայթ պատրաստեցին ոտից իմոց։ Ի նմա պատրաստել զանօթս մահու։ Որ պատասխանի տայ բանս դիմադարձութեան, պատրաստէ անձին իւում բանս հեռանալ։ Պատրաստեա՛ յելս զգործս քո։ Դու պատրաստեցեր զուղղութիւն։ Պատրաստեցեք զէնս։ պատրաստեաց զտիեզերս իմ առ իւրով։ Դիւրեալ եւ պատրաստեալ են ճանապարհք աստուածապաշտաց։ Պատրեաստեալք իբրեւ զհուր ի պատերազմ։ որպէս ոք զի պատրաստիցի առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերաց։ Գունդ գործէին, մարտի պատրաստէին. (յն. ձեռնարկէին). եւ այլն։
cf. Պատրիարք.
Արգք, կամ արգունք, գաց. s. ՊԱՏՐԻԱՐԳ գրի երբեմն եւ ՊԱՏՐԻԱՐՔ, որ ուղղագոյն է. Բառ յն. բադրիարխիս. πατριάρχης patriarcha. որ ի սուրբ գիրս թարգմանի Հայրապետ, եւ Նահապետ։ Եկեղեցական գիրս վարի որպէս Եպիսկոսապետ երեւելի նահանգի, եւ կաթողիկոս ազգի. մանաւանդ իբրեւ նախագահ միոյ ի չորից աթոռոց յանուն չորից աւետարանչաց, որպէս հռովմայն, աղեքսանդրիոյ, անտիոքայ եւ ՟Եէմի. յորս յաւելաւ յետոյ կոստանդինուպօլսին. փաթրիք.
պատրիարգք անտիոքայ, Պետրոս, լուդիոս, իգնատիէ, իրոն Եւն։ Պատրիարգք աղեքսանդրի, Պետրոս, մարկոս, ակին, մելոս եւ այլն. (Մխ. այրիվ.։)
patriarch;
— հայոց, patriarch of the Armenians, Catholicos.
ՊԱՏՐԻԱՐԳ գրի երբեմն եւ ՊԱՏՐԻԱՐՔ, որ ուղղագոյն է. Բառ յն. բադրիարխիս . πατριάρχης patriarcha. որ ի սուրբ գիրս թարգմանի Հայրապետ, եւ Նահապետ։ Եկեղեցական գիրս վարի որպէս Եպիսկոսապետ երեւելի նահանգի, եւ կաթողիկոս ազգի. մանաւանդ իբրեւ նախագահ միոյ ի չորից աթոռոց յանուն չորից աւետարանչաց, որպէս հռովմայն, աղեքսանդրիոյ, անտիոքայ եւ ՟Եէմի. յորս յաւելաւ յետոյ կոստանդինուպօլսին. փաթրիք.
պատրիարգք անտիոքայ, Պետրոս, լուդիոս, իգնատիէ, իրոն Եւն։ Պատրիարգք աղեքսանդրի, Պետրոս, մարկոս, ակին, մելոս եւ այլն. (Մխ. այրիվ.։)
deceitful, fallacious, captious.
Ոչ իբրեւ զպատրող ոք խաբեբայ մոլորեցուցանէ զմեզ. (Եղիշ. ՟Ը։)
veil, cover;
mask, cloak, appearance;
fiction, pretext, excuse;
— թղթոյ, envelope;
address;
ընդ —աւ, under the appearance.
Եթէ ոք՝ որ շուք ունի եւ ստուերն զկոչումնն՝ ի բաց մերկացեալ զպատրուակն, մերկ զիրսն կամեսցի մաքրապէս տեսանէլ։ Իբրեւ յարեւու յայտնապէս զմիտսն լուսաւորէ, մերկանալով զպատրուակն՝ որով ըմբռնեալն է. (Փիլ. իմաստ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
dancing, dance;
ball;
ballet;
choir, chorus;
company, assembly, circle;
troop, band;
herd, drove, flock;
— աստեղաց, chorus of the stars;
cf. Ատամն, cf. Մեղու;
— առնուլ, to dance;
to surround, to encompass, to encircle;
— առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, —ս բոլորել, տալ or պարել, ի — անցանել, to dance, to leap, to hop, to jump;
to caracole;
— արկանել, to surround, to environ;
—ս տալ, to gather together.
Զարմասցի ոք ընդ իմաստասիրացն ամենագեղեցիկ յօրինեալ պարս. (Պիտ.։)
to look around;
to observe, to consider, to ponder.
Եթէոք համազուգել կամեսցի հաւասարապէս բաղդատութեամն, անկշռելի սմա ի դասս քաղաքավարացն ամենեւին ոք գտցի պարադիտեալ։ Զմիս՝ զոր համբաւես զկանտուղէս թագաւոր լիդացւոց լեալ, անցեալ պարադիտեսցուք։ Ի զարմացման եղեալ՝ ոչ կարէի զբովանդակն պարադիտել զառաւելութիւն նահատակութեանցն. (Պիտ.։)
cord, rope, cable;
—ք, cordage, ropes;
— կտաւուց, clothesline;
— նաւու, shrouds, ship's cable.
Արկին պարանս երկայնս զոտից նոցա, եւ երկու երկու լծեցան եւ առին ի քարշ։ Իօրե պարանոք եռահիւսիւք՝ երրորդական միականութեամբ. (Եղիշ. ՟Ը։ եւ Եղիշ. դտ.։)
isthmus-like.
ἡθμώδης coli formam habens, isthmo similis. Պարանոցաձեւ եւ նեղ. ըստ աղեկատաձեւ կամ րոքաձեւ, նման պարանոցի ծովու.
leisure, leisure-time, cessation, respite, vacation;
being without work or employment, want of occupation, rest, having nothing to do, idleness;
convenient time, favourable opportunity;
cf. Պարապորդ;
ժամանակ, օր —ոյ, favourable moment;
vacation, holidays;
—ով, leisurely, at one's leisure or ease;
— առնուլ, to rest, to cease from work, to be unoccupied, at leisure;
to take time, to find a favourable moment;
ի —ս դեգերիլ, to be idle;
—ոյ լինել, to rest, to repose;
— խնդրել, to seek a convenient time, to lose no opportunity;
— բերել, տալ, լինել, — կացուցանել զինքն, to take time to, to occupy oneself with, to give oneself to, to apply oneself to;
— ժամ տալ, to give time;
— ունել, to have time or leisure;
— առնել, to empty;
զի՞ կայք —, why are you idle ?
եթէ իցէ քո —, if you have time.
Պատան վիրաց լինի եւ կապ, թէ ոք սըմին լինի պարապ. (Շ. յիշ. սողոմ.։)
Զզէն յայնժամ սրել պիտի՝ որ պարապ է (ոք, կամ ժամն). (Ոսկիփոր.։)
cf. Պարապիմ;
cf. Պարապեցուցանեմ.
Զայսն կարէ՝ ամենայն ոք, որ մտաց զգուշութեան պարապէ, իմանալ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Պարապութիւն ;
scholium, commentary;
— առնուլ, to take time or leisure.
ՊԱՐԱՊՈՒՄՆ ԱՌՆՈՒԼ. որպէս Պարապ առնուլ. հանգչել առ փոքր մի.
to comprise, to include, to comprehend, to encompass, to embrace, to take in;
to envelop, to beset, to invest.
Զորոց (իմասանոց) ոչ զոք պարառեցաք՝ արժանի համարեալ այսր առասութեան. (Փիլ. իմաստն.։)
Զբոլորն՝ մասն՝ միակի գիծ ուղղակի զբոլորն պարառէ զուղղանկիւնեացն։ Անպարտական գոլով, եւ ի բոլորեցունց պարառեալ խորհրդով։ Յառասանիցն պարառելոց իւրաքանչիւր ոք խզտեալ զօրէն սղոցի։ Մակացութիւն զբոլորն պարառէ զենթակայ եւ զարհեստ։ Մակացութիւն վազ ուրեմն պարառեաց զբոլորն տրամախոհութիւն. (Մագ. ՟Գ. ՟Ծ՟Բ. ՟Ի՟Զ. ՟Հ։)
to fatten;
— զերկիր, to manure;
— զոք սնոտի յուսով, to feed or entertain one with hopes, to beguile, to lull, to fool one with fair promises, to take to a fool's paradise;
— զաչս, to feast, charm or delight the eyes.
to tie, to bind, to pinion, to put in chains or fetters.
Ոչ ոք պարաւանդէ զիւր ոտս. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
saliva, spittle, slaver, drivel, pituite, phlegm.
Մինչեւ ցաւոք կլանիցեմ զտողուկս (կամ զտողուս, կամ զտողունս) իմ. (Յոբ. ՟Է. 19։)
cf. Տոչորումն.
որ եւ ՏՈՉՈՐՈՒՄՆ. Վառումն (դիւրաւ դոգցես առ սաստիկ չորութեանն). բոցակիզումն. բորբոք. եռանդն. պասքումն ոգւոյ. տենչ.
to burn, to set on fire, to fire.
ՏՈՉՈՐԵՄ ՏՈՉՈՐԻՄ. ἁνάπτω, φλογίζω, συγκαίω, -ομαι accendo, incendo, inflammo, -or;
ardeo, ferveo. Չարաչար այրել, իլ. կիզուլ. վառել. լուցանել. բորբոքել. արծարծել, իլ. երել. բռընկցնել, բռընկիլ.
Բորբոքեալ տոչորի ի գեհենի։ Տոչորելով տոչորեսցի. (Յկ. ՟Գ. 6։ Երեմ. ՟Խ՟Ը. 9։)
Բորբոքեալ մեղքն ի նմանութիւն հրոյ՝ տոչորեցան եւ բարկութիւնքն եւ սրտմտութիւնքն աստուածութեանն։ Ընդէ՞ր դուք ընդ նոսա այրեալ տոչորեցայք (կամ տոչորիք). (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Գ։)
Վառեցին զհուրն. իսկ իբրեւ իուրն տոչորեցաւ ուժգին։ Տոչորեցաւ հակառակութիւն։ Հուր տապախառն տենտոյ վառեալ տոչորէր ի նմա։ Լոյս ճրագացն եւ կանթեղացն բորբոքեալ տոչորէր։ Ահա այժմ նորահատ տոչորեցաւ բոց. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 15։ ՟Բ. 40։ ՟Ա. 8։ Փարպ. Թէոդոր. մայրագ.։)
burning, conflagration, torrefaction;
ardour, fervor.
Տոչորելն, իլն. տոչոր. բորբոք. բորբոքումն.
Զբորբոքեալ տոչորումն չարին։ Ծարաւով տոչորման մեղացն։ Զիղձ տարփման տոչորման հոգւոյն։ Տոչորումն երաշտութեան. (Յկ. կթ.։ Խոսր.։ Լմբ. պտրգ.։)
rope, cord, string, twine;
tie, band, bond, link;
— շան, leash.
Թաքուցեալ են յերկրի տոռունք նորա։ Վարակեսցին տոռամբ տնանկութեան։ Տոռունք մեղաց պատեցան զինեւ։ Ի տոռունս մեղաց իւրոց շաղի իւրաքանչիւր ոք։ Գնաց զկնի նորա ... իբրեւ զշուն տոռամբ։ Տոռն ընդ անձն ... ձեռակապօք. (Յոբ. ՟Ժ՟Ը. 10։ ՟Լ՟Զ. 8։ Սղ. ճժը. 61։ Առակ. ՟Ե. 22։ ՟Է. 22։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 7։)
cf. Տառապեմ.
Ո՞ եցոյց քեզ հանգամանս յայնչափ թանձրութենէ նստել տուայտել, եւ ա՛սեղն մի փոքրիկ գործել. (Սեբեր. ՟Է. (որ լինի ն. եւ կ. զի եւ յն. անյայտ)։)
to amerce, to fine, to mulct, to punish with a fine.
Խրատեսցեն զնա, եւ տուժեսցեն ի նմանէ հարիւր սիկղ։ Տուժել զայր արդար չէ՛ բարւոք. (Օր. ՟Ի՟Բ. 19։ Առակ. ՟Ժ՟Է. 26։)
marsh-mallow, althea;
արքունի —, althea frutex.
ἁλθαία althaea, bismalva, malvae silvestris genus;
կամ ῤοδόδενδρον frutex rosae similitudine. Բոյս, եւ ծաղիկ նոր անհոտ՝ փոքր մի նման վարդի եւ մեկոնի, պէսպիսագոյն, երկայնաբուն՝ խոշոր տերեւովք.
gift, donation;
collation;
tradition;
giving in, delivery, surrender;
— օրինաց, legislation, forming laws;
— եօթանասնից, the Septuagint.
Տըւչութիւն յաջողուածոց ունէր ի մարտս առաւել քան զամենայն ոք. (Խոր. ՟Բ. 49։)
Յունարէն թարգմանութեանս տուչութիւն. նոյն պէս էր եւ առաքելական տըւչութիւնն։ Զի մի՛ հեռասցին նոքա ի տըւչութենէ անտի առաքելոցն։ Պահեն նոքա զտըւչութենէ առաջին սովորութեանն. (Եւս. քր. եւ Եւս. պտմ.։)
giving;
donation, gift, presents;
alms;
duty, taxes, impost;
—ք առատ՝ առնեն զբարեկամ զուարթ, short reckonings make long friends.
Ոչ ի տուրսն, այլ ի տուօղն յաւէտ կարօտիմ։ Մի՛ ոք թափուր ելցէ ի տրից նորա. (Նար. ՟Ժ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
Որ թոք ունի, եւ տուրեւառ օդոյ, նա կոչի շնչաւոր. (Շ. բարձր.։)
merchant, trader;
տուրեւառիկք or —իկ փոփոխումն, շահաւետութիւն, վաճառք, commerce, trade;
ի —իկ վաճառս ընդ ուրուք բերիլ, to trade, to negotiate, to traffic.
Ոչ եթէ տուրեւառիկ կերակրովքն, այլ ըստ բարիոք յօժարութեանն. (Ոսկ. հռ.։)
cf. Տոյժ.
Զնախատանս եւ զտուրժս ունելով։ Իցէ տուրժն առ այսոքիւք ոչ նուազագոյն. (անդ. ՟Է։)
to be printed, stamped or impressed.
Ի սրտէ մաքրեցան ... որ ոչ երբէք տպացան։ Այսոքիւք եւ զձեզ կամիմ տպանալ։ Երկնային իմաստութեանն ի ձեզ տպանալոյ. (Շ. թղթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։ Յհ. կթ.։)
impression, stamp, print, mark, figure, form;
impression;
— գործել յոք, to produce an impression on a person;
fixation
callous, hard.
Յառաջակարկառ լինել շրթանցն քան զբերանն՝ առնաւոք եւ հաստատուն եւ թանձր առ ի քաղել զգալարւոյն պէտս. (Նիւս. կազմ. ՟Թ։)
cf. Տռփանամ.
Գեղեցկավայելուչ ձեւիգ քում տռփանայր ոք։ Գետն այն ալփիս՝ ասի թէ տռփացաւ աղբերն արեթուսայ. (Պտմ. աղեքս.։ Նոննոս.։)
to love to distraction, to be madly in love with;
to love tenderly, to covet, to long for, to desire ardently, to wish eagerly, to burn for, to be athirst for.
Գեղեցկավայելուչ ձեւիգ քում տռփանայր ոք։ Գետն այն ալփիս՝ ասի թէ տռփացաւ աղբերն արեթուսայ. (Պտմ. աղեքս.։ Նոննոս.։)
cf. Տռփանք.
Ի սիրտ նորա բորբոքէր հուր տռփութեանն ... Անկաւ խորհուրդ չար ի սիրտ կնոջ իմոյ՝ տռփութեան քո. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
sour, rough, sharp, acerb, hard, tart, astringent, acrid, pungent;
— գինի, racy or brisk wine.
Այնոքիկ խոշորագոյն գոլով՝ տըտիպ անուանին. (Պղատ. տիմ.։)
dispositio;
class of verbs.
Վայրենի ախտիցն տրամադրութիւն։ Իրիցագոյն է քան զանիրաւութիւն արդարութիւն. եւ քան զիւրաքանչիւր ոք ի հակռակ տրամադրութեանցն. (Փիլ. լին.։)
Տրամադրութիւնք են տարափոքութիւնք, եւ ո՛չ ի վերայ հաստատութեան, այլ ի վերայ փոփոխման. ըստ որում տրամադրութիւնք ասին փոխադրութիւնք։
money-changer;
table-companion, messmate.
Տրապիզիան ոք զիս աստլ ոչ ճանաչէ։ Պա՛րտ էր քեզ ասէ տալ զարծաթդ իմ ցտրապիզիասն. (Ոսկ. մտթ.։)
to rot, to become rotten, to grow putrid or corrupt, to spoil;
to fester.
Ի ցաւս հիւանդութեան անկեալ դնիցի, տրորիցի եւ մաշիցի։ Տեսանիցէ զուրուկ ոք անկեալ եւ տրորեալ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
to compassionate, to be afflicted for another, to share another's grief or care.
Վարքն յովհաննու ողբումն էր, որ կոչէր ի սուգն, եւ նոքա ոչ եղեն տրտմակից. (Մեկն. ղկ.։)
to displease, to discontent, to afflict, to chagrin, to pain, to grieve;
to cast a gloom over, to darken.
Մի՛ տրտմեցուցաներ զոք, եւ մի տրտմիր յումեքէ. (Նեղոս.։)
to be displeased, afflicted, grieved, chagrined, to sorrow, to take to heart, to repine, to fret.
Տրտմեցաւ կային յոյժ։ Մի՛ տրտմիցիս ի սրտի քում զկնի տրոցն քոց նմա։ Տրտմեցաւ յովնան տրտմութիւն մեծ ... թէ արդարեւ յոյժ տրտմեա՞լ իցես ի վերայ դդմենւոյն։ Ակն ունէի, թէ ոք տրտմեսցի ընդ իս (ցաւակցութեամբ)։ Տրտմեցան ի վերայ քո։ Տրտմեսցին վասն քո։ Ուրա՛խ եմ, ո՛չ զի տրտմիցիք, այլ զի յապաշխարութիւն տրտմեցարուք։ Քանզի տրտմեցայք դուք ըստ աստուծոյ։ Տուք արբեցութիւն տրտմեցելոց.եւ այլն։
cf. Տրտունջ.
Նոյնպէս եւ սոքա զմարմնական փափկութիւն՝ մաղկտալով եւ տրտնջանօք. (Լմբ. իմ.։)
to grumble, to murmur, to complain, to cry out, to quarrel.
γογγύζω (լծ. գանգատել) murmuro, mussito, musso, obmurmuro καταλαλέω obloquor. որ եւ ՏՐՏՆՋԱԼ. Տրտունջ առնել. (իբր ընդ ունչս տրտմել կամ տռտռալ) քրթմնջել. շշնջել. մրմնջել տժգոհութեամբ. գանգատ ունել. բողոքել. չարախօսել զանձանց եւ զիրաց՝ որ չիցեն ըստ հաճոյս անձին. տռտռալ. մրմռալ. գանկըտիլ.
complaint, grumbling, murmur, lament, cry, quarrel;
complaining, murmuring;
— ունել, to make a complaint, to complain;
— լինել, cf. Տրտնջամ;
— առնել, to dissatisfy, to discontent.
Մի՛ ոք տրտունջ լիցի զտանուտեառնէն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
bundle, bunch;
— խոտոյ, truss, bottle;
— փայտի, faggot, bundle of wood;
— մագնիտական, pencil of magnetic rays;
առնել տրցակ or տրցակեմ, to truss, to tie in a bundle, to bottle, to bind up in faggots.
Բանջարածախ եմ. գնեմ մեծամեծ տրցակս, եւ կապեմ փոքերս, եւ վաճառեմ. (Վրք. հց. ձ։)