to recite, chant or sing psalms.
ψάλλω psalmos dico. Սաղմոս ասել.
small psalter;
short psalm.
ՍԱՂՄՈՍԻԿ կամ ՍԱՂՄՈՍԿՈՒՆՔ. Փոքրիկ կամ փոքրադիր սաղմոսարան.
Ետ ինձ աստուած զփոքր սաղմոսկունս զայս. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Սամետիք.
քարշեն իբրեւ սամետէիւք զհատուցումն վրիժուց անօրէնութեան իւրեանց. զի որպէս ուժգին սամետէիւք քարշի լուծ, եւ նոքա թերահաւատութեամբ իւրեանց քարշէին յանձինս զբարկութիւն աստուծոյ. (Գէ. ես.։)
anise, dill;
fennel;
— վայրենի or ծովային, samphire, crithmum.
ἅνεθον anethum. իտ. aneto. (լծ. Անիսոն. զոր տեսցես). եւ μάραθρον marathrum, foeniculum. իտ. finocchio. Բանջար նրբաթել տերեւոք, անուշահոտ եւ կծուահամ, ջերմ եւ համեմիչ. է որ բարձրագոյն բուսեալ, եւ է որ ցածագոյն։ Առաջինն կոչի ռմկ. ռազիյանէ, ռէզինէ, պատեանէ, շիթ. յն. անիթօն. եւ երկրորդն՝ տուրագ օթու, տարաղ օթու, շիւրէք՝ չէօրէկ օթու. յն. մա՛ռաթրօն.
yoke, wooden collar for draught oxen;
whip-staff, tiller-shaft, tiller ropes.
Իբրեւ զնաւապէտ ոք վստահ յուղղիչ եւ ի սամիս նաւին առաքիութեան նստեալ։ Զսամեաց բուռն հարկանիցեն, եւ ուղղիչս նաւին եկեղեցւոյ լինիցին։ Ամենայն ընկղմեալ կորնչիցի, յորժամ սամիքն ուղղիչ նաւին չիցեն ի միջի։ Զսամիսն ուղղիչն (կամ ուղղչին) որ շրջշրջիցէ՝ ունիցի ի ձեռինն. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. տիմ. եւ Ոսկ. տիտ.։)
to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err.
cf. Սայթաքեցուցանեմ.
Զի մի ոք մի իւրք սայթաքեսցէ յաստուածագնաց ճանապարհէն. (Ագաթ.։)
small cart, truckle, dray-cart;
— ձեռաձիգ, barrow, hand-barrow.
ՍԱՅԼԱԿ որ եւ ՍԱՅԼԻԿ. Սայլ փոքրիկ. սալիկ.
arctus;
Charle's wain, the Great Bear;
ursa major.
ՍԱՅԼԱԿԵՐՊ ԱՍՏԵՂՔ. ἅρκτος ursus. Սայլք. աստեղք հիւսիւսոյ, որ եւ ասին ԱՐՋ մեծ եւ փոքր.
living in carts, nomads, wandering, errant.
Բայց եթէ զվարչաւորս զսայլատուս ոք ասիցէ, (եւ) որ ի կողմանս սկաւթացւոց վայրագ հովիւք. (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Տի;
— օ՛ն անդր, — օ՛ն ի բաց տար, oh ! shocking ! fye ! fye upon you ! God forbid !.
Մակբայ՝ սպառնականն, տի՛ր, տի՛։ Սպառնականն, տիր, տի. որպէս ոք ասէ վնասակարին, որ է տիրն, կա՛ց մնա՛, զի ահա այդպէս առնեմ գործողիդ զչար, կամ արարի. (Քեր. թր. եւ Երզն.։ (լտ. կայ՝ չարաչար։))
to speak imperiously, lordly;
seriously, sensibly.
κυριολογέω proprie dico. Տիրապէս խօսել. ճշգրտիւ եւ իբր ստոյգ, եւ ոչ պիտակաբար բարբառել.
Արդ ահա ընդ միտ ածեալ, առ աստուած տիրաբանէ։ Մի՛ ոք կարծեսցէ ի վերայ աստուծոյ զստուերս իսկապէս տիրաբանիլ։ Իսկ աստ բարբառք տիրաբանեալք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 54. եւ իմաստն։ Ոսկ. ղկ.։ Տիրաբանեն՝ զբավանդակ զերկին նմա առանձինն ստանալ. Եփր. աւետար.։)
cf. Բուն.
Ի ձեռն ի՛սկ եւ տիրագոյն զգայութեանցն։ Իսկագոյնեւ տիրագոյն է իմաստուն աղքատն՝ քան զանզգամ մեծատունն։ Սոքա բունք տիրագունաւն ի նոսա մտօք կուրացեալ են. (Փիլ.։)
given or granted by God.
Այսոքիկ աշտիճանի ձերում տիրաձիր գլխաւորութիւնք. (Նար. առաք.։)
pronoun.
Իսկ գերանունդ՝ թերանուն ասի, կամ տիրանուն, կամ (լաւ եւս՝) փոխանուն։ Վասն այսորիկ տիրանունք ասին այսոքիկ. վասն որոյ եւ ասէ, թէ որոշեալ դիմաց յայտնօղ։ Եւ հետեւին տիրանուանն յեղանակք վեց. (Երզն. քեր.։)
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
Ոչ իսկ տիրապէս սոքա օգնականք, այլ՝ պիտակաբար ասին. (Փիլ. այլաբ.։)
Եւ հայր (ասի յաստուած) տիրապէս, որդի տիրապէս. վասն զի մերքս ոչ տիրապէս, զի եւ երկոքեան. (այսինքն կարեմք որդի լինել, ապա եւ հայր). (Առ որս. ՟Գ։)
well-educated, well-brought up.
(եթէ չիցէ գրելի Սիրասուն) Սնեալ իբր տէր եւ ազատ, կամ բարւոք դաստիարակեալ.
rendering master or lord, giving possession or power over.
Որ արարն զոք տէր եւ իշխան.
to bear sway, to reign over, to rule;
to become master, to seize, to conquer, to occupy, to hold, to possess, to subject;
to predominate;
to become subject, to pass under the rule or dominion of;
տիրելդ ամենեցուն, your power over all;
կամ տիրելո՞վ տիրեցես մեզ, or shall we be subject to your rule?
տիրեսցեն երկրին, they shall possess the earth;
տիրեցին նոցա առիւծքն, they were caught by lions;
յորժամ ի նիւթ ինչ տիրէ հուր, when any thing is set on fire;
ոչ տիրէին նմա տանջանքն, torture had no power over him;
դու տիրես զօրութեանց ծովու, thou rulest the proud waves;
արքայութիւն նորա ամենեցուն տիրէ, (his kingdom embraces all), all shall be subject to his kingdom.
κυριεύω, κατακυριεύω, δεσπόζω , ἅρχω, ἑξάρχω, κατάρχω, κρατέω, κατακρατεύω, δυναστεύω dominor, potior, impero, principatum gero, praevaleo, subigo. Տէր լինել. տիրանալ. տիրապետել. իշխել. ընդ ձեռամբ արկանել կամ ունել տիրաբար. նուաճել.
Տիրեցաւ սով ի քաղաքի անդ. (Եփր. թագ.) իմա՛ չէզոքաբար, զօրացաւ։
dayast. —, day-time;
— եւ գիշեր, nyctemeron;
ի տուէ or ի տունջեան, during the day, by day, in the day-time;
ի լուսապայծառ or ի լոյս տունջեան, in broad day light;
ընդ —ն ողջոյն, all day long;
ի տուէ եւ ի գիշերի, զ— եւ զգիշեր, day and night, night and day;
չեւ խոնարհեալ տունջեան, before the end of the day, before nightfall;
արփիաճաճանչ —, fine day, fine weather;
ի տունջենիս յայսմիկ, this day, today;
cf. Օր.
Կոչեաց աստուած զլոյսն տիւ, եւ զխաւարն կոչեաց գիշեր։ Մեկնել ի մէջ տուընջեան եւ ի մէջ գիշերոյ։ Զքառասուն տիւ եւ զքառասուն գիշեր։ Ի տուէ եւ ի գիշերի։ Զտիւ եւ զգիշեր։ Ի տուընջենէ մինչեւ ի գիշեր։ Եթէ ոք գնայ ի տուընջեան, ոչ գայթագղի։ Տիւք եւ գիշերք.եւ այլն։
imperfection;
deformity;
infancy, youth.
Եւ թերեւս մարմնոյս անարգասի տխեղծութիւն՝ փոքրագոյն է ասել՝ վասն հոգեւոր իրացն՝ խազմութեամբ. (Պիտ.։)
sillily, foolishly, senselessly, ignorantly.
ὠς ἅπειρος sicut imperitus κακῶς male. Իբրեւ տխմար. տխմարութեամբ. ոչ բարւոք.
ignorance, simplicity, silliness, idiocy.
Յաջողութիւն եւ տխմարութիւն առ միմեանս օգուտս գործեն։ Առնել կռիւս տխմարութեամբ իւրեանց։ Որպէս նոքայն առ տխմարութեան կարծեցին։ Զվերելակին տխմարութիւնյանհրահանգն ելոյ յանդիման կացուցանէ. (Յճխ. ՟Է։ Կանոն.։ Եզնիկ.։ Պիտ.։)
cheerless, sad, afflicted, grieved, gloomy, sorrowful, melancholy;
sullen, morose, surly, peevish;
sombre, gloomy, dismal, dull, dark, obscure;
— տրտմութիւն գիշերոյն, the thick darkness of the night;
լրջացուցանել զ— գիշերն, to dispel that horrible darkness.
Ոչ են բաւական լուսաւորել զտխուր տրտմութիւն գիշերոյն։ Անարգ եւ փոքր եւ տխուր է տեսիլ մարմնոյս քան զհոգւոյ կենդանեացն անմահից։ Կապեալն ի կապանս տխուրս. (Վեցօր. ղ։ Յճխ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
sad, dreary, grievous, doleful, mournful.
Ոչ մեկնին ի նորա կամացն՝ ոչ ի տխրականաց եւ ոչ ի հեշտհականաց։ Զհետ այսպիսի հեշտականացս բարւոք զտխրականսն մերձ դնէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
cf. Տխրութիւն.
առանց դժուարութեան եւ տխրանաց։ Ի տխրանաց ինչ ձանձրութենէ ոք նուաղեսցի. (Փիլ. իմաստն.։ Նար. ՟Գ։)
feebly, faintly, slightly.
Դադարեսցէ տկարաբար ի ներքս բերեալ մտախոհութեանց։ Որ տկարաբար յաղթի ի մարմնաւորաց։ Աղքատաբար եւ տկարաբար ունէին նոքա զքրիստոս. (Կիւրղ. գանձ.։ Լմբ. սղ.։ Եւս. պտմ. ՟Գ. 27։)
to lose strength, to become weak, to be weakened, to decay;
to become infirm, unwell, indisposed, poorly, to fall sick;
to be incapable, unable;
to have the weakness to;
to be scandalized;
— ի հաւատս, to be of little faith;
որում —նայ եւ ոչ ինչ, nothing is impossible with Him.
Եւ զի ոչ մկրտեցաւ, տկարանայր (ընդ անլուայ ուտելն)։ Մի՛ ոք տկարասցի վասն մարմնոյն. (Իգն.։)
unripe, immature;
very young, ignorant, unpracticed, inexpert, raw, crude.
Քան զտաղսն անհանճարս. զի նոքա թէպէտեւ բարւոյ տհասք, նոյնպէս եւ չարի. (Լմբ. իմ.։)
to deform, to disfigure.
ἁσχημονέω indecore ago, turpiter gero. Անձեւ կացուցանել. անվայելուչ եւ անշնորհ երեւեցուցանել, եւ երեւիլ.
cf. Տղայաբարու.
Մի՛ ոք տղայաբարոյ մտօք ձգեսցի առ բանս. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ղ՟Գ։)
childish, puerile, infantine;
boyish, girlish.
Մի՛ ոք տղայական բարուք ժպրհեսցի ի վերակացութիւն բանին աստուծոյ. (Մանդ.։)
cf. Տղեմ.
ՏՂԵԼ. Կամիլ. յօժարիլ. խնդրել. (լծ. յն. թէլօ. թ. տիլէմէք. որպէս խնդրել. ռմկ. ուզել. կամ տնտղել, որպէս յուզել. կայ եւ Անտղաբար, Անտղելի. իբր անզննելի, կամ անբաժանելի. լծ. ռմկ. տարտղնել ).
fond of mud, wallowing;
fond of sin.
Որպէս գորտոցդ ազգ ... սոյնպէս եւ ասացեալքս այսոքիկ՝ տղմասէրք եւ ժանտագործք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
small house, cottage, cabin, hut.
οἱκόν domicilium, nidus. Տնիկ. փոքրիկ եւ անշուք տուն, բնակարան. խուղ. դադարք. վանք.
living, lodging or dwelling in the same house, cohabiting;
neighbouring;
— լինել, to live in the same house, to cohabit.
Տհղայոց բարւոք սննդակից է աղօթք, արանց գործակից, կանանց տնակից. (Խոսր.։)
dwelling together, cohabitation.
Եւ նոքա (կանայք) օգնականք ձեզ՝ իւրեանց համեստ եւ պարկեշտ տնակցութեամբն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
like a poor man;
cf. Տնանկաբար.
Տնանկաբար. իբրեւ զտնանկ ոք.
housekeeping, housewifery;
husbandry, thrift.
οἱκουρία cura domus. Բարւոք հոգատարութիւն տան. տնաշինութիւն. տնապանութիւն.
homely, sedentary, retired.
Սահմանեալ հարկապահանջութիւն ի մեծամեծաց մինչեւ ի փոքունս, եւ ի անարգել աղջկանց. (Հ. ապր. ՟Ժ՟Է.։)
cf. Տնակ. nest.
οἱκείον domicilium, nidus. Տնակ. տուն աղքատին՝ փոքրիկ. եւ Բոյն.
Ե՛կ ի տնիկս իմ։ Երթալ ընդ նմա ի տնիկ իւր։ Ի փոքր ինչ տնիկ փակեալք եւ թաքուցեալք։ Բեթղէէմ տնկանն անարգութիւն։ Տեսեալ եւսեբեայ ի տնկնէն (կամ ի տնկանէն) իւրմէ. (ՃՃ.։)
felling of trees.
Աւարառութիւնս, եւ տնկակոտորութիւնս, եւ հրացանութիւնս զնոքօք զեղեալ. (Յհ. կթ.։)
plantation.
Եւ է միուի (հոգւոյ եւ մարմնոյ)՞ յորժամ երկոքեան ունիցին զտնկեցութիւն. ապա թէ թողցէ շարժողն, անկեալ դնի մարմին անխլրտելի. (Եղիշ. հոգ.։)
to manage, to have the direction, to regulate;
to economize;
to govern, to rule, to dispose;
to dispense, to distribute, to provide, to administer.
Ոչ բարւոք տնտեսեաց, այլ զըկեաց զաղքատս։ Զարկղն աղքատաց նմա ետ կրել, եւ տնտեսել։ Հաւատարմապէս տնտեսէ զնոյն կարօտելոց։ Վարդապետութիւն տնտեսել լսողացն ... Ի շահ անձանց ստացողաց տնտեսեսցի. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։ Լմբ. տնտես.։ Երզն. մտթ.։)
cf. Տնտես. director, manager, administrator.
Մեր փրկութեան տնօրինիդ՝ հօր միածնիդ յիսուսի. (Լմբ. տաղ հրեշտ.։ Իսկ յոքն. իբր Տնօրէնութիւն. Սարգ. ձ։)
economical, administrative;
relating to the incarnation of our Lord;
— տեղիք, the Holy Land.
Յորժամ զարդարէ ոք զբարս, լինի բարոյական. կամ զտուն, եւ լինի տնօրինական։ Աստանօր բարոյականն ի տնօրինականումն տեսանի, եւ տնօրինականն ի քաղաքականումն։ Գործնականն բաժանի ի բարոյականն, ի տնօրինականն, եւ ի քաղաքականն, որ պարունակեալ ունի յինքեան զբարոյականն եւ զտնօրինականն. (Սահմ. ՟Ի։)
Կամ Որ գիտէ բարւոք տնտեսել զինչս իւր.
cf. Տնտեսեմ;
to dispose;
to dispense with, to exempt from;
— բարւօք զկեանս, to lead a more regular life;
cf. Մարդանամ.
Եթէ բարւոք զկեանս մեր ոչ տնօրինիցեմք։ Զի եթէ սերմանեացդ՝ որ վասն մարդոյն, աստուած այնպէս հոգացաւ տնօրինել, մարդոյն ապա՝ յաղագս որոյ ամենայնքս գոյացան, ո՞չ տնօրինէր մեռելութեամբ զկենդանութիւն։ Տեսչութիւն հոգւոյն՝ որ զմերս տնօրինէր փրկութիւն. (Սարգ.։)
to distinguish or separate according to family or tribe.
Զիւրաքանչիւր ոք ի մտելոցն տոհմորոշ առնեն. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ա.) (իբր յն. φυλοκρινέω genera dijudico. ուր այլք ընթեռնուն φιλοκρινέω studiose judico ).
loquacious, garrulous, chattering, talkative.
Սոքա են խրատատեացք, եւ տողաբանք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Տողք.
Մինչեւ ցաւոք կլանիցեմ զտողուկս (կամ զտողուս, կամ զտողունս) իմ. (Յոբ. ՟Է. 19։)
cf. Տողք.
Մինչեւ ցաւոք կլանիցեմ զտողուկս (կամ զտողուս, կամ զտողունս) իմ. (Յոբ. ՟Է. 19։)